Tractatus de Papa ubi et de Concilio Oecumenico

31쪽

8TR1CT1TΓS DE PAPA. Quid dicit homo rusticanus et imperitus, ignorans primatum suum, inhonorans summam et praecelsam Sedem, derogans

Apostolicae dignitali Τ Εt amen non mon Strabunt, puto, qui hoc dicerent, ubi aliquando quispiam Apostolorum judex se erit hominum, aut divisor terminorum, aut distribulor terrarum. Stetisse denique lego apostolos judicandos, sedisse judicantes non lego. Erit illudia non fuit. Ιlane imminutor est dignitalis servus, Si non vult esse major domino suo : aut discipulus, si non vult esse major eo qui se misit : aut filius si non transgreditur terminos quos posuerunt patres sui3 Quis me constituit judieem, ait ille Dominus et magister : et erit injuria servo discipuloque, nisi judicet universos. Mihi lamen non videtur bonus aestimator rerum, qui indignum putat apoStolis seu apostolicis viris non judicare de talibus, quibus datum est judicium in majora. Quidni contemnant judicare deterrenis possessiunculis hominum, qui in caelestibus et angelos judicabunt Τ Ergo in criminibus, non in possessionibus p 0testas vestra : quoniam propter illa, et non propter has, accepi Slis claves regni caelorum, praevaricatores utique exclu- Suri, non posSessores. Et sciatis, ait, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peeeata, etc. Quaenam libi major videtur et dignitas ei potestas, dimittendi peccata, an praedia dixi dendi Τ Sed non est comparatio. Habent haec infima et terrena judices suos, reges et principes terrae. 0uid fines alienos invaditi si Quid salcem vestram in alienam messem extenditis Non quia indigni vos, sed quia indignum vobis talibus insistere, quippe potioribus occupatis. Denique ubi necessitas exigit, audi quid censeat Apostolus : Si enim in nobis judieabitur hic mundus, indigni estis qui de minimis judieetis 3 Sed aliud est

incidenter excurrere in ista, causa quidem urgente: aliud ultro incumbero istis tanquam magnis dignisque tali et latium intentione rebus. n Be eonsideratione, lib. I, cap. vl et vil. in In hac ad Eugenium IlI exhortatione duo asserit sanctus Bernardus quoad temporales lites videlicet : 1' Non debet

32쪽

9p1RS 0Γ1RT1. summus Pontifex ordinarie judicandis ac dirimondis ejusmodi litibus vacare; tum quia debet altioribus intentus esse; tumeliam quod principum et regum terrae munus sit judicia haec

exercere: 2' ipsi lamen velitum non est id officii exercere extraordinarie, id est, necessitate eaigente, Seu aliqua cauSa urgente. Persuasum igitur sancto Bernardo, Romano Pontifici non deesse potestatem in ejusmodi liles, ac proinde in rem temporalem societ alum civilium, in casu neeessitatis vel urgentis euusae, id est i ut procul dubio intellexit sancius viri

quando id necesse foret ad praecavendum grave religionis et Ecclesiae detrimentum. Quid Bossuet ad hune ter tum Τ - Sibi faventem fingit. Citato nempe loco ubi dicit Bernardus, nullum Apostolorum sedisse judi estin hominum, aut dixi sorem terminorum, aut distribu lorem terrarum, sic exclamat Bossuet: si At nunc, si Deo placet, pro apostolica auctoritate orbem ad arbitrium divident, ac ducatus, marchionatus, comitatus, ipsa etiam regna distribuent. v Defensio, parte I, libro III, cap. xv.ὶ Ut adversariis suis invidiam concitet, eis assingit Bossuetus stoliditatem illam, jus esse Papae dueatus et regna pro arbitrio distribuere. Mox videbit lector longe aliam esse illorum doctrinam. Interea remn net a S. Bernardo attribulam Ι'apae potestatem de temporalibus judicandi, necessitate eTigente, causa urgente. - In citato textu sancti Bernardi non aliud exprimi asserit Bos suetius quam doctrinam hanc : Ad claves pertinent sola coelestia Besensio, loco cit . . Sed expressis verbis asserit S. Bernardus posse a Papa res etiam temporales judicari incidenter, necessitate eaigente, cauSa urgente. - Tandem ad haec ultima verba deveniens Bos-Suetius, mirum quo effugio sese expediat. et vocabulum istud incidenter contorqueat : u Quid sit in rem aliquam incidenter incurrere, inquit, jurisconsulti sciunt. Pula cum quis judex ecclesiasticus de matrimonio cognoscens, incidenter, et, ut

aiunt, e ualiter de dote alimentisve decernit v fBesensio, loco sit . . Sed, quaeso, quid expendit S. Bernardus in toto citato

33쪽

10 TRACTAUS DE PAP .lextu Nimirum an debeat necne summus Pontifex pro tribunali sedere ad judicandas temporales lites. Haec autem ejus conclusio: 1' Non debere summum Pontificem ultro incumbere istis tanquam magnis dignisque tali et talium intentione rebus;

2' suam vero mentem non esse quod non possit legitime summus Pontifex, ubi necessitas erigit, ineidenter incurrere in ista, causa urgente. Γt autem firmet hanc ultimam sententiam suam,

allegat dictum sancti Pauli : Si enim in vobis judieabitur hie mundus, indigni estis qui de minimis judieatis 3 Igitur intelligebat

sanctus Bernardus posse a Papa dirimi, necessitate Gigente,

lites illius speciei de qua loquitur Apostolus. Alioquin perperam dictum ejus allegasset. Porro ibi sancius Paulus prohibetne Christiani lites suas temporales ad paganorum tribunalia deserant. Vultque aliquos de Ecclesia ad illas judicandas eligi.

uod autem loquatur ibi sanctus Paulus de causis eeelesiasticis christianorum, aut tantum de causis temporalibus connexis cum ecclesiasticis, et quae ratione hujus connexionis possint ab ecclesiastico judice incidenter dirimi, stultum foret vel in quaestionem adducere; cum ex conteatu pateat eum loqui delitibus et processibus possessiones temporales Spectantibus. Ergo et sancius Bernardus eorum judicium Papae tribuit cum restrictione ubi necessitas eaigit. Et quod addat incidenter, idemesi ac si dixisset extraordinarie. Caelerum interpretatio vocis incidenter a Bossuetio excogitata, adeo absona visa est doctissimo Blanchi, ut eam sic perstrinxerit : Egli vi a in sentimento

3tr agantissimo te parole di san Bemardo. Bella potestu della Chiesu, t. ΙΙ, p. 524, edit. Romae 1745.

TExres II. - a Quid tu denu0 uSurpare gladium lentes, quem Semel jussus es ponere in vaginam 2 Quem tamen qui tuum negat, non satis mihi videtur allendere verbum Domini dicentis sic: Converte gladium tuum in vaginam. Tuus ergo et ipse; tuo sorsitan nutu, etsi non tua manu evaginandus. Alioquin si nullo modo ad te pertineret et is, dicentibus apostolis, ecce gladii duo hic. non respondisset Dominus, satiS eSt, sed, ni-

34쪽

1lphRS 0ΓΑRTA.mis est. sterque ergo Ecclesiae, et spiritualis scilicet gladius et materialis; sed is quidem pro Ecclesia, ille vero et ab Ecclesia exerendus est. Ille sacerdotis, is militis manu, sed sane ad nutum sacerdotis et jussum imperatoris. Et de hoc alias. Nunc vero arripe illum qui tibi ad seriendum creditus est, et vulnera ad salutem, si non omnes, si non vel multOS, certe quos possis. v De eonsideratione, libro IV, cap. III, editio regia, Parisiis 1642, t. III, p. 70.ὶ

De eodem duorum gladiorum allegoria alio loco sic meminit S. Bernardus : u Non est, dico vobis, in causa lam generali et iam gravi lepide agendum, sed ne timide quidem . . . Exerendus est nunc uterque gladius in passione Domini, Christo patiente, ubi et allera vice passus est . Per quem autem nisi per vos Petri uterque est : alter Suo nutu, alter Sua manu quotiens necesse est evaginandus. Et quidem de quo minus videbatur, de ipso ad Petrum dictum est: Converte gladium tuum in saginam. Ergo suus erat et ille, Sed non Sua manu utique educendus. Tempus et opus esse existimo ambos educi in defensionem orientalis Ecclesiae. Cujus locum tenelis, gelum negligere non debetis. Quale est hoc, principaliam tenere et

ministerium declinare Τ n Εpis l. CCLVl, edit. regia, l. IV, pag. 581.

Ex iis textibus haec certa sunt: 1' sub allegoria duorum gladiorum, spiritualis scilicet ei materialis, loquitur S. Bernardus de duplici Romani Pontificis potestate, id est, in spiritualia et in temporalia; 2' ipsum etiam gladium materialem Romano Pontifici ad censet, apertissime id quinquies asserendo. K Quem tamen, inquit, qui tuum negat non salis mihi videtur altendere Verbum Domini. - Tuus ergo et ipse - Uterque ergo Ecclesiae, spiritualis scilicet gladius et materialis - Petri uterque est Ergo suus erat et ille. B 5' Quoad modum utendi materiali gladio, dicit eum non manu Pontificis, sed ad ejus nutum esse

t Nempe in negotio expeditionis erueiserorum. Alludit ad eladem expugnatae ab insidelibus urbis Edessae.

35쪽

IRET1TUS DE PAPA.exerendum. Igitur luce meridiana Harius docuit sanctus doctor, materialem gladium, id est, potestatem in temporalia, Romano Pontifici jure divino competere. ouid ad hune tralum Bossuetius 3 - 0uod luce meridiana clarius erat, sinxit sibi obscurum videri, ut tantam auctoritatem eluderet. En ejus effugia : 1' Ex eo quod dixerit sanctus Bel nardus gladium materialem exerendum ad nutum sacerdotis et jussu imperatoris, contendit Bossuel, per materialem illum summi Pontificis gladium, non aliam a sancto doctore intellectam fuisse potestatem, quam principes exorandi ac exhortandi, ut ipsi hoc vel illo modo suo gladio ulantur. Sed, quaeso, numquid potestas exhortandi vicinum meum ut domo sua lali modo utatur, unquam sagi et ut domus haec mea dici possit Quinquies asseruit Bernardus gladium materialem ad Romanum Pontificem pertinere, ac vere suum eSM. Juxta Bossuetii interpretationem, dicendo suus erat et ille, voluis-Set sanctus Bernardus dicere suus non erat, id est, praecise contrarium. Si, prout contendit Bossuet, malerialem Papae

gladium eo dumtaxat sensu intellexit Bernardus, quod summi Pontifices praedicando, adhortando, dando indulgentias, Principes ae milites incitare valeant Defensio, parte I, libro tu, cap. XVi , n0n potuit idem S. Bernardus de isto materiali gladio dicere : et De quo minus nidebatur, de ipso ad Petrum dictum est : Converte gladium tuum in vaginam. Ergo suus erat et ille. s Sane potestas quae mimia videbatur Romanis Pontificibus a Christo concessa, non est potestas praedicandi, adhortandi et indulgentias dandi. Caeterum videtur ipse Bossuetius inanitatis hujus sui responsi conscius suisse; recurrit Siquidem ad aliud valde divorsum, videlicet. 2' Asserit sanctum Bernardum in hac duorum gladiorum allegoria pie lusisse; Se autem non sinere, ut ejusmodi piae et ingeniosae contorsiones in dogmatis catholici probationem adducantur: α reliqua quae Sanctus Bernardus caeterive, alii alio, pie ingenioseque de-t0rserint, ad elucidanda quae aliunde certa sint theologi ad-

36쪽

l SpaRS 0ΓΑRTA. millimus: non certe progredi eo usque Sinimus, ut iis quoque firmati theologica dogmata arbitremur. η Defensio, citato capile, sub finem. Et antea dixerat: a Majora enim haec sunt nempe, theologica dogmalai quam ut uno Bernardi verbo et

loco, quantumvis clarus eSSet, unaque allegoria comprobari possint. 1, Haec sane modestiam et in Sanctum Bernardum reverentiam non sapiunt. Potest autem illud Bossuetii ratiocinium sic contrahi: doctrina sancti Bernardi exponitur cum allegoria, seu cum stylo metaphorico; ergo nihil probat - sed, oro amabo, quid probandum est Non aliud quam hoc: sanctum Bernardum Romano Pontifici potestalem in temporalia tribuisse. Porro Stylus metaphoricuS, quo Sanctus doctor usus est, nequaquam impedit quin hoc ipsum luce meridiana clarius asseruerit. Nam quod per gladium materialem intellexerit potestalem in temporalia, nemo sincerus inquaritionem voeaverit. Hunc autem gladium materialem ad Papam pertinere, quinquies apertissimis verbis affirmavit. Si valeret Bossuetii ratiocinium, merito Lutherus objecisset nihil probare sanctos patres et doctores omnes, qui primatum Romani Pontificis firmaverunt textibus evangelici S, tibi dabo clave8. . . paSce oves, paSceastuos ... Super hanc petram aedificabo ...; Siquidem hi etiam lextus allegoriae sunt et metaphorae. -5' Textum sancti Bernardi

nifacius IIlΙ in constitutione Unam sanctamὶ ut auctoritale sancti doctoris, materialem gladium proprio ac stricto jure suum esse defendant. Quod bene noverat et sibi objicit Bossem-tius Besensio, p. I, l. lII, c. l6 . Sed, extra quaestionem vaganS, dicit hoc non sufficere ad probandam hanc Romani Pontificis potestatem, relaetante ut salso asserit omni antiquitate. Vanum et istud esstigium. Nam quaestio est, an S. Bernardus dictam potestatem in citato textu Papae adscripserit. Porro hanc revera suisse ipsius doctrinam, et ipse textus evidenter declarat, et certum existimarunt duo laudati Pontifices. Etiamsi erronea soret illa Bernardi et dictorum Pontificum doc-

37쪽

trina quod salsum esti et etiamsi huic doctrinae reluetaretur omnis antiquitas squod est salsum pariter Bossuetii assertum, ut ex tota parte IV praesentis tractatus liquebiti, certum nihi-Ιominus remaneret stare auctoritatem S. Bernardi pro ejusmodi potestate Papae in temporalia. - 4' Tandem ad videndum quomodo eludi possint textus sancti Bernardi de duobus gladiis, lectorem remittit Bossuetius ad AEgidium Columnam

et Joannem de Parisiis, quos antecessoreS suos ingenUe nuncupat. - Primo: Ad Ioannem de Ρarisiis quod attinet, adeunda dicit Bossuetius, capita xi et xvii tractatus De potestate regali et Papali. Porro, in capite xi, duplici modo Ioannes de Parisiis respondet ad textum Bernardi de duobus gladiis. Dicit nempe hunc textum Bernardi non esse magnae auctoritatis; in quo quidem responso magna impudentia, sed nihil quod Bossuetium juvare possit. Ιmo contradicit Bossuetio qui Bernardum VocaVerat virum apostolieum, neque tantum Eeclesias gallicanae, verum etiam universae lumen. Insuper Ioannes de Parisiis dicit vocibus istis S. Bernardi nutu saeerdotis ad jussum imperatoris, significari gladium materialem ad Papam non pertinere. Sed Bossuetius absurdam hanc interpretationem jam multo melius obtrudere tentaverat. Cur ergo remittit ad Ioannem de Parisiis, quasi ad quoddam novae ac diversae consutalionis promptuarium ' Nec magis Bossuetium juvat, caput x x. Ibi nempe Ioannes de Parisiis triplex responsum opponit textui sancti Bernardi de duobus gladiis. Primo nempe dicit textum hunc nillil probare, eo quod pertineat ad theologiam mysticam, et m3stica theologia non sit argumentativa. Quod quidem reSponsum, etiamsi non foret ridiculum, nihil Bossuetium juvaret.

Nam quaestio cum BOSSuetio eSt, utrum sanctus Bernardu Sutramque potestatem Ecclesiae competere assuerit et crediderit. Esto non valeat argumentum saneti Bernardi t certum

remanet factum de quo agitur; id est ab ipso Ecclesiae altributam suisse utramque potestatem. Secundo. dicit Ioannes de Parisiis duobus Evangelii gladiis non significari duas poteS-

38쪽

pQs 0UARTA. 45 lates, sed aliud prorsus diversum. Demus ita esse: inferri solummodo posset perperam a sancto Bernardo intellecta suisso verba evangelica. At non sequeretur ipsum Ecclesiae non attribuisse utramque potestatem; in quo est ipsissima quaestio. It ridiculum quam maxime tertium responsum. a Balo, inquit, quod per illos duos gladios, quos habebant apostoli, intelligantur duae potestates, scilicet spiritualis et temporalis;

quae licet dicantur ibi esse, non tamen dicuntur ambae esse Petri vel alterius Apostoli. Nam unum eorum non tetigit Petrus, scilicet Saecularem, qui suus non erat. Alium vero tetigit, scilicet spiritualem, quem solum Dominus dixit esse Suum ... unde dictum ei pone gladium tuum in vaginam v Ioannes do Parisiis, De potestate regia et Papali, c. xlx,-non capite X .

prout erronee in editionibus Bossueti i). Iuxta illam mirabilem interpretationem, Petrus auriculam Malchi amputasset cum gladio spirituali. An ut talia disceremus provocavit Bossuetius ad Ioannem de Parisiis' Sed dato etiam sic intelligendos gladios, certum remaneret factum de quo solo movetur quaestio, videlicet dictum a sancto Bernardo fuisse de gladio temporali. suus erat et ille. - Secundo, nec felicior Bossuetii provocatio ad iugidium Columnam. Nam remittit quidem ad istum auctorem, sed nullum indicat Scriptorum ejus locum. Si agatur de opusculo cui titulus quaestio de utraque potestate in collectione Goldasti Monarehia saneti imperii Romani, t. II , nullam ibi inveni consulationem textus sancti Bernardi de duobus gladiis. Εquidem ibi occurrunt verba haec : Non enim dicuntur duo gladii fuisse Petro, sed unus tantum: sed verba ista crudecontradicunt sancto Bernardo, non autem eum consulant, aut ad sensum Bossuelii interpretantur. Praeterea ipse etiam Egidius Columna nequaquam concordat cum Bossuetiano STSlemate. Nam ab ipso Ecclesiae tribuitur potestas in temporalia eo sensu quod potestas temporalis sit sub spirituali, et quod Rex possit summo Pontifici subjaeere ratione alicujus eausa spiritualis, prout constat duobus sequentibus locis : Sed dieet

39쪽

6TR1CTATUS DE PAPA. aliquis quod reges et principes spiritualiter, non temporaliter . subsint Eeelesiae r sed haec dicentes vim argumenti non cupiunt: nam si solum spiritualiter reges et principes subessent Eeelesiae, non esset gladius sub gladio, non e8Sent temporalia Sub spiritualibus, non esset ordo in poscitatibus, non reducerentur intima iusuprema per mediu. Depotestate ecci iuStica, parte I, cap. xxx. - Αpud Bellarminum, praelatio in Ba relatum, pag. iv, edit. Mediolani, t. I, sub initium voluminis. - Reae nunciae seeundum jura non subest summo Pontilici, nec ei tenetur respondere de seudo sui; potest tamen ei subjacere incidenter et eusualiter ratione conii ionis alicujus causae spiritualis, sicut habetur

trar unti de judiciis, capite Novita. Apud Bianglii, Potesta della Chiesa, t. I, p. 96, edit. Romae 1245. TEHus III. - Εleclo ad Summum Pontificatum discipulo suo, monasterii Sancti Anastasii abbate, qui Lugenti III nomen

assumpsit, scripsit SanctuS BernarduS ad B Omanae curiae praelatos epistolam, qua Sic admirationem suam de tam insolita simplicis monachi promotione significat: 0uid igitur rationis seu eonsilii habuit, defuncto summo Pontisice, repente irruere in hominem rusticanum, Iatenti injicere mani , et eae 38a emanibus securi et Meia vel ligone, in palatium trahere, levare tu eathedram, induere purpura et bysSo, accingere gladio ad faciendam vindietam in nationibus, increpationes in populis, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manteis ferreis' Sic no)ι erat inter vos sapiens et eaeercitatus, cui potius ista convenirent Τ Ridiculum profecto videtur pannosum h omuneionem assumi ad praesidendum principibus, ad imperandum episcopis, AD REGNA ET IMPERIA DlSPONENDA. Ridiculum, aum iraeulum ' Plane unum horum ... epist. 257 . Nolet lector verba haec : Ad regna et imperia disponenda. Nisi Bernardo porsuasum suisset, Romano Pontifici aliquam potestatem competere in rem temporalem Statuum, an auctoritatem papalem describendo, eam extendi 8Set ad regna et imperia disponenda 30uid ad hune tratum Bossuet 3 - 0mnino nihil, cur locum

40쪽

1ΤphRS QUARTA.islum siluerit, an quod ignoraverit, an alia de causa, neScitur. TExrvs IV. - Sic Eugenium III sanctus Bernardus ait 'quitur: De caetero oportere te esse conSidera formam ji titiae ..., assertorem veritatis, fidei defensorem, doctorem gentium, christianorum ducem ..., ultorem Scelerum, malorum metum ..., virgam potentium, malleum tyrann0rum, regum patrem, Iesum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terrae, orbis lumen, saeerdotem altissimi, vicarium Christi, Christum Domini, postremo Deum Pharaonis De Consideratione, l. IV, c. viij. Si ext Slimasset S. Bernardus spiritualem dum laxat ΙIomano Pontifici competere in reges et regna potestatem, ridicula declamatione Papam vocasset malleum tyrannorum . Tyranni quippe parum curarent malleum eiusmodi, qui paenam dumtaxat ex communicationis insigere valeret, absque ullo in temporalibuS consectario. Vox malleus efficacem coactionem sonat. Unde malleus irrantiorum non est nec dici potest auctoritas, quae nequeat tyrannos etiam invitos ac renitentes efficaciter coercere. Quod etiam applicandum suo modo venit locutionibus, ultorem scelerum, et Deum Pharaonis. Igitur, quod a sancto Bernardo pro certa prorsus habita suerit Romani Pontificis in rem temporalem statuum aliqua Vera potestas, citali lextus evincunt plenissime. Notu. - se quaestione Secundaria, directamne an indirectum in temporalia potestatem S. Bernardus Ρapae tribuerit, vide infra, sectione VII.

82. - Doctrina Petri Cluniacensis qui obiit anno 1156J.

Is etiam et Gallus et sanctus. uduoiqu'il n' ait pas situ canoni se dans les formes, ori ne lait poliat dissi cultu de metire santu te 25 decembre dans les martyrologes des bd nedici ins et dans cellii de France n s Biblioth. saerde, par les PP. Richard et Giraud, article Pierre de Gungi. Haec ejus de praesenti quaestione doctrina :