장음표시 사용
31쪽
fornia materialis: animam igitur impossibile est esse ipsam per se aliquando: quodcunqi uero impossibile est ipsum per se esse, impossibile est εἰ per se moueri: animam autem impossibile est esse aliquid per se: igitur impossibile est ipsam per se moueri: quod autem non est per se motale, non potest esse seipso mobile: anima autem per seipsam non mouetur: igitur anima non est seipsa mobilis.
Quamobrem quod generatur, cum ex priuatione mutatur,simul ex suo contrario intitatur ,s non sunt idem priuatio, o contrarium. Caput undecim m. UAMOBREM quod generatur, cum ex priuatione mutatur, simul ex suo
contrario mutatur, si non sunt idem priuatis, εc contrarium c contrarium enim
quaedam forma, priuatio uero huius absentia, cuius secundum sui naturam su
biectum est receptiuum . Utrum igitur huius causa est ipsa materia, quae substantiarum omnium generabilium, εe corruptibilium communis existens, & subi eis, potentia omnia est, eo quod in singulum ipsorum possit mutari: propter hoc enim dicitur quidem omnia potentia: nullum tamen horum, quae ex ipsa generantur, εἰ in quae mutantur, in propria ratione, Sc in propria substantia habet: sed est ab omnibus ipsis ratione separabillis: subsistentia tamen de existentia inseparabilis est ab eis, cum semper aliquod ipsorum actu habent ,& quia semper alicui horum comuncta est, dca tu est, at*existit. nes enim formarum aliqua, quarum est materia receptiua, absi materia possibile est existere: nes materiam sine aliqua format sed sunt a se inuicem inseparabilia quo ad existentiam. cum ergo sit cum aliqua sormarum, quarum est receptiua: formis, in quibus non est,tunc priuati dicitur, eo quod, cum habeat potentiam ut mutetur in illas, non est in eis: idcirco etiam, cum in aliquam mulctur, lex propria illius, in quam mutatur,priuatione mutari dicitur: eo quod, per potentiam ad hanc, . in hane ipsa mutetur . erat autem ei potentia ad hanc per eius priuationem: nes enim si esset ei mrse ns, priuata esset ipsa: necy si non haberet aptitudinem ad ipsam. ob id igitur, quod non secundum aliam quandam potentiam quam illam, qua est ad hanc,mutatur ipsa in hanc, ob hoc singulum eorum . quae generantur, ex propria priuatione dicitur generati per mutationem eius, quod subiicitur huius priuationi. idcirco de priuatio per accidens cuiuis generabilium, ut elementum, principium: eo quod, qu. ae mutantur in ipsum, materia, dg elementum fit eius proprie: quia prorastit in ea eius priuatio, ob hoc secundum hoc in ipsam mutatur: propter hoc ex non calido fit calidum, non ex dulci: quia hoc, ex non calido, declarativum est calidi in
priuatione existentis, de quod secundum prauationem hanc mutatur: non enim per potentiam ad dulcedinem in calidum mutatio, nes secundum huius priuationem, & ob hoc quidem ex priuatione .lex contrario autem dicitur generari, quia materia formatur contrariis, Sc est ho/rum successive receptiua . Primorum igitur, quae ex ipsa corporum generantur duae sunt sertinae, primae scilicet contrarietatum callidi tam 5c stigiditatis,&humiditatis 5c siccitatis: de his ter minantur simplicia corpora. Quoniam ergo horum est receptiuar iasi est cum aliquo, aut qui busdam horum, necesse est ipsam . quando aliquod horum no n habuerit, sed in priuatione sp sorum fuerit, esse cum altero contrariorum: in contrariis i rum generibus existens, erit ne cessatio in horum priuatione.nam,quatenus est in contrario calidi est in eius priuationer& quotus p in illo suerit. manet etiam in priuatione. ob id igitur, quod prassentiae contrarii coniuncta sit priuatio contrarii, Sc necessario: de quando ex priuatione eius ad habitum mutetur secum
dum illud, quod, praesens erat causa subiecto ipsius esse, in priuatione huius fit.
Per id, quod corpora in seipsa contrabantur , non monstrari corpus per corpus
permeare. Caput duodecimum. U O D non monstratur ex eo quod corpora in seipsa contrahantur, corpus per
corpus permeare. non enim quae contrahuntur in seipsa retrocedentia contrahuntur, corpore per corpus permeanter contrahitur enim hoc, quod actu adhuc exi/bWstens. manens in propria substantia,in minorem deducitur molem, aut ab aliquo, rata, aut a seipso . omnia autem, quae hoc patiuntur secretione alicuius hoc faciunt.aut enim,cum separatur spiritus, reliquum corpus in spacium nuper ab illo occupatum coit:auticum
humidum, quod est in ipsis disicininatum: ipsa uero matem nes ab initio contrahitur, cum
32쪽
ne* actu subsistansunt autem sub ipsa corpora quandos quidem in maiori mole,quandom uero in minori: eo quod corporum illa quidem crassiora, c uero solidiora alia uero tenuiora &humidiorae quorum crassiora quidem 6e solidiora ad aequalem molem maiori loco indigent humidiora uero 6c tenuiora minore. idcirco quandom quidem in eadem materia est corpus ampliorem occupans locum, quando uero minorem: eo quod eadem materia effectivarum utrisuis corporum qualitatum est receptiua . si igitur in permeatu corporum mutuo fieret aliqua corruptio Sc mutatio in crastiora corpora sorte posset quem pauloante alterum occupat locum tunc posterius occupare Sc quod ex missione utrorungi fit. si autem idem manet utrunm:quod enim est in ipsis uidentur seruare, de sui ipsus naturam: quo pacto etiam posset hoc fera Amyrtius quaedam, cum miscentur, non solum non crassius, immo εἰ tenuius quam prius erat linium reiciunt. quare oportebat ipsum, cum in maiori fiebat mole
etiam ampliorem occupare locum.
R duersus Platonicos, qui ex triangulis figuras, o formas corporum dicunt comγponi, non ipsa corpora. Caput decimumtertium.1N OMNI mutatione est ipsum subiectum, de quo ipsum mutari praedi/catur: nam in latione quod sertur subiicitur secundum illud mutatum: se in augmentatione, di diminutione quod augetur, S minuatur :& in alteratione quod alteratur: sed Sc in mutatione, quae in secundum generationem, & corriptionem ex subiecto aliquo est mutatio: non enim est ex non ente generatio, de in non ens corruptior εἰ est in hac mutatione subiectium, inquantum subiectum. 5e in simplicium iras corporum generatione,& corruptione subiaci alIquid Oportet, de hoc esse materiam ipso, rum et ex quo enim primo cum insit, aliqua generantur,& in quod ultimum di luuntur hoe est illorum ipsorum materia: dc simplicia itas cor Ia, ex quo primo subrecto generantur, Acin quod ultimum disbluuntur hoc ipsorum materia est.atqui in simplicibus corporibus subiectum sunt ipsa mangula ex his enim primis est ipsorum generario secundum ipsos:& in hic ultima est ipsorum resolutior triangula igitur materia sunt simplicium corporum: rma uero qualis, εἰ quanta horum compositio . si autem hoc, corpora sunt, non autem formae corporum. quae ex triangulis generantur lacundum eos. si enim esset aliqua alia materia ipsis subiecta. eo sent autem 5e ipse triangula, duas utis haberent materias, quarum neutra ad alteram posset reduci. Si autem dicerent materiam secundum haec etiam generari: secundum haec quidem timangula, se sic figuratam ignem, inundum uero haec terram ipsam: propter quid apud ipsos terra in alia immutabilis fiet: cum terrae subiecta materia possit aequaliter,& secundum ignis, Bestcundum aliorum corporum sormativa triangula figurari net enim etiam in triangulis ipsa erant triangula, quae mutabantur:sed ipsa subiecta materia figurabatur secundum hxc mutuo: manente subiecti materia similiter, si mutuo omnia mutentur . non dicit autem ipsa mutuo militer mutari: hoc aperte ostendit quod ipsis supponat materiam ipsa triangula e quoniam
non similiter possunt componi, de figurari. ness mutuo mutari etiam ipsa dicit, si quid a materia habent: si enim εἰ grauitatem a triangulis: quod enim ex ipsis pluribus constat, grauius discere, minime uti*, si sat ex illorum compositione mathematicum corpus: si uero non illud, naturale a triangulis apud eos, cum naturalia corpora sint.
Si communia sunt notiones, notiones Vero non sunt corpora, nes, iasum commune eris corpus, etiam sD notio communis corporismee defnitio est corporis deffinitio. Caput decim Partum.
COMMUNIA sunt notiones, notiones uero non sunt corpora, ne* ipsum commune erit corpus, etiam si sit notio communis corporis: nec desi initio cormis est definitio. An communia ipsa non simpliciter sunt notiones, se . a quibusdam, de de quibusdam: haec uero sunt ipsa singularia. fiunt autem ab his, quae communia non sunt, eo quod ab eis intelligentia separentur: haec uero per se disserentia interksinsularia sunt, quibus ablatis quod relinquitur est nono. iAn in om ori Auc est i iam e mcine, quod quia non ita subsistit, ut uatelligitur, uidetur subsistere in illis
33쪽
IFFICULTATUM, ET SOLUTIO Nude duibus diciturr 5c est definiticio huiuscemodi, & quod hoc modo intelligitur quod petipsam notionem esse apparet, non ipsius notionis, sed eius, quod sic intelligitur . est enim deis nitio ipsius notionis significitiva, quae ab ipsa re, quae definitur, laeti est. sunt enim notiones signa rerum: orationes uero notionum, quae sunt ab illis. quare 6e corporis definitio erit no/tionis fgnificativa, quam dicimus ab ipso corpore, per abstractionem eorum, quae insunt sin stularibus corporibus: quibus abstractis, quod relinquitur commune est, Sc idem in omnibus corporibus . cum autem sit naturs corporis, de substantiae sgnificativa, non erit uti ν de re imcorporea. Nem quia est ipsa incorporea, εἰ ipsa notio, quae est a corpore, propter hoc absura dum aliquid dicitur. definitio enim oratio, corpus uero non oratio: εἰ in omnibus sane non eius quod intelligitur significatum . si enim hoc ipsum, existimabit aliquis 6c albi orationem alham esse, & grauis grauem . nam quod non si ipsius notionis definitio, haec quidem dicit, trifariam dimensum tangibile et non est autem huiusmodi ipsa notio: 5e haec animal rationale mortale: nullum autem horum est in ipsa notione.
Quo pano dicimus eandem polentium simul eisse contrariorum. Caput decimumquintum.
V M dicimus eandem esse potentiam contrariorum, non hoc dicimus, quod eadem potentia de ambulat quis, εἰ quiescit ,& loquatur,& tacet: non enim, qua mouetur potentia eadem etiam quiescit:sic enim essent quiescere 6c,moueri idem: siquidem, quorum potentia eadem est, horum & actus idem . sed est quod dicis tur par illi,quod potest contrarium alicui,hoc εἰ contrarium illi potestniam quod habet aptitudinem ad alterum contrariorum, necessario dc ad alterum: inducat enim potentia alterius eam, quae alterius secum. eadem ergo, hoc est aequalis: potentiam enim alicuius habere est nondum in illo esse, sed posse in illud immutari. quod autem immutatur in aliquid ex aliquo contratio illi immutatur: nam 5c intermedium contrarium semper: eo quod quod in contrarium alicui est immutandum in contrario ipsius sit: ex hoc enim est mutatio: quod autem est in aliquo, Bd abiicit ipsum, ut recipiat sui contrarium, amborum habet potentiam et cum possit utrun p ipsorum successive detinere, de abiicere . cum igitur secum ducat potentia alterius etiam alterius, horum eadem dicitur potentia contrariorum. ignis autem non item hahet modi potentiam, cum si calidus: quia existens ignis, nunquam potest esse potentia tali dus sed semper actu huiuscemodi. 6c est uniuetialiter uerum illud, cuius aliquis habet potemtiam huius quiny contrarium potest: aut enim ex necessitate erit in ipso. de non poterit amplius illud:& si hoc potest, poterit de illud:& cum non habet ipsum potentia habet. si autem non habere dc habere opponuntur, quod habet potentiam alicuius, etiam oppositi ei potentiam habet. Non necesse est autem contrariorum 6c potentias dicere contrarias: contraria enim impossibileς est simul eidem inesse: contrariorum uero potentare simul sunt in eo, quod potest ipsa, quando' in neutro ipsorum aliquo pacto actu fuerit: quando enim potest cara fieri de triangularis, ro/ rest tunc & figurae rotunda. prius igitur quam sub neutra harum si figurarum, non magis pos test in alteram ipserum mutati: habens tamen utrarunU smul potentias non ita eodem modo ec utrais simul recipere potest: nulla enim res est simul contrariorum receptiua,quamuis simul habeat ipsorum potentias . si enim non haberet materia simul ad contraria aptitudinem, sed nunc hoc quidem ipsorum posset, nunc uero illud non esset uris sui ratione qualitatibus ca/rem: praesentia autem alicuius, εἰ disserentia, nunc hoc quidem contrariorum, nunc uero albterum poterit. idcirco potentiae quidem contrariorum non sunt dicendae contrariae: cum ipsae quidem simul existunt, contraria uero simul existere non postini: progressus autem in ipsis ad actum contrarios quippe M ipsos dicemus.
Quo pacto, non eodem modo,ac arita coniecturales,etiam alia retes itum habebo omnia scilicet, quae apud ipsas, facere, ut propositum sequuntur. Caput decimumserium.
I N artibus conicisturalibus dicat quis illum esse finem, omnia scilicet quae apud ipsas, facere, ut propositum assequantur, cur non & h quemadmodum εἰ artes non coniecturales proprium finem assequentur uidentur autem ob hoc mi xime differre ab aliis coniecturalesn quod non eodem modo finem assequuntur Hac differrent utis secundum eos, qui finem eis dicunt, asequi propositum. at secundum
34쪽
quos ipsum propositum est eis finis, non aera, quae finis, non sunt eodem modo, non disserarent ab eis penes id, quod non est similem eis finem habere . illae enim cum ad ea, quae fiunt iscundum artem, sequatur id, cuius gratia fiunt, & frustrentur a proposito ob errorem eorum, quae fiunt, quae ex arte non fiunt, finem habent ipsam propositi assequutionemr tantundem enim in illis est 6c omnia apud ipses sacere, ut propostum assequantur, ais ipsum assequi: hec enim facientibus, quae apud iplas, eueniunt. in coniecturali bus autem, cum non omnino ad ea, quae fiunt secundum artem, sequatur id, cuius gratia, quia indigent multis, ut illud in quantur, quae in sola arte non sunt: insuper etiam, quia haec ipsa, quae fiunt secundum ararem non sunt terminata, nec eorundem sunt effectiva: eo quia, non ex omni parte similiter asmouentur per omnia, aut per aliqua, realiter in ipse, non ut sperabatur, fore: assequi m/positum non est earum finis, sed ea periecisse, quae ipsius artis. An finis quidem Sc in his est id assequi,cuius gratia omnia quae apud ipsaS,saciunt,faciendo,omnia quae apud ipsas. est autem iplarum, opus pmptium omnia,quae apud ipsis,ut propositum assequantur secissescum non hoc
istum sufficiat ad assequendum propositum, sed& aliis quibusdam
indigeant, quae in arte non sunt.
Quod non ,si est illo, qui est, Ut . --:.μα,,us sucrensus fomes, quis elementum est, calidior aliquis ignis alius, propter hanc causam minone contra' tale illud. . Caput decimumseptimum.
O M, quoniam magis calidum est seruor ignis, qualis est 6e ignis apud nos. - se igne, ut elementum, qui &succensus fomes dicitur,tam in illa minus est calidum mistione contrarii. flamma quippe minus calida est ignito se non frigiaυ tatis mistioneris est intensio in stris p ter materiae soliditatem &resistentiam ' λ
di. ignis etiam, qui ut elementum est, cum natura sit rarus, & siccus, & non mistus materie quae lauere talem ignem possit,ita calidus est. deinceps haec ipsum attingunt, quae ipsi constrictionem quandam & densitatem praestant, & huiuscemodi igni nutrimentum. idcirco di ratio/nabilius posset quis dime ignem huiuscemodi mistum esse contrario: nutrimento enim indisget hic,& seruatur, quouis hoc habuente contrarium autem est nutrimentum contra cio. Praeγterea quos, quoniam est materia huiusmodi ignis,habebit poris & aliquid sibi contrarii quod serens in se mutat: illa uero non in nutrimento ignis: sed est sincerus, purus, non mistus contrario, per se subsistens, quemadmodum & aliorum elementorum singulum.
De hoc, quia natura sit principium motus. Caput decimumOctauum . A T A M esse principium motus perspicuum est ex eo, quod principios motus disserunt naturalia a non naturalibus corporibus: quo autem differentia naturalia a non naturalibus naturalia sunt, hoc est natura: quaecunq; Igitur cor
lpora generabilia sunt, cum sint naturalia, haec in alienis locis generantur, re
num quaecunt Mundum locum, re persectionem adepta sunt, quatenus genita sunt: habe Iantllum principium in seipsis motus ad hoc . corporibus uero ingenitis de sui natura persto, eελ β' Π --, natura, hoc est in ipsis motus principium, non ,ut ex mMPmectione ad persectionem mutentur consere, nes ut strantur in locum sibi naturalem: nam cc pertrecta Ium, re nunquam exeunt a loco sibi naturali: sed ut per operationem, quae est secun: MSimilentur entium optimo, artemoq; , continuo, et regulari motu imitantia αψuam aptius existentiae necinitatem, & immobilitatem, &statum: permotum quidem ip/us actualem existentiam:est enim actus quidam ipse motus: oportebat enim imitantia id ,quod eri actu limpliciter,& nullo modo potentia communicans, per actum sibi naturalem hoc sece m. per motum uem continuum, uel& ordinatum,& similem semper aetemam ipsius imitam Lur naturam. nes enim, si non moueretur esset corpus naturale, quod est corporum propriis υmum, T cum moueatur, ut stet quandrii,& non continue moueatur rationabilem habet mulam: nccerum a loco, nec a motu praeter naturam, nec ab imbecillitate, quae mortalibus in
35쪽
est: idcirco, cum sui natura continue moueantur, per permanenciam in motu illius quietem imitantur. At quod non solum moueri, sed continuo, de aeterno motu moveri sibi naturale
est demonstrat 5e figuram ipsa habere sphaericam: quoniam optima,& persectissima figurarum' optimo corporum natura debetur: huiuscemodi uero figurae quies est praetematruraliscidcirco nec basim habent aliquam,qua sistent.
Quod, s mundus est aeternus, esse vero iis mundo ordo est , esset π hoc in
propria substantia. Caput decimvmnonum.
I MUNDUS sui natura sternus et mundi uero esse tali quodam ordi/ne constat, ordinem etiam a natura sua haberet: quod si hoc est, nec ad esse, nec ad ordinem, quem habet, indigeret eo, qui prouisurus esset . atqui omne quod prouidet, uel ut sit illud, cui prouidet, uel ut bene sit prouidet: ad quorum neu trum, cum mundus indigeret eo, qui prouisurus sit, ne* penitus prouideretur. An mundus quidem uniuersus non indiget eo, qui prouisurus sit, nec ut sit, nec ut bene sit e sed, qudi fit prouidentia in mundo, fit, cum pars fit aliqua in mundo. quae prouidet, pars uom aliqua , quae prouideatur: quatenus enim ipsius corpus ingenitum est. 5c incorruptibile semperq, secundum sui naturam,& animam ordinatum, εἰ suo motu primi Dei imitationis desiderio motum,hoc nihil eget eo,qui prouisurus st: cum in propria natura, dc ipsius esse, 6c ipsi/us bene esse persectionem habeat et quatenus autem ipsius generabile, 6c corruptibile, Bd alieno indigem auxilio, 6c ad esse, & ad aeternitatem secundum speciem per ordinatam mutationem, lhoc est, quod prouidetur a motu recte ordinato partis mundi Daumae, 6e quod certa quudam ad ipsam habitudine gubernatur: a quo, quatenus contingit, cum si morti quid obnoxium, ordine participans, de ab ipsis illum asequens, seruat propter ipsum incorruptibilitatem secundum speciem
Quo pacto, Fia mutatur in aliquid, per potentia quam babet,servat potentiam, O postquam mutatum fuerit in quod mutabatur. Caput vigesmum.
V O pdo quod mutatur in aliquid per potentiam,quam habet, mutationis in iplum antequam in ipsum mutetur,mouet ur,& seruat potentiam qua potest omne
illud ex quo mutatum est,& fit iterum illud,ut dicit Aristoteles de mundo si genitus esset et ob hoc enim dicit iplum etiam corruptum iri. non enim sic se habentia conspiciuntur ea.quae fiunt. nam nec subsellium quod ex hoc ligno est sactum se Duat amplius potentiam, ut fiat huiuscemodi lignum: in idem est mutatio, de corruptio. nes homo ipse, qui ex quibusdam per mutationem fit, rursus in illa corrumpitur, ex quibus ipse generatur, hunc scilicet sanguinem menstruum, εἰ hoc semen. An, quae quidem ab arti/.bus fiunt,non redeunt iterum in materias, cum nes sit opus artis ipsa materia, ex qua faciebat opus ipsum: sed nec est opposita operi, quod fit, iii quod id, quod fit, mutatur. cum autem habeat ipsum subiectum, naturale etiam existens, potentiam suscipiendi hanc is am. 6cii non susceperit, seruans potentiam ipsius separati a forma, quam recepit, de separatur ab ipsa, εἰ cor rumpitur, di aduenit ei corruptio, quemadmodum di generatio, ab aliquo extrinseco, aut aliquo huiuscemodi, si ut artificiale corrumpatur: aut a natura, si una cum subiecti corporis nuturali corruptione corrumpatur εἰ artis opus. At in generatione eorum, quae natura fiunt, 'quemadmodum quod generatur, ita de ipsum subiectum natura: de est primum subiectum ip/ia materia, quae nunquam est actu per se: actu uero subiecta sunt ipsa et inta: quae iam cum
aliqua qualitate , dc contrarietate existentia , inuicem mutantur secundum contrarietates. quas mutuas habent subiecta ipsis materia communiq; tota existente dc alterante ipsam imam
secundum dominantem qualitatis contrarietatem. cum enim hoc aliquid facta est, dc habeat potentiam ut sit in contrario huius, seruans potentiam, mutatur quandos 5c in illud:idcirco nullium est incorruptibile simplicium corporum, S genitorum. fiunt autem ex simplicibus his corporibus 5c ipsa composita per mistionem quandam , 6c temperamentum, Bd commensuratio lnem potentiarum: per quam non in aliquod unum simplicium fit mutatio, sed in quoddam medium, quod omnium qualitatum, ais potentiarum quae simplicibus corporibus subiiciuntur, Wrticeps est. cum autem habeant potentiam de ipsius separari iterum abinuicem corpora.
36쪽
simplicia ex mistione huiuscemodi resoluuntur,& separantur: idcirco impossibile est cuid esse incorrupta te. fi autem dcammatium generatio p commensurati uorund , quae imiam naista sunt: noli enim est simplax corpus quod immnet. per quam commensurationem di animata fiunt ,& unita .& cems quasdam habentia
tur, non struant potentias, secundum quas est commensuratio: resolutio, 6c dissolutio ipso/rum fit. non in ea, quae non amplius in ipsis seruantur, quale de menstruum: nam de hoc io/ sum erat compositum: quae compositio posterior est prima mistione, & compositione corpo Tum, ex quibus animal ipsum constat: sed cum illa mutantur,ex quibus haec sunt corporathecuero erant elementa ipsa , qua seruantur,dc soluuntur ab inuicem ex incommensuratione qu γ' id , quod ex ipse exuberat: quandoquidem potentiam non habent, ut in infinitum huiuscemodi commensurationem seruent. animalia quiny & alia composita corporam elementorum resolutionem corrumpuntur, ex quibus per commensurationem quandam ebementorum mutuam generantur & constant. 6c mundus quoq; si ex corporibus quibusdam actu existentibus per mutationem aliquam genitus fuit, proculdubio illa corpora seruantur in ,: O,''uorum mutationem ipse generatur: seruata uero & potentia iterum illo modo se ha traira rubenda mutantur , iterum ad esse mundi mutarentur: in quem si mutarentur non
diu. quan modum S simplicia corpora inter se ipsa prima mutari uid
mus. eo quod subiecta ipsis materia susceptiua est eorum, quae formant prima corpora & compolita: cum , aut per naturam, aut per aliquem extrinsecum casum superauerit aliquid in eis quod soluat commensurationem iplarum mutuam, perquam habet esse compositum corpus. '
Non esse per accidens prouidentiumsecundum Aristotclam. Caput vigesimumprimum.
- V M haberemus pauloante sermones cum sociis de prouidentia: de tentarem
ego monitrare quod secundum Atalici lem numina ipsa mortalium curam ha, bent, & prouidentiam et picmptumq; esset dicere qua nam esset,& quo pacto
heret: dixit quidam eorum, qui aderant, prius dignum esse discere quo pacto ,- ceis respondere Oporiri interrogantibus, utro potius modo a numinthus prouideri haec quae apud nos,dicere opus sit, principaliter ne, an per accidenS. qui enim negant esie secundum Aristotelem prouidentiam, quam scilicet nos dicimus fieri providentiam, per accidens a/iunt dici.& fieri. si uero in omnibus, quibus additur ipsum per accidens, quod non proprie sint ea, quae dicuntur, signum est, hoc neq; proprie ens ese, nese em quodammodo, neq; per accidens dicta prouidentia prouidentia erit, cum eiusmodi additione dicta. per accidens enim mota esse dicuntur, quaecuns non proprie mouentur, nec per se. per accidens quiny causae hq dicuntur esse, quae nihil his principaliter conserunt, quorum esse dicuntur caulae . si tam re prouidentiam cum hac additione dicamus fieri, fortasse ex his, quae ipsi dicimus de projuidentia, destruemus esse prouidentiam . quemadmodum enim adulteratam drachmam i, possibile est drachmam esse dicere: quia quod additur aufert eius essentiam: ita nec per ac cidens prouidentiam possumus dicere prouidentiam: quia apium per accidens in omnibus
additur ad destructionem illius , cum quo componitur u Et ego ad ipsum. Cur tibi no cessarium uidetur prouidentiam alteri horum necessatio iungendam esse, de cogi respondentem sc interroganti, aut principaliter, de per se fieri dicere ipsam, aut per accidens Et hic. quis enim aliud quid poter haec dicens, recte respondere uisus fuerit c Manifestum dixi quod, iquidem nullum uideretur posse esse inter ipsum per se,& ipsum per accidens, cogeretur recte ad interrogationem respondens in altero prouidentiam ponere. at si potest esse aliquod horum medium, proculdubio qui hoc monstrauerit, interrogationem quoq; non necessariam monstrauerit: cum non omnes complexa fuerit modos, qui de prouidenria alia possunt. Etiam quodvis, inquit si huiusinodi, quod cum praetermissum suerit, destruit responsionis necessit. item. Et imo. puto quidem hoc fore notum, an hoc modo se habeat, nec ne, si prius nobis ipsis in m moriam reduxerimus quid utrunq; illorum significet, per se inquam, de per accidens. quod, cum ille me recte dicere affirmaret, tentaui significatum urn I eorum, quae in interrogatione ponuntur exponere, dicens . Per se quidem alicui hunc dici prouidere, qui spectans utilitatem -- se uia
Alex. Aphro. Quae. quutrum id, quod
37쪽
DIFF ICULTATUM, ET SOLUTIO spectat.existimat, finem statuens operationum utilitatem eius,cui pmuidet. Per accidens uero prouidere aliquis alicui dicitur, cum, , qui ita dicitur prouidere, nihil agente ad utilitatem eius, cui prospicit, ex quibusdam, quae ab illo fiunt, aliquid ipsum utilitatis consequi contigerit: cum ille, qui hoc modo prouidet, quod accidit prorsus ignoret. nam ct thesaurum inuenisse uidetur per accidens, qui primo alicuius alterius gratia fodit, ne I se inuenturum expectans. Ec ex sulmine aliquo petiit per accidens: eo quod nec fulmen huius gratia delatum est: nec holus lacturum esse aliquid nouit fulminis labricator, uel opifex. cognitio enim alicuius eorum, quae sequuntur ad ea, quae alterius gratia fiunt, destruit fieri id ab illo per accidens: cum per accidens quidem sit, quod praeter rationem uidetur fieri: praenotionem uero eorum, quae per rationem fiunt signum esse uidetur . nonne de his, S illis, quae ita fiunt praedicamus uerbum per accidens Et ille nempe non de aliis . fortunam quippe causam per accidens dicentes, in paucioribus ipsam definimus, ipsius fieri raro , a non prouidente . fAtqui , dixi ego , cum huiusmodi sit per se, de per accidens prouidentia, multis puto non indigebis sermonibus, lut non existentes esse sufficientem, quae uult in solas per se, & per accidens prouidentiam diui idendam esse. Recte dicis, inquit ille . nam si quis cognoscit utilitatem, quae fit alicui ex his, quae ipse facit gratia alterius, is, ut ex praedictis liquet, nec per se prouidet, nec per accidens ei, cui hoc modo ex aliquo eorum, quae lacit utilitatem p stat. At, dixi ego, si cognitioni utilitatis, quam alicui sacit, eius quoqI uoluntas accedat, nonne etiam multo magis prouidentiam, lquae hoc pacto fit, dices ab ea, quae per accidens distare Et hic maxime quidem. sere enim per t& est, quae hoc modo fit prouidentia: cum per se prouidere sit gratia eius, cui prouidet, om/nia facere: per accidens uero grana alius aliquem facere, sed ignorantem utilitatem, quae hula sit per illud, nes uolentem. Faciens uero non quidem huius gratia sciens autem de uolens praestare utile, hoc huic prouidet quidem, sed nec per se, nec per accidens. Et si praestat huic qui dem utile, sed in seipsum illud utile riseri, hoc nec per se, nec per accidens prouidet. Et si quid uniuersalibus quidem per se, particularibus uero per accidens, nec hoc simpliciter, nec per se, nec per accidens singularibus prouidet: non per se quidem, quia non horum gratia: non per accidens autem, quia non est diuersum uniuersale a particularibus: in his enim est ei esse deficere ab hoc, quod fiat per se principaliter. Sed quid dices, dixi ego, de hoc, qui aliquibus quot
dem prouidet, in seipsum tamen ab his, quibus prouidet,utile refert: quo pacto pastores uidelmus pecudibus prouidere, de bubulcos bobus, εἰ caprarios captis, similiterct equorum p stores, de subulcos his, quae pascuntur, εe de pascuntur ab eis. Sed,hic quidem dicebat, de omnis sane, quae hoc modo fit prouidentia,parum quid dissere ab ea, quae principaliter, εἰ per se fit et aliorum enim, quae similiter fiunt, intentio sola transposita huiuscemodi prouidentiae ad eam, quae per se differentiam facit. Sed nonne 5c qui dicit, dicebam eo quod quorundam qui
dem per se prouidentia fiat, quorundam uero per accidens: per se quidem uniuersalium, per accidens uero eorum, quae sub eis: alium quendam prouidentiae modum dicit p ter dictos a principio Quodammodo enim,dixit, alium, cum ipsum commune aliud si a singulo eorum, quae sunt sub eo: in his tamen unum quid habens esse: 6c ob hoc communicans eis quodam modo ea, quae ob ipsum principaliter fiunt. Et ego ad ipsum, manifestum est igitur, dixi, ex concessis, quod quouis posterius dictorum modo prouidentiam quis dicat, nec principaliter, nec per accidens ipsam fieri dicet. Est porro,dixit .manifestum. Sed cum hoc iam manifestum factum sit, dixi, euidens est nec primam propositionem, quam dixi quosdam interrogar responsione dignam esse, nec tolli prouidentiam ab eo, qui horum modorum aliquo muidentiam dicit fieri et ut uidetur ille tollere, qui eam per accidens dicit fieri . nam , praetermittent horum alicui modorum attribuere numinum erga res in generatione, de mortales prouiden tiam , dicere deos propter mortalium salutem proprias agere amones prorsus a Deo alionum . simile enim est hoc, ac siquis dicat liberos, Sc dominos seruorum gratia esse, 6c pro priis amonibus iungi illorum salutis, sc ordinis gratia:siquidem aliorum omnium domini sunt ipsi Dii . nam si in omnibus nobilius est eo, quod gratia alius est, id cuius gratia est aliquid equandoquidem nobilior est finis his, quae ante ipsum et erit iuxta sic dicentes familiaris, de ser uus domino nobilior,& numinibus mortalia.quamuis de seruis εἰ dominis possimus dicere re tributionem quandam in ipsis mutuam fieri ex actionibus, quas operantummones enim dom norum salutis seruorum gratia fieri: conferre uero iterum ad dominorum salutem: in actione
38쪽
enim seruorum dominorum salutem esse positam, ut sit alter alterius quodammodo finis . at Deorum salutem mortalium actionibus indigere dicere penitus absurdum esse uisum fuerit. Quomodo enim non est absurdum huic quo p consimiliter dicere 6c finem, di bonum De rum in rerum mortalium ordine, dc prouidentia situm esse s cum praecipue multa conspician, tur eorum, quae in his fiunt,non digna proprio ordine. sed si numen ipsum suis fungetur actionibus salutis mortalium, non sui gratia, uidebitur porro morralium penitus gratia esse . huius uero gratia faciet secundum eos, qui in ipse prouidentia illius substantiam ponunt. nam quid
aliud est ipsum numen secundum sic scribentem nam quid id, quod relinquitur . si a niueat 'hum, de frigidum quis abstitierit c quid quo* in igne, si calidum extinxeris. 6c a melle dulcede ab anima mouere, Bc a Deo prouidentiam Z si enim in ipsa prouidentia esse Deo est secum dum sic dicentem,& scribentem: ne autem,quod prouider alicui prouidet: de prouidere est propriis tangi actionibus gratia eius, cui prouidetur: necesse erit omnino Dei actionem ut Deus est, eorum, quibus providet, gratiaςM . aut quo pacto tibi uidetur c Et hic, quid enim aliud diceret, qui Dei substantiam in ipso prouidere statuit, ut de in calido eam, quae ignis . Sed nonne, dixi ego, in omnibus impertastiora sunt ipla fine, quae fini ipsi conserunt Quo enimalis,dixit,modo. Nonne etiam omne, quod proprias, & naturatri actiones gratia alterius agit illius gratia esse dicere necesse est praecipue dc si in sui substantia huiuscemodi sit Maxime qui, dem. Sed finis aliud quid statuitur: cuius gratia agit quod agit: de quod in propria substantia habet alterius gratia esse, hoc necessarium est imperfectum esse, 6c honore secundum huic citus est gratia. Ammauit ille. Necessatium igitur est his, qui eiusmodi ex numine mortalium prouidentiam dicunt, numen ipsum mortalibus imperstolus dicere: & horum gratia existens et quo quid magis impium suerus de magis Deorum substantiae, de estimationi alienum . Et ille uera inquit narras: de necesse est his, qui eiusmodi prouidentiam, de ita fieri dicunt, haec sequi.
re alia his similia : multa enim eorum, quae hic fiunt, nec cognitu a principio digna esse uide/lhuntur, nec ab aliorum fieri prouidentia. absurdum quo F sequetur ad eos, qui omnia quoldem prouidentiae attribuunt, solum autem honestum bonum dicunt,& illud in nobis ponunt: icuius boni hominibus non potest aIiquid a Diuina prouidentia fieri, in qua Deorum essentiam esse dicunt: idcirco sermonem de his seponamus in longius Ocium. sermo uero ille, quem nos nunc prius auspicati sumus,inquirere mihi uidetur,quomodo oporteat dicere secundum Aristotelem prouidentiam fieri, cum nec per se, nec per accidens ipsam datamus fieri: sunt autem prister hos inuenti plures prouidentiae modi : quaesierit porro quis, quem nam eorum Diu to,gruere dicamus. Et ego ad ipsum: nonne Propositum erat nobis Interrogatam interrogatio/nem ab his, qui precipuae dicunt Diuina generabilibus Sc corruptibilibus prouidere, aut in, lnem esse, nec omnino responsione Ognam et cum plureS snt modi, quibus possimus dicere prouidentiam ferusi uero circa duos rantum fuerit, quorum neutro prouidentiam, quae ex Dicum inquiritur, fieri posse ostensum est, lallam. Erat quidem hoc, dixit. Sed quia satis de, monstraui, sit iam tibi sermo persectus, quem aduersus illos proposui. uerum nostri gratia di gnum est te his.quae iam demonstrata sunt assensisse. si enim uideantur iuxta eam, quae ab Ari istotele dicitur prouidentiam haec destructa, quae ad prius dictas opiniones sequi ostensa sunt: lnon paruum 6c hoc accedet testimonium ad opinionis maxime uerae confirmationem. est quo dem , ut dixi, non facilis de his sermo: cum P cipue nullus eorum, qui ante nos, hoc de/monstrare sategerit. nullus quippe opinabitur, quantum ego norim , eorum praecipue, qui
praecesserunt, Aristotelis sermonem de hoc quaesito non explicasse, ut his, quae ipse dicit 'conysentanea ostenderet ea, quae ab Aristotele dicta sunt. sed quia dc tu uis: 6c rectum esse existimovi,quantum de ipla pertractare possumus, ad tantum sermonem deducamus: melius putanstes , 6c si parum, his affluere, quae de im dici possunt, quam timentes finem quaesito impono ire non potuisse, etiam a paucis abstinuisse. Non est igitur ad ipsum pigritandum: nabor autem una cum sermone de his ostendere, εἰ eos, qui quae Platonis sunt pollicentur: maxime uvm sibi ipsis persuadent nihil ab Aristotele de prouidentia dictum esse, nihil
explorate, ais accurate dicere.
Expositio tractus ex secundo de Generatione,oCorruptione Aristotelis, diversa ab eq
s in commentarium illum. es vero textus lac. Caput vigesimumsecundum.
39쪽
i i C I T V R in infinitum sunt in deorsum, non erit necesse eorum, quar sterius hoc factum iri simpliciter, sed ex suppositione et semper enim alterum prius necessario erit, ob quod necessarium S illud iactum iri. Si in quibus ipsum posteraus ex necessitate, in illis solis illud uerum esse ostensum suerit, si primum,
ὐ motricitate nosterius: in generatione autem in infinitum, non est posterius My
cessario cum nem ipsum fiat: neq3 uriss ante id, quod ultimum fit, aliquid simpliciter ex nocessitate fiet: cum solum ea , quae sunt inter ultimum necessitatem simpliciter habeant ab ipso fine si hoc simpliciter ex necessitate fiat. si enim illud sit ex necessitate simpliciter, tunc Sc quae ante ipsum ex necessitate erunt ii Iermediorum , de eius, quod in infinitum fit, singulum ex suo sitione necessitatem habens. si enim hoc quidem tale erit, oportet dc hoc, quod est antei sum de smiliter rursus illud necessitatem habebit: nam εἰ illud ex necessitate erit. si quod est post hoc Be ita procedentibus, cum nullum sit ultimum infiniti quod est ex necessitate sit sim iciter generandum, ex necessitate generabantur de quae ante ipsum: ad qua rursus, cum ex necessitate fiant .sequebatur εἰ ultimum ex necessitate fieri,si ipsa prima. non item in his quae hoc modo fiunt en huiuscemodi consequentiam sumere, eam scilicet, si primum ex necessitate reposterius illud autem. Quare si non est principium infiniti nec pi imum erit, ob quod necessarium erit sactum iri illi squivalet.quare si non est finis infiniti: principium enim nunc dixit ipsum finem ' quoniam ab huiuscemodi, si necessario fiat, principium huius, quod Sc omnia ipsum praecedentia ex necessitate generari debent. quod si non est hoc nec consequentia illa in ipso uora eritia quae dicit si primum, posterius: eo quod huiuscemodi consequentia ueta sit in his, induibus aliquod ultimum ex necessitate fit: cum sequatur hoc ad id, quod ex necessitate fit. 6c Quae scilicet ante ipsum sunt fieri ex necessitate: dc uerum esse in unoquom ipsorum illud, si primum & posteri viam necesse est, si huiusmodi consequentia uera sutura est, esse aliquid e tremum in his, quae sumuntur. quod autem principium ipsum de extremum dicit, demon, is strauit per ea quae paulopost dixit hoc modo. Horum autem , siquidem erit aerema, non in reis istum possibile est. eo quod nullo modo si principium,ne* si deorsum ut in futuris sumamus D ne, si suffum, ut in his quae lacta sunt. Illud enim,nel deorsum in futuris, principii, ut finis, declarativum est . oportet igitur deorsum esse principium, si quae generantur necessitatem sim pliciter sint habitura: quoniam cum hoc supponitur simpliciter necessario futurum, uerum fas ctum est hoc, si primum, ex necessitate de posterius 2 sursum uero minime,
quoniam sic poterimus assumere id, si primum posterius.
De lapide Herculeo, propter quid trabit serrum. Caput vigesimumsertium.
M p EDOCLES quidem a defluxibus, qui ab utrasq; fiunt , 5 me,
tibus lapidis, qui cum meatibus serti commensurati sunt, dicit serrum ad Iapisdem serra: huius enim defluxus acrem qui est in meatibus serri ipsos Operientem propellunt, te mouent: hoc aurem separato, defluxu toto smul fluente ferrum E- insequit cum autem seruntur ab ipso defluaus ad lapidis meatus quia sunt eis commensurati 5c conueniunt, etiam serrum ipsum cum defluxibus sequi, 6c ferri. int quaesieri porris quis etiam si concessum fuerit quod de defluxibus cur nam lapis non sequitur oc ipse dejfluxus proprios, mouetur autem ad serrum nam nihil magis ex dictis lapis ad serrum, quam ferrum mouebitur ad lapidem. Praeterea, cur non εἰ absq; lapide mouebitur serrum quando
ad aliud quid si congregatim ab ipso defluxus strantur: cur enim soli a lapide defluxus mouore possunt opementem meatus serri aerem, S detinentem ipsos defluxus ., Amplius, cur nulla alia res ad aliquam aliam ita sertur de si multa dicantur ab ipso commensuratos defluxibus meatus inter se habere. dicis quippe aquam cum uino magIS conuenire, sed oleo non vult: utrumtamen horum ad alterum fertur . Democritus etiam ipse ponit εἰ defluxus fieri. de si nulla ad si, milia isti sed Sc in commune omnia lam. haec cum supposuisset, sumat lapidem S serrum ex similibus atomis constare. tenuioribus autem ipsum lapidem, oc esse ratiorem, de pluribus uacuitatibus plenum, εἰ ob hoc facilius mobilem ad Brum citius serii: est enim ad similia Iatio ted ingredientia in meatus ipsius sem mouere, quae in illo sunt corpora, elabentia per ipsa ob te nuitatem: haec uero mota, &extra defluentia serti dc ad lapidem ipsum, propter similitudinem, de quia plura habet vacua: ad quae inuens ipsum etiam tarum ob congregatum simul
40쪽
totum racrementum, de lationem,semoc ipsum ad lapidem: non item etiam lapis sertur ad sex rum, quia non habet ferrum tot vacua, quot lapis . int lapidem quidem, de sertum ex simili hus constare fortasse quis admiserit:sed quomodo ad ipsum electrum etiam palea quia Be in illis dicit hanc caulam. Amplius multa alia trahuntur ab Ipso escistis,quae,si omnia ex similibus constant, de illa quae ex similibus inter se constant, se uicissim traherent. t Diogenes quom Apolai lamates ductilia omnia inquit,etiam emittere a seipsis nata esse humiditatem quandam S trahere ab extrinsecor illa quidem maiorem,haec uero minorem: plurimam autem aes de serrum emittere: cuius signum est, exuri, di absumi aliquid ab eis in ignee dc si aceto, de oleo ipsa ungam tur aeruginati: hoc enim pati, quia extrahit ex ipsis humiditatem acetum et ignem enim cium re humiditatem in ipso, siquidem exurere ipsi et quod uero in singulum ingreditur extrahere dc absumere quod est in eo humidum: cum serrum trahat, & maius emittat humidum lapidem ratiorem existentem serro, di terrestriorem plus attrahere humida ab adiacente aere, quam emitterer quod quidem sibi cognatum est trahentem in serecipere, 6c quod non cognatum repudi, re et esse uero sibi cognatum serrum, quia attrahit ab ipso, Se in se recipit, dc propter huius ala tractionem ipsum quiny serrum attrahi ob conῖ regatam attractionem humidi, quod est in eo rserrum uero non item trahere lapidem, eo quod serrum non adeo rarum sit, ut possit recipere congregatam ab ipso humiditatem. tSed si hoc est: cur solus lapis trahat serrum, nullum uero. aliorum, quod sibi cognatum est, qualia sunt aes, de plumbum siquidem 5c haec humiditatem emittunt. de trahunt, de cognata quaedam etiam his sunt, quemadmodum, Bd serro lapis. Praeterea, cur non de alia quaedam solidorum trahit lapis, quae magnam humiditatem emittunt,
quibus etiam aes annumeratur: non enim, quia immanent, quae trahuntur ob commensurutionem sequitur illud, a quo defluit, quod attrahitur, sed quia attrahuntur: 6c decentius est, quorum non manet in trahente humiditas, sed emittitur hac potius moueri: etenim plus ab ipsis par intrahi, ed quod in stipis trahit, neq; ab ipso Npleatur, sed quia simile maneat, trahat.
Simili uero modo in uniuersum necessarium erat de hoc dicentem primum quaesuisse, quis attractionis modus. quaedam enim vi, de tactu trahunt: Be haec cum mouentur, mouent:non autem hoc modo lapis, cum sit immobilis, nec tangat serrum, nec medium acrem trahat, aut aquam, trahit ipsum per ipsa: rraheret enim summatantia in ipso, Ad leuiora et eo quod attra/hant aerem medium, taliditate, quae est in ris,eltastrum, dc cucurbitula. nes hoc modo ilicii nillis enim ignis motus,& exiens trahit proximum humidum, Be tangens ueluti ab attracto comtinuum attrahitur: lapis uero serrum solum: si enim traheret aerem medium, ferrentur porro omnia,quae in aere lauiora serro ad lapidem, prius quam serrum. Attrahere uidentur 5c matrix semina, & uenae, 6c membra nutrimentum: non sic autem lapis trahit serrum: etenim horum, quaecumy trahunt, eo quod aerem, εἰ humidum prius medium trahant, hoc per accidens sa 'ciunt. Trahere etiam uidetur sol aquam: cum enim mutatur a caliditate solis,sertur ad locum
sibi naturalem, qui est lursum, ubi Sc sole non sic lapis, non enim mutat serrum. Trahit etiam animal nutrimentum:& omne concupiscibile,& appetibilemon laciendo quod inter ipsum Sc ap γ' retentem sibiipsi simile: non enim fit nutrimentum ipsum intermedium nes hoc trahiturist motum intermedium ab appetibili praebet speciem ei, quod mouetur, ut in uisone fit. Sic &serrum ad lapidem sertur, non trahentem ipsum ui ad se, sed huius desiderio quo ipse quidem indiget: habet autem ipsum lapis, uidetur enim de lapis esse terra, ex qua serrum seditur, arbidus sane iam, uel a tempore, uel aliqua alia caula : non enim, quae sensum tantum habent, & tanimata desderant, quod est eis naturale, sed de inanimatorum multa hoc pacto se habent.
Exposito tenus ex secundo de Anima Aristotelis diat paulus principium .
ICIMUS itas unum quoddam entium genus substantiam: huius uero, os . hoc quidem ut materiam,quae secundum se quidem non est hoc aliqui iterum uero formam 5e speciem, per quam iam dicitur hoc aliquid et de tertium quod ex his. Materia, quae per se non est hoc aliquid, quatenus formam dc speciem receperit, & habuerit, iam dicitur hoc aliquid: est enim unicuis materialium esset
hoc ab ipsa is a. in simplicibus quidem, εἰ primis corporibus nullo modo materia per se est rhoc aliquid, cum prima, de proprie materia his proxime subuciatur et sed in corporibus compo Nex. Mo.Quae. F