장음표시 사용
351쪽
Pissices . se sy. V. cap. II. 34sti sunt , intenduntur , aut remittuntur per ior tiorem aut debiliorem aeris motum ς itemque per Iongiores aut breviores illius vibrationes. Caeterae qualitates , quae in motu & textura partium , ac substantialibus profluviis collocantur , cuiusmodi sunt sapores, odores, &e. intenduntur , cum motus fit vegetior , vel cum profluvia sunt densiora , & in sensuum organa potentius incurrunt. Ergo qualitates , quae sensibus percipiuntur, intendi solent aut remitti per maiorem conden sationem , aut dilatationem partium ; per earum additionem , vel detractionem ς per maiorem , Vel
minorem motum, variamque earum partium te X-turam aut mixtionem .
Verum intensio , & remissio in iis praeserti in
qualitatibus locum habent , quae actuosae dicuntur, quaeque citra profluvia substantialia, & paristium motum explicari vix post unt , quales sunt lux, colores, soni, odores, sapore S , calor, frigus , ut alias omittam , quae oceu Irae in Seholis dicuntur, quales sunt medicamentorum vires, vigelastica , magnetica, electrica, & aliae , de quibus suo loco . Nunc de Iumine quasi qualitatum omnium principe est agendum.
IN qualitatum sensibilium expositione sensuum
ordinem observare est animus . Ideoque eum inter eos communi omnium consensu primum locum obtineat visus , qui ei rea lumen, & colores
occupatur; a lumine, & coloribus initium faciemus; ac de iis qualitatibus quaeeumque Physicorum sunt propria breviter explicare conabimur. Circa lumen porro tres videmus Philosophorum opiniones in scholis propugnari. Prima est Democriti, Epieuri, Re inter rece tiores G a mendi , Epicureorumque omnium , qui Iumen in profluvio quodam substantiali a corporct Iucido iugiter manante eonstituunt , ut legi pose
est apud Gassendum sectione I. Physicae, lib. 6. qui
352쪽
est de qualitatibus νertim, cap. II. sed eum profluvium istud nee tanta copia, nec tam cito possit e corporibus lueidis erumpere , ut in immensum spatium momento pene diffundatur , quemadmodum lumini accidit , paulo aliter de luminis natura, & diffusione sentiendum videtur. Secunda sententia est Cartesii , & Cartesianorum , qui lumen non in profluvio substantiali ecorpore lucido iugiter prodeunte collocant , sed in nisu , aut pressione , aut impulsione aethereae substantiae, seu materiae globosae, quae secundum elementum a Cartesio dicitur , quaeque radiatima sui vorticis centro ad partes extremas perpetu conversionis motu impellitur . Haec sententia legi potest apud Cartesium, tertia parte Principiorum num. ss. & Tractatu de lumine cap. I 3. Tertia denique opinio est vulgarium scholasti- eorum , qui una cum Arabibus, & Galeni eis lumen concipiunt quasi entitatem aliquam accidentalem corpori inhaerentem , Aristotelis , ut putant, auctoritate freti, qui nimirum libro se eundo de anima , capite septimo , Iumen definit actum pellueidi, quatenus pellucidum ess .
Ut vero singulis istis Philosophorum sectis qui
PROPOSITIO LLUx diei potest quaIitas respectu corporis, in
Probatur . Quod eorpus denominat tale , diei potest qualitas respectu illius , ut facile conce
Atqui lux denominat eorpus tale , nempe vel Iucidum , vel pellucidum , vel illuminatum et unde non male dicitur aestis pejIticidi , quatenus peIlucidum es , ut eam definit Aristoteles loco laudato : diei etiam potest actus lucidi , vel actus illuminati.
Ergo lux diei potest qualitas , aut accidens respecta corporis, in quo est
353쪽
Pheseu Sect. II. 341PROPOSITIO II. LUx in pressione vel agitatione aethereae sub
stantiae; sive, quod idem est, in corpore tenui vel pressio , vel agitato videtur collocanda. Probatur. Illud in tenui quodam corpore, ve Iagitato vel presso constituendum videtur , quod mole sua donatur , quodque omnes corporis a sectiones subit. Atqui lux sua mole donatur, ut ex eo intelliati potest , quod opaca corpora non traiiciat .
quodque per lentem vitream transmissa certo tantum spatio colligatur . Deinde omnes corporum affectiones subit . Nam modo ab obiecto compore , puta speculo , reflectitur ἰ modo per vi-Lrum , aut aquam refringitur : & id quidem secundum naturales motuum leges , quae in reliquis corporibus observantur. Ergo lux in substantia quadam tenui, vel agistata, vel pressa videtur collocanda. Confirmatur propositio variis rationibus, & experimentis .
- Primo enim lux in sua origine, ut in Sole, in stellis fixis, nihil aliud esse uidetur, quam ignis, cuius particulae celeri admodum , concitatoque motu agitantur. Hinc corpora , in quibus similis partium occurrit agitatio , lumen ex is fundunt ; imo ignem nonnunquam concipiunt οῦ ut fieri videmus in artificiali Phosphoro, qui aliquot ab hine annis Chymicorum industria ex urina saepius distillata parari coepit : quique ex sulphureis , S salinis urinae partibus constat : illenim non tantum in tenebris coruscat , sed di solo partium affrictu accenditur , ac obvia cor-Pora comburit.
Secundo, lapis Bononiensis, seu qui in monte Paterno prope Bononiam in Italia legitur , ubi nota iam methodo quae debetur nobili Saxoni D. Hombeta , nunc Primario Serenissimi Dueis Aurelianensis Medi eo ) fuit calcinatus , eiusque partes sulphureae igne fuerunt evolutae & exaltatae. si tantisper aeri exponatur , lumen dicitur hau
vire i quoniam ipsius partes sulphureae nitrosis P 4 aeria
354쪽
cum postea translatus aliquandiu instar aceenti carbonis lueeat. De praeparatione autem Phosphori, & lapidis Bononiensis consule Lamerium , temtia parte Chimiae, p. a. Tertio, si affuersis pilix dorsa se Iium frieueris, e intillas dabunt. vidi ego Sacerdotem Aremor I cum , magnae pietatis, & eruditionis virum, Sa erae Facultatis Parisiensis Doctorem Theologum , qui dum erines mane pecteret , copioso fortas osulphure,& sale volatili impraegnatos, scintilla ut ex silice & ehalybe fieri solet, excutiebat. Quarto , lam pyrides , ligna putrida , squamae Piscium , &c. eum putrescere incipiunt , salinaeque ac sulphureae , quae iis insunt , partes evnlvuntur e item mare agitatum , & sae charum celari motu eoncumim, luminosos radios aut scintillas emittunt. .
Quinto , lumen per vitrum lenticulare , ve I per maiorem ampullam ex tenui vitro eonnatam, dg aqua plenam traiectum , ac in angustiori spati ineolleclum comburit. Sexto, idem in speculo eo ne avo reflexum , Min illius foro, ut aiunt , adunatum obvia corpo-
a inflammat aν consumit. Atqui haee omnia non possisne nis in eo pus, ἐ- liquod tenue, & celeriter vibratum refundi. Ergo lux in te nub eorpore , quod suo motu a
theream substantiam circumquaque premit, di impellit videtur esse constituenda. Hinc fit
PROPOSITIO III. LUminis propagatio per aethereae seu luminosae
substantiae pressionem , aut agitationem a corporis lucidit motu profectam videtur esse expli
Probatur. Per illud explieanda videtur luminis propagatio , per quod intelligi potest, eur iaimmensum spatium momento pene lumen radiatim diffundatur, & aeeensa facula ingenti cubi-vulo collustrando, sussiciat.
355쪽
ilantiae preisionem, vel agitatio ciem a lucidi eo poris motu profectam intelligi potest, cur tu inera momento pene in immensum spatium radiatim diffundatur , & accensa facula puncto temporis ingentem aulam collustret . Nam solo corporis lucidi , puta Solis, aut Stellarum, aut etiam lucernae accensae motu , & nisu , longa illa aetherearum seu luminosarum particularum series a S
Ie , & stellis , aut aliis ignibus , ad nos usque premitur, & impellitur: nec tam cito propagari posset lumen , sit vel profluvium lucido corporci
erumpens ad quamcumque distantiam moveri, vel qualitatem seu entitatem accidentariam per longa spatiorum intervalla transferri oporteret , ut satis unicuique manifestum est. Ergo Iuminis propagatio per aethereae substantiae pressionem vel agitationem a Iucidi' corporis ma- Iu profectam videtur esse explicanda. Coroliarium I.
Cum lumen in sua origine nihil aliud sit, quam ignis; magnam utique primi elementi Cartesiani copiam in se includit: sed in sui diffusione , qua
ad oculos nostros vel transmittitur, vel refleetitur, in secundo potius elemento , seu aetherea sta stantia consistit . Quocirca in lumine reperitve otum motus localis , & translationis , scilicet in corpore lucido, cuius partes celeri , & perturbato motu commoventur ; tum etiam motus ton
eus , seu tensionis , idest pressio , vel nisus, sci- Iicet in aethereae substantiae particulis per ingentia spatia circum quaque diffusis, S a flamma siue a corpore lucido , quodcumque illud sit, radiatim impulsis r quanquam & aliquem motum Iocalem in hisce partibus aethereis intercederi nihil vetat. corossarium II. Ex vitris , aliisque corporibus peIIueidis , per
quorum meatus traducitur Iumen , confici possunt Pisa omat νa, seu instrumenta, ad metiendos varios Iuminis gradus idonea. Nam quo facilius & maiore copia transmittentur luminis radii, hoc Iumen erit intensius: ut e contrario debilius erit,
sum pauciorcs radii Per unius aut plurium cor
356쪽
346 Pars prima Porum pellucidorum poros transmittentur.
Corollarium III. Nine etiam explicatu facile est , quod do e et Scriptura sacra Geneseos cap. I. U. 3. lucem sci- Iicet primo die fuisse creatam ς cum tamen Sol , in astra, a quibus lux oriri vulgo creditur , quar-xo tantum cite fuerint condita . Nam dici potest Iuminosa,& aetherea substantia cum certa motus 'uantitate primo die fuisse producta. Ii autem, qui lumen nudam tantum qualitatem esse V Iunt , in omnes partes se vertunt , ut qualitavem illam ante Solem , & Stellas creatam fuiΩse defendant. Responsiones ad objecta. Ubii ei es primo eum Peripateticis Arabibus . Quod solida corpora pervadit, id minime corpus
aeste potest: nam duo corpora sese mutuo pene-
Atqui lumen solida corpora , ut vitrum , &crystallum, pervadit. Ergo lumen corpus esse non potest. Respondeo negando maiorem. Solida enim eor-Pora, si pellucida sint , id est si lumen transmitia vant, variis foraminulis leu meatinus fere rectis Pertusa videntur . Unde si duo plura Ue conjungantur, quoniam pori unius cum poris alterius mon congruunt, luminis viam intercludent . Ex eo autem quod lumen intra solidorum corporum meatus admitti possit, inferre non licet, duo coris Pora sese mutuo penetrare , aut in eodem loco Consistere: tunc enim duo eorpora in eodem lo-Ci spatio non sunt posita, sed unum per alterius Poros traducitur ..Unde Lucretius lib. a. de rein
Praterea lumen per eornu transit , 9 imbeν Respuitur: quare ' nisi Iuminis illa minora Corpora sint , quam de quibus o liquor a
Ubiicies a. Lumen in instanti , ut aiunt , seu
emporis puncto , ad quamcuinque distantiam diti uaditur.
357쪽
Pis siees. Sect. V. Cap. III. 34'Atqui substantiale profluvium in instanti ad
quamcumque distantiam propagari nequit. Ergo lux non eli profluvium substantia Ie . Respondeo primo negando maiorem. Nam ubi motus aliquis , vel prellio multarum partium longa serie politarum intercedit, ibi tempus aliquod, aut successionem admittere necessarium est . Selia Iuminis propagatione motus aliquis , aut saltem pressio multarum partium in longa serie pastarum intercedit. Ergo tempus quoddam seu duis rationem in luminis diffusione admittere necesso
est, licet ea duratio vix sit sensibilis. Respondeo secundo distinguendo consequens is Lux non est substantiale profluvium, quod a corpore lucido ad quamcumque distantiam diffunM-tur , ut Epicurei existimant , concedo e non est substantiale profluvium , hoc est fluida substantia corporis lucidi aetheream seu luminosam substantiam circa se positam quoquoversus impellentis, aut prementis, nego . Hoc enim modo , si non unico temporis puncto , certe quam citissime alma nam distantiam fieri potest luminis propagatio, & quidem longe facilius quam si lux cum Peripateticis Arabibus , & Galenicis nuda quaedam qualitas, aut accidens esse perhibeatur 2 euax hujusmodi qualitas , vel accidens renta celeritato ad magnum intervallum propagari nequeat.
CAPUT I II. De refexione, oe refractione Iuminis. NIhil magis naturam Iuminis in tenuissimo
rum corpusculorum motu constitutam essu demonstrat, quam quod caeterorum instar corporum durae, & opacae molis objectu reflectitur, Mdiversae raritatis vel densitatis liquida trajiciendo refringitur. Quod ad illius reflexionem attinet, ea , ut iare liquis corporibus, sic perficitur, ut anguli insidentia & νinexionis semper sint aquales . Cumque id fuerit superius expositum , & aliunde iacatoptriea synopsi magna ex parte sit repeten
dum . nihil opus est eo reflexione luminis pluris
358쪽
bus hoe Ioeo dIsserere: ea tantum de re Damonae sunt delibanda , quae ad intelligentiam Dioptri
es , quam suo loco' saItem in transtu salutabimus, necessaria videntur.
Duobus autem modis refractionem fieri aduertimus, stilicet vel aecedendo ad' perpendicularem . vel a perpendiculari recedendo . Cum lumen a liquido, seu medio , ut loquuntur rariore in- densaus, Puta ab. aere ire aquam, vel vitrum transitatum refrintitur accedendo, a1 peppendicularem -Md ubi a medio. densiore in rarius , puta a Uitro in aquam, aut ab aqua in aerem, commeat zrefractio illius fit per recessum a perpendiculari. Cuius rei ratio ex superius dictis de refractione
motus est repetenda . Verum ur Luminis refrae fio accuratius pererviatur , solitis, experimentis est illustranda . Sit agitur vas. A Η Β G C, M. I. rab. II. quod terreum fingaetur, in euius fundo sit numisma B.::id' certe videbitur ab oculo posito in Ε per radium B E; non autem ab eo qui fuerit in D Enam radius D H terminatur in is , non is BSed si vas aqua impleatur usque addi su perficient, AC quae quamvis hic operta panno cernatur . fingi tamen poPst ut aperta 'tum radius , qui m acto B ferebatur in E , refringetur In punctoes , ubi steris superficies occurrit , ac tenden in inve cedendo a linea F i G , quae perpendicularis. est superfieiei R i C: . aeumque' conspicietur numisma ab eo qui fuerit in D : idque non ad punctum D, sed, ad punctum H referetum Hujus rei faellis est experientia . Sumatur di- Rus paulo profundior , in cuius fundo nummus
sonatur e tum ab eo, recedatur , donec vasis la-hra nummum oculis subducanti: astuta aqua ita discum , eernetur nummus e N eo loco , unde prὶ uia videri non poterat.-
ae tam latus C G , quod Soli opponitur , quam stiper fietes A i E pancio sic obducatur , ut Pe mlum foramen exiguum i transitus, lumini pateat ' tunc radius D i ad punctum H tendet ἀSed si vas aqua impleatur per tubulum M N a
359쪽
ctum B collustrabit . Quantitas autem illius refractionis innotescet , vel aptato intra Vas Ieml-sirculo , aut cireuli quadrante , vel alia quavis. Tatione : ciam varios metiendae refractionis mo-aos ab eruditia proposivos & adhibitos non rem
Ut vero quae deinceps sequuntur , mentem facilius subeaent , variorum angulorum desinitione Ahoc loco sunt ponenda . Consulatur ergo 1igui infecunda tabulae decimaequintae , in qua radius A Sab aere in aquam aut vitrum oblique transire fiugatur ; hic cum ita P dirigetur , in punctum tamen I propter corporis densioris Occurs m refractus descendet, accedendo ad perpendiculare Η B G. Eademque ratione radius K B , qui imo tendebat, is L de totquebatur. Iam angulus A. B G,q.ui fit radio A B, & superficie R C, ansulus ineidemia dicitur. Simili- ver angulus K B C est angulus incidentiae.
pendiculari H Κ,. est angulus inclinationis. Idea isntiendum de angula K B M. Angulus G B I, qui fit radio B I refracto , ae perpendiculari B G , anguIus refractias vocatur . Non secus ac angulus N B Lia Denique angulus I. B P, qui fit radio reis acti.
B I , & radio recta A B per mentem producto ita P i. idem de angulo L B o statuendum in ara ἀ-
Itis refractionis appellatur. Nune illud diligenter tenendum quod a Car-hasio subtilissime fuit observatum dissertatione se cunda Dioptrices , non eandem esse semper ram ionem angulorum inclinationis ad angulos refractos 2 nam illae ratio pro uaria radiorum in-alinatione perpetuo variatur . Unde etiamsi ratio, quae inter kngulum inclinationis a B H. , Mangulum refractum G B I intercedit , accurata Derit deprehensae non poterit ad K. B M&N Bia raduci et quia magis inclinatus est radius Α R . quam K B in superficiem C B . At eadem semper est ratio snuum angulorum inclinationis. adlsenus angulorum refractorum . V. gr. si nota sin
360쪽
Pars Prima ad lineam G I , quae Fnus est anguli refracti G B I ; eadem quoque comperta erit inter lineam K M sinum anguli N. B M , & lineam N Lsenum anguli N B L. Quod cum nec Albaetenus Arabs , qui undecimo Christi seculo vivebat; nec Vitellio , qui viisvebat decimo tertio , advertissent, ambo angulorum refractorum quantitatem , secundum diversas inclinationes , ope instrumentorum observare sunt coacti, ut eos angulos in tabulas redigerent. Sed eum eadem semper intercedat ratio inter F-nus angulorum inclinationis, & sinus angulorum refractorum , idcirco ex unica refractione luminis ab aere in aquam , vel in vitrum , aut vitissim cognita , caeteras omnes per calculum licet deducere. Ratio autem Fauum angulorum ine linationis adflnus angulorum refractorum, cum radii luminis transeunt ab aere in aquam, est fere ut 4. ad 3. quemadmodum observavit Cartesius dissertatione octava Meteororum e vel si accuratiorem mensu ram quaesieris, est ut aso. ad I 8 .
Si ergo lineam A H , quae sintis est anguli inineli nationis A B H, in quatuor partes diviseris , tres partes iis aequales in linea G I , si ve in sinu anguli refracti G B I comperies. Simili modo linea K Μ erit ad lineam N L ut 4. ad 3. ac dein mum eadem semper futura est ratio inter sinus quoscumque angulorum inclinationis , & sinus angulorum refractorum.
Si fieret refractio ab aqua in aerem, invertenda e sset fintium ratio , scilicet ut 3. ad 4. vel ut 38 . ad 2S . Iam autem si radius A B non in aquam , sed 3n vitrum in eideret, maior foret illius refractio, seu magis accederet ad perpendie utarem ; & tu noratio sinus A H ad sinum G I esset ut a. ad a. Idem de omnibus aliis quorum eumque angulo. rum sinibus est intelligendum . Vicisum si refrainctio fieret a vitro in aerem, esset ut a. ad 3. quo niam termini forent invertendi, ut elarum est. Atque haee est refractionum doctrina, quae veteres Philosophos pene latuit, & cuius ope plurimi in Astronomicis praesertim eorum observatio. ni.