장음표시 사용
71쪽
t 6o Prolusionermum altitudinem ab aere sustineri , id a sensibus repetit ; sed cur hydrargyrum sustineri debeat ab
aere, ratio ipsa naturalis, & idea seu notio squi Iibrii, non sensus docent. Quod adeo verum est sui multet partes Physies circa sensuum errores corrigendos versentur ; puta optica , Dioptica, aes et teret,qus hos sensuum errores emendare , rati nemque errorum reddere per solos sensus non possunt, sed per claram distinctamque pereeptionem ipsius humans mentis ; quae mens ideam genera- Iem non tantum corporis, sed primorum quoque ipsius attributorum , puta mobilitatis, divisibilitatis, & aliorum habet congenitam, ut diximus in Metaphystea. Unde, siqua sint corporum propri tates , quarum nulla nisi per sensus nobis adsit e gnitio, earum utique scientiam acin habemus, sed coniecturam tantum , aut probabilitatem aliquam ;qualis est odorum, colorum, aliarumque qualitae- tum sensibilium notitia , qu et probabilis est ta tum , non certa, & indubitata. Instabis . Nulla nobis adesse potest idea eorporis , & attributorum illius , quetiumque tandem
illa sint, nisi per sensus. Ergo Physica quocumque modo sensibus innit
Respondeo negando antecedens. Est enim in no- his idea qusdam entis generatim , eritis simplici ter, & prscipuorum illius attributorum , puta e gitationis, extensionis, & cetterorum, ut ostendiis mus in Metaphysica. In id ea autem extensionis , citra ullum sensuum testimonium, percipitur m
hilitas , vel divisibilitas, & alia id genus attributa, puta, quod istum dividendum maius si parte divisa, quod unum eorpus eum altero eiusdem molis in eodem loco stare non possit et & alia quae prstermitto. Ergo aliqua nobis adest idea corporis , & attributorum ipsius, sine sensuum testimonio
Contingit quidem spissime , ut sensuum lauctiones ipsi vel entis, vel corporis generatim perinceptioni occasionem pretbeant: se/ illius causa aut origo diei nequeunt: quemadmodum cum pronunciatur vox ista , Deus , quq per sensum auditus
percipitur , detriminari potest aliquis velut o ac sione
72쪽
tationem seu cognitionem habendam; licet ea vox, aut sonus nullam habeat necessariam cum natura
divina, qu et spiritalis est , connexionem ς nec Pr inde ipsius id e et, vel perceptioni dare possit origianem . Quare hoc Peripateticorum , & Epicureorum axioma , Nibu es in intellectu , quod priis non fuerit in sano , in sola qualitatum sensibilium, puta caloris , frigoris , & csterarum perinceptione locum habere pote it, non in reliquis. Probabis antecedens . Species rerum corporearum in mentem nisi per sensus non veniunt.
Ergo nihil corporeum objectiυo in latellectu vecipitur, quod prius non fueria in se usu.
Respondeo distinguendo antecedens. species r rum corporearum in mentem nisi per sensus non veniunt , si per res eorporeas intelligas qualitates sensibiles , quae nempe solo sensuum mimiterio percipiuntur , ut colores , odores , sapores, &c. concedo: Si per res eorporeas intelligas corpus generatim , primaque illius attributa , ut extensi nem , divisibilitatem , mobiIitatem , aliaque id genus, nego: quare nego eonsequentiam . Itaque qualitates quidem sensibiles non . percipimus, ni fiper sensus r unde certa non adest nobis earum
cognitio , seu scientia ; nec nisi per coniecturam assirmare quisquam potest, quid sit color, vel mdor, vel alia quaevis qualitas sensibilis . At corispus generatim, extensio, divisibilitas, caeteraque id genus corporis attributa non per sensus , sed per ideam nobis congenitam percipiuntur . Nora enim videmus, aut audimus, aut Palpamus eo Pus generatim, veI extensionem, vel divisibilit tem, vel mobilitatem, sed videmus colores ; a dimus sonos ἰ palpamus ac tangimus duritiem , mollitiem , asperitatem , & reliquas huiusmoJi qualitates, quae tactiles vocantur: motum vero, divisibilitatem , extensionem solo intellectu per-eipimus, ut amplius deinceps probabitur. Ea autem corporis generatim , primorumque illius attributorum cognitio clara est , & distincta : proindeque cerva est habenda. ι Instabis. Id ea corporis generatim , & attrib
totum illius a finsularibu. σου abstracta.
73쪽
si ProIufiones Ergo saltem ratione singularium, a quibus in
tracta est, pergensus transiit. Respondeo dἰstinguendo antecedens . Idea eo poris generatim est abstracta a singularibus , id est , non magis unum quam aliud singulare re- Praesentat, concedo e id est , ab illis quodammodo est expressa , nego et quare nego consequentiam .. Non enim ex singularibus corporibus , quae sigi, Iatim a nobis explorari nequeunt, ideam genera- Iem eorporis exprimimus et sed idcirco corpus generatim concipimus, quod nobis congenita sit ilis Ilus notio , ut de ente generatim diximus in
Metaphysi ea, ubi de intelluctu , & id eis.
Urgebis . Saltem experimenta physica sensuum dumtaxat relatione constant , neque adeo pro certis, & indubitatis sunt habenda. Respondeo distinguendo antecedens. Experime
ta physica non possunt nisi per sensus explorari,
quantum ad actualem eorum e X istentiam , concedo : quantum ad rationem propter quam fiunt . nego . Simili modo distinguo consequens . Ergo
illa pro certis, & indubitatis non sunt habenda;
quatenus sensuum duntaxat relatione subnisa sunt , concedo e quatenus ratione naturali tonsant, nego . Igitur scire aut percipere non possum, ara v. g. hydrargyrum sit actu in aequilibrio cum aliqua aeris columna . an sanguis actu in
animali circuletur ἔ an Luna eclipsim patiatur , nisi per sensuum ministerium: unde hae, di similes cognitiones, seclusa Dei bonitate , certae , &indubitatae a nobis non habentur ; nec nisi ex hypothesi , quod Deus nos non decipiat, iis ee titudinem tribuimus , ut abunde explicatum est in Metaphysica , & inferius adhuc exponetur . Sed sensibus non egemus, ut clarum nobis fiat , quid sit iusta vel molis, vel virium, seu potestatum, ut mechanici loquuntur , aequalitas: ae sire ipsa hydrargyrum cum aere libretur, iis aequa-ditatem uirium tribuendam esse naturaliter novimus; cum aequalitas omnis nihil aliud sit, quam Telatio quaedam ἰ cujus naturalem habere nos ideam, nemo, qui attendere voluerit, dubitabit. - Itaque an Luna tunc eclipsim patiatur , cum
id mini sensua referun* , constars mihi non poI- est s
74쪽
per sensus decipi non sinit: sed naturaliter teneo corpus opacum , dum anis Iucidum ponitur , obstarana Iuridi eo poris lumen Longius distundatur ; atque ita , si Terra , quae est opaca inter Solem , qui lucidus est, & Lunam, quae lumen Solis regerit, interiecta sit, Solis lumen ad Lunam nota posse pertingere; Lunamque proinde defecturam,
seu nullum lumen esse reflexuram . Ex quibus colligere tantum licet , nos de eκ- perimentorum physicorum , seu rerum corporearum existentia non aliter certos esse, quam posita bonitate divina , quod ultro concessimus in Metaphysica . Nam existentia eorporum solis sensibus , quibus seclusa bonitate divina fidere non Potamus , nobis est compertae . Set quod spectat
ad earum rerum essentiam , vel ad rationem . Propter quam certo modo sunt, non alio, si eavclare , & distincte novimus , illarum certe ideas non a sentibus hausimuς , sed a natura congenitas habemus , ut demonstratum est in Metaph sea, & adhuc postea, eum de corporum exist-tia dicemus, confirmabitur. obiicies a. argumentum ex aItero capite nempe ex rerum ipsarum inconstantia petitum , hodimodo, L Ut Physica esset cognitio certa deberenobiectum illius esse eertum Atqui obiectum Physicar non est eertum.
Ergo, Physicae non est cognitio certa. Respondeo negando minorem . Certum quippe est, omne corpus naturale , quatenus naturale est,
re prout a Physicis consideratur, esse figurae , motionis , ac divisibilitatis capax . Ergo obiectu . Physicae est certum iaProbabis minorem. Qv liquid est certum , illussi
est immutabile ac permanens Atqui nullum corpus est immutabiIe ac per
Ergo, nullum eorpus est obiectum eertum. Respondeo distinguendo minorem. Nullum eo pus est immutabile ac permanens si secundum, existentiam spectetur , concedo : si secundum e sentiam consideretur , nego . Quare nego cons
75쪽
sunt, vel se eundum essentiam , vel se eundum eis xistentiam . Tunc spectantur secundum existen. tiam , cum spectantur quatenus existunt et Tuna vero secundum essentiam sumuntur , tum considerantur , quatenus ex certis principiis essentialibus constant. Facemur quidem res plane nullasse eundum existentiam spectatas esse necessarias , S immutabiles, si Deum unum e Xceperis : nam hodie oriuntur , & cras intereunt , aut certe a Deo in nihilum redigi possunt. Sed contendimus res omnes , secundum essentiam consideratas, necessarias esse, & immutabiles.
Illud quippe certum est, & immutabile, quod ex certis principiis ementialibus sic constat , ut
non possit ex iis non constare. Sed res omnes secundum essentiam spectatae ex certis principiis essentialibus sic constant, ut non possint ex iis non constare : v. g. homo sic componitur ex mente & corpore , ut non possit ex Iis non coalescere : alioqui non esset homo. Item Corpus naturale ita est motionis, ac coci figurati nis capax , ut eorum attributorum incapax esse non possit: alioqui no a esset corpus. Ergo res omnes secundum essentiam spectatae sunt immutabiles : & proinde corpora secundum essentiam sunt immutabilia . Certitudo autem seientiae , ut alibi probatum est , non ex rerum existentia, sed ex earum essentia est repetenda .
Deinde certitudo , quae in Pnysica requiritur , minor est certitudine metaphysica et illa quippe naturalem tantum rerum ordinem sequitur , qui aliquando mutati potest ; haec in iis versatur , quae non tantum aliter se habere , verum etiam aliter cogitari nequeunt , ut etiam declaravimus in Prooemio Philosophiae, cap. I. Instabis. Erantia, & existentia rei sunt unumquid & idem. Ergo si nihil est immutabile secundum existemtia in , nihil quoque immutabile est secundum es.
, Respondeo distinguendo antecedens. Ementia & existentia sunt una & eadem res , diverso modo spectata, concedo: eodem modo sumpta, nego et
di proinde nego consequentiam Euentia igitur
76쪽
' ex; stentIa sunt una & eadem res: V. g. e fiet tia Patri est corpus & mens Petri ; existenti quoque Petri est eorpus & mens Petri , sive est Petrus ipse existens. Sed Petrus existens spectari potest duobus modis : nempe vel quatenus exi sit , vel quatenus ex certis principiis essentialibus eo alescit. Si primo modo spectetur , id est', quatenus existit , non est immutabilis ac permanens , eum possit non existere , sive in nihilum redigi r unde illius existentia dicitur eontingens,
non neeessaria . Si vero consideretur , quatenus constat ex corpore & mente , tanquam ex pri cipiis essentialibus, est certe immutabilis ae peris manens' siquidem non potest ex corpore & mente, tanquam ex principiis essentialibus non eonis stare ; proindeque illius essentia est ne eessaria stim mutabilis . Atque ita nihil vetat quominus Mna & eadem res , aut species sub uno respectu contingens dieatur , nempe ratione existentiae :sub alio vero respectu immutabilis assirmetur , nempe ratione essentiae. Neque ad hanc eertitudinem negessaria est mnium istius speeiei singularium enumeratio. Etis enim quoties attributum aliquod in id ea clara& distincta subiecti eontinetur, toties inutilis est ea fingularium enumeratio: v. g. minime necesse est fingulos recenseri homines , ut quis generatim pronuntiet omnem hominem ex mente & eo Dore esse compositum e quoniam id in id ea elaraae distincta hominis inelusum intelligitur . Sed assirmare non possum omnem hominem esse album, nisi singulos viderim r quoniam albedo non est a tributum necessarium homini, sed eontingens ta tu me id est, in id ea elara & distincta hominis eo tingenter tantum, non necessario includitur. obii eles 3. Omnia in naturae obscuritate in vo Iuta esse ait Ecclesiastes cap. 8. v. I . his verbis. Intellexi quod omnium operum Dei nullam p. Ruhomo .nvenire rationem eortim , quae fiunt sub So- Ie , Hr quanto plus taboraυerit ad quaerendum
Ergo nulla existit , neque existere potest Physiea, seu naturae scientia. .
Respondeo explicando textum scripturae Sacrina hoc
77쪽
Principia, & modum quo producuntur, eoneedo:.quoad affectiones plurimas sensibiles , quarum praesertim intelligentia vel cum metaphysicis , vel cum mathematicis principiis est coniuncta ,
nego. Quare nego consequentiam. Equidem id ultro cone edimus, nullam nos redindere posse rationem.eorum quae sunt sub sole , idest, corporum naturalium, si spectentur quoad modum, quo formantur, & quoad erima principia , ex quibus eo nitant. Nam penitus ignorant Physici, quis ordo partium esse debeat, v. g. in malo , ut a pyro qualitatibus discrepet ; quis
contextus in rosa requiratur , quo a lilio secernatur ; quave ratione haec, aliaque omnia, prae sertimque animalia producantur: sed tamen pluissimas eorporum affectiones sensibiles , easque po-xissimum , quae cum metaphysicis, aut mathema aleis prinei pii s connectuntur , assequi possumus . v. g. id cum aliqua notione generali & metaphysica coniunctiim est , corpus opacum inter Deemoe Deeulum interjectum ipsi speetilo Iumen eripere: Proinde Terram , quotiescumque inter Solem M. Lunam interponitur , lumini Solis , ne ad L nam accedat, ossicere . Atque ita de multis aliis sentiendum . Ergo aliqua existit scientia rerum
naturalium & corporearum , licet admodum sit imperfecta , ut fassi sumus. Jam nullum inter Philosophos videretur esse debere ei rea obiectum illius dissidium ; eum eam eorporis naturalis scientiam omnes appellent . Quod . tamen de hoc etiam disputari soleat in Scholis, consuetudini parendum. Sit igitur.
PROPOSITIO II. Biectum totum , seu totale , adaequatum, &attributionis Physices, est corpus naturale,.quatenus naturale.
Probatur . obiectum totum , adaequatum , R attributionis alleuius disti plinae id vulgo esse diatitur , quod ex obiecto materiali & formali eo
Mi ἱ quod tam late patet, quam ea disciplina ;quod
78쪽
ἐπ PDFeam. quod eam ab omnibus aliis seeernit; & ad quod referuntur omnia , quae in ea disciplina perte
Atqui corpus naturale, quatenus naturale, est huiusmodi respectu Physices. Nam primo , ex objecto materiali & formali constat : si quidem complectitur materiam , circa quam occupatur Physica , nempe corpus natura Ie , & modum quo eam materiam , seu corpus .attingit, nempe, quatenus naturale es . Secundo. Ipsi Physicae est adaequatum , seu tamia te patet quam illa: quia Physica, quae est naturae scientia, nihil praeter corpus naturale con siderandum suscipit. Tertio. Se cernit Physi eam a quavis alia disciplina: eam nulla praeter Physicam , eirca corpus
naturale, quatenus naturale est, occupetur. Quarto denique, ad corpus naturale referuntur omnia , quae a Physica .pertractantur . Nam sive Principia, sive proprietates, sive species corporis naturalis investigeti Physica, in iis tantum versatur , ut sor Pus naturale aerici cognoscat ipsum vero sui tantum gratia considerat. Ergo obiectum totum, seu totale , adsequatum, di attributionis Physicae est corpus naturale, qu senus naturale . . bResponsiones ad objecta. obiicies primo. Corpus , quatenus mobi Ie , est obiectum Physicae r unde octci libri Phylicorum Λristotelis inscribuntur de motu . Ergo non est illius obiectum , quatenus est naturale αRespondeci negando anteeedens. Nam licet eo pus naturale sit etiam mobile , potius tamen ut naturale spectatur a Physica , quam ut mobile . Cum enim dicitur eorpus naturale , intelligitur motionis , figurae , quietis , aliarumque affectionum capax e sed cum mobile tantum dicitur, ais Iiae ipsius affectiones non exprimuntur . Physi eἀautem non tantum corporis mobilitatem , sed etiam quietis, figurae , aliarumque affectionum capacitatem tonsaerat. Quare corpus, ut naturale,
est potius illius objectum, quam ut mobile.
79쪽
o . ProI ponerInstabis . Obiectum materiale latius patet foris
mali . Sed corpus non latius patet naturali. Ergo eorpus , ut natural a , minime dicendum est obiectum Physicae. Respondeo distinguendo maiorem . Obiectum materiale latius patet formali , quoad diversos modos, quibus considerari potest, concedo : quantum ad rem ipsam , nego: quare concessa mino Te , nego consequentiam . Corpus igitur naturale variis modis spectari potest , nempe vel quatenus est divisibile, vel quatenus est mobile, aut figurabile r sed semper unum est , R idem corpus , cui haec omnia attributa conveniunt. Obi ieies secundo. Aliae disciplinae ei rea corpus 'naturale versantur, ut Ars medendi, Ars chymi
Ergo non est obiectum solius Physiees. Respondeo distinguendo antecedens. Aliae distiis
Plinae versantur circa corpus naturale, alio modo ac Physica, concedo: eodem modo, nego : qua re nego consequentiam. Αrs igitur medendi ei rea corpus naturale versatur , vel quatenus est sanabile , vel certe quatenus ad sanitatem conducit .. Ars ehymica versa ludi circa idem corpus , qua te nus in partes, aut is 8ncipia sua ignis vi resolvi potest . Cum autem ea proprietates corporis naturalis in illo contineantur , quod naturale sit ,
d est , qtiod sit tale , quale ab Auctore naturae in statu naturali eonditum est G hine recte sequitur, Artem medicam, & Artem thymicam , veluti quasdam Physicae partes esse habendas. Idem sentiendum de Mechanica, Astronomia, Optica,& eaeteris partibus Physico-Mathematicis : eae quippe diei possunt ipsius Physicae partes , cum Geometria coniunctae . Quanto autem adiumento Physi eae sit Geometria , vel ex eo solo intelligitur , quod neglecta multis seculis ab iis, qui Physicam profitebantur, Geometria , inculta quoque, squallida, imoe horrida iacuerit Physica , ut iam alibi advertimus.
Ratio , ae partitio operis. scientia , quae de Natura est , rebusve natur . libus,
80쪽
Iibus, PissioIogia , vel Physica a Graecis fuit apa
Pellata , petito sc i licet nomine a materia, quam contemplatur. Ea autem duplex: Hlorica flv IΕ-tiologiea . illa res naturales historice describit tantum, nec garum causas investigat; haec vero effectus per causas demonstrare nititur, solaque scientiae proprie dictae titulo gaudet, & in scholis axplicari consuevit. Utramque inter Veteres Philosophos solus, quod se iam, Aristoteles simul complexus est. Nam caeteri vel in parte duntaxat historica morati sunt , ut Theophrastus, Plinius, &c. vel partem tantum Etiologicam attigerunt, ut Lucretiu* , quem ea in re noliris temporibus imitatus est Cartesius , quia rerum causas potius quam longam effectuum 1tupendorum seriem est persecutus. Historica ta men Physica , secundum methodum ab eo consti tutam, magna in dies incrementa sumit, atque a plurimis , quibus foedabatur popularibus error iis bus, eruditorum studio & opera expurgatur. Historicam porro Physicae partem pertractavit Aristoteles decem , ut vulgo numerantur , libris de historia animalium ; libris quatuor de anima Iium partibus ς quinque de eorumdem generatione r ut alios omittam libros , qui vulgo ipsi adstribuntur , euiusmodi est liber de mirabilibus naturae, liber de ventorum situ & appellationibus , ae libri duo de Plantis . Ubi non omittendum , . quod narrat Athenaeus Iib. 9. Deipnosophistarum , eos libros , qui de historia animalium ab Aristoritele conscripti sunt , tam gratos Alexandro Magno extitisse , ut ob eos solos octingenta talenta ab eo acceperit: quae summa, si ad monetam nostratem redi satur, secundum nonnullos 14 oo oo. secundum alios I9ss6as. libellas gallicas efficere dieitur . AEtiologicam pariter multis libris explicuit Aristoteles, quorum alii Aeroamat et , seu AuscuItatorii dicti sunt , quod ii , utpote difficiles , &subobscuri , explicationem aliquam viva praece-Ptoris voce traditam postulent. Hinc est quod Alexandro conquerenti in quadam epistola quod Α-ristoteles suos libros auscultatorios edidisset, quo Si.