장음표시 사용
61쪽
rauis sunt quod terminentur ex ipsis mista: utrunq; enim illorum per se existens interminatum est cum sumpsisset quom dc humidum quidem Ni iuum in elementis aquam esse, siccum ue . ti, terram: in quibus etiam existens frigidum uidetur potius per se passivum este quam a uum cum addidisset omne terminatum passivum corpus, aut molle , aut durum esse: fc di
set duid est Molle , quid etiam Durum, Durum quidem, quod resint, de non cedit in superfi/cie Molle veto quod cedit in supinicie eorum, q*e sunt sub eo, eo quὼd, quod diuiditur
contra cireunstant: consequenter quia omne terminatum corpus durum est, aut molle, concre tum uero iam terminatum est, ad dicendum de Concretione accelsit. Et cum meminisci de
rausis.nuae secus ipsam materiam sunt, quae scilicet suiu ipsum, unde principium motus, de linsa Forma ' 6d sumpsicit has esse causas omnium, quae natura fiunt: nam id concretionis, S effasionis de exiccationis, humectatiorus , qua: sint effectiva, quae F passiones, de formae eorum. ouae fiunt sumpst: effectiva quidem dicens esse caliditatem bc frigiditatem, passiones uero.quρ ab his in corporibus fiunt calidum S stigidum. Post quae cum reuersus esset ad sermonem de concretione S assumpsisset concrescere exi pri quoddam mo esse, dixit de his primo dicendum esse de primum quidem sumpst quae sunt, quae eat antia r , quod scilicet aqua ipsa de omnes anua: species Sc quotcunq; aquam habent, aut connatam, aut superinductam. Post quae qussituit a Quibus exiccantur. Et cum assumpsisset, quod omnia, quae exiccantur aut calefacti, aut frigesam exiccantur, addidit, εἰ quae calefiunt, εἰ quae instigidantur calido exiccari,aut extram seco aut intriniso: extriniso quidem, quacunmacircumposito calido exiccantur, intrante eo uero.quaecunq; a modo . cum enim a stigido dissipatur intrinsecum his.quae exiccantur,calidum S transpirat una & humidum ipsum intrinsecum exhalat:quodicum fir exictantur. Cum autem dixisset qia sunt illa, quae eat antur, & a quibus, de per quid, quod scilicet per calidum extrinsecum intrinsecumue, transuit ad dicendum de his, quae huminantur, quae oppositam his.quae exiccantur, patiuntur passionem. Et cum sumps sit rhumectationis differentias e et humectantur enim quae humcctantur, qu am per consistentiam, ut aerem humectati, hoe est in aquam mutari, quod erat passivum humidum : cum enim infrigidatur spiritus, S consi/stit &crassescit,& aptatur facit mutationem in aquam: de concretione,& huiusmodi in aquam mutatione simul dixit lare manifestum 5c de Liquatione quidem, quoniam uidentur concretalla feri.Quibus addidit, quae sunt illa , quae concrescunt: nam omnia, quae concrescunt, cum sint aqua, aut aquae species, concrescunt , aut terrae,& aquae solum. Quibus addidit a qui/hus concrescunt nam aut a talido, aut a stigido, aut ab humido: unde S a contrariis dissoluum tur quae enim a talido sicco, quod est ignis concreta sunt, ab aqua dissoluuntur, quae est Digbda 6 humida: quae uero a modo concreta sunt, a calido dissoluuntur, ab igne enim. Quibus addidit. Quaecunq; aquea sunt ex his, quae concrescunt, haec ab igne minime concrescere: dissoluuntur enim ab hoc. etenim si haec concrescunt, quia separatur talidum, quod est in eis, merito eiusdem praesentia ditatuentur . sed horum concretionas stigidum ipsum est concretiuum . is circo nec condensari huiusmodi: eo qubd densario fiat, abeunte quidem humido, concrescere
uero faciente siccor 5 aquam solam ex humidis crassescere non posse, cum nihil in se siccitatis haheatr quod autem ex aqua, εἰ terra est mistum ab utriis concrescere, calido scilicet, ile frigido . Quoniam autem per densationem est horum concretio, dixit ipla densari quidem ab utristi cali do induam de frigido, sed non eodem modo, sed a talido quidem humidum exhalare faciente, a modo uero calidum, quod est in eis, extrudente: cum quo simul exhalat humidum, quoa est in eis. ibus addidit, quae quidem mistorum densentur, quae uero non densantur, sed concrescunt Cum autem dixisset quae concrescunt, & quomodo, 6c a quibus, consequenter dixit de his. quae dissoluuntur, de liquescunt. ex missis quidem, quaecunq; a frigido concreta sunt in quibus term plus est, quounq; quidem per exitum caloris concrescunt, hac dissolutiuntur 6 liquefiunt aratore cum iterum ingrediatur in ipsa talor, ut fit m concreto luto per frigiditatem. at quaecunq; per stagiditatem quidem Ita concreta suerunt, non sic autem ut so/Ium calidum ab ipsis separatum sit, sed de humidum una cum ipso exhalaverit, haec non dissol/uuntur nisi ab excedente caliditate, sed molliuntur, & extenduntur ut serrum, di cornu. v xum etiam liquefieri haec eadem dicit: θe idcirco addidit quo liquantur S alia. quacunq; uero a calido sicco concrescunt, hoc est igne aliqua quidem indissolubilia manent, quaedam uero
dissoluuntur humido: cornu quidem indissolubila, dc lapides quidam: quorum generatio ab
62쪽
gne, terra combusti, de unita fit. nitrumq, dc sales dissolubilia humido, ut dicit frigido duodstilicet in sui natura propria. 6c substantia habet frigiditatem, qualis est aqua . non item oleum habet in sui natura, & substantia frigiditatem, idcirco ne I in speciebus aquae ipsum sumost non habet autem in sui substantia frigidum quia magnam partem habet aeris: quaecunm enim missorum plus habent aquae, quam renae densantur a calidor concrescunt uero quincunm te rae plus. per quae demonstrauit quod nitrum, Se sales terrea sunt magis, calido enim concrescere possunt: ex quibus & lapis , de fictile. Deinceps de oleo dubitauit: nam nec concrescit a stis gido, quod patiebantur quae constabant ex aqua: neq; conaestu a calido , quod patiuntur quae plus habent terrae: hoc uero a neutro concrescit, sed ab utrisy densatur. cuius causam tradidit, quod fit aere plenum . cuius signum addidit ipsum supernatare in aqua. quod facit aerct quaecunq; multum in seipsis acrem continent, ut ligna. Post quae, quomodo a frigido ii unum densatur ipsum oleum, &quomodo a calido et stigidum enim ipsum densat immutans acrem, qui est in eo, in aquam frigiditate: frigiditas enim aquae in oleo ipsum facit densus - ab igne autem, & tempore densatur, de album quidem fit, cum exhalare faciat aquosam partem in ipso residentem: densatur autem, quia mutatur aer, qui est in e , in aquam, cum Italido tabescit: tabescit enim a maiori calido, quod est minus. Post quae uniuersaliter sumpsit ut domonstratum hoc, qα my mistorum non densantur a stigido, sed concrescunt magis haecaquea esse: huiusmodi sunt uinum, acetum , lixivium, lotium, serum . quaecunmticio densantur ab igne, non evaporante, quod est in eis, humido, aliqua quidem terre aliqua uero
aeris & aquae communia sunt, mel quidem terrae, communia uero oleum. dicit autem com/munia esse aquar, dc teme lac,& sanguinem: sed huius, quod lac ex utriss existens plus habeatrerm apposuit ostensuum hoc, si separatum fuerit serum a lacte, si elixetur lac, ipsum combiri, ut & aliorum, quae elixantur, quae my plus terrae habent. Post quae tradidit causas cur concretorum quaedam dissolubilia sunt, quaedam indissolubilia: dissolubilia quidem nitrum S sales, indissolubilia uero fictile: de horum, aliqua quidem mollibaria, ut cornu, aliqua ue/ro non mollibilia, ut fictile, Sc lapis. Causa autem, quia duo sunt, quae concrescere faciunt ut
eustum est. calidum scilicet, de frigidum, dissolui ipsa quandos necesse est calido de frigido rquae quidem a calido concreta sunt frigido: quae uero a stigido calido. idcirco'aliqua quiadem igne dissoluuntur, qviecuri ab aqua concreta sunt: aliqua uero aqua, quaecunq; ab igne concreta sunt. ab aqua igitur dissoluentur, quaecunq; ab igne solo concreta sunt: ab igne uero rursus quorumcun concretionis aqua est causa. si autem quaedam sunt, quae ab uici r qui/desii concrescant, taec maxime indissolubilia fore. concrescunt autem ab ulti a qua cur pristis calefacta concrescere sint ipsum frigidum. cuius causam tradidit. cum enim calidum eo/rum, quae ab utrisy concrescunt, exhalare secerit rei, quae concrescit humidum, frigidum po/llea comprimit ipsum, & ita densat, ut nop humido ingressiam aliquem permittat,& ob hoc abomis indissolubilia, quae ita concreta sunt. Dicit quos& ferrum ab uitiis concrescerer pri mum enim ab igne Iiquefactum ς est enim generatio eius per hoci postea a frigido concrescere: idcirco Be pauloante dixit ipsum non liquari, sed extendi, εἰ mollescere. Dixit etiam ligna non liquabilia, sed combustibilia esse: quia sunt ex terra, & aere, non autem aqua: cuius signum rursus addidit ipsa supernatare in aqua: aer enim h uiusmodi est. Desunt quaedam ut antea scripsit , discursui eorum, quae in Quarto Meteorologicorum Arctotelis dicta sunt. 'De eo, quod est velut impartibile. Caput decimumsuintum. V A E,uel 'tim tali ilia sunt impartibili, non impartibilia: quoniam ς aliud quid simile alicui idem est cum illo, cui est smiser quoniam simile in
partibile, & quod impariabileapparet, non impartibile: quemadmodum 6c appa rem syllogismus non syllogismus. sed si non imputabile partes proculdubio habe 2 : bis Athoc onmiserit impartibile: q-cunmenim eius pars sumatur . scimti ueluti partibilis erit eo quod id, quod impartibile dicitur, habet essentiam suam in eo quod est uelut impartibila: siquidem per hoc diluunt non constare ex indivisibilibus magnitideum. At siquis cicat ipsum ueluti magnitudinem, rursus non magnitudo erat at si omIs mapartibilis est uelut magnitudo, impartibile erit sui natura. si uero impambire, exim partititium com Imone erum magnitudines. Si uero quis dicat ipsum, ueluti, squimine
63쪽
cumuod potentia erit uelut impartibile, potentia impartibile. quod si hoc, nihil erit actu quod erit m partibile: cum nihil eorum, quae sunt aliquid in potentia. est hoc. quod potest: quare nemuelut in partibile impartibile est . at si non actia Ied potentia, uelut impartibile. mi partibile est aliud quid existens, potentia hoc est. Quid igitur eris potentia impartibile cde si est magnitudo ouod est ueluti impartibile, ex his autem est magnitudo, nam ex ueluti impartibilibus, constabit omnis ex magnitudinibus magnitudo, ta diuidetur in magnitudines: hoc autem mcto R in infinitum sectio abibit. Prsterea ipsum ueluti impartibile ipsus impartibilis materia eric us autem materia alicuius per aliquam mutationem: ipsum uelut impartibile impartibileent ' Quoniam materia ipsius impartibilis, quae est ipsum uelut impartibilealiud erit ab impartibili.quod si hoc aut cum componitur saciet ipsum impartibile, aut cum diuiditur. Sequitur quinyructus dicenti ipsum in p. tuo . impartibilia diuidi, ex impartibilium compositio
peccant. Quod homo uirtutum gratia, non autem econtra.
Q koi non multipliciter ipsum inuitum, quoniMn Gni, errer ignorantiam . Textus tuiusdam exportio in Tertio Ethicorum a Nicomacham Arisotelis, Quod propria sis uoluptas altioni. in qua sit. Quo pacto defendetur ely aliquid medium uoluptatis, Er doloris. Quia imprudentia horam est ignorantia , Porum prudentia es scientio. Quo pacto,s dolor omnis malum, non etiam uoluptas metus honum. t mri
ad Nicomachum. Caput decima noctauum . Caput decimamnonum .
Quod uirtut ei se sequantur, ouo pacta b voluptas iuxta Aristotelem actus est habitus selistam naturem, nos imio palla cirtutes Di prerter se expetendae. cap t vigesi vim. Discursus, de nam uirtutum inuentio, π constitutio, Caput vigesimumquintum. Qsod timesum non vela Mis vatia expetendum oed uolutas bοη g. Casut Qua de causa morales uirtutes mediocritates. Curi Is V pVtrum, Pul unus, Mi ut totain virtutum uirtus. Caput vivso moctauam. Alterius textus expolia ex Tertia Eubitorum ad Nicomebam Aristotelis, qua demonstrat, quod er uitia, finaliterat uirtutes, in nobis. Caput viae; m monum. Quo pacto .s ex contrarει contraria sunt, non erit ex iustitia quidem mi litia , ra se . iis litia vero iusitiat erines inirtutibus, vitisse eadem rino. Caput trigorem.
64쪽
DICENTES IPsVM VIVERE ESSE BONUM. CAPUT PRIMUM. I BENE nauigare bonum, male uero malum, nauigare nulbonum, nes malum. de si bene uiuere bonum, male uero malum, uiuere αν bonum, nes malum. An minime uerum est opposito/srum potentias indisserentes esse, 6c medias. omnis enim huiusinodo potentia eo quod eorum, quae potest melius intendat, bonum, ato expetendum est: quod enim peius in iis, quae quid potentia sunt, fit ex aliquo aduerso casu. quaecun* enim huiusmodi arte fiunt,qupfieri possunt, cum fiunt, melioris gratia fiunt. consimiliter etiam de qua cuns natura. nauigare enim bonae nauigationis gratia ab ipsa gubematrice inuentum est: secare quoq; ab Ipsa fabrili recte secandi.
ideoqi expetendum est, illi quidem nauigare, huic uero secare: quoniam abis his non possunt hae propositum finem assequi. non enim ab aliquo eorum, quae per aliquem aduersum casum fiunt in re aliqua, propositorum iudicium fit: sed ab his, quorum gratia & sunt, Sc fiunt prs cipue . Sicut autem se habet in his, quae per aries fiunt, eodem modo, Be In his, quae per natu ram. in illis enim intendit natura ambarum potentiarum quod melius :& huius gratia natu/λlla dat illud. qu cump enim a natura generata illico proprium periectionem habere non possunt his natura potentiam largitur, ut fieri perfecta possint. impossibile autem aliquid potentiam ha here alicuius, ut etiam ipsi oppositum non possit: hac enim potentia ab actu discrepat . idcirco sunt quidem potentiae meliorum praecipue: sequitur uero ipsas ex necessitate de his opposito/cum esse. Si itas uniuscuiuis iudicium a praecipuis, Be quorum gratia est: non enim non de ambulandi causa est uirtus deambulatiuar de si est aliquando in eo, qui hoc potest, etiam ipsius priuatio et cisi expetendum fuerit ipsum deambulare, expetendum s psius natura fuerit S posst ambulare :&si potentiam etiam non deambulandi habeat: quod si illud non expetendum,nes ipsum posse. 6c uiuere quos ipsum potentiam in seipso bene, maleq, uiuendi habens, no his a natura bene uiuendi causa datum, ines enim poteramus statim orti ipsum bene uiuere possidere: nihil enim in imperfecto perinum: omne uero impersectum statim ac genitum est: expetendum fuerit optimi eorum, quae in nobis esse possunt, causa datum. optimum enim, definis est ipsum bene uiuere: hoc uero abs p uiuere fieri minime potest. quomodo enim non dis sentaneum, tum quidem dictae nos a natura ad hoc proprie labos esse, de sutipsorum salutis omnia facere, tum uero non dicere nos tanquam ad bonum ipsum naturam nos proprie: Quod enim tanquam ad bonum uiuere ipsum proprie fimus perspicuum est, εἰ quod multum studium ad procreandos filios adhibemus, tanquam uinuri quodam modo per illos et
sed etiam quod timemus magis, quaecungi timemus, quoniam ueremur etiam mortis inca
D illa sutura. Quod autem oc a meliorum potentia mediorum iudicium fiat, liquet etiam ex eo, quod constat caeteris animalibus hominem melius animal esse: hoc autem propterea, quia aliorum nullium uirtutis est capax. Quoniam igitur, cuius melioris est susceptiuum, hoc his, me in aliis animalibus expetenda sunt, melius si, propterea melior est homo. quandoquidem etiam a deterioribus mediorum iudicium fieret, nihil prohiberet hominem, aut animalium Pinimum dicere, rerum omnium pessimae, uitii inquam capacem aut aliorum animalium nullo ipsum esse meliorem, ex quo in omnibus expetendis ac fugiendis probi iudicium expetendum sequi opus est.
65쪽
Quod uoluptates non sint eius rem speciei. Cupat secantam.
Vod non sint eiusdem speciei uoluptates ipsae monstrari posset, primo quiden
ab ipsa cupiditate . si enim omnis quidem cupiditas appetitus iucundi, de in hoc esse habet: sunt autem cupiditatum abis dubio illa quidem expetenda, hae uero fugiendae: pe picuum Hon alio quodam, nisi uoluptatibus, ob quas sunt, ipsa
ipitur S uoluptates inter se secundum hXc, pariter ac cupiditates: quandoquidem his de illae disserunt atqui non posunt emidem specim inter se esse ea, quae suli Orum natura differunt . Smcundo ab aetionibus. quoniam enim Omnis uolt ptas in actione quadam fit: de affinitatem umluptates habent cum illis, in quibus fiunt, actionibuS: fines enim quodammodo sunt ipsarum: De spicuum quod eodem pacto, ac actiones, diuidentur dc ipsae . atqui earum actionum,in quibus sunt uoluptates, illa quidem sunt ea tendae, hae uero sugienda: habebunt igitur 6c u luptates eandem inter se differentiam . quod si hoc, non sunt eiusdem speciei . etenim , si pluri/mum distat quod cupit, & desiderat aliquid, S ncndum ipsum habens ab habente atq; una cum eo existente distabit quom plurimum uoluptatis cupiditas ab actione, in qua est ipsa uo/Iuptas cupiditas enim uoluptatis est . una uero cum aetione existit uoluptas: sequitur enim.
ouare si ac cupiditates diuiduntur pariter ipsae uoluptates, multo magis pariter ac aetiones dis uidentur. consessum autem est actionum, in quibus uoluptates, illas quidem expetendas, has Dero sugiendas esse. Quod autem amnes sint uoluptat in actionibus, in quibus fiunt: S pari/teracapiones ipse quo specie inter se differant: dc non tantum, quia in diuersis fiant actioni/hus disserant ipsae inte: se, constat ex hoc, non se uoluptatem in aliqua alia aetione in alia sactam iri temperato enim intemperatorum actiones non solum sunt fugiendae, sed etiam molosa tannuam quod propria sit amombus uoluptas, atq; pariter, ac ipsae, diuidatur . nasi enim hoc esset nihil utim impediret actiones quidem fugiendas ipsis esse, uoluptatem tamen & tem teratis ipsas asserre si uero uoluptates in aliis adbombus impediunt eas, quae in aliis fiunt qui enim uoluptate, quae a tibiae cantu prouenit, dcleelantur, non item, postquam ipsum audiu rant delectici possunt his, quae in fabulando exempli gratia fiunt, erunt utri uoluptates uo/iu tatum corruptiuae. quia si fiat uoluptates uoluptatum corrupta uae, non utiq; eiusdem spociei erunticum hoc mulcem habeant quod contraria inter se habent. Non enim quemadmodum eadem lanitas emcitur ab his, qui eisdem diuerso medentur modo θc nihil vetat aliquem eandem Dossidere sanitatem interdum alio modo curatus: ita quo* se habet in actionibus & in cis uia Dotibus. non enim possibile eam uoluptatem,qus in alia quadam actione fit etiam in alia factam iri. non enim possibile in temperatis actionabus uoluptates in intemperatis quandos factas iri.
Quod inter is litia uis injustitium, o omnino virtutem, o uitium est aliquis habitus.
Caput tertium. Uod inter iustitiam & iniustitiam, de omnino uirtutem,& uitium est aliquis ha
bitus, quem medium habitum dicimus. Si iustitia de iniustitia dispositiones secundum ipsos sunt et dispositiones uero remoueri non possunt: neq; ex in
liusto fieret aliquis iustus, nem ex iusto iniustus: sunt autem aliqui iusti, ociniusti, cum prius non essent: fient igitur ex aliqua alia constitutione: atqui omne.quoa fit, aut ex contrario, aut ex aliquo inter contraria existente: Be iustus ita , de iniustus aut ex contrario fiunt, aut ex eo, qui inter eos est: non fiunt autem ex contrario, igitur ex eo, qui inter eos est: ex qua autem constitutione iusti,& iniusti fiunt, ea utiq; erit inter iustitiam sciniustitiam . eadem quoq; ratio de in omni uirtute,& uitio . Si uero dicerent uitia non esse dispositiones, nem quae remoueri polsint: sed immutari quosdam nihil uetare ex iniustitia in iustiti am, omninoq; ex uitio in uirtutem: sed in uiuum unde immutantur c aut enim oportet in hominis natura uitium existere, Se omnes nasci malos: essicisti uitium hominibus secundum naturam: cuius autem contrarium secundum naturam alicui, huic contrarium est praeter naturam:
praeter naturam igitur hominibus iustitia, Se uirtus. quod si hoc absurdum, fieri oportet in iustum iniustum, quemadmodum fit de iustus . ex quo autem habitu in iniustitiam est muta/xio, is erit ut is medius. Si uero dicerent pueros nondum rationales esse, propterea nes iustos
66쪽
negi iniustos: i. rationalis enim sunt habitus hi: quod si hi rationalis, 5c medius: idcirco om/nis puer, cum irrationalis existat, neP in uirtute, ne F in uitio, nes in eo, qui inter haec ue luti nec irrationalium aliud aliquod: cum autem in rationale mutantur, mox esse malos ' sed non fieri, per haec laterentur rationali secundum naturam inesse iniustitiam, uitiumq;: quan doquidem in mutatione in rationale, smul Sc in haec mutantur: Ad par est in rationale ei, quod est in uitium mutari: praeter naturam igitur ipsi rationali est uirtus. Praeterea quom, simul, tio prorsus est ex uitio in uirtutem, uiuum uel facile mobile, facilest; abiicibile dicent uel stabola, & cum difficultate mobile. sed si quidem facile mobile, cur non facilis est ex uitio in uirtus te, mutatio ' si uero cum difficultate mobile, stabileq; , planum quod, inmutatione in uirtu tem, oportet ex ipso uitio, ipsum, quod cum difficultate mobile. stabileq; primo abiectum suis ιer quandoquidem per disciplinam at eurcillum, non autem repente in uirtutem mutatum est. sed si primo fit facile mobile: erat autem ipsi uitio esse in eo, quod est cum difficultate mo/hiler in quo est facile mobile non amplius in eo, ut uiuum, erit . at uero neqi uirtus. quo Pa cto igitur est in medio quodam habitu is, qui ita se habet: quoniam Sc mutatio in uirtutem ex hac gignitur dispositione c Prieterea,& si quam maxime pueri nondum sunt rationales: 5e pro/pter hoc ne* uirtutem, nes uitium habent: sed quia ipsi ex ita irrationabilibus rationales. at pinali fiant, essent utim in medio habitu. non enim similiter hi,ac alii irrationales: neue enim ipsi suscipere uiuum possent, uel uirtutem. si uero neutrum habentes possunt utrun* ipsorum sumpere, non sunt eo pacto irrationales. irrationale itas rationis susceptiuum, cum aliud si ab eo, quod suscipere non potest, alio uti y modo irrationale suerit, de non ita proprie irrationale. Iam uero θc constitutio hoc pacto irrationalia medius uris habitus erit: quoniam occurrit in utrun contrariorum mutatio: dc ita est potentia utrun* extremorum, ut nullum actu sit. est enim quidam de in puero habitus, εἰ constitutio, a quo in uitium , 5e uirtutem mutatio:qui de nullo eorum, quae proprie, simplic1terq, irrationalia sunt, dicitur.
Difficultatis solutio dicentis, instrumento quidem nihil esse contrarium , diuitiis
, uero pa Pertatem controri*m , propterea non se diuitias instrumentum. Cvat quartum. ras TRUMENTO nihil est contrarium: diuitiis uero est aliquid
contrarium: non igitur diuitiae instrumentum. Siquidem uniuersaliter assumat nulli instrumento esse aliquid contrarium, non concedendum : eo quod, de diui titi instrumento existentibus,uideatur aliquid esse contrarium. si uero indeterminate, atq; in parte assumat, Ostendendum quod non syllogizat: fiunt enim utram in postiones in parte . tunc enim necessario uniuersaliter assumeretur non esse aliquid vastra mento contrarium, si in ratione, substantiaq; instrumenti nihil ipsi esse contrarium appareret.
si uero non est in substantia instrumenti non esse aliquid ipsi contrarium,sed accidens quoddam, nil prohibet hoc non omnibus accidisse. net enim quia multis finitorum inest penes aliquid finiri iam 8c omnibus.Uerum cum instrumentum sit Ier quod uel solum aliquid, uel optimum fit,s in substantia est instrumenti, omnia utis erunt instrumenta, quibus hoc inest, de omnibus hoc instrumentis. idcirco quoniam de diuitiis hoc inest: propter has enim liberales, magnifics poperationes studioso insanuerunt urit studioso instrumentum. ab his enim, quae sunt in instrumenti substantia, instrumenta iudicantur, quemadmodum εἰ in aliis omnibus, non ab accidenti/hus. endet autem quis de quod propositionum neutra recte assumpta est nes qus assumit instrumento nihil esse contrarium: ne* quae dicit diuitiis esse aliquid contrarium. Si enim, quia toti,& ex utros composito instrumento nihil est contrarium, propter hoc niui serrae, neq citharae dicat quis esse aliquid contrarium: nes igni erit secundum ita dicentem aliquid contra/rium. nes alicui aliae compositae substantis: eo quod materiae omnibus huiuscemodi subiectae nihil sit contrarium. Si uero secundum passiones, qualitatesque sit contrarietas: uni enim secundum caliditatem, siccitatemq, sunt aliqua contraria :&ipsius securis, si qualitates, per quas est ei esse, sumptae fuerint, inueniet secundum has ipsi contrarietatem aliquam: acuto enim obtu/sum contractum, graui uero leue: indiget autem ipsa Sc grauitate, 6e acutie et eadem 5e in aliis instrumentis ratio: nes diuitiis ital recte assumptum suerit esse aliquid contrarium. paupertas enim non est diuitiis contraria, sed diuitiarum absentia, ais priuatio. sinitas uero non, ut im
67쪽
strumentum, bonum, sed ut corporis uirtus, ea quo, Se anima homo. Si uero quis diceret priuationem huiusmodi, a qua possibile est habitum genitum iri , rursus contrarium, omnis bus hic generabilibus este aliquid contrarium diceret, non solis instrumentis : in omnibus enim est huiuscemodi priuatio.
Difficultas, suta communis voluptas, suae ut genus sumitur , nes bonum est,nes malum, ne , indisserens . Caput quintum.
- ῆ π I COMMUNIS uoluptas, quae ut genus assumitur, nes bonum est, neq; malum: quia illa quidem ipsius bonum est, haec uero malum: comma ἡ ne enim non est unum aliquod eorum, quae sub communi sunt: nes indifferens .mo serit: siquidem sunt quaedam etiam uoluptates indifferentes ueluti & illae quidem
bonae, hae uero flagitiosae. Haec autem quis quasi uerit 6c in actionibus quarum fines sunt quodam modo ipsae uoluptates et propterea pariter ac ipsae diuiduntur. Si enim acti num, illae quidem bonae sunt, hae uero flagitiosae, alia autem indifferenita, communis actio, S quae ut genus assumitur, net bonum, neq; malum, ne* indisserens erite atqui omne ens
cesse uel bonum, uel malum, uel indifferens esse: aut omne ens subsistit 6c per se este potest. Si uero aliquod commune suerit, sub quo haec omnia sunt, id non item horum aliquod esse potest, eo quod omnia sub se ipso habeat. nec enim, quia omne, quod subsistit animal, aut rati nate'est, aut irrationale, ob hoc de ipsum commune, quod ueluti genus de subsistentibus prae/dicatur' in altero horum est. necp igitur communis uoluptas, neq; communis actio erunt ues nae, uel malae, uel indisserentes:Omni uoluptate omni El, subsillente actione horum aliquod .
habente. Quoniam autem uoluptates pariter ac actiones, in quibus fiunt, diuiduntur: 5c succedentes, sequentristi bonas actiones bonae sunt, flagitiosas uero flagitiosae, ipsasq. indifferen/tes indisserentes: quaereret aliquis quo pacto oportet de dolore dicere: quoniam ipse uoluptati contrarius. si enim θc hunc diceret quis pariter ac actiones, in quibus fit diuidi: primo quidem quonam modo diuisio erit utrum eos. qui in bonis actionibus fiunt malos dicemus, qui uero in flagitiosis, bonos, qui autem in indifferentibus indifferentes s Aut absurdum dicere in bono esse eum qui ob malas, quas operatur actiones, dolet: in malo enim talis: quo enim pacto non in malo qui in talibus est actionibus ' Deinde uoluptas quidem rationabiliter pariter ac actio nes, quae ipsam antecedunt, diuidi uidebatur: per affinitatem enim ad ipsas gignebatur: dc uoluti ipsarum quidam finis erat: dolor uero alienationis est signum ab his, in quibus gignitur. An rationi per se consentaneum eum,qui in bonis actionibus fit malum esse quia a bonis est alienus: 6c propter haec eum, qui in malis bonum, quia a malis est alienus: dc quia talem dolorem bonum dicens, non ipsas actiones, in quibus fit, bonas esse ponit, sed alienationem a talibus actionibus, casibus ue, ait euentibus. An prorsus absurdum est dolorem hoc pacto diuidem uidetur enim dolor sulimus natura malum esse his, qui ipsum habent. sed si dolor malum:contrarium uero malo bonum, aut malum: oportebit & uoluptatem, cum si dolori contraria, honum, uel malum esse . inuentum est autem, neq; omnem bonum nes omnem malum esse: erat enim quaedam 8c indisserens. Num igitur bona quidem ita erit dolori contraria, ut bonum malo, flagitiosa uero, ut malum malos Sed si hoc pacto, quomodo opus est de indifferente di/cere gignebatur enim in indifferentibus actionibus, quae non erit dolori contraria. erit enim ita malo non solum malum, εc bonum contraria, sed etiam indisserens: quod minime uidetur. An oportet uoluptatum in uniuersum diuisionem sacientem assumpsisse aliquas quidem ipsayrum secundum naturam esse his, qui ipsis delectantur, aliquas uero praeter naturam. secum dum naturam quidem eas, quae in actionibus, quae secundum naturam fiunt gignuntutaprae ter naturam uero eas, quarum acta es sunt eiusmodi. unicui enim animali sunt quaedam proprie, de naturales ipsorum actiones. hominis enim sunt actiones quaedam secundum natu ram hominis factae, de aequi secundum naturam equi, canisq;, 6e aliorum animalium consimi liter . quorum etiam uoluptates secundum naturam, εἰ illis proprias dicere oportet: quae ue/ro in quorundam actionibus non secundum propriam ipsorum naturam fiunt uoluptates, pr ter naturam: quapropter de aequivocas illas. quarum illas quidem singulis secundum naturam, uoluptates p proprie esse dicendum: has uero praeter naturam illis, qui eis delectantur uesupratibus. quemadmodum θc salubria, illa quidem simpliciter, haec urio hisce . de uete quidem,
68쪽
LIBER QUARTVS proprieq, uoluptates ipsas his, qui eis desectantur, bonas esse dicendum et eas uero quae praeter naturam fiunt, quibusdam , cum non sint simpliciter uoluptates, flagitiosas, malasq, . Si l .uyhomo maxime, dc secundum naturam se habens maxime qui bonus, erunt de homini secun dum naturam uoluptates maximae eae, quae huic uidentur: Bc iucunda, quibus hic gaudet: quaecunP uero huic molesta, haec praeter naturam, εἰ non simpliciter iucunda: & si in ipsis aliqui delectentur . Disserant autem dc a uoluptatibus, quae unicui* sunt secundum naturam, eo quod ipsarum, illae, quidem magis, lice uero minus propriae sint. sic autem erit dolori cum sit malum, proprie, simpliciterq, uoluptas contraria: cum omnis bonum sit, de si non eodem modo: qua uero praeter naturam, net uoluptates simpliciter, nes bonae. erunt autem. εἰ in indisserentibus eiusmodi: necp enim indifferentia in his, quae secundum naturam sunt. uol ptati uero dolor contrarium, non autem labor: siquidem labor anxietatem corpoream indicat, se dolorem quendam. sed non eum, qui simpliciter: dolor uero, qui uniuersalis, talem ani malem dispositionem significat siue in anaietate corporea siue in animali dispositione fiaciquem admodum Sc uoluptas non corporea tantum, sed oc animalis. Communi igitur uoluptati do lor communis cum sit contrarium et uoluptas uero in his,quae praeter naturam sunt uoluptatem secundum naturam, cum sit bonum, corrumpens, eodem modo ac proprius dolor, erit & ip sa contrarium, ut malum malo: tanquam enim excessus deffectui. ut sit omnis quidem do lor malum: uoluptatum uero, illas quidem secundum naturam, S proprie uoluptates, ut hora, contrarias esse doloribus, has uero, quae praeter naturam, ut malum malo.
uod voluptati dolor est contrarium,non autem labor. Caput sextum.
duoluptati dolor est contrarium, non autem labor. labor enim corpoream quandam anxietatem indicat, dolor uero animalem contractionem. Si igitur se omnis uoluptas esset in corporea dissolutione, esset utis labor eius contrarium. quoniam autem uoluptas est dissolutio quaedam ipsius animae, non propter cor
-lpus, nes in corpore solo facta, non utis erit huiuscemodi uoluptatis labor confirmum , sed dolor. dolor enim εc in anxietatibus corporis, de ipsius animae in seipsa, quemas modum de uoluptas:labor autem in corpore solum . quocirca simpliciter quidem uoluptati erit dolor contrarium, alicui uero uoluptati ea, quae ueluti labor. Corporeae enim dissolutioni, εἰ corporis robori, de uoluptati, quae in his, erit utis corporis anxietas, dolorq; contraria. qui uero dicitur animae labor, quemadmodum dicuntur quidam laboris amatores, ne* ab initio contrarius est uoluptati, cum uoluptate siquidem fit. si uero quis in laborando dolorem perci
peret, dolor uti , non labor contrarium uoluptatis esset. Cum autem sit dolor uoluptati con/riarius: omnis quidem dolor rationabiliter malum dicetur: suapte enim natura est fugiendus: uoluptas uero non omnis est bonum et sed quaecun* quidem actiones, in quibus est uoluptas, excessum habent, habebunt pariter excessumdc quae in ipsis uoluptates: tales uero corpor sunt. Quocirca harum quidem commensuratae expetendae, quales sunt, de quae circa corpori necessitia: expetenda enim de necessariae excedentes uero fugiendae, quales sunt quae irvem Iratorum. eriri, in ipsis dc dolor, ueluti desectus quidam, malum, dc excedens uoluptas uelu ti excessus quidam:commensurata uero bonum in mediocritate quodammodo existens eorum, quae antea dicta sunt. Quarum autem uoluptatum non est excessus: tales uero sunt,quaecunm in actionibus fiunt, quaru ncun* expetendum ex incremento, additioneq; crescit, quales sunt, quae secundum uirtutes fiunt: in his ne* actionibus, ne* uoluptatibus mi excessus aliquis. quocirca huiuscemodi expetendae, bonaeq; propria natura omnes.
Cur, si dolor omnis sumpsius nitura malum, non etiam uoluptas omnis est Diipsius
'U R, si dolor omnis sui ipsius natura malum, non etiam uoluptas omnis sui
sius natura bonum est uel enim oportebat uoluptatem omnem malum esse cum
sit dolori contraria, ueluti malum malo: uel si non, ut fugiendum, neq; malum ipsa uoluptas, sed ut bonum malo opponitur, omnem bonum esse . si enim esset aliqua uoluptas malum, esset utiq; inter dolores cum sint omnes mali . An uolu/t . cum sit dolori contraria, illa quidem, ut malum malo, contratia , haec uero, ut bonum
69쪽
malo: Quoniam ratione indiget. Aut neq; omnis dolor malum: quandoquidem, & in his uirtus est medii coniectitrativa: familiaressti sunt madioso & dolores aliqui, & labores. Erit au/tem communior laboripis dolore: quidam enim labor est dolor. etenim quempcmodum uoluptas actiones sequens, & pars quodammodo, uel finis ipsarum existens , ab illis habet ipsum ex, tendum ipsumet, sugiendum: expetenda enim, quae in expetendis actionibus. suriendae uor quae in non eiusm ir eodem pacto rationabile & dolores suspicari in aetionibus quibus/d fictos eos b. ab illis ipsum expetendum, a fugiendum possider , econtrario quam uolustates: eos enim, qui in honestis actionibus fiunt,fugiendos esse: eos uero, qui in turpibus , ex petendos. Si ueto sunt dolores quidam expetendi, & labores , erunt utiq;& uoluptates fugien Hae ouae his doloribus contrariae: contrariae autem uoluptates doloribus, qui in talibus acto nibus fiunt: & propter hoc non omnis uoluptas est bonum, quia neq; Omnis dolor malum. Dicebatur autem aliquid & huiusmodi, qu neq; supponentibus omnem dolorem esse malum sequi id necesse erat aut omnem uoluptatem esse bonum, aut omnem malum: eo posito, d Iorem uoluptati esse contrarium . in quibus enim uoluptalibus excessiis quidam sunt. in his sum&expetenae uoluptates qusdam, & fugiendae: medix enim expetendae: quae uero secun dum excessus prauae: habent autem hoc corporeae uoluptates . in quibus uero non sunt exces/sus eo uuod de illae, cum magis ac muis fiant, in expetibili permanentiam habeant, illae omno Gendae.quales sunt.quae in contemplativis adtionibus. Sunt autem quaedam etiam prae
zzzram uoluptates quales sunt bestiales, & morbificae, de quibus in septimo Ethicorum
di tum est: quae nem proprie hominis uoluptates dici posunt, cum non snt secundum natu/rin nem ex tendae Cum autem sic se habeant uoluptates. Omnibus quidem ipsis coniram Iiatdol ut malum, cum ponatur omnem dolorem esse malum: uoluptatum uero qus manm quidem sunt praeter naturam, hae, ut malum malo , dolori erunt contrariae, si quu & has in uoluptatibus enumeraret: quacunq; uero excessum habent, in his, hae quidem, ut bonum. contrariae erunt dolori, quae in mediocritate, rectam ratione praefinitae: quacun* uero per ex 2ssum in quibus 5c illae, quae intemperatorum, hae sine, ut malum malo: quarum uero non est e xce us, hae erunt omnes, ut bonum malo, dolori contrariae. Quod uirius nes, genus, nes totum. Caput octaaum. i Vod uirtus nem genus, ne F Iotum. Non genus quidem: quoniam genus non
simul aufertur una specierum ablata: uirtus autem simul cum una aufertur. s ueenim mutuo uirtutes sesequantur, quacunqy ablata,aufertur maira uirtus: erat εἰ una siqua specierum consimiliter alias species simul auferens:quod neq; uerum esse uidetur . si uero non se sequantur, prudentia ablata, auferetur uris uirtus et
ctim triarum omnium esse in recta ratione consistat: recta uero rario a prudentia. Totum etiam dirim erit insa uirtus: Quoniam pata in his, quae dissimilium sunt partium, totius rationem mi/mum urit aut inter se uirtutes et uirtutisq; rationem suscipiunt An itarat illud ouidem primum est, hoc uero secundum,ut primo ablato austratur de ipsum commee At alia' quae post ipsum, haec sunt eorum, quae dicuntur multipliciter, eorum scilicet, uae ab uno & ad unum dicuntur: quare si Nipsa uirtus, una aliqua cum ausenur, auserro
resset ut1m dc ipsa eorum, quae ita dicuntur. An magis dicendum uirtutis rationem, quae Dicitur uni e de uirtutibus praedicari, communiorem esse, de non totius uirtutis propriam, T πω suntoartes.erit autem illius ratio, omnis rationalis animae optimus habitus: quae
in dira i congruit. Vid tui autem & Aristoteles totum quid dicere ipsam
ne 1 uiautem,non autem genus.De dubitatione hac etiam in sequentibus aliquid dicetur.
Quod non omnes, qui peccant, ignoratioηe quod mala, o damnosa sint, s ae
faciunt, peccant. Caput nonum . - vid non omnes, qui peccant, ignoratione qubd mala, dc damnosa sint, quae D/.: ciunt, peccant, manisestum est ex his, qui st peccare crediderunt, nes seipsos cilia hibent propter ignauiam , ars inertiam: inter quos sunt, de aegrotantes, damno/la, sibi facientes, non ignorantes qualia sint. quoniam enim non ignorant, set in usos increpant: ab ris, qui non eatim peccant, Opem petunt: praecantur ecos, ut
70쪽
melius sapiant. inter quos sunt &amantes: qui, si amare in ipsis est, atq; ab amoribus desinere, libentes agerent res amoris. Sed & ea peccare Incipientibus perspicuum est.nullus enim ipsorum ignorans mala, quod mala su0t, ad ipsa initio pergit: omnes siquidem incipientes uerecundantur. 6c latere contendunt, dc quasi non iterum similia facturi ad illa pergunt: credentes quidemst aliquam re lesos ira, cedentes IO uoluptati: non quia credant eligibiliorem ipsis esse, sed quod nolint paululum laborantes ipsi obsistere. Quod autem hanc de malis habeant exissima,tionem, ut ipsorum notionem habeant qualia sint, causam primam quidem ipsam naturam habent: non enim ignari sunt meliorum, qui nondum prorsus peruersi sunt, di deprauati: sed communes,naturalesq; seruant notiones. Quod enim ad meliora propensa est uniuscuiuis natura, perspicuum est ex hoc, quod de ii, qui in peccatu uersant ur, iam etiam eos, qui non recicant, laudant, & quod peccantes filios sum non ad eadem inducunt. Satis autem idonea est communis uox, dc existimatio hominum, malorum absurditatem, qualisnam sit ut doceret. Sed sic leges hoc proclamantes satis meliora docere possunt. Adhaec magistri. 5e pedagogi omnes una malaeuitare admonentes, non ignaros pueros meliorum esse sinunt. Et quod quidem non malorum ignoratione peccant ex his, de huiusmodi manasinum est. Duod autem nem ut ui/,tiosa agant perspicuum ex hoc, quod ipsi ea agant, de ex suo impulsu instrumentales par tes ad ltates actiones moueant, de consulentes de ipsis, Oe ea eligentes. si enim eligentes coguntur, qui/ nam erunt non coacti Si uero in habitu iam, oe consuetudine peccatorum existentes, ne. scip/sos pudet mala agere, leges quom despiciunt, non putantes mala esse mala. nihil hoc, ut ipsa snt invita. quod enim talem habitum acquisuerint, ut non putent mala, & sibi ipsi malorum sunt authores: quandoquidem cum in eorum facultate sit haec non agere, effecti sunt tales cum non aduellarentur. Si uero ipsis quidcm peccare incipientibus non uidebantur mala utilia. ata expetenda: in ipsis autem cum processerint,& per ipsorum negligentiam habitum acquisiverint expetenda huiuscemodi apparent, sibiipsis Gent talis ab ipsis proscae apparentis authores:eχυ sentes sbi ipsis talis habitus authores, per quem huiuscemodi de malis habent existimationes. Haec autem testatur Ac illud odio haberi, puninq; eos,qui ita peccant tanquam sponte & sib i ip/ss talium actionum existentes authores:illis,qui tale aliquid coaete egerint ueniam consequentibus cur enim si omnia ininta, qusdam ipsorum ueniant consequuntur, qu sdam uero non Si enim quia ipsi qualia sunt discentes poterant ab eis abstinere: siquidem hoc scientes negligebant illud, ipsi rursus authores, libentes. tales sunt. si uero illud ignorabant, quo pacto 6c ipsi non
uenia digni Satis autem idonea persuasio quod neq; ut, cy meliorum ignoratione peccantium aliqui peccant,propterea quod neq; dolent, neq; enitet eos peccatorum: qus enim inuit agum tur cum dolore sunt.& in poenitentia. Quod uero,si inuita sunt peccata nes in nobis erunt per spicuum est ex hoc,quod inuita quidem sunt ea qui ui: qus uero ira aut cupiditate committun eur peccata ui peccantes facere aiunt: quapropter quae ira, aut cupiditate committuntu r peccata
non in nobis. Si itaq; supplicia pro iis,qus sunt in nobis,ira uel cupiditate peccantes iure minime punientur: quaecun* uero ex ignoratione committuntur peccata haec, siquidem ipsi sibi igno xantiae sint authores ua ipsis erunt. Erunt autem ipsi sibi ignorantis authores, si, cum possint, ipsi ad meliora conuerit non acquirere talem habitum, quo bona sint ignoraturi, ipsi hoc neglexerunt. atqui non poterant ipsi aliter ad meliora conuerti, nisi quandos opiniones quasdam de bonis. quod huiusmodi sint, habuissent. si enim mala ipsis semper bonorum speciem mitte bant, non poterant im illa non eligere. atqui opinJntes de bonis, ut bonis, tum ipsa non eligentes uolentes peccant:negi enim ui,nessi ignoratione meliorum clectionem despexerunt:quare ut in ipsis est ipsum peccare ita Be uoluntarium. Si uero non sunt ipsi ignorantis authores, nem in ipsis erit per ignorantiam peccare. sic autem peccantium nullus iure punietur, siquidem supplicia sunt pro iis, quae sunt in nobis: nullum uero peccatum in nobis, siquidem imuitum, omne uero inuitum, aut per ignorantiam, aut ui.
Qued homo uirtutum gratia, non autem e contra. Cupat decimam. I I N his, quae natura fiunt, est aliquid, cuius gratia fiuntea, quae fiunt: id autem, cuius gratia fiunt aliqua, finis est illorum: in his, quae natura fiunt, D nis aliquis erat: atqui finis his, quae eius gratia sunt. melior est: quare & fines e
rum, quae natura fiunt, his, quae illorum gratia, meliores . est autem Sc homo eo
rum, quae natura fiunt: quareest aliquis oe huic finis,& hic eorum in quibus hic