장음표시 사용
241쪽
Pb Def. Iea. IV. cap. m. di rssim figuram esse funiculus quidam , aut ehorda ex intestino facta, & tensa a puncto L ad punctum M i in quam proiiciatur pila A seeundum
Iineam A B. Nam tum est chorda secundum lineam perpendicularem B s H usque at punctums, aut circiter , non sucundum lineam obliquam B n F usque ad punctum n inflectetur: quia motus aut inflexio. facilior & brevior est secundum tineam. perpendicularem , quam se euntum obliquam . ideoque haec chorda suo elaterio pilam xeflectet in G .. Sed eum aliunde eadem vi in punctum E horizontali mota pila contendat , ipsam per lineam B D diagonalem , quae inter utramque melia est, resilire oportebit; sicque angulum reflexionis. essicie L angulo incidentiae aequalem.
Si Angurus iae identiae aeuti or fuisset , puta si a puncto P ad punctum B fuisset demissa
xpsi quoque angulus. reflexionis prope par ex itisset, di pila in punctum, o fuisset repercussa iaId eerni potest in lapillis illis planis, quos pueri in stagni, vel fluminis. aequor oblique impel-Iuntiit enim in ipsa aquae superficie cum eadem fere ine Iinatione, , vel obliquitate reflectuntur ἀIo etiam magno sui dispendio experti dicuntur nonnulli dum aeneae tormenta in littorae probarentur.' nam a globulis plumbeis in aquae superis fiete reflexis in opposita ripae sunt Oeeisi di Quot argum nto est ,. angulum, reflexionix globorum plumbeorum prope aequalem fuisse , fortasse tamen paulo, minorem angulo incidentiae: Etenim perfectae angulorum incidentiae, & reflexionis aequalitas defendi tantum potest, si reflexio in. superficie admodum polita fiat se nec asis peritas, aut fitus partium huic aequalitati: obsit; nee corporis mobili S motus. in contactu ,seu. percussione ullatenus imminuatur . Si enim. scabra, di inaequabilis, fuerit superficies vel quacumque xatione sit distoria ς ea corpus mobile pro variis partium suarum. situ aut asperitate varie deto quebit ut omnes. norunt . Simili modo ipsumaorpus mobile sua, figura , vel textura . vel etiam motuu amissione obstare potest, ne anguluv
242쪽
stri Pars prima , no sint aequales. Nam si vel minimam motus iniverpendicularis iacturam facit, ut in lapillis accidit , quos oblique in stagni superficiem iniiciunt pueri, minor certe debet esse angulus reis flexionis angulo incidentiae quia quantum sui motus perpendicularis impertiunt in i lapilli paristibus aquae , quas contingunt , tantum ex eo inreflexione deperdunt . . . rAt ubi de reflexione Iuminis in speculis agris tur, cum ea reflexio in corporibus tersis, & po- Iitis fiat; id quasi principium assumi potest , auri sulum incidentia aequaIem 6se anιulo re exsonis; ut inferius in Cato ptricae synopsi cum caeteris alis firmare non dubitabimus. Refractio motus. Quoties eorpus mobile ab uno liquido in aliud diversae rationis liquidum migrat, ipsumque penetrat, ac dividit, ab eo quidem non reflectitur, sed aliam aliquando mutationem subit , quae rein fractio nominatur, circa quam recentiores Phylic mathematici plurima praesertim ad Astronomiam N Dioptri eam spectantia diligentius observarunt, de quibus altum est apud veteres Philosophos GD
Re fractio porro est sinexio , aut eurvatio m ct eur. otia corpus mobile ob majorem mrnorem υe Isis
isti di quod oblique subit , residentiam , a recta tiam insisebat , Iinea defecti . . . ippe corpus
Hobile in liquidum diversae rationis perpendicu Iariter incidens nullam omnino patitur refractionem: puta si pila A, M. 4. rab. 8. ab aere In ais Quam perpendiculariter incidat, hancque in puncto E penetrare incipiat, recta via ad B descenis det , cum nulla occurrat ratio , cur in unam variem deflectat potius quam in aliam . Sed si corpus mobile, puta pila, vel globulus eburneus, aquam oblique subeat , tum a recto tramite reis cedet : quo in rece Tu gravitas & levitas vari ais aionem quamdam inducere poterunt. At cum refractionum doctrina circa lumen praeiscipue versetur , quod in tenu1 sorpore pressio ,
vel moto positum esse ProbabimuI , . eam
243쪽
Pissiere. Iect. IV. cap. n. a 3 3 ideireo in luminis radiis , in quibus nulla proinprie intelligitur gravitas , vel levitas , exponere
Sit igitur radius luminis a b , M. I. tab. 8. qui
ex aere in aquam oblique transeat : is eum recto itinere tendere debuisset in e , refringetur inb , accedendo ad perpendicularem e s , & deto quebitur in d. od si ex d prodiisset , & ex aqua migrasset in aerem , ubi pervenisset in , , non recta progressus fuisset in e , sed reeedendo a linea perpendiculari e f, in punctum a deflexisset. Cuius rei rationem ut intelligas , concipe radium solidum δkil , qui oblique in aquam incidat ; ubi punctum illius i aquae superficiem attinget , punctum ι in aere adhuc versabitur :cumque maior sit aquae , quam aeris resistentia , dum punctum i spatium i m decurret , punctum ι spatium In peragrabit , quod tanto maius est spatio im , quanto maior est aquae quam aeris resistentia . Porro uterque motus In , & i m ei cularis esse, & eirea eentrum r, in 'uo lineae Ii, R um productae eone urrunt, fieri intelligitur. Sed eum linea ἐι in m n pervenerit , totusque radius anteriore sui parte aquam continget, ea inclem ubique resistentiam offendet o sicque recto deinceps, non cireulari motu in partem od p est Progressurus. Contrario modo , si radius op mn ex aqua dimergeret, punctum illius o prius aerem subiret, quam punctum m : ideoque quo tempore punctumn in I eirculari motu moveretur, eodem temPO Te punctum m in . duntaxat moveri deberet ;tumque ambo aequa vi , & recto tramite in k θrecedendo a perpendiculari contenderent.
Iam si radium luminis, quasi quamdam globu-Iorum seriem cum Cartesio & Cartesianis conci
Pere libuerit, & globulum a b e , fg. 6. tab. χ-cundum lineam obliquam dae in aquae supermetiem ineidere fingas , ita ut contactus primario fiat in puncto e r dum punctum istud e ab aqua paululum sustinebitur , punctum b interea moveri perget : adeoque globulus ab e circa centrum
sonuertetur, di punctum illius a statuitur in i a
244쪽
234 Pars Pr malvinctum , in m; & punctum e in n 2 posteaque ineam is , aecedendo ad perpendicularem a is ,
non lineam i me insistet. Si globulus a puncto f in punctum ι moveretur, ubi aerem subiret, non recta in ι , sed gyrando in d contenderet , & a perpendiculari ab
Quamobrem hae e eonstitui potest refractionis regula, se ilicet, eum mobile a liquido, quod Deia Ilus penetrat, in aliud , quod disseilius diυidit , Obliquo motu incurrit, neglectis gravitate oe Iev vate , refractionem feri aecedendo ad perpendietiωνem et si vero facilius penetret liquidum , quod oblique subit, quam illud, unde exit, refractionem fers vaeedendo a perpendiculari. Sed de ea re
De vera edi propria motus causa tum essectrice,
HUius quaestionis fundamenta ieeimus in Metaphysica , ubi de existentia Dei, de creati ne ,& conservatione, & motione rerum creatarum disputavimus. Nihil proinde nobis hoc loco prae sandum videtur , nisi ut ea , quae ibi generatim sunt eonstituta , ad peculiares corporum motus accommodemus, & ex simplicibus, ac metaphysicis notionibus eo ne lusiones physicas deducamus. Primo itaque , ut a definitionibus ordiamur , hanc veram ac propriam motus causam effectricem appellavimus in Metaphysica , quae vere ac Proprie motum in corporibus producit ; sive quae motum iis imprimit , aut uno verbo , quae illa
movet . Secundo , corpora movere est ea a loco in locum continuo quodam fluxu transferre. Corpora autem , quae a Iaco in locum transfe-xu tur, continua egent Dei creatione, ut ibidem ostendimus , quae eontinua creatio conservationis Nomen obtinet. Unde ut corpora move ntur, ea
in diverfis Ioeis eonservari , si ve continuo in illis creari necesse est. Non possunt autem in illis Iocis continuo creari, nisi ab eo, a quo primum reata sunt et cum continua creatio sit primae
245쪽
Pbsieer. Sess. IV. cap. VII. 23sereationis veluti extensio. Quare sine eo , a quo
Praeterea elare ac distincte concipiuntur eorpora absque ullo motu , imo absque ullo noti admotum, & sine ulla vi, vel potentia, sive ona- mi , aut prineipio actiυο & intrinseeo ad se movendum . Nam , v. gr. lapis immotus , & om nynisu ad motum destitutus corporis naturam amittere non intelligitur . Quare motus , aut nisus ad motum non est eorpori essentialis et sive , ut dictum est in Metaphysica , motus nee formaιμνer , nec eminenter in corporis natura necessario comprehenditur . Denique creatae mentes nihil in se nee esario eontinere intelliguntur, praeter eo gitationes, hoc est, praeter perceptiones & voluntates. Quae voluntates non tantam in sua idea, seu conceptu , ut vocant , obiectivo , efficaciam includunt , ut summum Creatorem ad movenda , id est ad eou- servanda in diversis locis corpora possint cogare. Unde nec eae quoque natura sua motum localem sive formaliter sive eminenter in se comprehendunt . Atque ita solus Deus pro beneplacito suci corpora transferre poteste ea vero neque a seipsis, neque a mentibus creatis absque Dei voluntate
DEus solus est vera & propria motus omesseausa effectrix . Probatur . Ille solust merito censendus est verari propria motus omnis causa effectrix , qui so- Ius pro suae voluntatis beneplacito torpora movet , S sine qua corpora nulla vi aut potentia transferri queunt. Atqui Deus solus pro suae voluntatis beneplaistito corpora movet , hoc est ea in diversis Ioeis continuata creatione conservat : nec ulla vi aut potentia sine ipso transferri valent; eum nulla vis aut potentia cogere possit Deum , ut corpora ita diversis locis continuo procreet, & conservet.
Ergo Deus solus est vera & Propria motus amnis causa effectrix.
246쪽
coraIlarium L Deus solus motum omnem, si non fomuiter , hoe est , secundum propriam motus rationem , si item eminenter , id est , nobiliori ae perfectiori modo in sua potestate continet e quod jam dein monstratum est in Metaphysiea. CoroIIarium II. Creatae mentes motum in corporibus proprie
producere nequeunt. Nam ea motum in eorporibus produeere n queunt , quae nec formaliter , nec eminenser motum in se continent. Sed ereatae mentes nec formaliter , nec eminenter motum in se continent; cum in suo conceptu aut idea cogitationes tantum , id est pereeptiones , & voluntates necessario includant , quae voluntates non eam habent vim, seu potentiam, ut corpora transferant, nisi Deus ipsa in diversis loeis pro suo beneplacito
conservare velit . Ergo creatae mentes motum in corporibus proprie producere nequeunt. coroIIarium III. Motus eorporum ab ipsis corporibus proprie non proficiscitur . Nam ab iis motus non proficiscitur, quae nec se ipsa , nec alia a loco in locum transferre queunt . Atqui eorpora quaecumisque existunt , nec se ipsa , nec alia a loco in Ioiacum transferre ualent et cum vis sese movendi , aut aliis corporibus motum tribuendi in eorum natura non contineatur, ae sine illa vi, vel onami , aut principio activo motus oe quietis elareae distincte concipiantur , ut superius advertimus , ubi Natura definitionem ab Aristotele alis latam expendimus . Ergo motin corporum ab ipsis corporibus proprie non proficiscitur . Sed inquies . Nihil obstat , quominus materia subtilis omnium motuum causa prima esse fingatur. Respondeo negando propositionem . Si enim materia subtilis foret motus omnis causa, vel origo, eum utique haberet a seipsa , nec omnino citra motum , aut nisum ad se movendum vel
247쪽
se ipsa motum non habet : ae sine motu , ti sine ullo nisu ad motum & esse , & eonei pi potest rimo non intelligeretur moveri , nisi ab eo , a quo primum creata est , in diversis loeis continuo
conservaretur. Ergo materia subtilis non est mo tuum omnium causa, vel origo. Instabis . Extant aliqua corpora , quae neque esse , neque concipi potiunt sine motu , ut ignis, aer, &c. Ergo motus iis saltem eorporibus est mentialis. Respondeo distinguendo antecedens. Sunt quaedam eorpora, quae sine motu neque esse , neque concipi possunt, quatenus sunt taIta eorpora, seu quatenus eam formam habent , quae motum requirit , concedo : quatenus sunt eo ora simplie ster , nego ἰ quare nego consequentiam . Corpora ruidem aliqua , dum spectantur quatenus talia unt , sive quatenus talem habent formam sensibilem , necessiario motum requirunt et cuiusmoda est ignis, qui partes vehementi motu agitatas po stulat, vel aqua, quae sine partium motu liquida esse non possiet: sed ut aqua hune motum exuere
potest, dum ipsius partes sistuntur; sic ignis parinti e uiae sulphureae ac nitrosae cohiberi potant , tametsi neque aqua , neque ignis desinant esse corpora simpliciter: quod utique motum ipsis aliunde accidere, non essentialem eme, nisi quatenus sunt talia corpora, demonstrat. Quanquam autem materia subtilis , quasi prima motuum omnium causa, vel origo haberi non debeat, ab ipsa tamen, quatenus in iugi ac perpetuo motu ab Auctore Naturae conservatur, motus omnes corporum sensibilium proxime derivantur ; eorumque proinde ea a proxima & naturali ,
vel potius occasio potest appellari. Sit igitur PROPOSITIO II.
Motus omnis maiorum ae sensibilium eor p rum a materia subtili & fluida , quae in perpetuo motu ab Auctore naturae continetur , initium ducit. Probatur. Motus omnis maiorum & sensibilium
248쪽
Σ-32 ' para Primamum a Deo mota , & in perpetuo motu eontem ista caeteris est cavsa proxima , seu potius occaso motus. Atqui materia subtilis & fluida primum a Deo mota, & in perpetuo motu conservata caeteris est causa proxima, vel Potius occasio motus , ut inductione demonstrari potest. Nam v. g. in horologio portatili motus indicis , quo notantur horae, a dentatis rotis exoritur, eaeque rotae ab e-
Iaterio, ini lamella chalybea in tympano convoωluta agitantur ; quae lamella non a seipsa , sed a subtili , ut dicemus , fluidaque substantia pau- Iatim evolvitur, & explicatur: tandemque subtilis ea substantia a primo omnium Motore suum accepit motum . Idem pariter in plantarum Ranimalium motibus observare licet : nam ii Omnes a tenui fluidaque materia ducunt initium. Idem in omnibus eorporibus naturalibus attendenti fiet manifestum, Ergo motus omnis maiorum ae sensibilium eorporum a materia subtili & fluida dueit initium.
Monitum. Quamvis perennes sint eorporum naturalium motus , puta syderum , fluminum , & aliorum , quae a materia subtili perpetuo moventur e non tamen hactenus per Artem inventus est mortis per petuus ; id est , nulla adhuc extat machina, nun um automa ab hominibus elaboratum , quod Ia arte indesinenter moveatur. Cum vero die untur mole trinarum rotae perpetuo mdiu cieri , dum ab aquis continenter labentibus versantur , id non ad Artem, sed ad Naturam , seu motum naturalem aquarum est referendum : nam eae a
quae a materia subtiliori perpetuo impelluntur . Unde sequitur
PROPOSITIO III. Corpus aliquod esse potest alteri corpori cau-
sa oceasionalis motus. Probatur. Causa occasionalis sive rei, sive mo
di , sive cujuscum qui actus , aut trictus vos.
249쪽
Physiees. GR. IV. Cap. VII. 23νtur, quae rei, vel modo, vel actui cuilibet, aue effectui praebet occasionem , ut definitum est in Metaphysica . Atqui corpus aliquod praebere potest alteri eorpori occasionem motus : ut eum materia subtilis in maiora corpora incurrit; vel globulus aliquis alterum globulum impellit ; incursus iste , aut impulsio est occasio , cur Naturae Auctor , secundum legem a se sancitam , ea corpora transferat , sive in diversis sueeessive locis continua
Ergo eorpus aliquod alteri eorpori potest esse
Sed inquies . Quidni vera & propria motus causa esse dieatur
Respondeo , illud non esse causam motus propriam , quod proprie ac per se corpora movere non potest . Sed corpus aliquod alia corpora per se movere non potest , cum ne ullam quidem per se habeat vim ad se movendum , sed neces
sario ab alio motum accipere debeat . Ergo cor pus e sse tantum potest occasio , sive causa oeca sonalis motus alterius eorporis.
Instabis . Si res ita se habeat , solus Deus iacorporibus operatur.
Respondeo distinguendo propositionem . Solus Deus in corporibus operatur, ut prima & propria
motuum omnium causa , concedo : ut causa secunda , ut causa instrumentalis , seu potius ut causa suasionalis motus, nego. Deus quippe occasione collisionis corporum alia quidem sistit , aut retardat ἰ alia movet, aut accelerat , secundum generales motuum Ieges, quas in corporum eollisione constituit , de quibus inferius agemus. Sed tamen corpora diei possunt instrumenta, quibus utitur Deus ἰ sive potius sunt causae occasionales , eur Deus alia sistat , aut retardet corpora ς alia moveat, aut acceleret idque tam iusta proportione molis, velocitatis, aliorumque accidentium, ut ab alio, quam a sapientissimo Natuis rae Gubernatore nihil unquam tale perfici possit. uod autem corpora naturalia sunt veluti inis strumenta divinae virtutis, aut cauta oeeasionales
ariorum tutauum , uti motuum , hinc etiam
250쪽
Mo Pars Pνἰma uis se eundae proximae, & naturaIes eorumdem motuum 3t effectuum possunt appellari. Sit igitur PROPOSITIO IU. Corpora naturalia recte dici possunt eausae s
eundae , naturales, & proximae motuum, aut effectuum naturalium. Probatur. Causae secundae & naturales motuum aut effectuum naturalium sunt eae , quae ab Auctore Naturae adhibentur ad eos effectus aut mo tus suo modo producendos et non enim alia esse potest eausae secundae de naturalis notio .
Atqui eorpora vulgo ab Auctore Naturae adhibentur ad effectus quosdam , aut motus suo modo producendos , v. gr. Sol ad lumen , quod in materiae subtilis motu consistit , & ad calorem producendum destinatur. Ergo corpora naturalia diei possunt causae s cundae , naturales , & proximae motuum di effectuum naturalium. CaroIIarium.
inem admodum inter mentis eogitationes , ti
motus corporis in homine constituta est lex, qua motus cogitationem sequitur, & vice versarsic etiam inter corpora omnia similem legem constituit Deus , qua ex occasione percussionis , aut e ollisionis duorum, pluriumve corporum, ea pro molis ac velocitatis , caeterorumve accidenistium ratione, vel moveantur , vel retardentur , vel omnino sistantur.
sed cum nulla vis insit eorpori ad statum suum immutandum , nec possit propria virtute se siste in
re , si moveatur οῦ nec aci motum excitare , si quiestat et hinc alia non est continuati motus quaerenda causa , quam quae primo motum impressit: quare sit
EAdem est eausa tum prima, tum feeunda motus continuati in corpore , quae fuit causa motus priaeum impressi.