장음표시 사용
211쪽
Pυ es. GR. IV cap. II. 2or ipsius centrum gravitatis C semper descendit. Quod si duo nuiusmodi corpora gravia in plarino inclinato b e, fg. 7. tab. 7. sic forent collocata, ut linea directionis a e corporis superioris extra illius basim caderet , inferioris vero intrahasim duceretur , hinc facile esset intelligere corpus superius decidendo circa suum centrum a vo- Iutatum iri ; corpus vero inferius secundum plani ineli nati declivitatem, quasi prorependo, effedelapsurum . Ex his multa possunt colligi , eaque non minus utilia, quam scitu iucunda. pauca e multis
Primo , si globulus A, figur. 8. tab. 7. filo suspendatur , & a linea directionis C A removeatur, nimirum vel in , , vel in e , is semper in pun--ctum A, quod est infinitum, & in linea directio- .nis C A positum, relabetur, in eoque, si sibi relinquatur, tandem conquiescet.
i Secundo , cum duo parietes paralleli ad pertiendiculum excitantur , magis inter se in parteuprema distant , quam in infima , tametsi sensibus id percipi nequeat et quia cum perpendie uia
ad terrae centrum nitantur , paulatim ad se mutuo debent accedere, donec in eo tandem puncto
. Tertio , hine liquet nullum esse ruinae pericu- Ium in turribus, quae, dum pulsantur aera cam- Pana , vehementer quatiuntur , dummodo linea directionis lapidum quadratorum, ex quibus constant, extra parietum basim non excurrat. Quarto , ut homines & caetera animalia veIsare, vel ambulare possint, linea directionis intra eorum basim descendat necesse est. U. g. cum homo utroque pede nititur, linea directionis intra ambos pedes producta intelligitur: cum altero tantum pede stat , per eum pedem eadem Iinea dirigitur . Quod si idem homo moveri incipiat , & linea directionis pedem eius sinistrum
traiiciat, eadem, ubi ipse dextrum pedem attol- Iet , & eorpus in anteriora promovebit , intra ambos pedes progredietur. Sicque corpus in dextrum pedem sponte subsidet ; tum in sinistrum , atque ita alternatim, donec moveri desinat. IM
212쪽
oae Pars P rimaque semper verum erit, sive ipse pedibus terram Premat , sive gratiis utatur , aut manibus inem dat, aut capite nitatur, aut quavis alia ratione vel quiescat, vel moUeatur. Quinto, si quis in fune , vel im trabe non adomodum lata, vel angusto demum spatio ambulet, quo tota pedum planta non exeipiatur , aegre Omnino casum declinare poterit , quia linea directionis extra funis, vel trabis, vel angusti spatii latitudinem Deillime excurret e nam corpora squo latiores habent bases , hoc stant firmius ς &quo eas habenti angustiores, hoc facilius decidunt. Hinc conus , vel turbo in apice vix consistere Potest, facile vero in parte latiore statuitur. Sexto, hine eolligitur, cur situla A M. I. rab . 8. aqua plena , baculo B C e mensa , cui imponitur, prominente suspensa non cadat dum modo alter baculus C D infra ansam.& prioris baculi extremum C in situlae fundo ad perpendiculum erigatur. Nam cum ambo baeuli simul cumistula unum & idem corpus esticere videantur , cadere non potest situla,. quin attollatur pars emarem a B baculi B C . Eadem autem attolli non Potest , quin simul centrum gravitatis i , quod .st in sit uia sursum in n. versus mensam gyrandoecontendat , contra gravium nisum . Quare situla.decidere non potest sed necessario e baculo immota dependet. Ex iisdem figura, & stu liquet,. eur arcus, ae ornicis ex quadratis lapidibus extructi tam firmi sint& solidi, ut multis seculis submant. Cum enim fornicum superficies extima , seu superioν fit Iatior , infima vero angustior , ita secari de-hent lapides , ut parte sui suprema fere cuneo-xum instar sint latiores , infima angustiores e ut videri potest fg. 9. νab. r. Unde etiamsi quilibet apis deorsum semper nitatur nunquam tamen, inter duos libi contiguos lapides elabi , ac decidere potest , nisi . vel parietes , vel pilae , quibus arcus seu fornix sustinetur , corruant aut fatiscant, di a se mutuo recedant.
Ex situ pariter ducitur vis it Ia gubernaeuli , rua navis ingens in partem quamlibet ad nutum utorquetur . Si enim minubrium gubernaculi si
213쪽
Phγsiere. Sect. IV. cap. II. 26 3μ. Io. tab. 7. in partem dexteram D navigii infectatur, fluctus, quos navigii prora dividit , in
alam gubernaculi ad partes G magna vi incurrentes , motum navigii ita determinabunt , ut anterior illius pars A in sinistram partem versus S deflectere cogatur. Quod si navigium illud velis , non remis Ega tur , fieri poterit , ut in partes oppositas , puta ab oriente in occidentem , & vicissim, flante eo dem vento , movea Lur . Equidem si ventus recta spiret contra proram A , non poterit navis contra ventum recta via progredi . Sed si spiret ex parte D contra latus navigii; quoniam navigium transverse , & seeundum latitudinem suam difficilius propter maiorem aquae resistentiam movetur, quam secundum longitudinem ς sie flectenda erit antenna e o, ut ventus velo exceptus ipsum velum inflet, ac cursum navigii secundum lineam a puppi ad proram ductam determinet . In hoc tamen motus iste navigii discrepabit ab eo , quem ventus puppim ipsam recta impellens produceret, quod vento puppim perflante , navis recta feratur.' at ipso latus feriente, navis a recto itinere nonnihil deviet. Eadem. ratione, si prora navigii in partem oppositam directa conciperetur , navigium in eam Partem , mutato antennae situ , pari faei litate impelleretur . Unde patet , naves ferri posse in partes oppositas flante eodem vento , dummodo ventus ille in latere, non in puppi, aut prora, naves percutiat. Uerum haec leviter transcurrimus . Nam si omnia, quae a figura , A situ partium ducuntur , referre esset animus , omnia iere & Naturae , &Artis phaenomena huc essent congerenda et qualitates enim pene omnes, ne iis quidem exceptis, quae occultae vocantur, a figura, & situ partium oriuntur , atque etiam a motu , di quiete , de quibus suuc dicendum.
214쪽
CUm motu praesertim eorpora naturaIta eonfiisneantur, & in se mutuo, saltem suo modo. vires suas ad effectus omnes producendos exerant, de eo non negligenter , aut perfunctorie , sed quam tum instituti nostri ratio , & operis brevitas patitur , accurate est disputanduris . Atque ut nostro more veterem Physicam cum nova conium g mus, a generali ipfius definitione ab Aristote is tradita auspicabimur e tum ad Recentiorum opimniones veniemus .
Motus igitur generatim , & pro quavis mutatione, tam spiritali , quam corporea sumptus , definitur ab Aristotele lib. 3. Physicorum , cap. 1. Actus entis in potentia, quarentis in potentia , id aest, ut vulgo interpretantur Aristotelet , pars ctio entis alicujus, quatenus tendit aa aliam perfectionem, aut terminum , quem non habet. Quae definitio ut elarius intelligatur obse Vandum eum Aristotele ibidem , quaedam ent esse in potentia tantum ; ut aqua frigida, vel potius glacies est in potentia tantum ad calorem quaedam esse in actu tantum , ut aqua calida est in ipso actu caloris e quaedam denique partim gya in actω, partim in potenria, qualis est aqua, quae calefit, quaeque tendit actu ad calorem. Et hae e entia quae su ut in potentia , & in actu si mul , dicuntur moveri. Quod etiam in spiritali-hus verum est. Nam mens hominis est in pote Lia , v. g. ad propositionum aliquam , veI de monstrationem percipiendam . Sed ubi ad eam sese appIicat, partim est in actu , partim. in potentia ; sive , uno verbo, est in motu . Cum deinnique eam propositionem , aut demonstrationem Percipit, dicitur in actu. . Quamobrem ea motus vcle finitio omni plane mutationi tam spiritali ,
quam corporeae ex aequo convenit, ut diximus , quamvis eam tantum considere L Aristoteles , prouet. ad corpora refertur .
In omni autem mutatione, tau motu duo landi
215쪽
stermini, Inquit idem Aristoteles lib. s. Phy se rum, capite a. scilicet terminus a qua fit, & terminus ad quem tendit motus . ideoque ex illis terminis vel solus terminus a quo est realis , ve Isolus terminus ad quem , vel ambo sunt reales .
. Sive, quod idem est, vel mutatio est a non esse ale ei. , ut , ut ipse loquitur , a non objecto ad Iuvectum , S: dicitur generario . Vel est ab esse ad non esse, si ve a Iubjecto ad non subjectum , &d Icitur corruptis. Non autem debet vel generati vel corruptio secundum Aristotelem appellari motus proprie dictus , sed tantum muratio et cum motus omnis ex mente illius existat ambos terminos reales, ac successionem postulet, nec puncto temporis Perficiatur: ut generationem, & corruptionem perfici arbitratur . Ue, denique mutatioci A sis , sive a statu aut termino realiaci statum seu terminum realem , ut a ea lore ad frigus , a virtute ad vitium ; & d eitur motus proprie, ac specifice sumptus , qui tametsi men-llibus quandoque, tribuatur, ut, cum mens ab una cogxtatione, vel inclinatione ad aliam transit, corporibus tamen Proprie ac stricte convenit , cum
diversa loca successive percurrunt , iisque applicantur . Quarta excogitari posset mutationis cies, scilicet a non esse ad non esse , ut eum aqua transit a calore ad frigus, dici potest transirea non θνgore ad non, eris rem: sed iste modus . in quit Aristoteles ibidem, alienus est: nec ni si triplex mutationis ratio est distinguenda ; nimirum Mneratro , corruptro , & motus proprie dimιs, uuion tres adhuc species distribuitur. Prima est a loco in locum, & dicitur Iahis. mve motas iseriis.
Secunda, a qualitate ad qualitatem. ut a frigore ad calorem , A vicissim , & dicitur alae-sio , seu variario . Verum si variatio Omnis paν-tium transpositione aut detractis ne fiat, ut reve-. xa fieri existimamus sane alteratio a motu Iacali , tanquam diversa motus species , non est. secernenda
Tertia denique , ae quantitate ad quantitatem die duplex. est . nempe vel a minore ad maiorem viti cicitur acia crioi. vel a majore ad minorem,
216쪽
deeratio voeatur . Sed in augmento , vel deer mento nihil praeter motum localem deprehendi Potest, tametsi doceat Aristoteles motum fieri ad tres categorias , ad quantitatεm , ad quaIirarem, S tibi. Idem praeterea lib. s. Physicorum . cap. 6. docet , motus omnes , qui ais eamdem catego-xiam referuntur , esse eiusdem generis a ut dea satio & denigratio , quae ad qualitatem referuntur , eiusdem dicuntur esse generis. Eos vero, qui ad eamdem formam tendunt in eadem categoria , eiusdem vult esse speciei: ut duae dealbationes ejusdem sunt speciei , quoniam ad eamdem formam, seu albedinem tendunt; sed a denigratione specifice differunt , quia motus Deci'
satur a termino . Denique ait unum esse numero
motum, qui in se & ratione sui unus est . Hieque , si credamus Aristoteli , requirit unum , &idem mobile , unum , & idem spatium , sive unum & eumdem terminum a quo , & unum eumdemque terminum ad quem , ac unum numero tempus. Sed eum diei vix possit , quid sit unum spatium, quid unum tempus; satius est mo tum numero unum appellare, qui eodem tenore sit, neque est interruptus. Quamquam idem motus in plures partes , sive in plures alios mino-Tes motus per mentem dividi potest. Motui opponitur vel quies , de qua postmodum ;uel alius motus . Sic motui locali opponitur a- Iius motus localis 2 v. g. motui sursum opponi
tur motus deorsum; motui antrorsum motus νetror
sum ; & motui dextrorsum motus senserorsum. Item, in variatione, motus a frigore ad calo rem opponitur motui a calore ad frigus. Sic etiam in motu a quantitate ad quantitatem opponitur incrementum decremento , & vicistima Hae e praesertim Aristoteles circa motum , Uariasque illius spe etes, suis Physicorum libris seriis . via reliquit ; nee ulterius fere Scholarum Peripateticarum Philosophi progredi consueverun L. . Sed qui Meehanicam Philosophiam amant , ut Non solum veteres , puta Lucretius , & omnes Epicuri ac Democriti sectatores , verum etiam
217쪽
Reeentiores , qui motuum doctrinam a Galilaeo traditam diligentius excoluerunt, ut G assendus, Cartesius , & alii , unicum motum localem imgorporibus naturalibus agnoscunt eoque generationem omnem , corruptionem , alterationem , incrementum ,& decrementum contineri , ac perfici decernunt , etiamsi non unam , eamdemque illius definitionem afferant .
Gassendus quippe sectione prima Physicae , li-hro quinto,. qui est de motu, τ mutatione rerum, capite primo, post Epicurum , definit motum localem migνationem de Ioco in Iocum: hoc est, ut Epieureis omnibus placet, de spatio in spatium. Nam ex ipsorum mente locus corporum est spatium, seu mane, in quo recipiuntur ac mouentur corpora r quod spatium inane satis antea fui vexplosum, S ad nihilum redactum . Cartesius autem , qui nullum in Natura vacuum ne possibile quidem iudicat, & spatium omne , seu ex tonsionem promiscue cum corporae physico usurpandam censet , cto tum localem aliter quam per spatium vacuum definit se eundα parte Principiorum , num. 23. nempe translationem unitis partis materiae , seve unitis eo moris eae vieinia eorum eorporum, quae illud immediare eonis singunt , oe tanquam quiescentis Doctantur , in vi
. Quae quidem definitio secundum varios, quibus intelligitur, modos, nunc vera , nune falis videri potest. Nos illam nostro more explicabimus: ae idcirco duplici raetione universum hunc Mundum aspectabilem , & singulas illius partes eonsiderabimus , pbsee scilicet , in mathematiee. Ph ee spectatur Mundus cum consideratur ratione qualitatum physicarum . & sensibilium sputa mobilitatis , fluidietatis & aliarum , quae
ipsi revera insunt: qua ratione omnes fere illius. partes in perpetuo versantur motu : nam coelum, sedera , & omnia pene corpora citato cursu a his ripi quotidie cernimus ..mathematite. uero consideratur, eum ratione s
lius extensionis spectatur , neglectis aliis qualitatibus, puta motu , fluiditate , duritie, & e toris Qui vis gaim. moIu i quies 4 figura ,
218쪽
os Pars Prisissius partIum huius Universi ab iis partibus reis vera , & physice seiungi nequeant , nihil tamen
obstat, quominus ipsum M vastum velut immobi-ιiter expansum concipiamus , se ilicet eum ad illius duntaxat magnitudinem , neglectis qualitatibus , attendit animus . Nam etiamsi aetherea substantia , in qua sol, & astra continentur, in perpetuo sit fluxu , varias tamen in ea partes velut immobiles spectant Astronomi , puta pian- Mum Orientis, pussctum Occidentis , punctum veris
leale, quod Zenit , & punctum ipsi oppositum ,
quod Nadir , seu Nathir appellatur , quoniam ex tensionem solam ab omnibus physicis qualitatibus velut abstractam intuentur. Liceat igitur in hoc Universo partes quasdam mathematicas distinguere , quae velut quiesce tes spectentur , v. g. punctum orientale , punctum oecidentale , Zenith , &c. Tumque si Sol ab Oriente in Occidentem ferri dicatur , tametsi iisdem semper aethereae substantiae partibus toto illo tractu physice involutus fingatur , reipsa aloeo in loeum moveri dicendus erit , quoniam
transibit e vicinia eorporum orientalium , quae ipsum immediate contingebant , quaeque matheismatice , vel etiam , si libet , moraIiter , nempe secundum hominum morem spεctata, quasi forent immota, eodem loco fixa per imaginationem rediaduntur, in viciniam aliorum, quae etiam mathematice spectata , tamquam immota concipiuntur.
Similiter Iignum, quod Autissiodoro Lutetiam seia eundo flumine devectum est, etiamsi iisdem semper aquae partibus innatarit , translatum die eiatur e quandoquidem a parte aliqua fluminis , quae velut immobilis spectatur , quaeque ab iis, qui Autissiodori remanserunt , digito monstrari potest, in aliam, quae pariter ut immobilis habetur, fuit delatum. E contrario palum in medio flumine defixum,
vel pontis pilam , quae novis subinde , sibique
continuo succedentibus aquae partibus physice al-Iuitur, eodem loco stare pronunciamus: quoniam si flumen integrum velut immobile spectemus , diversasque in eo partes mathematicas per imaginationem fixas reddamus , iisdem semper par
219쪽
'tibus mathemati eis tum palus , tum pila ambiis untur, licet eae partes physice moveantur . Nam si evellatur palus , vel subverratur pila , indicari semper poterunt loca mathematica, quibus stabant. oppones, corpora naturalia in hae definitione non mathematice tantum , sed etiam physice esse . spectanda. Primo, quia Cartesius tertia parte Prinei pio-Tum numero 26. 27. 28. 29. etiamsi Terram ei
cum Solem versari existimet, eam tamen immotam este decernit , quoniam iisdem semper aetheis reae substantiae partibus ambitur : imo numeris Ig. R I9. plus motus Terrae attribui contendit in sy- semate Tyehonteo, quam in C pernicano. . Secundo, quia Cartesiani statuunt piscem, qui contra fluminis vim obluctatur , suoquo nisu a-- quae profluenti resistit, re ipsa moveri , quoniam diversis subinde aquae labentis partibus apsit tur, etiamsi varias huius Universi oras no a peris Iustret. Respondeo veram non videri definitia m mastus a Cartesio allatam, si eorpora omnia , in quihus fit motus, physice tantum consido entur. Primo, quia omnes homines a natura ita suae
tomparati , ut quamvis Terra in eodem liquido natet in systemate Copernicano , eam tamen mo veri iudie ent, quod ab una Mundi parte, quam mathematice saltem, & per imaginationem fixam gonei piunt, ad aliam transferatur. Similiter hominem in navi dormientem, si ab hemisphaerio nostro ad Americae littora fuerit translatus , revera motum asseverant ἰ non quod ipse se moverit , sed quod communi totius navis , non proprio , seu sibi soli peculiari motu fuerit abreptus: transiit enim ab una huiusce orbis parte, quae veIut quieta concipitur , in aliam saltem ma. Inematice quietam. Seeundo , dum Cartesiani die unt pistem aquae profluenti resistentem re ipsa moveri, explico pro
positionem. Reipsa movetur, motu stonies, ut a Iunt, seu motu tensionis, aut contentionis, qui melius nisus ad motum, quam motus dicitur , con
220쪽
Mo Para PrImacto, nego. Si enim piscis ideo movetur motu proprie dicto , quod contra vim fluminis se tueatur, Iari ratione palus medio flumine defixus, qui ii Gem aquis obsistit, moveri cogitandus erit, conis zra communem omnium hominum opinionem , quae hic, ubi nullum metuendum est sensuum prae
iudicium , magni ponderis esse debet : siquidem
naturales rerum notiones non sunt leviter imis mutantae .
Itaque, ut in eommunibus illis id eis permaneamus , non male definiri motum putamus, transerationem eontinuam , ω Deeessivam corporis a uinis in locum .
Dicimus translationem continuam , & laeeessivam, scilicet per spatium, quod inter terminum . quo incipit, & terminum ad quem desinit motus, est interiectum , quod spatium ab ipsis eor- Poribus physicis non re ipsa, sed per mentem tantum , ac mathematice distinguitur, quatenus sola ipsius extensio, non caeterae qualitates physicae conssiderantur : nam citra eontinuitatem & suciscessionum non intelligitur motus . Si enim coristus , quod est V. g. Lutetiae , subsequenti momento a Deo produceretur seu conservaretur Rommae , nec per loca intermedia transiret, quamvis occurreret loci mutatio, non tamen fieret motus, quoniam nullus per inter iecta loea fieret transitus. verum haec evadent cIariora , ubi da loco dixerimus capite s. Jam consentiunt inter se Philosophi tum vel res, tum novi, motum localem esse rea Iem quem indam corporis mobilis statum aut modum , quo diversis successive Ioeis respondet: sed utrum qui ex sit quidpiam reale ac positivum , an sola motus privatio, multum inter ipsos controvertitur . Aristoteles quippe libro f. Physicorum eapite g. &Peripatetici omnes quietem nihil aliud esse existimant, quam motus privationem. Cartesius u To illam non minus realem esse, & positivam , quam motum ipsum defendit secunda parte Prinficipiorum numero as. Qua in controuersia meo diam viam ineundam arbitramur . Quies enim ,
ut nobis videtur , definiri potest permansio eo oris in eodam Iοςo seu spatio :.ideoque vel status ,