장음표시 사용
251쪽
Ptobatur . Eadem est causa tum prima , tum secunda motus continuati in corpore , quae fuit causa motus primum impressi, si corpus non alia indigeat eausa ad perseverandum in motu , quam ea, a qua primum coepit moveri. Atqui corpus non alia indiget causa ad perseverandum in motu , quam ea , a qua primum coepit moveri : cum enim ratione sui sit indifferens ad motum , R ad quietem , nec ulla vi siepraeditum, per quam statum suum mutare queat,
ubi primum ad aliquem statum determinatum est, in ipso semper perseverat, donec aliunde ex
Ergo eadem est causa tum prima , tum se eunda motus continuati in corpore , quae fuit causa motus primum impressi. Confirmatur propositio quantum ad ea uiam priamam . Etenim corpus moveri a causa prima, est, illud ab ea in diversis locis cum aliqua temporis Recessione creari, ut saepe tum hic, tum in Metaphysica fuit declaratum . Atqui non alia esse Potest causa , qua corpus creari pergat in diverissis locis , quam ea , a qua creari coepit . Ergo eadem est prima causa motus continuati in coria
Pore , quae motus primo producti. Corollarium LMotus semel corpori impressus in eo semper Perseverat , donec ab extrinseca causa , puta ab obviis eorporibus sistatur . Nam ille status , aut modus in corpore semper perseverat , donec ab extrinseco mutetur principio, qui ab eo, in quo Tecipitur , corpore mutari , aut destrui non pol est . Atqui motus corpori impressus ab eo , ici quo recipitur , corpore mutari , aut omnino destrui non potest , cum omne corpus ratione sui sit prorsus iners . Unde si in vacuo Epicureorum, aut potius in spatio, in quo nulla omnino foret resistentia, moveretur, illius motus in infinitum esset abiturus, ut recte advertit Aristoteles lib. 4. Physicorum , cap. II. Cui sententiae inter recen tiores suffragantur Galilaeus , Gassendus , Cartesius, innumerique alii, inter quos nonnulli ex Scholasticis recensentur , ut Vasque Σ, &c. Ergo motus Tom. II. L semel
252쪽
.ax Pan Prima semel eorpori impressus semper in eo perseverat, donec a corporibus obviis sistatur. Corollarium II. Nullus est definitus terminus, ad quem motus
tendat , nisi qui ab occurrentibus , & motui obis sistentibus eorporibus praestituitur. Nam sine cor voribus obviis perpetuus foret , nec unquan interruptus. motus, ut modo dictum eli , & obierinvatur non tantum in materia subtili , quae perinvetuo agitatur , sed etiam in syderibus , quorum sempiterna est conversio . Quare hoc Scholarum axioma, obtento sne eessas mortis et vel illud, Omnis motus fir propter perm3num, de solis animais Iibus, praesertimque hominibus bonum prolequentibus proprie est intelligendum, non de corporI-hus vitae expertibus, nisi quatenus ab Intellige
te natura ad certos termmos , ut lagittae a lagittario , diriguntur, & ab occurrentibus corpo Tibus moveri prohibentur.
Responsiones ad Objecta. obii ei es primo eum Aristotele Iibro g. Physienis
Tum , cap. ultimo , aeris rectimum esse causam motus continuati. - . Ereo non eadem est causa motus continuati , Reprimum impressi r si ve , motus corpora impressus Tatione sui perseverare in eo non postulat. Respondeo negando antecedens . Nam aer non
Tecurrit a tergo corporis proiecti , nisi quatenus ab anteriori illius parte fuit impulsus e proinde- uue non aliam habet vim ad corpus proiectum mmpellendum, quam quae ipsi ab eodem proiecto
fuit communicata ; neque eam magis conservare
potest , quam ipsum proiectum . Unde quod devroiecto quaeritur , id quaeri potest de aere, set Iie et , quae sit continuati in eo motus causa : α quod de aere respondebitur , id de proiecto cor- vore pari jure poterit responderi.
Deinde ut aeris recursus foret continuat I moin tus causa in corpore projecto , deberet aer ante Tior minus resistere, quam urgeat posterior . Ri-
qui non minas resistit aer anIerior , quem lapis
253쪽
v. gr. proiectus ante se propellit , quam urgeat posterior, qui lapidem a tergo Pellit , ut manifestum e it. Ergo &O. Praeterea in rota , aut in turbine ei reuma
locum habere non potest aer recurrens : & t men in roda , aut in turbine circumacto motus per se verat.
Denique si sagittae , vel alteri corpori proiecto corpus ilexibile in parte postica adjungatur , ut
capilli , aut lana ; tam certe , si aer recurrens esset eausa continuati motus, is capillos, aut Iaisnam in corpus projectum adigeret . Atqui tamen contrarium ac uidit et cum lana & capilli post e-m i ssu m corpus fluitare , extendique videantur . Ergo aeris recursus non e st continuati motus causa: sed ea est naturae lex , ut corpus ad motum excitatum semper moveatur , donec ab obviis corporibus illius motus frangatur. Ubi ieies secundo cum Epicureis , atomos, se spiritus mobiles a motore in mobi Ie transeuntes in causa esse , cur mobile diutissime moveri pergat. Respondeo negando Propositionem . Nam praeterquam quod merito quaeri Potest, quio motum in iis spiritibus , non secus ac in corpore proiem, conservet, id aliunde certum videtur, dum Iapidis verbi gratia fit proiectio , non posse tot spiritus e proiicientis manu erumpere , ac Iapidem subire, quot requiruntur , ut motum Iapidi impressum diutius in ipso contineant. Huc adde, quod ubi fune tenso & arcu sagitta mittitur, vix
allegari possint huiusmodi spiritus , vel atomi
mobiles, tanquam continuati motus causae. Ergo Tatius est ad eam Naturae legem confugere , qua corpus quodlibet in eo statu , in quo est, perse verat, donec ab extrinseco principio immutetur. Obiicies tertio cum vulgo Scholarum , qualitatem quamdam mobili impressam , quam impetum nominant, istius mobilis motum emcere , & coninservare.
Respondeo negando propositionem . Illud enim non est continuati motus causa, quod.nihil aliud esse videtur quam motus ipse impressus . Atqui ιmpetus ise , aut qualitas nihil aliud esse videtur quam motus ipse impressus. Quid enim est impe-L a ru1 ,
254쪽
a 44 Pars Prἰmatus , nisi maius y aut quid corpori proiecto imis primitur , nisi ipse motus t Ergo impetus , seu
qualitas impressa non videtur esse continuati motus causa : sed motus ab ea causa continuatur , a qua primum incepit , hoc est a projiciente ;ae tandiu in corpore perseverat, quandiu ab extranea causa non sistitur. . objicies quarto cum recentioribus quibusdam Physicis, motum omnem vel per rarefactionem , ct condensationem, vel etiam per vim aeris elasti eam continuari. Respondeo negando propositionem . Primo enim rarefactione, & condensatione aeris fieri non potest, & continuari motus. Nam in tubo vitreo ab , M. S. tab. Io. ex quo omnis aer crassior opem achinae pneumaticae expressus est , pluma tam celeriter decidit, quam lapis in eo, quem spiramus , aere ς ipsaque pervenit in , , cum altera pluma in tubo ed aere pleno est tantum in c. Item in excipulo machinae pneumaticae, postquam ex eo exhaustus est aer, pendula vibrationes suas citius absolvunt , quam in aere libero . Ergo continuatio motus a rarefactione , vel condensatione aeris non videtur esse repetenda. . Similiter continuatio motus ab aeris eIaterio pro fiet sci nequit. Nam v. gr. sagitta, quae emittitur, tametsi anteriorem aerem dividit, non eum premit, nisi leviter, & quantum opus est ad lanum aliquem edendum, non vero ad motum ipsi sagittae tribuendum. Unde elaterium quidem potest esse causa motus reflexi, non tamen continuati . Sed iam de motus reflexi causa dicendum nobis incumbit. Sit igitur C A P U T ' III.
De eausa motus refexi , ubi de corporum elaterio. TAnta est, tamque arcta rerum physicarum inter se necessitudo , ut vix una sine pluribus aliis explicari , aut intelligi valeat . Sic reflexi motus causa postulat elaterii notitiam, ipsumque elaterium duritiei explicatione quodammodo in
255쪽
sed multa plerumque tanquam demonstrata in
antecessum ponenda sunt , quorum tamen accu
rata explicatio in aliud tempus sit differenda. Itaque de duritie inferius agemus: nunc de motus reflexi causa, simulque de eorporum elaterio disputamus. Est autem eIaterium, seu vis elastica eorporis, vis sese in Rartim naturalem resiluendi r vel vis, qua corpus pressum resilit : ut cum arcus tensus , vel ramus viridis flexus in pristinum statum restituitur . Unde ut corpus merito dieatur elasti eum,
necesse est primo, ut premi, aut inflecti, deinde ut in priorem statum restitui possit. Quare sit PROPOSITIO I. SI quod extaret eorpus omnino durum , & In
flexibile, qualis finstitur Epicureorum atomus, id omni vi elasti ea de Ititutum e Se uideretur. Probatur . Illud eorpus omni vi elastiea destitutum videtur, quod flecti aut comprimi nequit rnam nisi corpus flectatur , & naturalem statum mittat , in eum statum per vim elasticam restituere se non valet.
Atqui corpus omnino durum , & inflexibile, qualis fingitur Epicureorum atomus , flecti, aut comprimi non potest, alioqui non foret inflexibile. Ergo eorpus inflexibile, si quod extaret, nullam haberet vim elasticam.
PROPOSITIO II. SI si eorpus perfecte liquidum , omnis figurae
quam facillime suscipiendae capax , nullius tenax, qualis esse dicitur materia primi elementi Cartesiani, id pariter elaterio carere debet. Probatur . Illud corpus elaterio carere debet , quod nec praeter naturam premi , nec pressum resilire potest.
Atqui si fit eorpus perfecte Iiquidum , nullius
figurae tenax , omnium facile suscipiendarum ca- Pax, id nec praeter naturam premi, nec pressum
resilire potest . Primo , non potest praeter natu I in premi , cum natura sua nullius sit figurae: L 3 tena X.
256쪽
tenax. seeundo, pressum resilire nequ', eum sie omnis figurae perinde capax , & eam naturaliter retineat, quae sibi ultimo fuit indita.
Ergo si sit eorpus perfecte fluidum, id elaterici
carere censendum est.. CoroIIariam.
Corpus elasti eum aliquam habere debet saltem modicam partium rigiditatem , seu duritiem, qua figuram suam , quantum potest , tueatur ἰ alio qui nunquam resiliret, nec pristinum statum re
Non. tamen sola partium rigiditas , tanquam propriae elaterii eausa afferri posse videtur , cum. xigiditas si quis idem ac vis elasti ea , aut cert ab eodem principio repetatur L Quocirca ipsius rigiditatis ae vis elasticae prinei pium inquirendum :. quod quidem , dum corporum naturam R-criori animo. inspicimus ,. nihil aliud nobis esse videtur , quam subtilis. quaedam materies , quae maiorum corporum meatus. traiieit, ut existimat Cartesius 4. parte Principiorum, num. 232. Qua re hanc sententiam , donec melior proferatur defendendam putamus .. Sit igitur
PROPOSITIO II L. V Is elasti ex eorporis a materia subtili per il-.
lius poros fluente satis apte repetitur. Probatur . Vis elastica eorporis est vis , cum
corpus pressum resilit , vel sese in pristinum statum restituit ..
Atqui vis illa a materia subtili per eorporis.
meatus fluente satis apte repeti videtur, ut mutati S. exemplis declarari potest. Primo enim eum globulus v. gr. eburneus in Pavimentum. decidit , partes , in quibus fit contactus , complanantur , & consequenter materiae subtilis vim coarctantur . Materia vero subtilis ,. ut liberius fluat , easdem vias , seu meatus penetrando dilatare nititur. quod certe consequi non Potest , nisi vel' removeat pavimentum , vel sur- um efferat globulum. Facilius autem est globuium attollere , quam removere pavimentum P ideo-
257쪽
P3 7ees. αδ . IV. cap. VIII. I rideoque globulum attollit , ipsumque in pristiarium statum reducit. Sit v. g. globulus ad b, M. g. ab. p. in quo pars a sic comprimatur , ut materiae subtilis motus a parte e per partem b ad d& e, & vice versa, retardetur: tum certe ea materia eontinuo impulsu , quo Stobuli meatus parentiores effieere eo natur , huic globulo priorem figuram restituet . Sed quemadmodum pila reticulo excepta noci tantum planior fit in iis partibus , quae reticulum longunt , sed ipsum etiam reticulum deprimit , & ab ejus elaterio repercu titur ; ita globulus eburneus in tabulam marmoream incidens , tum suo, tum ipsius tabulas elaterio reflectitur. Secundo, in arcu tensio , vel ehalybea Iam eIIa in horologii portatilis tympano convoluta idem conspici potest . Nam sive tendatur arcus , sive Iamina chalybea inflectatur, pori illius in superficie eonvexa dilatantur , & arctantur in concava . Unde crassiores materiae subtilis particula ςonvexam superficiem subire possunt , sed cone a-vam penetrare nequeunt et ideoque suo nisu , S: Pressione eorpus restituere nituntur. Huc accedit, quod materia subtilis , quae ab uno arcu S , vehIaminae extremo ad alterum , secundum longitudinem, indesinenter fluit, lineam rectam, quantum potest , affectet , iuxta Naturae legem infe xius explicandam ; & proinde ipsum arcum, aut
Ergo vis elastica eorporis a materia subtili ipsius meatus pervadente repetenda videtur. Responsiones ad abiecta. bi ieies primo contra primam Propositionem. Probabile non videtur globulum eburneum , aut marmoreum , in quo insignis apparet vis elast ca , repente flecti , ac restitui , dum in durum corpus impingitur. Ergo nihil vetat, quominus eorpus durissimum, di inflexibile aliqua vi elasti ea praeditum dicatur. Respondeo negando antecedens. Globulus enim, sive ex acie, aut chalybe, five ex ebore, sive e marmore, aut ex aliqua duriore materia factus,
258쪽
248 Pirra Prima dum in aliquod eorpus durum ineurrit , figuram
suam mutat, & ea parte, qua fit percussio , com- Planatur: sui de M. 8. tab. 9. Quare hoc fortius resilit, quo ipsius partes rigidiores sunt, & ad sui Testitutionem promptiores : ideoque marmor fortius resilit, quam lapis communis, aut plumbum. Nullum autem est eorpus sensibile , in quo aliqua , saltem tenuis, non Oeeurrat vis elastica. uod autem partes corporis duri in aliud impacti complanentur, hoc experimento demonstrari potest. Si globulum vel ex ehalybe , vel ex marmore factum in ineudem sebo illi tam , vel in latercu- Ium ceratum , quo sternuntur honoratiorum civium cubie via , demittas ; globulus iste sic resi- Iiet , ut vel in ineude , vel in pavimento vestivium quoddam rotundum relinquat , quod quidem hoc maius futurum est, quo ex altiore loco
demissus fuerit globulus . Atqui vestigium illud latum a globulo imprimi non potest, quin ipsus
Partes in contactu comprimantur, quamvis citissina. restituantur . Ergo partes chalybis , marmo ris, aliorumve eorporum elasticorum non ita du-τae , & rigidae eogitandae sunt , quin flecti , di
complanari aliquantulum Ualeant. Obiicies se eundo eontra secundam Propositi nem . Aer fluidus est, & mollis. Atqui tamen magna vi e Iasti ea est praeditus. Ergo. eorpus fluidum esse potest elasti eum. Respondeo distinguendo maiorem quoad secundam partem. Aer est mollis comparate ad corpora duriora, puta marmor, aut ferrum , concedo: est mollis absolute , nego e quare concessa mino- Te, nego consequentiam . Aer igitur revera liquidus est & mollis diei potest comparata ad eorpora duriora .' sed si absolute, & in se spectetur, non ita mollis esse eredendus est, quin ipsius partes dici possint solidiustulae, & flexibiles , fere ut lanae pili , vel pannorum seri eorum villi . Nam uemadmodum villi inflexi sese erigunt , & pri-inam suam figuram reeuperant ; ita aeris particulae , postquam a solidorum corporum compressione liberae sunt , tum ope potissimum materiae
subtilis inter eas fluentis sese erigunt. Neque otin
259쪽
Pissees. Sect. IV. cap. VIII et ν
nim absque i sta qualicumque partium rigiditate ulla foret in eorpore vis elastica. Instabis . Ramus viridis elasti eam vim habet
admodum conspicuam , quam magna ex parte exuit, dum exsiccatur , & durior evadit. Ergo partium durities , aut rigiditas ad vina elasti eam non requiritur. Respondeo primo negando secundam partem antecedentis. Nam dum ramus viridis exsiccatur,
Non amittit semper vim suam elasticam, sed potius vegetiorem illam acquirit , si compactior , ac durior evadat. Quod si tot poris fiat pervius, ut omni ex parte a materia subtili fae illime penetrari possit , omni fere vi elastica privari luci. Pit, ut in ligno earioso cernimus. Respondeo secundo distinguendo consequens . Partium durities, & rigiditas sola non requiritur ad vim elasticam, concedo: partium rigiditas, &durities, cum aliqua flexibilitate conjuncta, nego. Ramus autem viridis facilius flectitur, quam siceus: ideoque longius resilit ,' non tamen fortius, si modo ramus per siccitatem fiat compactior. Obiicies tertio contra tertiam Propositionem .
Materia subtilis agitare & impellere non potest elastici corporis partes , si eas omni ex latere summa facilitate penetret. Atqui materia subtilis facillime corporis elasti ei partes omni ex latere penetrat. Ergo non potest illas impellere , nec proinde elasti eam iis virtutem tribuere. Respondeo negando minorem. Materiar quippe subtilis crassiores particulae arcum inflexum ex Omni parte non facile penetrant , sed facilius iaparte convexa poros illius subeunt , quam iaconcava, ut dictum est , unde continuo nisu a meum restituere conantur : Quod si areus longiori tempore curvatus remanserit , & materia subtilis novos in eo sibi meatus aptaverit, per quos motum suum seque facile perficere possit, nulla iam in corpore flexo ad pristinum statum recuperandum vis elasti ea superstes erit ; sed corpus cur vum , & inflexum deinceps est remansurum. His autem circa vim elasticam observatis, iam
consequens est , ut quae sit causa motus reflexi , - a brevi-
260쪽
Breviter Indagemus . Ad si de primarIa eausa se
sermo, eadem omnino. est quae tum motum directum, tum motum reflexum. efficit, scilicet ea ,, quae. corpori mobili motum primario, impertit nam motus semel impressus tamdiu: durat, qua in diu. ab occurrentibus corporibus noni destruitur. Sed. quod i ad seeundariam, motum reflexi eausam attinet,. studiose inquirunti Philosophi, an corpo Tis reflexio. ab elaterio, sic pendeat , . ut corpus.
durissimum & inflexibile abi alio itam durissimo , . R inflexibili. nunquam. remittatur qua de re sis
Corporis reflexio, ab elaterio, videtur repetenda , . contra, ac sentit Cartesius, secunda. parte: Prinei piorum , num. 43. & M.. Proh tuo .. Ab. eo repetenda, videt ut eorporis: reflexio , sine quo- nulla satis idonea affertur ratio ,. cur corpus. durum. impactum. in. aliud itidem durum resiliat. Atqui sine, elaterio nulla. satis: idonea affertur' Tatio ,. cur durum corpus impactum in aliud pa-xiter aurum. resiliat nam solum elaterium , dum Partes inflexas. restituit , . corpus, mobile in par xem oppositam. repellir, ut ex Propositione tertia. hujus capitis, . & fg. g. tab. 9.. intelligitur,. atque: amplius adhuc. sequenti capite declarabitur Ergo corporis. reflexio, adi elaterio, videtur rem petenda ..corollaritim Eadem fere, vi corpus reflectitur, qua in a I iudita di immissum. Nam reflexio, pendet ab elaterio,, mi modo, probatum' est .. Atqui elaterium si m do vegetum sit , eademi vii corpus. restituit. , qua pressum, fuit: siquidem eo usque compuPpremitur, Mnec Vis,. qum Premitur, , cum ea, qua. resistit s. ast aequalitatem fit perducta . Ergo eadem: fere vi corpus reflectitur, quai in aliud, suit immissum. Di eo se e : nam. si. elaterium ut debilius , ut
est irr lapide ,. in plumbo , aut aliis hujusmodi
corporibus , quorum partes. lentius inflectuntur m nec valide restituuntur,. ea corpora non resilient