장음표시 사용
341쪽
iis eo lumnae , ad summam totius orbis aerei superficiem productae, a qua suspenditur, prorsus aequivalet. Sed cum inter e & a nullus sit aer ita
tubo, qui i psius super fietem inferne sustinem , ipsique exterior incumbat columna in a, prout hic punctis notata est , quae vicinis aeris columnis pondere prorsus aequalis est , tantum ipsa quoque pendere debet , quantum hydrargyrum tubo conis tentum . Quare si hydrargyrum unam libram pendat, ipsa quoque libralis erit . Ideoque ut suis stineatur tubus , quo ipsa innititur , duabus libris in Ianee AE eolloeatis opus erit , etiamsi hydrargyrum ab aequalix volumi nix columna in tu hci suspendatur Enimvero singulae. aeris eireum Terram circumfusi columnae, cuiuscumque voluminis concipiantur, sese mutuo librant ae sustinent . Ideoque si una quaedam columna ad sustinendum pondus diversum , puta hydrargyrum , vim suam impendat, ut fit in praesenti experimento, certe alia ipsi ae- rualis columna relinquitur sine aequipandio, quoustentetur. Unde ad restitutionem aequilibrii necesse est, ut tantundem ponderis ipsi aeri aliunde reddatur , quantum est ponduS externum, quod ab ea aeris columna .suspenditur e & consequenter ii pondus hydrargyri , quod in opposito
experimento ab ea columna sustinetur , sit unius Iibrae , oportet ut externum ponduR addatur iaIanee ad sustentandam parix volumini L ae ponderis columnam aeream , quae nempe tubo incumbit , ut reparetur aequilibrium c. Quare illud semper manet ineoneussum , aliquod esse eertum ac definitum aeris pondus , ex quo plerique Naturae motus , qui ad vacui metum referri solebant , tanquam K verR , propriaque causa sunt deducendi
De seeundariis re eompositis eorporum assection
ra primariis eorporis affectionibus , magnitudine, scilicet, Rura , motu, quiete ac 'tu , alim
342쪽
du euntur ae veluti componuntur assectiones , quihus praesertim qualitatum nomen tribui solet reuiusmodi sunt lumen, eolorer , soni , odores , Dispores , & qualitates ractiles , puta ealor , frigus, istimiditas, & Feeitas , quae tactum afficiunt; ut
alias omittam innumeras , quae Oeeultiores nominantur, quales sunt vis eIectriea , vires medieamentorum , &c. de quibus saltem summatim agendum superest , ut primam Physicae partem , seu Physicam generalem ad exitum perducamus. Primo igitur de natura qualitatum generatim .dieemus, deinde de lumine': tum de coloribus , de sonis, de odoribus , de saporibus , ac de tactilibus qualitatibus ς quibus nonnulla de qualitatibus, quas occultas vocant, subius gemus.
De natura quaIitatum generatim.
Ualitatem definit Aristoteles libro Categoria, crum. capite de Qualitate, id quo denominamur quaIes. Qua quidem definitione , licet vera
generatim , non multo doctiores in singularum qualitatum expositione evadimus. Etenim omnes norunt . in igne quidpiam exrare , per quod ea
I idus denominetur; sed quid illud sit, R in quo
a frigore differat, dicere est operosum.. Santhus Thomas prima secundae, quaest. 49. art. a. qualitatem definit modum ad determinationem substantiae, sive ea determinatio essentialis iit, sive aecidentaria . Nam , ut observavimus in Logica , quaIiraris nomen id omne complectitur , quod respondetur ad quaestionem qualis fit res sive ad essentiam rei pertineat , sive ae ei dentario tantum ipsi competat . Hic autem qualitatem tantum spectamus , prout subiecto est ae eident xia et de qua quaeri solet in scholis , utrum diei debeat entitas aliqua eum Arabibus Aristoteliseommentatoribus , quos sequuntur Galeniet , &Peripatetici recentiores ; an dispositio tantum seu modificatio substantiae, quam afficit, ut cum vetustissimis Philosophis , Democrito , Epicuro , Platone, Aristotele, & caeteris existimant hodie
343쪽
Physices. σε S. V. cap. I. 33 3- Qui qualitates , tanquam entitates quasdam a substantia, in qua recipiuntur , revera distinctas defendunt, ii a forma substam tali, quam pariteriat entitatem aliquam materiae superadditam eo cipiunt, illas repetunt. V. g. calorem ignis, hu- ditatem aquae, &c. ab eorum corporum formis substantialibus deducunt. x Alii autem, qui huiusmodi qualitates tanquam modos , aut dispositiones ipsius materiae eone iis piunt, eas a partium figura, si tu , motu, ac caeteris affectionibus mechanicis prodire volunt, aut etiam ad profluvia substantialia nonnunquam conis fugiunt . Quippe duplicis generis qualitates dis stinguuntur : actu G. e scilicet, ac modales. Priores in obvia eorpora agere intelliguntur, ut lux, dor ,&c. Posteriores vero inertes esse, &subiectum duntaxat, cui insunt, assicere , nihil extra operari
videntur, ut durities, asperitas, &c. Sit igitur PROPOSITIO I. inalitates, quae actuosa dicuntur, in partium motu, & in profluviis substantialibus consti.
tutae videntur. Probatur. Qualitates actuose dicuntur eae, quae in obvia corpora motum aliquem aut mutationem
inducunt , vel certe impressionem aliquam eminciunt: quales sunt lux, calor, vis electrica, &c. Atqui huiusmodi qualitates citra motum par tium , & profluvium substantiale intelligi vix pota sunt . uomodo enim ignis sine partium motu calefaeereti duo modo flores sine partium effluentia odorem spargerent ; aut puIvis A Nathicus ,
seu . vitriolam eaIeinattim ad aliquam distantiam Baemorrhagiae mederetur : vel electrum paleas , aut magnes ferrum ad se raperet 2 Ergo qualitates, quae actuosa voeantur, in m
tu partium, & substantialibus profluviis constit
Confirmatur propositio ex eo , quod motus ce- Ieritas , & profluviorum copia hujusmodi qualitatum vim mirum in modum intendant , ut de Iuce , sono , odoribus , aliisque infra dicemus o
ullum quippe fortaste corpus est adeo solidum, quod
344쪽
quod sua veIut atmosphaera, seu vaporum aut proin Buviorum sphaei a non donetur , ut in magnete , ae succinis postea liquebit . Haec atmosphara , seu spatium, quo corporis profluvia diffunduntur, trui ius sphaera adiiυitatis dicitur , ut iam admonuiis mus e quoniam per totum illud spatium quodam veluti circuitu aut orbe operari diciture ut ignis circum quaque, ad aliquam tamen, & determina tam distam iam calefacit, ac illuminat: rosa suum odorem ad aliquod spatium in circuitu spargit, &c. Ergo qualitates actuosae in motu, a profluviis substantialibus. videntur constituendae.
Ualitates inertes, seu pactivae, quaeque mota. dici solent , ex partium magnitudine sfigura, & situ sunt deducendae. Probatur . Eae qualitates ex partium magnitudine , figura , & situ dedueendae videntur , quae Positis certa partium magnitudine , figura, & situ , Ponuntur, iisdem vero mutatis , mutantur . Atqui qualitates eae , quae nihil agunt , quaequemo Ies appellantur , positis certa partium ma gnitudine, figura, ct situ, ponuntur; iisdem ve-TO mutatis , mutantur , ut innumeris declarari potest exemplis . Uerbi gratia color mutato partium situ mutatur : siquidem - vitriolum , quod caeruleum est , s in tenuissimum Pulverem commisnuatur , album prae se feret Colorem . Item acetum, postquam una cum cancri marini oculis eia bulliit , acorem omnem , prout explicuimus antea , deponit e ut alia omittam exempla , quae suis loeis referuntur.
Ergo qualitates inertes , quaeque modales diei solent , ex partium magnitudine , figura, di situ ducendae videntur
Responsiones ad ob ecta. Ubiicies primo eum vulgo Peripatetieorum, di
Calenicorum , qualitates omnes sensibiles esse accidentia et nam possunt adesse subjecto , di ab eo abesse sine illius corruptions .
345쪽
. Atqui accidentia omnia sunt entitates acciden thles a forma substantiali profluentes. Ergo qualitates omnes sensibiles sunt entitatesaeeidentales. Respondeo negando minorem. Calor enim , Diagus, humiditas, si e citas, & alia huiusmodi aeeidentia sensibilia, seu qualitates , ut lumen , colores, soni, odores, &c. in figura , motu, & situ partium consistunt , ut postea dicemus , non vero sunt entitates accidentales a forma substanistiali , tanquam ab entitate aliqua productae , ut ex Arabum traditione docent vulgares Peripate-
Instabis. omnia aecidentia physiea , seu qualitates omnes sensibiles suam habent entitatem a forma substantiali profectam , & separabilem a subjecto, si damnata fuerit in Cone illo Constantiensi haec Ioannis miris' avii propositio: -- eidentia panis non manent sine subiecto in altaris
Atqui Cone ilium Constantiense se R. s. damnais vit hane Vsieleo propositionem inter articulos s. eiusdem Auctoris . Ergo omnia accidentia physiea , seu qualitates sensibiles suam habent entitatem distinctam a subiecto Respondeo distinguendo minorem . Cone illum
Constanti ense damnavit hane propositionem e Ae sidentia panis non manent sine furiecto in altaris eramento, facta relatione ad mentem Uuietem, S ipsius Sectatorum , concedo et damnavit absoluiste, ne bo : quare nego consequentiam . Equidem Cone ilium Constanti ense damnavit hanc propositionem ς Aeeidentia panis non manent fine subjecto in altaνis Saevamento , facta relatione ad mentem V viciem , qui docebat ea accidentia vere es
se in subiecto proprio, seu pane ἰ nec panem in Christi eorpus fuisse conversum : quod impium est, & a Catholica fide abhorrens. Sed eam non damnavit absolute e ita ut opinionem , qua di-suntur omnia prorsus accidentia physica , seu qualitates sensibiles esse entitates accidentales a subiecto separabiles, ad fidem pertinere voluerit.
346쪽
336 Pars Primanaeo , Doctor Theologus Parisiensis, sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalis, & Episcopus Camerais censis in lib. 4. Magistri Sententiarum, quaest. 6.art. 3. Nec quis uuam eo melius nosse potest, quae uerit mens Concilii Constantiensis , cum ipse ei adfuerit.
Urgebis. Si qualitates physicae , he sensibiles non
sint entitates a subiecto separabiles , fieri nota potest , ut accidentia panis in hostia consecrata sine subiecto consistant. Atqui falsum consequens. Ergo & antecedens. Respondet primo S. Thomas 3. parte , quaest. 77. art. a. accidentia, seu qualitates panis in ipsius panis quantitate , quae superstes est post
Ferba consecrationis, tanquam in subjecto remanere . Unde qualitates panis ex mente Sancti Thomae diei nequeunt entitates a subjecto separabiles : sed ad summum i psius quantitas est e n. titas, ex qua nempe, secundum eundem Angeliis
cum Doctorem , eadem quaest. Ert. 6. alimentum
ti incrementum haberent , qui hostiis tantum
Respondet secundo Emmanuel Magnanus insignis Theologus ae Philosophus ex ordine Minimorum , cap. 22. Philosophiae saerae, Propositione 6. Accidentia panis non in hostia eo niserata, sed in sensibus duntaxat nostris superesse . Unde dicuntur species seu apparentiae panis , id est imis preessiones in sensuum organis factae, quae per in iis raculum, etiam absente pane , & in Christi eorius converso, in nobis perinde conservantur, aci panis esset re ipsa praesens. Respondet tertio Cartesius in Responsionibus ad quartas obiectiones metaphysicas , subjectum proprium accidentium panis, nempe ipsum panem, si e per consecrationem in Christi eorpus converinti, ut eadem non solum totius hostiae, sed etiam tenuissimarum, ex quibus panis & vinum constabant, particularum figura remaneat , idem situs& ordo, quibus idem coloris sensus ex simili Iuminis reflexione , eadem saporis perceptio ex simili affectione linguae debet excitari et atque ita
347쪽
byseo. Ies. V. cap. I. 83 ea pur Dbes, ut loquuntur Theologi , appellari
loqunt accidentia Corporis , oe Sanguinis Chrissi, ed aecidentia , seu potius species , vel apparentiae panis, & vini . cum panem , ti vinum sensibus nostris exhibeant , non Corpus , & Sanguinem Christi . Nam sine Fidei auxilio . sine expressis Christi Domini verbis , non Corpus , & Sanguinem illius, sed uerum panem , ac vinum adesse, senstibusque nostris obversari pronuntiaremus. Itaque secundum Cartesium omnia panis , Aevini accidentia post consecrationem extra proprium subiectum in hostia remanent . Nam pri mo superest quantitas , id est mensura , seu msdus axtensionis ς cum constet eamdem esse longitudinis , latitudinis, & profunditatis mensuram, idemque pondus ante & post consecrationem panis . Seeundo, alia etiam super sust accidentia , nem-Pe color , sapor , &e. eum eadem supersit partium cispositio , per quam eadem Prorsus ratione sensus nostri afficiuntur. Nec tamen ullo modo necense est, ut haec accidentia tanquam entitates physeae eum Arabibus Peripateticis propugnentur. obiicies secundo . Credibile non est , innume- Tas rerum qualitates ex paucis affectionibus m chanicis, magnitudine nimirum , figura , se tu , --su , 8c quiMe profluere . V. g. vis concoctrix , Aediges rix , quae in stomacho ,' vis retentrix δc ex F ultrix, quae in ventre inferiore; vis motrix, quae in musculis a Galenicis reponitur ;& eaeterae id genus animati corporis vires, seu facultates aliunde quam a partium situ, motu , &c. sunt oriundae. Respondeo negando propositionem . Affectiones quippe mechanicae, licet numero paucae sint, varias tamen , & propemodum innumerabiles se cies componunt . Sic figurarum infinita sunt diis ferimina . Sic alia est species motus , quae colorem , alia quae sonum euicit , &c. Unde per eas
affectiones, maxime vero per motum , quaecumque in corpore animato cernuntur vires , sunt
explicandae: ut vis concoctrix , seu diges rix conins stit maxime in ciborum tritura , & liquoribus, qui cibos penetrant ; vis expultrix ab intestinorum motu perissaltico , seu vermiculari . ut infra ex Plicabimus ; retentrix vero a Dbine ere , seu mu-
348쪽
338 Pars Prima seu lo orbiculari , quo recti intestini , vel etiam
ruesicae urinariae ostium constringitur , est repetendi: nec ulla prorsus est qualitas aut vis, quae ab
hu usmodi mechanicis affectionibus non profici-
Instabis cum recentioribus quibusdam Chymieis. Qualitates omnes ex acido & aikali melius, qua in ex mechanicis affectionibus deducuntur. Respondeo negando propositionem . Nam primo , ut superius in explicatione principiorum Chymicorum advertimus, acidum 8c aikali ab a Dfectionibus mechanicis , puta figura , si tu , Sc. vim suam desumunt : quare assectiones mechanicas non excludunt . Secundo , non omnem fermentationem ab acido , & aikali semper exoriri Certum est , cum ea quae ab aqua in calce viva excitatur, sine acido fieri multis gravissimis viris videatur . Tertio , non omnis qualitas in motu sita est . Quarto denique non omnis motus fer Hentationem arguit . Unde aeida & Athali non ubique , sed tantum ubi recta ratio id suadet , ad qualitatum aut affectionum corporearum e X-Plicationem sunt adhibenda . Quemadmodum vero acidum, & aikali ex paristium figura, situ, & motu oriuntur; ita elementa tum Peripateticorum , tum Chymicorum suas qualitates sensibiles ab insensibilium partium figura , situ & motu desumunt , sine quibus qua-1itatum sensibilium intensio ac remugio intelligi
Intensio porro qualitatum est fortior ae υeltitἐ profundior earum impresso, sive raditatio , ut loquuntur , in eodem subjecto et Ut cum ferrum in ignem mittitur ; & aucto vehementius igne manis magisque incalescit ; tum ea lor in eo intendidicitur. duo circa qualitatis intensio ab extensione in eo discrepat , quod intensio qualitatem fortiorem ac valentiorem efficiat in eodem subiecto ;extenso vero illam tantum dilatet ac dispergat
In varias partes , non Valentiorem reddat et ut eum calor ejusdem gradus multis partibus com
Remiso qualitatum est earum veluti debilit
349쪽
rum tandens paulatim refrigescit . Unde in Velleis eta qualitatum intensione, earumdem remissio facile percipitur . Qua vero ratione qualitates intendantur , & remittantur, non uno modo explicant Scholastici.
Thom istae qualitates intendi aiunt per maiorem earum in eodem subiecto radicationem , seu impressionem. Sed eum intensio , & radieario qua litatis in eodem subjecto unum , & idem significent; idem prorsus est ac si dicerent, qualitates intendi per maiorem earum intensionem in subiniecto et quod quaestionis nodum non solvit. Alii vulgo qualitates intendi volunt per additionem gradus ad gradum : quos gradus ad odio usque numerant: unde eum aiunt , aliquid calidum esse tit octo, id summe calidum intelligunt. Uerum cum huiusmodi gradus nihil aliud sint quam intensio , aut confirmatio ipsius qualitatis in eodem subiecto, non vero entitates aliquae inter se distinctae, ea quoque opinio quaestioni non satisfacit . Nam qualitatem intendi per additionem gradus ad gradum , est ipsam per additionem perfectionis seu intensionis ad perfectionem se akntentionem intendi e quod nugatorium plane videtur . Huc adde , quod ii gradus non ad octo duntaxat , sed ad eentum , vel ad milie , vel ad
quemcumque maiorem aut minorem numerum
Itaque , ut rem totam secundum prinei pia a nobis constituta breviter explieemus , meminisse oportet, ex qualitatibus alias esse inertes, ut diximus, cuiusmodi sunt tum figura , & situs partium, tum eae qualitates, quae a figura, si tu , &textura partium pendent ; alias actuosas , quae R motu partium, vel etiam a profluuiis substantia
Iibus proficiscuntur, quales sunt habitus, & di GPositio , potentia naturalis ,& impotentia ,& nonnullae ex patibilibus seu sensibilibus qualitatibus: nam hoe loco divisionem Aristotelis usurpamus . Igitur qualitates inertes , & modaIes , ut forma & figura , quaeque ab iis pendent , partium additione , aut detrectione intenduntur , vel remittuntur et v. g. acies gladii intenditur partium detractione . Aliquando tamen forma aut figura
350쪽
34 a pars Pνἰmaῆn aliquo eorpore profundius per malorem nisum,s ve per maiorem, si ita libet, radicationem imis primi potest. Quod ad qualitates actuosas spectat , iam de habituum intentione dictum e st in Metaphysi ea , ubi de habitibus.
Potentia vero naturalis, aut impotentia in viventibus , si in spirituum animalium, & partium insensibilium motu eonfistat, ut infra illam coninsistere ostendemus , ea sane per maiorem eorum dem spirituum animalium copiam , liberiorem que fluxum , & apertiores meatus poterit intendi, non laeus ac de habitibus constitutum est in Metaphysica .
De patibilibus igitur seu sensibilibus qualita libus praeeipue dicendum superest hoc Iozo , circa quas sit
PROPOSITIO III. alitates quae sensibus pereipiuntur , Intendi
solent, & remitti per maiorem condens tionem , aut dilatationem partium ; per partium additionem aut detractionem ; per maiorem , Vel
minorem motum , variamque texturam aut mixtionem a
Probatur . Qualitates sensibiles sunt eae , quae sensibus nostris sunt obviae ἰ seu quae visum , vel auditum, vel reliquos sensus feriunt. Atqui qualitates illae intendi solent , & remitisti per maiorem partium condensationem aut d Iatationem ; per partium additionem aut detractionem ; per maiorem , aut minorem motum ,
variamque texturam aut mixtionem .
Primo enim lux, quae pertinet ad visum , pe actuosae, tenuisque substantiae condensationem in tenditur : unde per lentem vitream transmissa , Et in angustum spatium collecta, non solum forint ius illuminat , sed etiam comburit . Colores item fiunt vegetiores , & fortiores , cum tenuis 'illa substantia , in cuius motu seu pressione lucis natura posita est, fortius, ac celerius a coloratis