장음표시 사용
321쪽
apnises. Ies. IV. cap. XIII. 3r 2 parte deprompsiimus. Nunc quibusdam dissiculi tibus est satis taciendum. Responsiones ad obsecta . obiteles primo. In siphone, euius aIterum ex
eruribus est admodum angustum , alterum latius, aqua in angustiore crure altius sustinetur, quam in latiore.
Ergo non semper liquores seeundum altitudinem gravant , nec aqua in cruribus inaequalibus siphonis est in aequilibrio. Respondeo negando consequentiam. Quod enim aqua in tenuiore siphonis tubo altius quam in Iatiore sustineatur, id primo tribuendum est partium texturae, qua nimirum aquae fibrillae anguinctioris tubi vitrei meatibus insertae, ipsius parietibus adhaerent , altiusque attolluntur . Deinde dubium esse non potest , quin aer angustior tu buli orifieio ineum bens multo minus premat ἀ- quam in illo ines usam, quam eam , quae maiore crure eontinetur , cum multo liberior ei sit aditus in majorem tubum, quam in minorem. Cum ve
ro partes hydrargyri , ut pote crassiores , vitri po- ros non subeant , sed multum aeris inter eas &t ubi vitrei latera intercipiatur, hinc propter rationem priori oppositam accidit, ut in latiore siphonis crure altius sit hydrargyrum, quam in an gustiore, quod aeris particulis, tanquam cuneis,
a vitro remoueatur; sicque in altiorem cumulum
in maiori crure , ubi maior est illius quantitas ,
Quare cum aiunt Physizet, aquam & eaeteros liquores ad libellam componi in maiore S in minore siphonis erure, intelligunt tamen crus minus tantae non esse exilitatiis , ut capillum fere non superet: nam cum aer minus libere tubulos illos capillares subeat , & aquae particulae eorum 'arietibus faelle adhaereant; hinc contingit, ut, dum una sui parte extrema vel tantillum in aquam vase , aut alveci conventam immerguntur,
qua statim per illorum ori Heia . ubi minus ab aere premitur , in eos ascetidat, non ad libellam sum aqua vase sontguta remaneat.
322쪽
obiicies secundo . Cum aqua ex altissimo Ioeo in interiorem per tubos deducitur , etiamsi tu- horum extremus sit inflexus, illiusque ostium sursum pateat, nunquam tamen haec aqua per il- Iud ostium erumpendo ad aequalem et , ex qua decidit, altitudinem exilit, sed illius saltus est semper origine, aut receptaculo , unde defluit ,
Ergo partes aquae se se ad libellam non eomponunt, nec secundum altitudinem gravant. Respondeo distinguendo antecedens. Ad sequa- Iem altitudimem non exilit aqua propter aeris resistentiam , concedo : propter aquam ipsam, nego : quare nego consequentiam . Aqua igitur saliens ad eamdem , ex qua descendit, altitudinem eveheretur , nisi ipsius motui obstaret aer , qui tanta celeritate dividi non potest, quantam aquae salientis impetus requirit .
De iis motibus , qui in vaetii metum refundi solebanx.
NUmquam magis a recta philosophandi ratione recesserunt Physici , quam ubi horrorem vacui , quasi veram ascensus liquorum in antlias, smiliumque motuum causam , attulere . Quod autem in ea re maxime mirandum , cum Aristoteles libro 4. de Caelo cap. q. ut res aere plenos
ipsis aere destitutis graviores esse doceat , nulli tamen ex illius sectatoribus in mentem uenit , aerem esse gravem , sed eos motus, qui ab aeris grauitate ducuntur, horrori vacui tribuendos uno ore cuncti pronuntiarunt : ideoque aquam per antlias aspirantes, quas vocant, ad quamcumque altitudinem evehi posse , tanquam quid certum, R extra dubium omne positum , asseverare non dubitarunt . Primus Galilaeus Dueis Etruriae Mathematicus
ex Aquilegibus , seu fontium ductoribus Italis
coepit aquam per eas antlias ad determinatam tantum altitudinem , scilicet ad triginta duos pe-
323쪽
horrori vacui constituit, ultra quam nullum essa vacua metum in Natura putavit. Anno autem I 643. Torri cellus Galilaei laeeensor experimentum fecit in tubo vitreo quatuoepedes longo, parte tantum altera aperto , huod
Galilaeanum systema de horroris vacui metu tasumdedit. Cum enim tubum illum hydrargvro seu argento vivo implesset , ae digito par 4m 'pertam obturasset , ipsum in vas subjectum in quo etiam stagnabat hydrargyrum , invertit e tumiaque hydrargyrum in tubo suspensum remansit ad κυουιnis septem, & amplius unciarum, seu polli- eum altitudinem, parte summa tubi, quam ina nem prorsus, & vacuam nonnulli falso putabant. crassiori aere destituta. Hoc experimentum a viro Religioso, & de Philosophia optime merito Μαα- Mersenne sacer-
ote , ex ordine Mioamorum Conventuu Πανοῦ
repetitum. Tandemque omnium eruditorum con
sensu receptum est, non aliam huic effectui eausam tribui oportere, nisi Incumbentis aeris pondus. verum id praesertim laboribus ac industriae De PaseaI. cuius iam superiori capite meminimus
acceptum reIerre debent Philosophi . Ud Viri
ille TormeeIIi experimentum rescivit, non mod&Ipsum toto anno I 6 6. cum viris doctis labi 'peregit. sed insuper cum admonitus esset anaci I 647. eumdem Torricellum suspicatum fuisse arta φ gravem , eique Cartesius eodem hane sibi mentem esse in Conventu Mininiri. Parisiensium cogitatum statim animo imbibit ,& luculenta ex Perimento confirmatum voluit . Itaque sub finem ejusdem anni literas .in rem scripsit ad clarissimum virum Frane istum Pererium sororis suae maritum , S in Subsidiorum Curia apud Arvernos Consiliata sequenti I 8. notissimum nune add
324쪽
nis, quatuor circiter pedes longos et eumque eos hydrargyro implevisset , ac solito modo in vas subiectum , quo etiam continebatur hydrargyrum, invertisset, observavit hydrargyrum in pede ipsius montis ad altitudinem viginti sex unciarum seu tolli eum cum tribus lineis in altero ex istis tuisis remanere, ipsum vero in vertice eiusdem montis quingentas, aut circiter hexapedas alti ad altitudinem viginti trium duntaxat unciarum cum duabus lineis in altero tubo esse suspensuru : ficisque aerem minus gravitatis habere in montis iugo , quam in radice deprehendit. Non solum autem aeris pondus , sed etiam vis illius elasti ea altero experimento se prodidit. Nam utrieulus aere semiplenus, & flaceidus in montem translatus paulatim intumuit, donec in vertice summo prorsus distentus visus est . Cum e nim aere circumstante minus premeretur in pam te montis suprema , quam in ipsius radice , ubi moles incumbentis aeris est altior , contingere sane debuit , ut aeris in utriculo contenti fibrae , rupe , ut diximus , instar lanae sunt psi eatiles , est , in amelius spatium vi sua elasti ea dilatarent in montis iugo, ac utri euIum magis distenderent. sed identi utrieulus inter destendendum ea ulatim detumuit , donec in radice montis pristinum insatum fuit restitutus. Ex dupli ei autem illo capite , nempe eX pondere, & ex elaterio ipsius aeris repetendi sunt ii motus, quos horrori vacui tribuere solebant Phi-
Iosophi. Sit igitur PROPOSITIO.
OMnes motus , qui ad horrorem vaeui referri solebant, vel ex aeris pondere , vel ex elaterio sunt repetendi.
PRIMA PARS PROPOSITIONIS. ΡRima pars propositionis , nempe ouod ii mo
tus ex aeris pondere repetendi nnt , multis rationibus , & experimentis demonstratur .
Nam motus , qui horrori vacui tribuebantur,
325쪽
aeris gravitate sunt repetendi , si per solam ae- Tis gravitatem , nou per horrorem vacui reddi Possit ratio , eur liquores ad certam tantum al-ei,udinem in tubis suspendantur, aut per antlias
Atqui Pea solam aeris gravitatem reddi potest
Tatio , cur hydrargyrum , v. gr. ad viginti septem , aut viginti octo unciarum seu pollicum altitudinem in tubo vitreo maneat suspensum , Δ aqua ad triginta duos , aut circiter pedes in antliis aspirantibus ascendat: nam illud , deo aecidit, quod aeris et olumna ad extimam usque aereae sphaerae superficiem pro tensa , aequalem sibi , seu aequalis secum voluminis columnam hydrargyri viginti septem, aut viginti octo uncias altam , vel columnam aquae triginta duos pedes aute ire iter Iongam sustinere , aut librare Possite aliunde vero nulla est Tatio, cur Natura vacuum horreat ad aliquam tantum altitudinem pro diversis liquoribus diversam , v. gr. ad viginti se Ptem aut viginti octo uncias seu pollices tantum ,
cum adhibetur hydrargyrum, S ad triginta duos
Pedes, cum aqua in experimentum adducitur. Ergo motus , qui antehac ad horrorem vacui referri solebant, ex aeris Pondere merito repe
Quamobrem si sumatur tubus vitreus tres ei citer pedes longus , una tantum parte apertus
ab M. 4. tab. I 3. & hydrargyro imp Ieatur, actostea in vas subiectum , in quo etiam contine itur hydrargyrum , invertatur s quod primum a Torri cello praestitum est et in tum nydrargyrum descendet, donec ad viginti septem , aut viginti octo unciarum altitudinem circa punctum b suia
Atqui idei reo ad eam altitudinem suspensum manet hydrargyrum in tubo, quod ipsum deste de re non sinat aer in eumbens superficiei d d hydrargyri in vase contenti . Unde sequitur, coluismnam hydrargyri viginti septem aut viginti octo pollices altam sustineri ab aeris columna aequalis voluminis ad summam aereae sphaerae superficiem Producta.
Quod si tubur ille plenus esset aquai quae merin
326쪽
31 6 Pars Primae urio , seu hydrargyro est levior , & in aquam
vase contentam inverteretur, ipsa non efflueret, quoniam aeris gravitas aquam ad triginta duorum pedum altitudinem librat . Unde ex lagena aqua plena, & in aquam vase contentam inversa
nihil prorsus effluit. Sed si tubus aqua plenus triginta duobus pedibus esset altior : v. gr. si quadraginta pedes produceretur: tum eo, ut modo expositum est, i ver in , aqua descenderet , donec ad altitudinem triginta duorum pedum , ubi cum aere est in aequilibrio maneret suspensa. Columna quippe hydrargyri ad columnam aquae aequalis molis eam fere rationem habet, quae est I . ad T. Adeoque
unus hydrargyri pollex quatuordecim aquae pollices ; unus pes, sive duodecim unciae , aut pollices hydrargyri quatuordecim aquae pedes ; &consequenter viginti octo pollices hydrargyri triginta duos aquae pedes cum octo pollicibus seu unetis sustinent, & utraque ab aere sustinentur. Quamobrem quo altioribus locis sit experimen tum, eo hydrargyrum , vel aqua minus ascendit. Nam eum Ioeas aliquis altior est alio decem sex Pedis seu hexapedis, hydrargyrum in eo loeo de pressius est unius lineae , hoc est duodecimae pol licis partis quantitate, ut ceIebri experimento in
Arverniae monte peracto compertum est. Uerum, ut nemini dubium esse posset, quin veἀxa eorum effectuum ratio ab aeris gravitate foret petenda, iussit D. Paschal. elaborari sibi tuishum inflexum ab edes, M. f. rab. 13. hermetiee , id est secundum methodum Hermetis nempe ex propria materia ad Eneaustae Iampadem liquefacta elausum in a, de pertusum in d, sed vesica suilla ibidem obductum. Hic, ubi hydrargyro impletus fuit, & solito modo in vas subiectum finversus , hydrargyrum quidem ad punctum e in tubo d af destendit: sed quod in tubi ipsius flexu b c fuit comprehensum, ibi remansit , utpote quod ab aere minime deprimeretur , & aliunde curvamine be sustineretur . Verum statim atque vesica, quae orificium d obtegebat, acu fuit per forata , repente aer per foramen subiens hydrarin
gyrum es in vas subjectum depressit; alterum ve-IO
327쪽
Pυfees. Iect. IV. cap. XIV. 3Τrro In eurvamine e b comprehensum in punctum a sustulit . Qui duo effectus prorsus oppositi aeris gravitatem tam invicte demonstrant , ut nemo , ni fi impudentissimus , stare contra posse videatur .
Ex iisdem prinei piis peti potest ratio , cur aqua
in syringem adducto embolo , vel etiam in calamum exucto aere ascendat. Etenim embolus syringis adductus, vel musculi thoracis dilatati ae-πem pellunt; aer iste vicinum sterem circum quaque movet; a quo itidem aqua, vinum , vel qui- Iibet alius liquor vase contentus premitur , ac per syringis aut ea Iami ostium, ubi nulla est pressio, ascendere gogitur. Idem aecidit in eucurbitis medicis , quae prius calefiunt, & aegroti humeris statim applicantur. Flamma quippe in iis acetnsa aerem inclusum admodum dilatat; sed idem, postquam extincta est flamma, condensatur , ac minus spatii oeeupat equamobrem earo ab incumbente Eere extra cucurbitas vehementer premitur ; atque adeo intra ipsas, ubi minor est pressio, necessario intumescit. Caetera quae afferri solent , pari facilitate expediuntur. Nam in siphone seu tubo inflexo a b e, fg. 6. rab. I 3. postquam e crure longiori be exuctus est aer, tum nulla in orificio a occurrit resistentia ; & consequenter cum aqua prematur ab aere in d d, ea per tubum breviorem a b ascendere, ae per longiorem tubum b e descendere compellitur. Cum autem tolumna aquae be, utpote longior, magis ponderosa sit quam ab , continuo per ostium , seu orificium e descendet , & aerem ei reum iectum loco dimovebit ; is vero pressius insuper fietem d d nitetur: unde quamdiu supererit aqua in vase , in eamque orificium a immergetur, tamdiu durabit motus. Hi ne solvi potest quaestio , quae in Arte eo gitandi proponitur, 4. parte , cap. a. scilicet quo artifieio in vase exhiberi possit figura Tantali, co- Iumnae , seu basi incumbens , S ad hibendum prona , quae tamen voti compos nunquam emciatur,
quod aqua in vas infusa ad summa ipsius labia Perducta repente diffluat . Si enim intra columnam aut basim b e f o, M. q. tab. r3. tubu S in
328쪽
lexus bheg reeon datur, cuius aIterum erus patentem habeat intra vas aperturam , t alterum infra ipsius basim produ atur ubi aqua in vas a b c d infundetur , ea per aperturam b ascendet in tubum p sed eum pervenerit ad punctum θω tum per longiorem tubum θ e aperium infra vasis pedem seu basim emittetur ; adeoque totum a . evacuabitur , nec aqua in eo ultra punctuma , quod figurae labiis respondet, efferetur: si equuTantalus ad hibendum pronus spe sua semper fru
Simile adhibitum fuerat artificium in Beli v iusti monumento ,. ut refert AElianus var. his . lib.
Quaeres hoc Ioeo quid sit Anilia, de qua toties.
hoc capita mentionem fecimus. Respondeo ,. Aciliam esse maebinam aquis fumium serendis idoneam . Duplicis autem generis. sunt aniliae: aliae trementes. dicuntur , aliae H --
Ut explieetur natura antliae prementis, sit tu-llux inflexus a b e d e,.M. I. rab. a 3. cuius orifi- Cium af in. aquam sit immersum , & embolus Fmodo attollatur, modo deprimatur ope manubriis, Vet rotast ipsi applicatae,. & ab aquκ fluente Rerpetuo ei reumactae Dum embolus ail tubi ori ficium a. adducetur, aqua intus per foramina vel aperturas, quae sunt in b subibit, & spatium inis eter b Re d comprehensum implebit .. Quare embo rus in tubum depressus. eamdem aquam comprimet ,. ac per valvulam d coget ascendere .. Haec autem valvula ex multiplici corio compacta est , AE tubo sic aptata ,. ut in partem e aperiatur, di aquae in eam partem tendenti transitum praebe trused reditum ini partem e intercludat ..Hagust continua emboli. compressione nova sem-Per aquR in. tubum truditur , quae aliam aquamam pellit .. Cumque valvul λ eam ascendere sinat , non descendere 2 necesse tandem est ut aqua ad supremam tubi partem attollatur , & in aliquod Teceptaculum: effluat ,. ex quo in omnes vel do
mus , vel Civitat ix partes. potest distribui. Alterum est aniliarum genus , quod ad praesens. ygumentum magis attinet et aspirantes appellan ture
329쪽
Pbsiees. GR. IV. cap. XIV. 3 φtur : Ipsarumque usus & fabriea est huiusmodi .
Cum adducitur embolus b, M. a. ab. I S. Pe mR
nubrii a , aer sursum evehitur , qui vicinum aerem & aquam subiectam in a a circulari fere motu comprimit. Haec autem aqua, cum nullam in
orifieio f resistentiam inveniat , per illud asce dit. Nam valvula d ipsius aseensui nullatenus obstat, sed descensum solum impedit; non secus ac in antlia premente ostensum est . Si ergo saepius
iteretur aspiratio, continuo ascendet aqua , quae alteram valvulam e in embolo aptatam aperiet ultraque ipsam progressa remeare non poterit: sic-
ue per superiorem tubi partem in receptaculum Paratum effluet , ex quo ad libitum in singulas
domus partes poterit derivari. Haec autem antlia ultra triginta duos pedes aquam evehere nequit, quoniam aer longiorem aquae columnam suo Pon dere non sustine . Nunc vero utrumque antliarum genus In una eademque machina saepe eoniungitur , ut videri Potest M. 3. tab. I 3. Dum enim manus a sursum
trahit embolum b, aer embolo incumbens sursum uoque effertur, ac motu pene circulari in aquaeu perficiem g g irruit, eamque gravat. Qua propter aqua per orificium d ascendit in tubum e Gac per valvulam e in tubum bea intromittitur . Depresso autem embolo b, comprimitur aqua ἔclauditur valvula e , & aperitur v I vula e , quae
aquae descensui obstat, non ascensui. Simili ope Tatione saepius repetita impletur receptaculum fab antlia, quae aspirans est in tubo ου e, & premens in tubo bee. Hoc antliae genus Lutetiae Parisiorum , tum in ponte qui Beatae Virginis dieitur , ubi Santolius Victorinus elegantem inscriptionem posuit ; tum etiam in Ponte Novo , in Castello Samaritanae potest videri. Cum autem ad tantam altitudinem evehenda est aqua, ut illius ponderi sustinendo par non sit
valvula , aut tubus ς tum ad certorum interval-Iorum distantiam disponenda sunt receptacula, in quibus aqua aliis antliis aspiretur, & prematur, ut praestitum est in illa mirabilis artifieii machi-nR, quae in Sequana tribus Ieueis infra Lutetiam Pau
330쪽
3sto Pars Prima Paucis abhine annis ad aquas Regiis Versalia a
Marliaea suppeditandas fuit extructa .
IAm ad alteram propositionis nostrae partem Uemniendum : nee tantum aeris gravitas , sed et-Iam vis illius elasti ea consuetis experimentis est
illustranda . Ipsa autem conspicua erit , si tubo Vitreo a b, M.A tab. I 4. extrema sui parte a in cuppae formam ampliato , & vesiea su illa obducto, piscis eyprini uesieula o, collo illigato , &Pene aere vacua, filo suspendatur. Nam postquam inverso tubo hydrargyrum in vas b descenderit , multum ea vesicula intumest et , quod nullus in tubo supersit aer, a quo exterius comprimatur santerius vero ab eo, qui in ipsa residuus est, ma-RΠopere per vim elasti eam distendatur . Sin autem exiguum foramen acu aperiatur in summa Parte, per quod aer exterior tubum introeat, in priorem statum vesieula redibit , & hydrargyrum an subjectum vas consueto more deprimetur. Eadem vis elasti ea tum artificiali fonte , tum solo peto , ut vocant , pneumatico sese mirum in modum conspiciendam praebet. Sit enim in artificiali fonte, M. 3. tab. I 4. ean alis ae ad fundum Pene vasis pertinens , & epistomio b instructus . Per hunc eanalem aperto epistomio b aqua in vasae da ope syringis magna vi intromittatur ,& clauso epistomio exire prohibeatur: idque pluries, fi Cpus fuerit, repetatur. Aqua intromissa aerem in aengustius coget spatium, scilicet a superficie d dad vasis summum . At si epistomium rursus ape- Tiatur , eum aer sese continuo explicare vi sua elastica contendat, & aquam in superficie d dva, de comprimat , eam per orificium e in tubum G ς remittet , & ad magnam quandoque altitudinem efferet.
Eadem vis elasti ea in selophto pneumatico maxime conspieua est. Nam si embolus a b , fg. 4.rob. I 4. per orificium a in tu hum a b e Immitta-xux, aer omnis in spatio b e contentus, per vat Vulam e , quae ipsum ingredi sinet, non regredi,