장음표시 사용
41쪽
G MIitis, quia his non amplius subiicitur proxime,prima, & proprie materia, sed ipsorum materia sunt his subiecta corpora: siquidem, qua elementa uocantur sunt horum materia:em quidem horum materia hoc aliquid: non tamen quod ex illis est generat um, esse hoc quod generatum est habet a materia, & illius forma, sed a forma, quae genita est ex certa quadam compositione,& missione subiectorum ei corporum . non enim, quia ignis, & aer, aqua, & terra sunt materia carni, caro ab his uocatur, & est, is a B a in ipsis generata, secundum quam caro ex ipsis genita habet essentiam suam: nam nec illa ab initio in came struantur amplius: sed quemadmoidum in generatione simplicium corporum si abiectam materia, haec autem erat prima, per se quidem non erat hoc aliquid, subsistebat tamen, cum esset in aliqua alia forma, & per illam esis hoc aliquid et ignis enim, qui generatur, per mutationem materiae generatur, quae abiicit quidem praeexistentem is am in ipsa, di ipsam permutat in ignis sormam: & non quia ex a re si ita accidat, sit haec mutatio, ignis per acrem habet esse: quemadmodum nec materiae in ignem mutatio: sic necp composita corpora, quibus iam proxima materia est hoc aliquid. ha/bent esse hoc aliquid a subiectorum eis corporum forma std ab ea, qus ex illis, & ab illis est ge/nita quapropter uniuersaliter uerum est omnem compositam substantiam a forma habere esse hoc, quod est . quod cum ita se habeat, est de illud uerum, singulam compositam substantiam, hoc ipsum quod est , 6c dicitur, hoc ipsius sermam esse . quare cum Se ipsum animal composita sit substantia, & animali ipsi esse, 6c dici ab anima , 5c per animam sit, animalium is a erit ipsa anima: ita quos de aliis animatis ultra ipsa animalia. Esse autem ipsam animam sormam, hac utens uia demonstrauit. quoniam substantiae, illa quidem est materia, haec uero forma alia composita: 6c est ipsa composita ex formaide materi habens esse hoc aliquid non a materia, sed a larma, quae est in ipsa: cum sumpsisset naruralia corpora esse substantias, operantur enim manifestum quom ,& quod composita substantia cum autem distinxisset naturale corpus eo quod uitam habet, sumpsit naturale corpus uitam habens esse substantiam compositam: non quia Ac naturale corpus per se non sit substantia composita, Se simul utra*r sed quia ipsa iam ex quibus constat manifesta, ex corpore enim naturali, de uita, q- est ipsa anima. Cum autem sumpsisy set corpus uitam habens compositam substantiam esse ex materia,& forma, monstrauissetq; ani/mam, nec corpus, nec subiectam esse in animali, monstrauit quod anima est substantia per ist Irin ' oportet enim ipsam, uel ut formam, uel ut materiam esse in ipso.
Expositio alius textus ex secundo de Anima Aristotelis.' Caput vigesimum intum .
O N enim huiuscemodi corporis quod quid erat esse,& ratio anima, sed natiralis huiusce habentis in stipso principium motus & status. Ad aliquid est, habentis principium motus,& status in seipis. At si huiusmodi est naturale corpus.quo pacto naturale erit ipsum Diuinum corpus, non habens in se principium status coli An habet quodammodo principium status, cumscilicet per partes quidem moueatur, totum uero ut totum quiescat, semper enim est in eodem. Aut non de quocunqi dixit na/tiuali corpore, sed de eo, in quo generatur anima. lAut illud, habentis in se principium mo/tus ti status, non de corpore dicit naturali, sed de habente animam: anima enim in his est principium motus &status. Nius ex eodem tcnus . E M E N autem, S fructus potentia huiuscemodi corpus. Maxime demon
strabitur animam non esse in subiecto per hunc textum: si enim organicum cor/pus, in quo est anima, ab anima habet esse organicum: nec, priusquam animam haberet erat organicum: necicum abiit anima,est amplius organicum, non erit in eo ut in subiecto: atqui non est in aliquo alio corpore ab hoc: semen enim est mi mria animatrum ' cum positi isti huiuscemodi corpus, cuius anima est perscistio, & cui esse hoc, quod est, ab anima est. Alius ex eodem tenus. I C A M U S igitur principium considerationis ipsius rei accipientes, distingui animatum ab inanimato ipso uiuere. Cum, ex eo, quod accepit quidem ani/mam habens corpus compositam substantiam, omnem uero compositam sub stantiam ex materia, di forma constare, non esse corpus in subiccto aliquo, sed lin
42쪽
sum esse subiectum monstrauisset: εἰ cum tradidisset rationem animae, actum primum torporis physici organici: tanquam nondum satis ostensum sat animam ese formam, quia ex tradita definitione non appareat causa, ob quam sorma est, dc actus huiusmodi corporis ipsa animat cum iterum reassumpsisset a superioribus hoc ipsum conatur ostendere:& primum quidem animae potentias exponit: εc cum monstrasset quasdam ipsarum primas esse,& ab aliis separabiles, quasdam uero secundas: dc cum monstrauisset ordinem quendam in eis existentem: Sc quod tituere ipsum animatis est ab anima altrice, animali autem esse ab anima sensitiva: eum etiam domonstrauisset in sensitivis ordinem quendam esse: dc quasdam primas & ab aliis separatas.quas dam ueto secundas. 5 a primis inseparabiles : oc cum quaesuisset, an quaelibet animae potentia anima dicenda sit, aut particula animae: dc si particula, sit ne tantum ratione separabili aut etiam loco: dc cum monstrauisset plures eius potentias ratione tantum separari. de intellectu autem dixisset dubitationem aliquam e cum etiam dixisset secundum formam fieri animatorum disserentias: Sc habere alia quidem potentias omneS,alia aliquas, alia unam tantum: post hac demonstrauit quomodo anima est forma, & actus: nam quia corporis subiecti aliquid est, qualio cunir existens. 6c inseparabilis est ab eo. Demonstratio uero est huiuscemodi . sumpsit illud. in omnibus, quae talia esse dicuntur,qualia sunt primo.& secundo: At per quod quidem primo docuntur .hoc esse ipsorum formam, per quod uero secundo, hoc esse subsectum. 6c materiam sora mamillam continentem: δc cum hoc inductione probauisset, sumpsit illud , dc animata ipsa di ci uiuere, propterea quia animam quidem ipsam primam, habent. quod cum ita se habeat, ostensum est animam formam esse corporis , quod ipsam ha/. bet, corpus autem esse materiam.
Materiam non 67ὶ genus. Caput vigesima extum.
E N E R I dc materiae communia sunt esse communia pluribus: dc esse priora natura his, quae sub ipsis sunt, & per quae sunt communia:& compositione alicuius sormae cum ipsis differentias sumere . nam quemadmodum, cum commu
nis sit ipsa materia, formae, quae in ipsa generantur, per disserentiam . quam ha bent inter se, differentiam faciunt, εc ipsum compositum: ita 8c in i o genere, cum lit commune, species se differennae cum ipso compositae , per differentiam, quae est in eis, faciunt in generibus differentiam: quae enim eadem sunt, diuersa fiunt differentium compositione. An sit ipsorum inter se differentia penes hoc, quod non similem habent communitatem ad ,
formas, 5c species quarum est communitas: materia enim est communis,ut subiccta his quibus est communis, subucitur enim formis :genus autem est commune ut praedicatur de his quibus est commune: nam in materia subiecta sormae generantur,ut in aere figum: at non ita in genere species: genera enim de his praedicantur, quorum sunt genera . Et materia quidem, cum simul, tota sumitur, communis est, quia omneS habet in se materiales formas: uerum unaquae p eius particula communis est dc ipsa, quia omnium successive est contrariorum receptiua: genus a
tem ipsum commune est propriis speciebus: sed eius singulare non est commune:non enim pos . sibile animal, quod est in socrate, in alio quodam factum iri. Et materia quidem res quaeda est, εc supponitur conserre, ut unumquodl ipsorum sit hoc aliquid: genus uero, cum urgernus sumitur, non est aliqua res subiecta, sed solum nomen, dc communitatem suam habens in intelligi. non in aliqua subsistentia. i Et materia quidem numero incorruptibilis: genus uerse specie incorruptibilitatem habet, dc eorum, quae fiunt successione deficere non potente singula re autem eius corruptibile est Et materia quidem compositae substantiae altera pars, in comaeo siti corruptione separatur, & seruatur: genus autem est quidem de in simplicibus: huiuscemo/.di enim sunt specierum 6c accidentium genera: nec enim compositum , nec simul utrunq ut ex forma. dc subiecto, nec qualitatis, nec quantitatis, nec alicuius aliorum a substantia ipsa granerum: sed in substantia composita 8c materiali compositum est ipsum genus, Sc commune, uti compositum,in ea. nam quemadmodum singularia sunt in animali composita, sic quippe dc species ipsorum 8c generat animal enim formam quandam significat in materia, non tamen est altera pars compositi ut materia: sed constat essentia animalis ex am bobus: idcirco non separabatur leo modo. quo materia habens enim aliquia formae in propria ratione cum corrumpitur torum . per formae corruptionem , elum ipsum per communatationem corruptibilis corrumpitur ri
43쪽
circo animal.quod est in socrate, porticula quodammodo existens generis,non permanet. cum corrumpitur socrates et ob id quOP,si mania animalia singularia corrumpantur, tollitur & an mal.duod est ut genus: ipsa materia nihil huiusmodi patiente. i Nec formae eodem modo sunt in materia sc in genere: nam in marcna omnis is a generatur , existente ablo forma secum dum iniipsius rationem: in genere uero, iam pracessit forma communior de in omnibus, ouae sunt sub genere speciebus comprothensa suit: idcirco nec Omnis forma amplius in genere fit cum eius pars praecesserit generis naturam complens: disserentiae uero. quae communitatem formae diuidunt, sunt quae generi componuntur: ideo genus inseparabile est ab illis, quorum est dienus simuli; cum eis corrumpitur :& non formarum, sed partis formarum est recepti, uum .& non. ut subiectum ceptiuum, sed cum per intelligentiam sumitur, Be separatur ab hix. duibus est secundum esse coniunctum: ipsa materia priori existente quolibet materiali cor rethaec enim quodammodo non existens per propriam rationem, postquam aetii formam tere erit fit hoc aliquid, primum principium existens eius, quod est hoc aliquid, deo compositi: ipsum uero genus ab hisce materialibus, singularibuis esse suum accipit per leparationem eorum, quae disserentiam Uius ostendunt, & faciunt. Materia quos omnibus generabilibus.& corruptibilibuS invia i ,
est, ut sint, & subsistant et ,
accedunt, quae a materia habent esse, Ac subsistentiam, opus componentis ipsa, separatione per immicitiam aliorum ipsi cotici stentium
Expotio t/xtus ex secisti Diluer de Anima, per quem de sese dicit , Ut autem bit. D tremi natii uero bis dicamus comm iter de omni fotu. Caput tertiam. Cur Mesui, recessusis soliι - 'ster sunt generWionis, π corruptionis ecus ealiri mim generatio alius est corrμptio. quam m. Cuὸd. fmpliciter ex necessitate gener i , er myra exsuppostione, es in his, quae cirι
44쪽
EMINISCENTI A est inuentio per inquisi nem phantasma tu, quod fuit quandos m corpore, in quo est anima sensitiva.
EXPositio textus ex secundo de Anima sermone Aristotelis, per quem dicit. Speculamen fit balensscientiam: quod quidem, cui non est alterari, in ip/sum enim accretio in actum. Caput secundum. V M dixisset Aristoteles in secundo de Anima de potentia,qus ab habitu, quam
dixit secundam: prima enim potentia erat ipsa aptitudo ad appraehensionem habi/tus: cum inquam de ipsa hoc modo dixisset. Speculam enim fit habens scientis l- 'soam, quod quidem aut non est alterari, in ipsum enim est accretio, εἰ in actum, aut est aliud alterationis genus: idcirco non recte se habet dicere, sapientem,quanis do per sapientiam agat alterari: ueluti nec aedificatorem, quando aedificet. quod igitur ad ahum .is ducit ex eo, quod potentia est, secundum ipsum intelligere, 6c sapere, non doctrinam, sed alte ,, Iam habere denominationem iustum est. Haec cum ipse dixisset, quaesitum fuit uniuetialiter post expositionem, an mutatio ad actum est motus: si enim non alteratio, multo minus aliquis aliorum motuum eri uod enim ex intellectuali habitu mutatur ad ipsum intelligere,& agere. minime alteratio aliqua erit: cum alteratio sit mutatio secundum passionem: haec uero non est mutatio secundum pastionem, siquidem est eiusdem accretio: 6c operatio, quae sequitur ipsum habitum, conseruatiua est habitus, εἰ eiusdem persectior quandoquidem finis unicuiqi est id, cuius gratia: omnis autem habitus gratia operationis fit, quae ab ipso prouenit. Si autem non
secundum alterationem sic operans mouetur, multo magis nec secundum locum, aut augmentationem mouet corpus: corporum enim sunt huiuscemodi motus: etenim ab habitibus, qui ab artibus actiones fient quidem uel per motum, quia corporea administratione indigent: hae uero, quatenus persectiones sunt habituum, minime motus erunt. An potius melius est ipsas generationes quiliam dicere,siquidem ad peristiones substantiarum quarum sunt conserunt: non enim cui s eorum, quae per generationem habent esse, ad persectionem accessus genera tionis eiusdem pars est . modo igitur quodam dc mutatio, quae fit ab habitu ad actum, per motum quorundam, pars est generationis ipsius artis: quoniam 5c omnis generatio per motus fieri uidetur. Sed si hoc in artibus dicere opus est, nunquid & in his, qui a speculanuis scientiis, cum εἰ ipsi actus quidam sint, hoc idem dicere oportet est enim multo in his rationabilius non esse aliquem motum. at si Sc haec generationes dicere opus est: omnis autem generatio est permotum, per quaedam uti*, quae mouentur, Be haec generatio fiet. An oportet prius motum Actum esse, ad cuius pertationem conserat huiusmodi actio. An, quae quidem ab artibus, ip
sarum artium. 5e artes habentium, quatenus artifices sunt: in intellectu uero,& uirtutibus,
Be speculatiuis habitibus ad hominum persectionem confert acto, quae ab habitibus istis: sic quidem 5e actiones hae hominis naturae persectiones sunt, ut homo est: est enim proprie hpmo,
qui hos habet habitus, dc per ipsos operatur, per quos homini maxime εἰ proprie est esse homitu. doctrinae itas motus, de alterationes sunt habituum essectivae, per quas fit hominis post/Alex. Aphro. αae. F iii
45쪽
FICULT ΛΤUM, ET Etio erunt porro 6c actuum ab ipsis procedentium caune: siquidem omne habitum habens mox operatur per ipsam: nisi aliqua impediat earum, quae actiones impediunt, ablatio, quae dc ipsa fit cum quodam motu .
Expositio textus ex secundo similiter de Anima, per quem de sensu dicit , est autem hic.
ἰθω. si 'a Determinalis vero bis dicamus communiter de omni sensu. Caput territum. V M dixisset de potentia animae nutritiua, transit ad sermonem de sensu: dc primum quidem uniuersaliter, & communiter dicit de sensu, postea dicet progredi/ens de singulo seorsum . primum igitur sumit sensum fieri, dum aliquid mou
tur. 6c paritur: uidetur enim per quendam motum, dc passionem fieri.Cum autem sumpsisset sensum alteratione, passioneq. fieri, meminit de passione, de ipso pati quo pacto fit quod scilicet quibusdam uidetur simile a simili pati, quibusdam uero con tratium a contrario: huius autem meminit, quia erat ei futurum utile ad assignandum quia est sensus iecisse a quo nam patiantur patienna, quoniam S sensus ponitur passio quaedam esese. εἰ per passionem. Sed antequam de hoc de articulate loquutus sitisset, primum, cum du/bitasset de sensu. quamobrem . cum sint in ipsis sensoriis sensibilia, non sentit haee ipse sensus :sed extrinseca tantum :& soluisset dubitationem per hoc, quod sensus sit in potentia: sensus enim ad sensibile: sensibile autem est ab ipso separatum, quia nihil a seipso patitur, sensus autemper passionem: donec igitur sensibile non fuerit mescns, sensus est in potentia: cum etiam sumpsisset dupliciter dici ipsum sentire, potentia scilicet εἰ actu, sumpsit ipsum sensum . quendam esla potentia, quendam actu , 5c pati modo ipsum sensibile. Cum etiam sumpsisset sensum per
passionem fieri 6c quendam esse potentia, quendam actu, consequenter dicit de ipso patiente a quo patiatur, quod paulo ante mouerat. Cum etiam sumpsisset omne patiens pati a motivo, S actu existente, hoc, quod patiens ab ipso potest sactiam iri, demonstrauit ex hoc, patiens ali quo quidem modo ut a simili pati, quodammodo uero ut a dissimili: patitur enim dissimile, passum uero simile est . utisse uero ei rursus hoc ad id, dc sensum potentiam, si per passionem fit, patientem quidem agenti esse dissimilem, quod est ipsum sensibile. passum uero , dc genitum similem ei esse. Ad quae consequenter sumpsit sensum quendam esse potentia, quendam adhaere diuisionem facit eius, quod in potentia, dc eius, quod actu, uolens per ipsam ostendere im/proprie dici sensum pati, εἰ moueri: non enim cuiusp potentiae accessus ad actum per passio/nem , εἰ motum fit: dupliciter enim dicitur potentia sciens:& pariter omne aliud dicitur: quod enim naturam habet recipiendi scientiam, potentia est sciens, sed θc habens iam , dc quod recepit scientiam, non autem operans per illam, dicitur potentia sciens: γ quod non similiter dicitur
monstrauit. Cum autem dixisset, dc habentem iam scientiam, non Opriantem autem, poten
tu item dc ipsum scientem dici, addidit, quod qui iam speculans, dc operans est, hic est, qui
proprie dicitur sciens, cum non sit amplius potentia. Post quae disserentiam dicens eorum, qui dicuntur potentia scire, demonstrauit quod qui primo modo potentia dicitur,qui scilicet ut natura aptus est, non aliter mutatur, ut ad actum perueniat nisi per passionem, S alterationem aper disciplinam autem iam habens non per passionem amplius, & alterationem ad actionem mutatur. Cum autem demonstrauisset quod non cuiust, quod est in potentia,ad actum mutatio passione, de alteratione consequenter ipsus alterari,& pati diuisonem fecit: de sumpsit illud qui/dem corruptionem esse a contrario, Bc exitum ab eo, in quo erat, quomodo patiuntur om nia , quae in contraria mutantur z hoc uero pati dixit consistere , non quia corrumpatur, sed quia in conseruatione, dc accretione fiat, ea, quatenus se habet, ab eo, quod actu est de si δmile: actio enim, quae ab eiusmodi habitu. 6c potentia fit, cum sit persectio habitus, non fit per mutationem in contrarium, sed per eiusdem mutationem ex octo in actionem: habens enim
scientiam fit per eam operans, quod est ad idem. 6c simile accretio. Similiter quo*, cum dixis set, ut se habet potentia ad actum, quomodo, εἰ quae potentia, & ad quem actum reseratur demonstrauit, addens, speculans enim fit habens scientiam: quae mutatio non est alteratio: sis quidem alteratio ex alio in aliud, 6c est ex contrario mutatio: quae uero ex eo, quod est ira inpotentia ad actum iptum: ad ipsum enim id est, quod habet, εἰ quatenus habet. accretio est: aut si & hanc alterationem dicere opus est, aliud porro erit genus, S alia quaedam alteratio/nis natura Quod uero pati, de alterati, ut aequalia sumpserit, demonstrauit cum dixit, quod
46쪽
LIBER TERTI Us non est Maerati, tanquam enim sit aequale in ipso, quod non est pati. Quod cum clam stratavisset, addidit non oportere dicere sapientem, dc intelligentem alterari: si autem non alterati. nec moueri: nam si non est alteratio, apertissimum mutationem in loco aut in quali non esse . huiuscemodi quos est ipsius potentia sentientis ad amaalem sensationem accretio arii mutatim idcirco sensus alteratio est communius sumpta. Haec autem cum dixisset percurrit in ipsis que nam ex potentia in aetiam mutatio alteratio est, dc quae non equar enim ex habitu in aetiam qui
pipter hunc, ut se habet ipsum intelligere, εἰ sapere, quia non per victrinam acquiritur nonen alteratio, nec motus, sed aliud quoddam alterationis genus rent enim sub generatione hu/iuscemodi mutatio: siquidem perfici, Sc ad idem accretio est quodam modo eius, quod gene ratur per mutationem ex potentia materiali ad habitum: quae fit per dominam quandam.& diicipi m.aut nempla dicenda est per pastionem fieri quandoquidem &ipsa ad habendum acta habitum, εἰ persectionem ex materiali potentia fit: est enim quodammodo εἰ haec mutatio goneratio. α si huiuscemodi mutationem dicat quis alterationem, eo quod non sit alicuius foram naturalis assumptio, duos esse alterationis modos opus est dicere: dc eam, quae fit ad ipsos habitus,& naturam,& Id quod est secundum naturam meliorem scilicet eorum partem, que potvi id quod ad ipsa potentiam habet secundum naturam,& eam quandam quae ab Ipsis mel ioribus habitibus ad priuatorias dispositiones.Haec autem cum dixisset,aim distinxisset trans uit ad ipsum sensum e B demonstrauit quae nam sirptima potentia, dc quomodo, εἰ a quo ad habi/tum mutetur huiuscemodi potentia, & quomodo, re a quo ad actium secunda: 6e dicit muta/tionem quae est ex materiali potentia, ad eam, quae secundum habitum, tactam esse ab eo, qui genuit scilicet ipsum animal et quod enim generatur nondum habet habitum sensitiuum, sed est adhuc potentis habitus receptiuum: cum autem est genitum statim habet habitum sensitiuum, qtremadmodum qui scientiam adeptus est. Cum autem demonstrauisset quomodo uterm modus potentiae est in ipso sensu, addidit, quod & actu sentire smiliter dicitur ut speculari, de in telligere: solum enim hoc differunt sensitiva, Sc intellectiva operatio: est enim extrinsecum, de non in ipso sentiente, & quod auditur ab ipso, 6c uidetur, eodem autem modo dc in aliis. Cu tu rigitur causam tradidit hanc, quod sensus quidem singularium est apprihensus, in sentiente uero esse non possunt, sed propriam habent subsistentiam: scientia uero. 8c in iustus uim habent considerandi uniuersalia : quae uniuersaliter non habent propriam subsistentiam, sed in ipso sunt discursu quodammodo: addens uerbum, quodammodo et quia subsistentia etiam his, εc ipsus ese causa est in singulatibus, sed, ut communia, in intelligi habent esse, Be esse ipsorum, ut communia sunt, est in intelligente ipsa intellemi: idcirco Sc intelligere quidem in nobis, sentire uero non in nobis: quoniam ad praesens quidem, dc praesentis ipse sens , non autem in nobis sensibilium praesentia, ut,cum uolumus ipsa habeamus. Quemadmodum amicin se habent sensus, sic dc artes, quacunq; circa sensibilia. non enim in his, quae haec habent est operari,quando uolunt: cum opus sit his adesse illa,circa quae operantur. Cum autem dist licit quod de sensibilium, εe intelligibilium differentia diutius . nunc dicit intelligere quidem ipsum in nobis esse, sentire uero non in nobis. Cum autem quae dum, di demonstrata sunt sensui accommodasset, tradidit communem rationem ipsius sensus. demonstrauit enim primo,quoniam, quod est in potentia dupliciter diciturialiter enim dicitur puer posse militare dc aliter qui persectus:hic enim non similiter cum habente habitum.nondum autem operante per ipsum,iuxta secundum significatum eius, quod in potentia,stntire in potentia, dc sensum in potentia dici. De quibus potentiis cum dixisset, quia non est nominata desserentia, sed est frusta manifesta in tione: necesse est autem uti ipso pati, ε alterari, ut propriis nominibus mutationis, eiqs, quae ex sensu in potentia ad actum, ex quo non habemus alia quaedam nomina ipsis propria, acces s t ad astignandum sensus rationem dc dixit, sensitiuum potentia tae, quale ipsum sensibile actu iam est: quod patitur quidem ab ipso sensibili, nondum ei simile existens: cum autem passum est, assimilatum est, Sc est quale illud: passum autem, ut tantundem omnino ualens ac alterarum, dixit. Cum autem tradidisset hanc rationem, non ut propriam existentem ipsius sentire, std ob propriorum nominum desectum: ostensum est enim, quod non est eius, quod ita est potentia ad id, quod est actia mutatio, nec passio, nec alteratio, nec motus: deinceps ad is trionem de singulo sensu seorsum transgressus est. Capita uero dictorum. Primum sumpsit,
quod sus in moueri, dc pati. Post quod quaesiuit quomodo ipsum pati, an salicet possit ad
47쪽
id etiam a simili pati. Post qua cum dubitasset, quamobrem & ipsa sensoria non sentiantur, cum sint sensibilia, pro inlutione dubitationis sumpstissum in potentia esse, & ob id indigeremium issibilibus praesentibus ad actum, quae in ipsum agere possint. Quibus assumpsi,quod duplicitet sensus, hic quidem actu, illa uero potentia. Post quae dixit dicendum item esse, si nondum determinatum est quo nam disserant moueri, de pati ab ipso agere, quando patitur.&mouetur quod mouetur, quoniam εἰ motus dicatur actio quaedam esse. Quibus assumpsit, ouod omnia patiuntur,& mouentur ab agente actu existente hoc, quod potest passum factum ui ' idcirco patiens quidem, quia est dissimile . quoniam omne patiens distimile est: eum autem passum est simile est, quoniam in issu erat Oe potentia, &aetias. Et demonstrauit duplex id, duod est in potentia 6c quod non omnino ex potentia in actum mutatio est per alterationem. Ouibus subiunxit diuisionem ipsius alterari: huius enim declarativum est illud, pati: quod/dam enim pati per corruptionem fit, quae fit a contrario:quoddam uero dicitur pati, quod construatur 6c crescit ad sui per monem a sibi simili: est enim quodam modo similis actus, qui ab habitu ipsi habitui, a quo generatur: quod pari minime alteratio fuerit. Post quae demor strauit quod mutatio sensus ea potentia in actum non est eadem haec ei, quae per alterationem M uerum nec sic patitur sentiens, ut patiebamur, quae corrumpuntur, sed ut id, quod in s msum conuertitur. Et cum distinxista perscistionem, Sc dixisset oportere comm umbus nomis nissius uti in definitione sensus, quia caremus propriis significatorum: cum prius dixisset quo/modo intelligendum sit pati.& alterari in mutatione sensus de potentia in actum tradidit ratio nem eius S dixit sensum potentia sensitiuum esse, quale est ipsum sensibile actu, panem au ton ab ipso Nper aliud: at non, ut dixit, priusquam fiat sensus in actu. tradita autem sensus definitio est. Sensitiuum potentia existens, quale sensibile iam est actur quod /patiens quidem ab im nondum simile est, passum uero simile.
Cur accessus; eccessuq solis non pariter 1 1generosioris,o corruptionis causere
alias emm generatio alius est corruptio, Caput suartum.
I CVM accedit sol cominus generatio est, cum uero recedit eminus corru prior & est alius generatio, alius corruptio, & alius corruptio, alius generatio et quo pacto non recedens perinde, at accedens generationis, atq; corruptionis si/mul, musa est siquidem etiam oportet quae generantur ex aliorum quorundam corrumione generari de quae corrumpuntur in aliorum generationem muta xi hoc autem potio nihil utim disserret eius accessus a recessu .l ,si eorum, quae generantura iure quidem sunt principalia, illa uero secunda,& hia qua principaliter generantur contraria, erit quae est principalium, proprie generatio, quae fit sole quibuscunq; accedente: di quoniam quorundam generatio est aliorum corruptio,corrumpendar utiq; quae his,quae principaliter generantur corruptione contraria sunt:corruptis uero principalium qua & proprie est corruptio: neratio uero oppositorum his, quae non est proprie generatio abeunte longius: si secundum Maturam generationes fiant, atq; corruptiones, nullaq, obviet,& obstet causa. Hae uero irregularitatibus huiuscemodi quandom etiam conuerso modo fientadicitur enim generatio, & corruptio proprie in his, quae principaliter generantur: haec uero sunt potiora ex his, quae per op positionem ex se inuicem generantur: etenim generationes sunt horum generationes, S corru priones: quae cum fiant per annuum solis circuitum,acced te quidem,quibus accedit, mainesse generantur, recedente uero corrumpuntur, di occidunt.
Quod simpliciter ex necessitate generari, o non ex suppositone est in his, qVae circulo semper fiunt. Caput quintum .
IMPLICITER ex necessitate generari quidam docuit Aristotelis in μ secundo de Generatione,& Corruptione in talis his uerum esse, quae circulo generantur, & Diuinorum corporum circumlatronem sequuntur. quoniam enim.
quod ex necinitate est stmper est: nam quod ex necessitate aeterni significativum l est:& ex necessitate erunt haec, quae cum generantur necessatio, εἰ semper gene tantur: si autem generantur quae iterum,arly iterum generantur: haec uero sunt, quae orbicu lanter in rit et iaci igitur lant, quae ex necessitate generantur. Quod enim nullum eorum,
48쪽
quae in rectum generantur: haec uero sunt, qua non rursus, ct rursus generantur: quod in quam nullum eorum, quae hoc modo generantur,ex necessitate generetur, hoc modo demon strauit. Eorum, quae in rectum generantur, aut aliquid in infinitum iterum generatur, ut semper ei aliqua fiat additio, 6c nunquam a generatione cesset, quod persectum sit, aut sic in infinitum fit, ut aliud ex alio generetur, dc nunquam quiescat,aut finem accipit. 8c cessat quando Rcum est genitum. At nes in his, quae in infinitum fiunt in rectum, possibile est ex necessitate simpliciter generari, ne n his, quae finem habent. idcirco quod ex necessitate generatur, sic
generatur, aut quia quod generatur, deinceps aeremum manet, aut quia semper generatur rnullum autem eorum, quae generantur, aut generata sunt possibile est aetemum manere, nemin infinitum generatur: omnis enim generatio finita est: dc postquam, quod generatum est corruptum est, non reuertitur amplius, my iterum generatur: huiuscemodi enim erat quod in rectum: quare nullum eorum, quae in rectum finite generantur, possibile est dicere ex necessitate generari: quae enim generantur sunt singularia, socrates, plato, hic aequus: haec non pissunt iterum redire, arm iterum generati. si enim aliquod horum ex necessitate generaretur,uorum esset in eis& ho si primum, posterius nunc autem non sic se habet:nam secundum speciem huiuscemodi aetema perseuerant: quod non est id,quod generatur erat autem quaestio de his,1 quae generantur . si autem dc homines semper generantur, dc nunquam deficiunt, sed in orbem est oc horum generatio, quatenus homines ulli ea necessitate generabuntur quatenus hic quis dem plato, ille uero socrates . An horum generano in infinitum in rectum est, alias alio genit . de nunquam in eodem: idcirco in hoc est consequutio recta, ea, si posterius. 6c primum ex ne/cessitate. Quod autem nec si in rectum infinita sit generatio, possibile sit aliquid ex necessitate generati demonstrauit ex eo,quod in his,quae ex necessitate generantur.um est non solum consequutio illa,si posterius de primum: haec enim etiam in his,qus contingenter generantur, est uera in quibus autem posteriorum aliquid simpliciter ex necessitate generatur, in his uerum est de illud, si primum posterius: cum enim ipsum posterius genitum fuisse sit ex his quae ex necessitate: sitautem uerum in omnibus, quae generantur, si posterius , dc primum necesse est fuisse generatum,necessarium In quibus posterius ex necessitate generatur in his δc primum ex necessitate genitum suisse. At in eo, quod in infinitum generatur, nihil est posterius, de quo uerum erat illud ex necelsitate simpliciter futurum: in quibus autem posterius non ex necessitate sim/pliciter, in his, net quod ante posterius est possibile est dicere simpliciter ex necessitate sutu/rum: priori enim necessitas a posterioriobus,quando illud ex necessitate generaretur. Sed cum
nullum sit posterius in illis, quae hoc pacto generantur: neq; utis eorum, quae prima genera rur, aliquod ex necessitate generabitur z sed erit in ipsis uerum necessarium ex suppositione id si posterius ex necessitate erit, de quod prius ipso rat dubitauerit quis in his,quae circulo fiunt, de redeunt rursus, sit ne uera consequutio illa, si primum 6c posterius. An in his, quae determitnate fiunt ab his, quae circulo mouentur, uera est huiusmodi consequutior si mini solstitia hyhema, de aequinoetium: dc si aequinoctium, & aestiua solstitiar & s solstitia aestiua, aequinocti/um: dc si hoc solstitium hybernum. sed ec si hyems, 5c uer: 6c si uer, aestas: dc si aestas, autumnus: dc si autumnus hyems iterum. 6c si in his, quae primo dicta sunt est ordo terminatus dc fixus, ec nunquam deficiens, nec anticipans et quia horum substantiae, dc ordinis causa sola est morum corporum motus, cum nihil aliud ad ipsum conserat: ob quod est in his, S tem/pus determinantes dicere, quando ex necessitate erunt. aestates uero, dc autumni, dc hyemes, non item eodem modo habent rem determinatam, & si circulo generentur, sequanturq; etiam ipsa aeternorum motum: quoniam his materia ad generationem cooperatur, patiens ab illorum motu: quae quoniam non omnium pariter, quatenus sequitur secundum passiones illorum motus, & circumlationes, non est eodem modo singularibus terminata. Insuper etiam magis
ipsum interminatum in illis, quae multis sibi cooperantibus ut sint, indigent: quibus annumeratur 6c animalium generatio: idcirco uerum est in eis uniuersaliter, quod aeternum est quod cuns ipsorum secundum speciem: huius enim causa est Diuinorum circumlatio. at in genera tione singularium, in quibus maximam uim habet proximorum agentium causa, in his mini
me uerum illud, si primum, ex necessitate posterius: sed illud uerum, si possetius, ex necessitate dc quod est ante ipsum.
49쪽
Expositio textus ex tertio de Amma Aristotelis, per quem demonstravit plures
quingi non esse sensus. Caput sextum.
I ENIM Omnis, cuius est sensus tactus, εἰ nunc habemus sensum: omnes enim tangibilis, qua tangibile, passiones tactu nobis sensibiles sunt: necesseq; so uidem deficit aliquis sensus, dc sensorium aliquod nobis deficere: & quaecun uuidem ipsi tangentes istimus, tactu sensibilia sunt, quem habemus: quaecunqil Ut uero per media, Bc non ipsa tangento simpliQbus. dico autem, ut acre, 6c aqua.
uis ibi. Quare si non est aliquod aliud corpus , dc passio, quod nullius sit eorum corporum, ode sunt hic nullus porrb deficiet sensus. Videtur mihi intellectus eius, quod dicitur, conscirenti proprias'propostiones rationum , huiuscemodi esse . quorum habemus senseria, horum ouom omnium sensum habemus: si aliquorum non habemus sensum, haec non sentimus eoouod sensoria ipsorum non habemus. dixit autem ex omnibus, quorum habemus,per illud, si enim omnis. ius est sensus tactus, εἰ nunc habemus sensum: omnes enim tangibilis pastiones, ouatenus tangibile est, tuta nobis sensibiles sunt.cum enim de sensu tactus dixisset praetermisit hoc in aliis sensoriis,& sensibus addere: qui si omnes sumpti fuerint, fit uniuersale illud, quo/rum habemus sensoria, horum omnium etiam sensum habemus. illud autem, si quorum non habemus sensum, haec ipsa, quia caremus tentariis non sentimus, dixit rursus per illud, neces.se est siduidem nobis aliquis sensus deficit, & senistium aliquod nobis deficere: quia conne. xum potentia assumit oppositum eius, quod subiicitur consequenti, illud scilicet atqui nubium rutis insorium deest: quo demonstrato, sequitur nec lanium nobis aliquem deficere. Dim uero potentia, quia non aperte hoc assumit: sed cum sumpsisset quae habemus sensoria monstrauisset plura his sentaria esse non posse, ostendit quod nullum nobis sensorium deest. sumit autem quos habemus stolas per haec, &quaecunt quidem ipsi tangentin sentimus ta/ctu nobis sensibilia sunt, quem habemus: quaecunq; uero per media &non ipsa tangentes simvlicibus dico autem ut acre, dc aqua: per haec enim quod ta buum habemus sensorium sum/Dst ' Ac ad haec.duod quae istimus per aliquod medium, per simplicia corpora horum semius fit. ex quibus habemus sensoria, ex aere, & aqua. Q s, cum esset consequens o id re ciuod ex duobus his tantum inter simplicia corpora possunt esse sensoria: ex igne uero. 8e terra non Dotest esse senBrium: nam hoc demonstrato demonstratum quoq; est nullum nobis do esse sensorium: ipse uero hoc quidem posterius demonstrat, prius autem accipit tria esse sensim tactum, & illa, quae ex simplicibus, & quod ex aqua, & quod ex aere: plures autem sunt sensibilium species siquidem quaedam insibilia sunt, quaedam audibilia, quaedam oderabilia, uuaedam gustabilia, quaedam tangibilia: quod nes paria numero sint sensoria sensibilibus deis monstrat per illud, sic autem se habet,ut si quidem per unum plura lansibilia genere inter se douersa percipiantur, necesse est hoc habentem sensorium utrorunq; esse sensitiuum: ex hoc enim id dercipere possumus, quod si sint quaedam, quae disserentia inter se genere insibilia per unum aliquod senistium sensibilia fiant, necesse est habentem hoc unum senlarium utra di uersa genere lansibilia sentire. non enim, quia duo sunt etiam genere diuersa sensibilia, audi blalia di odorabilia opus est & ipsorum instrumenta. per quae stnsibilia sunt diuersa esse, pera rem enim ambo cipiuntur: quare, qui hunc habet utras per hunc tacipieti rursus quo si plura sint sensoria, per quae possibile sit unum sentire, ut uidentur se habere odorabilia: ho/rum enim uidetur & per aquam, & per aerem sensus fieri: per aquam enim aquatilia, per ae/- uero respirantia uidentur odorem percipere, quoniam horum sunt omnia: horum semistiorum alterum solum habentia ipsa percipient: non enim oportet eum utraq; habere, qui ον dorem est sensurus. Haec cum sumpsicit, de per ipsa destruxisset necessitatem ponendi quinq; senistiar quoniam tot sunt sensibilium disserentiae generales z consequmter ostendit non most esse insorium ex aliquo alio simplicium corporum, p ter quam ex aere, & aqua et quorum Dupillan uidem, qua uisibilia sentimus, habemus ex aqua, auditum uero ex aere, olfactum auum nos quidem, & non aquatilia ex aere, aquatilia uero ex aqua: nec enim ex igne potest
esse sensorium, ut in de sensu. 6c sensibilibus demonstrabit: nec ex terra sol a. quod si hoc, im/Dossibile est aliud aliquod esse sensorium praeter haec: haec autem habent perstetit animalia: nullum deest inlatium quinq; sensus habentibus, quare nec insus: nullum enim simplex praeter
50쪽
quamor potest passibile esse corpus, ut ex illo possit aliquod esse sensorium: necesse est enim latium pati aliquid ab ipso sensibili, idcircoqi 5c ex pasii sibili corpore constare: at cuintum corpus ostensum est impasii bile esse.
Alius textus expostio ex tertio de Anima, quo surrit, quomodo consensus
nobis sentientibus fit. Caput septimam.
U O N I A M autem sentimus quod videmus, de audimus, necesse est aut in s. ν
uisu sentire quod uidet, aut altero. Quatit quomodo consensus in nobis fit quando sentimus aliqua, 6c aliquo, 6c sentimus nos ipsos sentientes: cuicunmenim sentienti aliquid cum appraehensione huius, quod sentit, fit quidam codi sensust de huius quod sentit, ipse porro consensus: fit ne nobis per eundem semium , quo oe ipsius sensibilis appraehensior ita ut uisu uideamus ipsa uisibilia, 6c sentiamus nosipsos uidentes: aut uisu quidem uisibilia sentimus, alio aurem quodam uidere ipsum Et quod quidem non alio demonstrauit per id, quod plures erunt eiusdem sensibilis sensus.s enim erit alius quis, quo uisionem sentimus, & non idem uisus,quo videmus, sensus sentiens uisionem simul 5c colores sentiet: nam qui actionem, quae circa sensibilia fit, sentit, sentiet Sc haec, circa quae 5c ipsa uidendi actio: sunt autem haec colores ipsimam nil aliud est uidere,quam uisu agere circa uisibilia:quare uidendi sensus sensus in aetionis circa uisibilia uersantis a sensu uisi uor imγpossibile est autem ipsum circa haec sensisse adtionem, nisi de haec ipsa sentiat, circa quae uersatur actio sed si hoc erunt sensibilium plures sensus,it,qui haec ipsa sensibilia principaliter sentiunt, Scqui actiones sensuum circa ipsa sensibilia sentiunt:hoc autem est absurdum propria cuim sensui sibilia pluribus sensibus sensibilia esse dicere.Praeterea si alius quidem est, qui sentit, alius uero, quo sentimus nos ipsos sentientes, in infinitum abibit: nam & ipsius uidendi sensus erit rursus consensus nobis per quendam alium sensum , 5c ille rursus alium quendam hahebit sentiem rem hunc ipsum, quem sentiens ipse consensum facit, re hoc in infinitum: absurdissimum au tem hoc: derelinquitur eodem nos sentire senfibilia, & actionem circa ipsorum sensibilia. Sed si est operatio ipsius uisiuae potentiae uidere, percipiet uisus ipsos colores, dc ipsum uidere: at si necesse est ese coloratum, quod percipit sensus uisus, & ipsa uisio, si uisibilis est,colorata erit. Primam soluens dubitationem, primum quidem usus est hoc, uisum non solum colorum.aut coloratorum esse sensitiuum, sed etiam priuationis ipsorum: Ostensum est enim omnem se sum etiam sensibilium priuationem eundem sentirer uisu quippe ipso lumen sentimus, de tenehram. Secundum sumpsit, quod& ipsum uidere coloratum quodammodo est: cum scilicet uidete ipsum fiat cum sen sorium speciem sensibilis abis subiem illi materia receperit. cuius ignum addidit, sepe abeuntibus uisibilibus in ipsis sensibus permanere quasdam ipsorum sensationes , εἰ apparentias. Haec cum dixisset ad solutionem dubitatorum, quibus deinceps usus est ad solutionem dubitationis, quod fit, Sc quomodo fit demonstrat. dicit sens bilis rei actum, Bd ipsius sensus unum esse, ratione solum differentes: quia esse ipsi sensui in actu est, in habe do formam ipsius senisi lis sine materia: sensibili uero in actu, in haberi sormam eius sine materia. si enim est motus, qui a mouente fit, qui est in eo, quod mouetur, Sc passio, quae fit ab Mente in agente, 6c patiente, necesse est Sc motum, qui fit ab ipso sensibili, dc passionem, quae fit ab ipso, factam in sensu, in potentia sacere sensum in actu . nam ut amo, εἰ passio est in patierite, Be non in agenter esset enim agens patiens, idemq; agere de pati, ut demonstrauit in physico auditu, sic&aetus sensibilis. εἰ maxime sensitivi. Cum autem haec in hunc modum se habe/ant: de sensus in actu fiat sensibilium formarum receptione aris materia, fiet in nobis merito, una cum sensatione sensibilium, Bd consensus ipsius sentiendi secundum eundem sensum: ex receptione enim speciei a sensibilibus extrinsecus existentibus illorum appraehensio et ex eo uero quod habeat in se sensus speciem sensibilium, re ob id ipsum etiam hanc quodammodo sentiar, consensus: si enim uisio per formae ipsius sensibilis receptionem fit: similis autem Ac de aliis seimsibus est sermo: speciem accipiens uidet, seipsam simul uidentem uidens fit. Fit itaq; ipsius sensationis consensus , quando sensus simul cum sensibili propriam etiam cim sensibile percis pit actionem: idcirco ex necessitate sequitur ad quemlibet sentientem una etiam seipsum sentientem sentire: cum sequatur ad sensum sensibilium albquod exteriorum sentientem una de seipsum sentire.