장음표시 사용
211쪽
facillima , tutillimaque csset, monstrarent. Cuius quidem sollertiae tot exempla in omnibus fere iureconsultoruin responsis exstant, ut exempla accumulare veste nihil aliud esset futurum, quam meridie lueere cereum. Ne tamen in quaestione sint huius modi exempla , eorum pauca subiiciam. MODEsTINus in ipso libello a , ei, qui procuratorem absentem satisdatione releuare velit, hanc praescribit mulam mandati , quae per modum litterarum , ad ipsum aduersarium directarum , concepta sit, ostenditque , ita esse futurum , ut hoc casu , litteris domini adprobatis , tamquam praesentis procurator intelligatur. Quem locum pluribus exposuerunt viri doctissimi, Io. SCHILTE Rus
M et HENa. BRENκΜΑNNus 9 . Simili ingenii sollertia Q. Mucius
SCAEVOLA Omnem captionem , quae in adrogationibus adolescentum Videbatur metuenda , . exclusurus, certam scripsit formulam iurisiurandi, ab adrogante praestandi, cuius meminit A. GEL Llvs . Quod quamuis tamquam pontifex maximus secisse videatur : tamen ex penu iuris prudentiae heu rematicae, qua ipse excellebat, eum cautiones illas omnes deprom sisse , probabile est , ut tunc vel maxirne Verum adparuerit, quod ipse SCAEvoLA apud CiCERONEM o se ex patre suo audi-uisse ait, pontificem neminem bonum esse, uis qui ius ciuile cognosset. Quis cauti demum fuerint prudentes in actione Optima tutissimaque ex pluribus seligenda, inter alia patet exemplo AN TlsTlΙ LABEONis D, qui
consultus de specie, ubi quis, rogatus pecuniam mutuam, pro nummis rem vendendam dederat, ut pretio uteretur, actioni ex mutuo. quam alii commendant v actionem praescriptis Verbis, tamquam tutiorem, praeferendam esse, censet, ut innumera huius Seneris exempla alia , quae fere utramque paginam in Pandectis nostris faciunt, hic praetes
Postremo et id agebant iureconsulti, et in id omnes ingenii intendebant neruos, ne clientes sui raperemur ab iis , quibuscum illis erat aliquid negotii. Hunc vero latissimum habebant campum, in quo excusererent , ingeniique vires cum laude explicarent. Ob hanc potissimum in cauendo prudentiam eorum domus, tamquam ciuitatis oracula quaedam celebrabantur, ad eosque sub ipsum galli cantum confluebat, liminaque obsidebat turba consultorum. Sive enim contrahere , siue
212쪽
adire hereditatem, siue eamdem ex fideicommisso restituere vellent riureconsultus quidem interueniebat, qui cautiones stipulationesque eoniaci peret , vel conceptas ab aliis cum cura expenderet, omnesque, qui inoidere possent casus, animo praeciperet, et clientes aduerius qua Gcumque aliorum fraudes , calliditates, machinationes , veluti antidoto quodam praemuniret. Fieri potuit , ut viri boni aliquando iusto essent suspicaciores, et cautiones abundantes et superfluas , ceu vocant , a , nonnumquam adhiberent. Sed id quisem vel ideo illis vitio verti non debet , quod innumerabiles sunt hominum fraudes . nec quidquam tam bene subducta ratione a quoquam fieri potest, quin acutior atque ingeniosior si improbitas, ut si in alterutram partem peccandum sit, satius videatur, iusto suspicaciorem esse, quam nimis credulum. Notum enim eii Epicharmeum illud, neruos atque amrus sapientiae est. , non temere credere , et sapienter iam olim dixit
Qui cauet, ne decipiatur , vix eavet, dum etiam cauet 2 Etiam , quum cauisse ratus, saepe is cautor captus est.
Enimuero ne verbosior , quam par est, sat praefatio , demum ad rem redeo, id est, ad ἀ -- SAM. STRYRII librum de cautionibus contra tuum. Non ignorabat vir prudentissimus , quantum momenti positum sit in iuris prudentia heurematica . cuius nos hactenus primas veluti lineas duximus , et quam procul illi omnes absint a vera iureconsulti laude, qui in hac sapientiae ciuilis parte omnino fiat hospites. Meminerat , temporibus etiam insequentibus non defuisse decora ingenia , quae in ea quoque iuris prudentia ad veterum illorum, laudem, quoad fieri poterat, adsp rarent, inter quae praecipue MAR. SOCINUS, iureconsultus Senensis egregio isto εἰρ μοι n, quod CAVTio Nis SOCINI
nomine venit, insignem, nec minorem , quam ullus Veterum , laudem
est consequutus e , quamuis illud εἴ huti ab aliis ANGLLo, ab aliis DURANTI tribuatur, quorum in operibus iam simile quid reperitur, d). At plerosque tamen eorum , qui a restitutae iuris prudentiae temporibus huic ruris prudentiae parti animum adpulerunt , plus astutiae, quam sapientiae ad hoc studium attulisse , res ipsa docebat. T
213쪽
Ies profecto sunt, qui in primis magni olim a pragmaticis fiebant ,
IOANNEs A DEO, Lunovi Cus ROMANV s. lo. DILECTvs GUALDEN- Sis, THO. FERRAT ivs , MARC. AN T. BLONDus, et, cui primus fere locus deberi videtur , BARTH. CAEPOLLA , qui non cautiones sed cauillationes et fraudes commenti sunt , easque nouis veluti fraudibus, ne perpluerent scilicet. texerunt, parum solliciti, honella atque aequa eslent, quae suaderent, an turpia atque iniquissima,
Dolias, an virius, quis in hosti r Mirat ' ca
Quo maius vero histe cautionibus pretium statuebant rabulae , quibus caninum illud locupletissimum quemque adlatrandi studium, concessumque intra moenia et in ipso foro latrocinium curae cordique erat e tanto minus illae sese probabant viris bonis , et in his SAM. STRYxio, cuius non minus pietatem, quam doctrinam et prudentiam , ii omnes ,
quibus notus ac familiaris erat, admirabantur. Itaque non modo a neruissimis istis cauillationibus, quarum ipse speesmen in hoc opere deerat b , quam maxime abhorruit, verum etiam cautiones nouas dis nioresque Christiano iureconsulto, excogitare , iustoque ordine inucem edere constituit, idque praestitit adornatis praeclaris illis vol minibus , quae trito magis et familiari caussarum patronis, quam satis Latino, vocabulo, cautelas inscripsit, quibus, quid in praecipuis negotiis, quae in vita humana incidere solent, veluti in contracti-hus , testamentis, iureiurando, actionibus , cauendum prouidendumquest , tam solide ae sapienter exposuit, ut ricra exstent alia eius argumenti volumina, quae cum STRYKIANIs illis vel auctoritatis pondere, vel utilitatis ubertate , comparanda esse videantur. Itaque non potuisset a iuris studiosis maiorem gratiam inire vir integerrimus , quam dum nouam hanc e/itionem curauit, quae saltim chartae litterarumque nitore superioribus nihil omnino concedit. Iam nolim a
me exspectes libri utilissimi elogium , quum nullum reperiri possit magnificentius, quam quod in ipso titulo praefulget, nomen illustre incomparabilis STRYRII. Vale. Haiae Magd . pria. I. Martias IT36. NB. Num XIIII. quem nondum habere potuimus, ad huius Sylloges snem remittimus
214쪽
QVamuis IAC. QuiACii , quae exstant , opera tam Vasta ac prope immensa sint, ut plura legisse vir iste incomparabilis, quam alii viderint, plura, quam alii scripterint, diuino ingenio compreliendisse. plura denique, quam ullus hodie lecturus sit. scripsisse videatur a rtantum tameta abest, Vt in tam illustris ingenii monimenta cadat illud CALLlMACHi apud ATHENAvM b , μγω βιβλών smis ἔν- τῆ μεγε κα- , magnum librum, maguum esse malum , ut quo maior est . cuiusuis libri, ab eo editi , moles, eo plus pretii illi a viris doctis merito statuatur. Nihil enim in illis vulgare, ae veluti e triuio petitum est. nihil , quod aeque facile a quouis alio, quam a CV ACIO , discere pos. sis: sed praeclara omnia, selecta, atque admiratione dignissima, ut ea Iegentes nulla capere possit satietas aut fastidium, et reipsa vir ille doctissimus praestiterit, quod eum auditoribus . verbosiores flagitantibus commentarios, respondisse ferunt , se dotiis scribere , visa vore indoctos dorere e ). Enimuero omnibus, quos OviAC Vs reliquit , libris
nescio an palmam praeripiat tesselatum illud OBsERVATIONUM ATQvREHENDATIONUΜ opus, aut non , uti reliqais , Vnum alterumue , sed Plures , quam triginta, annos impendit . et in quod ille, tum quidquid reconditae eruditionis ex antiquis omnis generis scriptoribus eruerat. tum quidquid ipse ad illustrandam ornandamque iurisprudentiam exco-fitauerat, tamquam in promtuarium quoddam locupletissimum, coniecit. librum harum obseruationum primum edidit Pariliis anno MDLvi. , se cundum anno insequente , eumque mox tertius eodem anno sequutus est, quos omnes Bartholomaeo Fayo . Senatori, inscripsit. Biennio post lucem vidit Liber quartus , uti anno MDLXII. quintus, Consecra C e a tus a Prediarum postremo Marsi se Tachar. Psthemus in praef. com-
215쪽
tus viro eximio, Michaeli Hospitalio. Hinc porro anno MDLx IIII. tres libros sequentes Ioanni lacobo Cambrayo, Magistro libellorum et Ac demiae B: turicentis.Cancellario , dicauit, anno vero MDLxv IIII. Libros e
VI H. x. et x . et quadriennio post libros XLI. X II. et sequentes, anno NDLxxviii l. Libr. IUD l. x Vriri et XX. ann. MDLXXXV. Libr. x xl. xx G.
xx IV. et x xl l I. publici iuris fecit, eodemque anno libros x xlial, adhuc editos, uno volumine comprehensos prodire vidit Pariliis. Quae enim anno ΜDLxx. Lugduni lucem vidit editio, non niti undecim libros complecti potuit. Consilium fuerat Cul ACIO , opus illud ad x xxx. usque libros, quorum singuli totidem capitibus absoluerentur , perducere, eumque sibi ipse vitae et scribendi finem fiducia virium ac Moctrinae praescripserat a . Sed aciem intcntionis idem . quod omnia mortalium consilia turbat, fatum abrupit, nec plures ipse libros , quam viginti quatuor , vivus edidit. Vice limum enim quintum cum duobus insequentibus et parte vicestini octaui, non ipse publicauerat, sed Francisco Pithoeo , morti iam proximus , supremo elogio publicandos, te ste MENAGlo b , mandauerat, quem id mandatum religiose exsequutum esse, argumento est editio Coloniensis anno ΜDLxx xxv. quinto post
mortem CUI AC i anno curata. Et intra hunc librorum numerum stetit viri incomparabilis diligentia , fatisque plura nobis inuidentibus ,
iam Pendent opera interrupta , minaeque
murorum ingentes , aequataque machina eaelo e PCeterum ex eo tempore saepius non una forma ac mole prodiit hoc opus, et semper tamen emtores reperit tam facile, ut exemplaria iam
pridem desiderari coeperint in tabernis librariis, idque impulerit virum publici egregii studiosissimum, qui bibliopolis Orphanotrophei praeest,
ut nouam curaret editionem, cui nec ad typorum et eoantiam , nec ad chartae nitorem, quidquam deesset. Ei vero quum praefationem ego praemittere iuberer : facile quidem intellexi , nihil mihi fore procliuius , quam in C v IACH laudes excurrere , ipsosque hos obseruationum libros lectori, iurisprudentiae ac elegantiorum litterarum amanti , argumentis quam plurimis commendare e sed non minus, me sic actum acturum , eumque , quem nemo vituperat, laudaturum esse , facile intellexi. Nam ut Cyrenaeus poeta din facile ait esse omnibus, laudare Apol-
216쪽
OBTRECTATORIBUS ET ADVERSARII S. aos
Apollinem : ita mihi perfacile videtur homini quamlibet infanti atque
indiserto, laudare Cui AC lv Μ, at difficillimum viris etiam eloquentiss-mis, eum ita laudare , ut non aliquid de eius laudibus detraxisse videantur. Cogitanti itaque, qua de re potissimum tecum confabularer , nihil mihi occurrit , quod ad illustrandas Cul ACII obseruationes magis pertineret , quam accuratior qorum hominum notitia . quibuscum certandum fuit viro incomparabili , et quibus ipse plerasque obseruationes suas opposuit. Sine ea enim fieri vix posse arbitramur , ut quin suam vel luctuosam bonis litteris illorum temporum faciem satis per-piciat , .vel ipsas obseruationes recte intelligere, et de iis aequo Ioue iudicare pollit. Equidem in ea tempora inciderat aetas Cul ACU , quibus , senescente incies glossatorum auctoritate. id tamquam ex compacto agebant viri docti , ut iuri rudentiam pristino nitori suo restituerent, adhibitoque cultiorum artium praesidio dispellerent caliginem , quam illi a tot sa χulis doctorum barbaries offuderat. Ex quo enim ANDR. ALCIAT vs nouum signum ad melius de iurisprudentia sperandum sustulerat : eo exemplo excitati viri doctissimi , AEMI Llvs FERRE Tvs , AN T. Go-VEANus, AN T. AvGusTi Nus, Gui L. BUDAEUS, EGUIN. BARO, ARN. FERRE nlus , nihil reliqui fecerunt , ut auditores suos ab illa glossatorum illuvie ad nouum interpretandi genus traducerent. Eam vero felicitatem Galliae inprimis destinauerant fata, in qua eo magis indies emorescebat mascula illa et castior iurisprudentia , quo plures horum aliorumque virorum doctillimorum in regno isto ingenii sui vires ex plicabant. Quum ergo et Cui AC Ius iuri rudentiae adiecisset animum, praeceptorum sibi in patria delegerat ARNALDvM FERRERI vae , quitum Tolosanam cathedram doctrinae atque eloquentiae laude prae aliis illustrabat. Quantum per illum profecerit, nemo Planius dicere potuit ipso Cui ACio, qui, quoties praeceptoris sui meminit, ei omnem , quam sibi pepererit , doctrinam acceptam ferre non dubitat. Nam in epillo-la, qua illi commentaria ad titulum de usucapionibus et aliquot insequentes inscripsit a , his eum verbis adloquitur : Abit vero moribus meis ea labes , ut a quo traditam Diris Hsciplinam habeo, non me agnose
eam accepisse. Tu me, ARNALDE FERRERI , suo tempore, concurrentibus undique auditoribus Tolosae iras ciuile pro te; iris, doctrina tua insommasi, et, quantum in te fuit, exornatum ea tu fructumque reddidisset nee unquam ipse alium taris praeceptorem laudauero. Et in alia epistola ad
217쪽
e multis, quos audiui, FERRE RIVΜ excipio , siummum et admirabilem -- reconsultum , quo nemo publice docuit . vel docebit umquam ornatius, sub tilius , facilius , Deue et diligentia maiore . nemo , qui audiuerit, dicet j
eus. At , si dicendum quod res est, plus discipulo magister , quam magistro discipulus , debuit , nec FERRE Rivs cum CVIACIO , quendi institutione sua formauit. vlla ex parte est comparandus. Quamuis eniim esset vir doctus , et rerum ciuilium perit illimus , rebus quoque , cum in suprema Parisiensium curia, tum in concilio Tridentino, variisque legationibus gestis . celeberrimus a : non tamen eo studiorum genere , quo CVIACI Vs alios omnes superauit , sed disciplina forensi, prudentiaque et eloquentia ciuili, enituit, nec quidquam ei CVIA-Clus, praeter prima ac vulgaria iuris prudentiae elementa debere potuit. Itaque ipse sibi et doctor, et ἐργοδιωίης, suo Marte non Π odo ad illam Graecae Latinaeque eruditionis laudem , sed et ad sumn umiurisperitiae fastigium connixus est , ut primus fere iurisprudentiae absterserit illuuiem illam , qua per tot saecula inquinata fuerat a glo G satoribus. Iam voluentem hoc saxum C v I AC iv Μ eorum omnium in se odium'prouocasse , qui ultra Accurlium sapere religioni sibi ducebant, adeo non mirum est , ut, si iis placuisset, id vel maxime mirandum videretur. At eo sidere natus erat vir doctissimus, ut non minus viri eleganter docti, quam veteris barbari ei adsertores, hellum ei ἀσmνδον ac paene internecinum indicerent: et hi quidem , quod cornicum oculos configere velle videretur , illi , quod istum excellere ingenio . et magis ab hominibus doctis, quam perpeti ipsi possent, celebrari animaduerterent. Et barbaros quidem istos alto supercilio despexit vir doctissimus . nec eorum oblatrationibus magis umquam , quam fulgure ex pelvi, exterritus est. At cum viris doctis illi per omnem paene vitam decertandum fuit, et, si a paucis , quos ipse plerosque formauerat , discesseris , quales erant Ios. IusTVs SCALiGER h) .
Ottra es aliares pieces, concernam is Conrire
218쪽
oATREC'ATORIBUS ET ADVERSARIIS.
. BRi a reliquos aequales suos tantum non omines obtrectatores hostesque habuit acerrimos. Hinc ipse in Epistola ad Monluctum , Episcopuni et Comitem Valentinum b , conqueritur, frustra se o
trectatoriιm .s qui sui, qui huis eant itineribus, iudicium requirere, frustra aduersariorum . quia suis deuia sectentur: enim illum ir tem molarum se suamque docendi rationem aulae ari, abhorrere, nec jecus , ac sanguinem viperinum potemque , vitare. Non ergo ea fuit Cul Cli felicitas , quae paullo ante laudati, CALLlΜACHl , qui in epitaphio, patri suo icripto, se κρε συνα βαφιδείης , inuidia meliora cecinisse gloriatur se , nec sub Herculis eum sidere natum dicere posissimus , qui cum monstris tantum bellum gessit. Ipsi enim eum viris doctis, et bene de communi arte meritis, magno quidem reipublicae litterariae bono, ad quam tam eruditarum litium Ductus haud exiguus peruenit, sed non minore molestia sua, per omnem Vitam pugnandum fuit. Expertus quidem in se eit vir doctii simus, quod o seruauit PLvTARCHvs c d , inimicos , perpetuo vigiles res nostras
infensos obseruare, circuire vitam, studiaque nostra, Undiquaque ansam nocendi calumniandique capere , neque tantum per quercum visu, Vtilynceos, penetrare, aut per lapides vel testas, sed et per amicos, famulos, familiares quoscumque, quid rei geramus, Pro virili explorare, et, quid capiamus conii lii , per cuniculos inquirere ac perscrutari: quin tantam esse curiositatem hostium, ut et somnia nostra perquirant. Quemadmodum ergo continentibus vicinorum bellis atque
expeditionibus, quaelibet sibi ciuitas tanto diligentius caueat , legeseque et sanam rei p. formam seruare studeat: ita ab inimicis homines cogi sobrie vivere, sibique a negligentia et incuria cauere, et nihil . nisi subductis rationibus, agere, saepiusque sibi in memoriam reu
Prob , quam gauderent Priamus Priamoque creati Et hunc sane frumim se ex delatoria obtrectatorum curiositate capere .gloriabatur etiam CVIACIus, ea quippe multo cautior factus, nihil ut doceret scriberetque, nisi subductis rationibus , nec umquam commit
219쪽
teret, ut latus praebcret aemulis , quos sua om qia oculis emissiliis eircumspicere, non ignorabat. Vnde dicere saepenumero solebat, se aduersariorum odio exacui , et quidquid m iuris disciplina profecerit, id . omne se aemulo atque obtrectatorI, FRANClSCO DUARENO , acceptum
Quamuis vero Cul ACH vicem dolerent boni omnes, et nos et i iuriam a plerisque aduersariis factam esse non dissileamur : negandum tamen non est, etiam Cul ACIVM passum esse suos Manes, et aliquari
do sibi iusto plus indulsitIe. Erat enim ille quidem vir optimus . sed
paullo commotioris tamen animi , qui inimicorum insolentia irritatus, facile excandesceret, omnesque , qui ab eo dissidebant , haberet sospectos , iisque non modo argumenta, sed et conuicia, anagrammatismos, paranomasias , opponeret , quos sales ipsi ingenium foecundissimum facile sussiciebat. Hinc Io. BOD Nus illi κα άνάγυμμα erat AN Divssi NE Boso b ; IOANNES ROBERTus itidem tranipolitis litteris sERO IN ORBE NATvs e , Gul L. FORNERIus petito ex iure Iustinianeo Q acumine , fornacarius , qui obdormietit ad fornaeem e , alii aliis nominibus eiusdem generis notantur. Quam in conuiciando intemperiem acriter perstringens FR. HOTOMANvs f : Dura certe, inquit, siti verba sunt, et petulantia, et dictu aspera , et vix ingenuo cuiquam ferenda e Seutica dignus , sullus , mendax , eaecus, caliginosus , or durum , pro quibus nequaquam illa referenda fuerunt , tritamsata , Dummem lium eo es.r , temulentus , turbulentur, lutulentus , cetera. Haec vero sunt illa litium flabella , quae homines , iam dum Cul ACIO insenses, ex insanis reddiderunt furiosos , viroque bono, etiam bonam defendenti cauta sum . incredibilem inuidiam contarunt. . di Deinde et nimia aliquando ingenii siducia plura iuris capita, etiam nulla cogonte necessitate , sollicitabat , pluresque veteres ac probas i ctiones loco mouere , alia ex leuissimis caussis expungere , alia r sigero ex ingenio , religioni sibi non ducebat , idque facere solebat eo lubentius, quo elegantiores erant diuinationes , quas tantum parturiebat ingenium. At quum non parum periculosa videre-
ur illa leges pro lubitu figendi religendique licentia , et saepe , Ob
220쪽
OBTRECTATORIBUS ET ADVERSARIIS.
seruatite a inpliismo BYNKERsHOEKlo ain , pendeat ab una particula falutari salus hominis , ut , ea addita, Titio debeatur. quod nunc, s legem sequamur, deberetur Isteuio e tantum abest, vi hoc Cui ACil inititutum Obtrectatorum reprehensionem effugere potuerit , ut ne amici quidem illud probarent, et nec discipuli eius omnes, quibus alioquin sacrosancta erat Doctoris memoria , eius vestigia hae quidem in re promenda existimarent , quod vel Io. MERCERii b graue ea de re testimonium , et IANI A CosΤA, viri modestissimi, exemplum satis s perque ostendit. Quemadmodum enim hie, tametsi a Cui AClo formatus , ab omni tamen truculentiore eritica , quae urendo sanandoque omnia peruertit, sese prorsus abstinuit : ita ille, Cui ACIo licet amicissimus, in hanc insanam correndirum libidinem, uti vocat, acriter inuehitur, ita tamen, ut, qua est modestia, aliquid concedendum existimet viris magnis, in Senioque et doctrina praestantibus, quod non statim etiam dupondiis sit inclulgendum. Necesse id quidem , inquit, fuit , et es nunc quoque, ut inquiratur in quemque Deum , si quis forte
obiiciatur contrarius , 'ne eius vera et genuina Delio , quae conferaur oomnibus vero palim id concedendum non es, ut in corrigendis iis, quac vitissa putantur . administrent. Non es , inquam . id euiu uis ex plebe d diorum , quod iam omnes plane discipuli et tentant, et audent.
Denique, quod facile contingere solet hominibus, tam multa edentibus Volumina, ut dum noua quotidie excogitant, sibi non constare videantur r id et Cul Acio usu veniebat, qui sua ipse vineta aliquando caedebat, siue quod dies diem doceret, siue quod virum doctum , uti rem interpretabantur aduersarii, eorum , quae antea scripsisset , cepisset oblivio. Quod itaque in homine ingenuo magnopere laudat SENECA e , quodque ipse CVl Acivs d , exemplo usus Papiniani, iurecor sulti, etiam atque etiam commendat, ut quae vel falso, vel inepte aliquando et senserint, et scripserint, ingenue retractent, nec in iis contra , quam postea resciverint , tam obstinato , tamque obfirmato animo perseuerent et id vel maxime vitio versum est viro incompar bili , adeo , ut integros variantium Cui ACll interpretationum libros compilare non dubitarit ΕΜ. MERILLivs e . In his ergo Cul AC ius nudum latus praebere visus est aduersariis , qui quibus artibus eum
a) COR N. PAN BYN Rs . praefati se SENECA de Benes Lib. IIII. Cap. Obserae. priorum. XXXVIII. b) MERCER. conciliat. p. 3 s. id in Curac. Lib. II OV. Cap. XXXVIID