장음표시 사용
221쪽
m Desia res. IV. cap. IIr. 2etrvel modus , vel relatio dici potest, non sola motus privatio, ut visum est Aristoteli. Minime tamen censenda est vis aliqua in corpore posita , qua corpus agere, aut resistere queat, uu placet artesio. Sit igitur PROPOSITIO I.
ietem tanquam modum aliquem realem di
positivum corporis concipi nihil vetat. Probatur . Quietis nomine intelligunt omnes Permansionem corporis in eodem loco iaAtqui permansio illa eoneipi posse videtur ta quam status aut modus realis , vel tanquam re-
Iatio , qua corpus iisdem semper loci partibus respondet , ut per motum diversis Ioel partibus
Ergo quietem, tanquam modum quemdam re Iem , & positivum corporis concipi, nihil vetat.
obiicies primo. In eoe natura quietis consistit, quo posito facile intelligitur Atqui posita sola motus privatione , quies facile intelligitur , ut tenebrae per solam luminis
privationem concipiuntur. Ergo quies nihil est nisi motus privatio. Respondeo negando minorem. Neque enim quiex Per solam privationem motus , neque motus per solam quietis privationem proprie concipi tur e sed uterque status positivus est , alter qui dem , quo corpus iisdem , alter quo diversis io ei partibus respondet ; ac eorum alteruter cor pori semper inest : nam si corpus moveri desinat, quiescit ; si desinat quiestare ,- movetur: unde motus & quies alternatim in eorpore sibi sue-
Quod autem aiunt , tenebras esse Iuminis privationem, id explicatione indiget. Tenebrae lane Privatio luminis , si comparate ad sensus nostronspectentur, eoncedo : nam lumen suo motu visum perceIlit, non item tenebrae: sin autem ton- Mereatur, Erout sunt in corporibus tenebrosis ,
222쪽
aia τ' Pars Prima nego, uterque enim status & luminis , & tenebrarum in corpore aliquo, v. g. in aere, est positivus : in primo statu partes corporis celeriter moventuri; in secundo quiescunt , aut Ienius a
Instabis. Hoe ipso quod res intelligitur ereata,
non eget alia vi, aut actione, ut quiescere con- Cipiatur : non vero per solam ereationem intelliis gitur moveri ; sed aliqua vis motrix aceedat ne
cesse est . Ergo motus quidem est positivus , sed quies nihil aliud est nisi motus privatio.
Respondeo negando antecedens . Nam eo solo quod res intelligitur creata, non sane vel mota, vel quiescens concipitur ; sed ereatio ab utroque statu abstrahit . Fieri tamen re ipsa non potest , quin corpus vel in motu , vel in quiete producatur . Unde duplici potentia opus non est , ut res ereari, & moveri intelligatur. Nam res creatur & movetur per eamdem prorsus actionem, ut demonstratum est in Metaphysica . Etenim si diversis sueeessive Iocis creetur, moveri ; si eodem Ioco conservetur, quiescere concipitur. Urgebis . Si per solam creationem res moveri intelligeretur ei tra aliam vim motricem , nulla posset afferri ratio determinationis, aut vel itatis ipsius motus: nam creatio ratione sui non magis impellit corpus in unam partem, quam in a.
iam; neque hunc ipsi potius, quam istum velocitatis gradum impertit. Respondeo negando propositionem . Nam dumereatur corpus in motu , certe in diversis laeee sive Ioeis creatur ; & proinde ad unam Ioel partem, non ad aliam movetur , ac eum habet ve- Ioeitatis gradum, qui divinae voluntati collibuit. obiicies secundo. Hoe ipso quod Deus desinit velle corpus esse in motu , tum corpus quiescere intelligitur; non vero intelligitur moveri, etiamsi desinat Deus velle id quiescere. Nam quies est tantum unius modi, sed motus varius esse potest, tum ratione velocitatis , tum ratione termini in quem tendit. Respondeo negando propositionem. Cum enim alteruter status eo ori conveniat , non potest
Deus desinere velle corpus aliquod moveri, qui uis simul
223쪽
Pissi eos. Ny. m. cap. III. Ir simul velit illud quiescere, nisi ipsum in nihilum
redigat; nec poteli desinere velle illud quiescere, quin statim id moveri velit , niti ipsum quoque in esse tonservare desinat. Sed inquies . Illa cessatio voluntatis divinae , per quam desinit velle corpus quieseere , non ipsi certum velocitatis gradum potius quam alium attribu It .
Respondeo distinguendo propositionem . Sola ees satio voluntatis divinae, qua fit, ut Deus desinat Velle corpus quiescere , non ipsi unum velocitatis gradum potius tribuit quam alterum , si desinendo velle ipsum quiescere desineret quoque velle ipsum existere, concedo et secus, nego. Cum enim alteruter status corpori necellario competat ,
ut diximus, fieri non potest, ut Deus desinat velle unum statum, quin simul velit alterum , nisi corpus ipsum per subtractionem sui concursus ,
seu conservationis ad nihilum redigat. Quam sit autem infirmum istud argumentum , simili exemplo declarari potest . Nam inepte -mnino ratiocinaretur aliquis hoc modo e Si Deus desinat velle lineam aliquam esse curvam , hoc ipso recta esse intelligitur : eum rectitudo sit tantum unius modi. Sed si desinat velle eam esse rectam , non hoc ipso erit curva , quoniam varii sunt curvitatis gradus, aut modi , quos ista voluntatis cessatio non determinat . Ergo rectitudo lineae e st privatio curvitatis. Male, inquam, ratioe inaretur, & i psius conclusio tanquam absurda respueretur. Quidni igitur absurda dieatur illa , qua quies colligitur esse motus privatio, hac tantum de causa, quod quies sit unius duntax. t modi , ac varii sint in motu velocitatis gradus, variaque determinatio ' Nam eum Deus desinit uelis Ie corpus quiescere, nisi ipsum omnino destruat ,
velle profecto debet it Iud moveri , & cum certo
velocitatis gradu ac certa determinatione moυeri .
Sed quamvis quies tanquam status quidam , aut relatio realis a nobis defendatur , non tamen est vis aliqua , qua sorpus agere , aut resistere pos
224쪽
PROPOSITIO II. I Ametsi quies status quidam positivus, seu mislatio realis dieatur, minime tamen concipi debet, ut vis aliqua, aut potentia , qua corpus agere, aut motui resiliere valeat. Probatur . Illud non est vis aliqua aut pote stas, Per quam eorpus motui obsistat, quod minime concipitur ut quid activum, sed tantum ut satus passivus, quo corpus aptum est ad patiendum duntaxat , non ad agendum , aut resistendum , sive reagendum , ut loquuntur Scholae. Sed quies, sive permansio corporis in eodem I eo minime concipitur ut aliquid activum , se a tantum ut status quidam passivus, quo potest eorpus ab aliis quidpiam pati , non in alia corpora quidquam moliri ς omnis enim actio, aut vis , aut potestas quodam corporum motu continetur , ut observare tacillimum est. Ergo quies non est vis aliqua , aut ne ullas in corpore posita, qua corpus agere, aut motui o sistere viae t.
Responsiones ad obiecta. Obi ieies primo . Cum corpus firmum & qui tum ab aliquo mobili impellitur , illiusque motum frangit, ipsi obsistere dicitur. Atqui nulla alia ipsi ad resistendum vis inest , quam partium quies.
Ergo quies est vis aut ne ullas in eorpore posita, qua corpus motui resistit. Respondeo distinguendo maiorem . Corpus quietum resistere dicitur eorpori mobili , quatenus corporis mobilis motus in singulas corporis quieti partes distributus levem tantum , & quando que insensibilem fremitum in eo producit , con
costa. quatenus corpus quietum aliquam habet eucrionem, ut loquuntur, vel aliquam vim activam ad elidendum eorporis mobilis motum, nego.
Similiter distinguo minorem. Nulla est alia vis N cor Pore quieto , quam partium quies et & et vis seu potentia est passiva tantum, coneedo : & ea est activa, nego et quare nego consequentiam.
225쪽
Ph 7ees. Iect. ἔκ cap. III. a TrIgitur eorpus quietum alteri torpori mobili in iapsum impacto resistere dicitur , quia motus cor poris mobilis in singulas corporis quieti partes distributus nonnunquam insensibilis evadit r ut cum globulus plumbeus in ingentem aliquam turrim e durissimis lapidibus constructam exploditur, quantacumque sit globuli velocitas , ea tamen in singulas turris partes distributa , vix sensibilem fremitum producit. Sed corpus quod quiescit , non resistit corpori mobili per quietem , tanquam per vim aliquam seu potentiam acti
vam , qua vere.in ipsum re agat . Nam ad rea
ctionem opus est motu saltem tonieo , seu nisu , qualis oecurrit in arbore , quae si in unam partem siri inflexa, ac eam reflectere in partem oppositam quis contendat, vere ac proprie reagit , seu nisu suo aut motu resistit. Instabis cum Cartesio secunda parte Prinei piorum numero 49. Corpus minus quacumque celeritate in maius & quietum feratur, nunquam potest maiori corpori & quiescenti motum imperti re & quantum augetur minoris velocitas, tantum maioris quies, & resistentia crescit. Brgo quies est vis aliqua seu potentia activa in corpore quieto, non secus ac motus est vis activa in corpore moto.
Respondeo negando antee edens. Ηsee est enim quarta regula communieationis motuum a Cartesio allata, quam inferius tum ratione, tum experientia refellemus. Ratione quidem, quia tanta potest esse minoris corporis veloeitas , ut in singulas inaioris corporis partes sibi aequales diis stributa eas omnes ,& proinde totum corpus e m- moveat : Experientia vero , quia si eorpus molle eum tribus v. gr. velocitatis gradibus, eo quo
dicemus modo, in aliud corpus itidem molle , &prioris duplum immittatur , duos ipsi suae velocitatis gradus impertiet, & ambo quasi in unum corpus triplum prioris coalita in eamdem partem
movebuntur , cum uno velocitatis gradu . Nam velocitas eadem proportione decrescit , qua crescit corporis moles, in quam distribuitur ; ita ut tres velocitatis gradus , qui in corpore subtriplo
sive altorius trienti recipiunt ar , si in triplum
226쪽
taxat gradum in corpore triplo efficiant. Itaques maius corpus dieatur magis resistere motui , quam minus, id eodem fere sensu aecipi debet , ac cum ingens terrae cumulus disse ilius aqua perfundi dicitur, quam exiguus pugillus e quoniam nempe effectui respondere debet causa , adeoque quo major est terrae moles, hoc plus aquae ad i. Psam penetrandam & perfundendam requiritur stnon quod terra vim ullam habeat , per quam R quae obsistat , sed quod maior moles maiore liquoris copia indigeat, ut perfundatur. Similiter igitur motus in omnes corporis quiescentis Partes distribui debet , ut a loca in locum transis
ratur ; & tanto maior requiritur motus quantitas , quanto plures existunt in corpore mobili par tes , quibus communicandus est motus. Urgebis. Non minus requiritur actionis aut vo Iuntatis positivae in Deo, ut corpus in eodem loco, quam ut in diversis locis conservetur. Ergo quies non minorem habet vim ad resi stendum, quam motus ad agendum. Respondeo negando consequentiam. Quamvis enim non requiratur plus actionis in Deo, ut corpus in diversis successive locis , quam ut in eois em loco conservetur , Omnem Iamen corporum vim & essicaciam motu contentam voluit Deus; nec alio modo quam per motum in sese invicem agere observantur . Unde quo maior est motus in aliquo corpore, hoc plus actionis & vis habere comperitur, quia fortius percutit . Sed quies eorporis
. eadem semper manet, nec augetur , nec minuitur.
objicies seeundo. Si quies dici nequeat vis activa in corpore, nihil aliud est quam motus privatio .
Respondeo negando propositionem . Est enim
status aliquis , live relatio realis ad easdem loci Partes, quamvis ista relatio non sit potentia, Rutuis activa . Insta his. Ex concessis actio eorporum solo mo
Ergo quies nihil aliud est, quam actionis, seu
Respondeo negando consequontiam. Licet enim
227쪽
Pisspees. Oct. IH cap. IV. motus diei possit actio , saltem in corpore movente nam in corpore mobili & moto est status passivus non tamen quies dicenda tantum est rivatio motus, aut actionis ἱ cum sit status reaia is, quo corpus eidem Ioci parti aliquandiu reia spondet, ut motus est status realis , quo corpus per quamdam temporis successionem variis Ioel partibus continuo applicatur. Qu re ad naturam motus di quietis accurate percipiendam nonnulla de tempore, & loco sunt subjicienda. CAPUT IV.
De Tempore. CVm motus sit transIatio eorporis e Ioeo in Ioiaeum , quae tempore indiget, ut perficiatur , idcirco ad pleniorem motus intelligentiam explicanda nobis est tum temporis, tum loci natura. Tempus autem nam ab eo initium facimus est Deeugiva rei cujusque durario , qua initium Θabuit , Mnemque habero potes. Dieitur sueeusυa duratior nam tempus totum simul non existit, ut aeternitas, quam recte Boetius , interminabilis vita totam sim ui oe perfectam possessionem desinit, ut diximus in Metaphysica . Secundo , initium babuit , oe finem habere pomes: nam tempus ad res creatas pertinet, quas ex nihilo eondidit Deus, & quas, si velit, in ath Ium potest redigere. Quaerunt hoc lo eo Philosophi, utrum tempus, seu duratio successiva sit quid positivum ac re
Ie: qua de re sit PROPOSITIO LI Empus est aliquid reale, si pro rebus dura
tibus sumatur. Probatur. Quod existit in rerum natura , est
Atqui tempus sumptum pro rebus durantibus existit in rerum natura : si quidem res ipsae durantes existunt.
Ergo tempus est aliquid reale, si pro re durante accipiatur. . II. K PRo-
228쪽
108 Para Prima PROPOSITIO II. TEmpus tamen non est res aliqua, seu entitas
a rebus durantibus distincta. Probatur . Si tempus foret rφs aliqua a rebus durantibus distincta , ea profecto ex praeterito , praesenti, & futuro esset composita . Atqui entitas ex praeterito, praesenti, & futuis ro constare nequit; cum praeteritum, & futurum nihil sint praesens vero fugiat. Ergo tempus non est res, vel entitas a torporibus durantibus revera distincta. Idque recte exprimit Lucretius libro primo de rerum natura ri
Tempus ἰtem per se non es , sed rebus ab ipsis Consequitur sensus, transactum quid sit in aevo, Tum quae res inflet, quid pos , quid deinda δε-
me per se quemquam tempus sentire fatendum es
Semotum ab. rerum motu , placidaquε quiete, oroliarium . - Est in tempore quidpiam reale , quidpiam mctitium . Tempus enim , quod internum vocant , quodque a rebus ipsis durantibus non distinguitur, est reale, eum sit res ipsa, quatenus durat, di imaginariae euidam successioni respondet e tem Pus vero externum, sive a rebus abstractum , se i- Iieet imaginaria illa late essio, vel series momentorum, quae fluere concipiuntur, inter entia rea- Iia statui posse non videtur. Hoc porro tempus externum definitur ab Aristotele lib. 4. Physicorum cap. I 6. numerus , fera mensura motus fecundum prius o posserius , sive seoundum partes priores & posteriores, nempe s eundum partes praeteritas, praesentes , & futuras e
PROPOSITIO III. TSmpus minus apte dicitur numirus, aut me
229쪽
Probatur. Tempus minus recte dicitur menis. va motus, si motus sit potius mensura temporis, quam vice versa. Atqui motus est potius mensura temporis, quam
tempus mensura motus : nam ad tempus clime
tiendum adhiberi solet motus, ut in omnibus horologiorum generibus , puta in horologiis solaribus, clepsydris, aliisque clarum est. Ergo tempus non bene dicitur mensura motus, sed motus dici potius debet mensura temporis . Deinde . Si tempus dici debeat mensura , nore minus quietem, quam motum metitur ; quia res non minus tempori subiiciuntur, dum quiescunt, quam ubi moventur. Unde Lucretius modo laudatus ,
Nec per se quenquam tempus Ientire fatendum vi
Semotum ab rerum motu, placidaque quiere.
Quod si quis opponat, tempus esse saltem mensuram motus primi toeli mobilis , facile refellitur: nam praeterquamquod primum istud e celum mobile defendi amplius non potest, tum systema Ptolemaicum , fatentibus omnibus Astronomis, sustineri nequeat, ut inferius dicemus : certe mo ius primi mobilis , vel potius Solis ad tempus cognoscendum adhibetur, non vicissim: nam diurna conversio primi mobilis in eo systemate diemessicit , ut annuus Solis circuitus annum dimetitur. Ergo motus primi mobilis , si quod extaret primum mobile , esset temporis mensura, non vicis sim. Hue adde, quod ista definitio naturam temporis obseuret magis quam evolvat . Quid enim enobscurius, omnium fere Philosophorum consensu uuid autem familiarius, ut verbis utar S. Augustini lib. H. Confess. n. I . alias eap. 34. oe norius in Ioquendo eommemoramus , quam rempus φEr intelligimus utique, cum id loquimur, intelliagimus etiam, eum alio Ioquente id audimus. si uides ergo tempus t Si nemo ex ma quae ν , scio ; si quarenti expIieare velim , neseio : fidenter tam eradiso sieire me , quod si nihiι praeterireν , non essee praeteritum tempus ,'s nibu adveniret, non esset
futurum te ui. O A sibu esset, non esser praesens
230쪽
IIo Pars prἰma Quibus verbis manifeste de elarat s. Augustinus,
temporis notionem omnibus hominibus, doctissimul & indoctis innatam esse , eamque variis de scriptionibus obscurari, non dilucidari. Si enim, inquit, nemo ex me quaerat, quid sit tempus, scio: hoc est , et aram , distinctamque illius notitiam mente gero ἰ & eos omnes , qui de tempore loquuntur, naturaliter, ac nullo explicante , intel- Iigo : sed si quaerenti quid sit tempus exponere velim, nunquam id quod clare concipio , verbis assequi aut exprimere valeo. Cum tamen tempus definitur Dee sva rerum duratio , quae initium habuit, s finem habere potes, nihil in ea definitione continetur , quod naturali temporis notioni adversari videatur . Hactenus de tempore, nunc de loco agendum.
Loci nomen ambiguum est, ae modo significat
superficiem corporis, qua corpus aliud continetur et modo significat spatium , quod a quoli-het corpore occupatur 2 hic Ioeus internus , ille Ioeus externias, sive extrinsecus nominatur.
Gassendus sectione prima Physices lib. a. qui est de Ioeo , oe duratione rerum , cap. I. cum Epicuro & Epicureis omnibus Iocum internum proprie Ioeum nominandum scribit, quoniam singula eorpora spatio intrinseco proprie eontineantur , &ab illo penetrentur. Sed qui spatium inane, quasi fictilium reiiciunt, ut Peripatetici & Cartesia ni , solum locum externum propugnant , internum non admittunt.
Extrinse ei solius meminit Aristoteles lib. 4. Physicorum cap. 6. ubi Ioeum ita definit: Loeus, ininquit, es eorporis ambientis teνminus immobuis primus : id est, superficies prima, & interior corporis aliud corpus continentis , seu immediate involventis. Haec superficies interior vocatur eoncava, exterior vero convexa. Locus autem ab Aristotele dicitur immobilis, quia non transfertur II