Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

371쪽

PRAEFATI IN LIB. retultitis scientia, dialecticaq; subtilitate iuuatur, quae omnia rhetorica praeceptione colligere omnino impos ibialas Multa enim de pene infinita sunt, quare nisi quis

r nulla uiderit,audiuerit, tramuerit, quid de re propo dicut , non habebit. Quam ob rem uix demum in senectute eius inuentionis copiam busere possumus, quae rebus, perasonis,locis,temporibus,causis sic accommodatur,ut oratotari digna Ube uideatur. At elocutio et omnium cstitum est, e rhetoris sola praeceptione absoluitur: non minus enim adolescens ac iuuenis, ne magis etiam dicam, uiro uulsene compositione,clausula,n ero, caeterisq; huiu modi ductis tur. Nam bene sententiarum grauitate magis .iuuenis sua- virite uerborum deIedlatur.Rhetoru autem adeo proprium est de elocutione dicere,ut multi iterint, qui memoriam crpronuntiationem natura solum nuentionem et disti ossitiois nem alijs artibus,quibus prudentis,et ingentu acuitur, non

rhetorica male isti quidem, sed quod freέν fustent ri posset constare putarint. Elocutionem nemo unquam auctuc est oratori eripere,hac non efficitur,ut quum ornate, distincte, pertes dicas, eloquens merito esse vidcaris. Quas ob res elocutio mihi caeteris rebus anteponenda videtur,

praesertim quam uideam quod inueneris, etiam si optimum sit,deiectum tamen, nis elocutione perpolitumst, depressumq; uideri Praeterea pulcherrimum omniu esse credenaedum est,ea in re caeteris omnibus praestire,qua ipsa natura hominum cunctis animantibus antecellul. Quares loqui proprium hominis est,eus re a ceteris maxime animantiabus diij rt,nemini dubium esse puto, omni Mireriam, qπας

naigra humano generi praebuit, ornatam elocutionem esse locvtionis

pr.estititifimam. Num ratio quidem ipsa, quae in mentisi U intellectusq; abditis recondita est, nisi oratione silerit eliis

372쪽

silice qui,nisi firro prouocetur,nec ignem quidem aliquis unquam appellabit. Quare si quam maximam orationes nostras fulgorem edere desideramus,elocutionis praecepti in primis ratione percipienda,exercitatione firmanda, o

usu ita nobis Aciliora conficienda sunt ut nobiscum nata esse uideantur,praesertim quum ipsa natura, quae in ado-

reficentia solidiores inuentionis rationes, aliuruamq; liberalium artium subtiliora theoremata assequi non patitur, ad hanc rhetoricae partem nos invitet. Nihil enim Acilius arripitur in adolescentia, nihil diutius retinetur, nihil aetatem eam magis obtem,c allicit,quam numerosa et explicata oratio. Quid ergo rudius, quam id contemnere, quod hominem perficiat quid incommodius, quam id abjjcere, quod te caeteris hominibus praestitatiorem reddat quid ignauius, quam id non assequi, sine quo uitam ducere adeb alientiam ab humanistite est, ut ipsa natura, quo huic rei uaces, tempus tibi concesserit non ne tibi in mentem uenit,praesertim quin canes,boues,asinos, psittacos, desulta huiusimodi uel

contra naturum suam humanus uoces aut percipere aut

pro irre cogas,quam erubescendum sitsi ea negligis,quae tibi natura insita sunt Sed quid opus est uerbis omnes ita esse fitentur,huic rei dandam esse operum non negant.V τum,nestio quibus delicijs, quibus uoluptatibus corrupti perditi sic consumunt doloscentium, ut quum in maiorem aetatem peruenerint,tunc demum, quΘd eloquentium amiserint,poenitere eos incipiat, ne tum quid fluum velint aliquid boni capere,queunt. Nam quum uel primorum elementorum penitus nudisint, aut abore repelluntur, aut fistidio abducuntur. Verum de his quid omni literarum

pudio abhorrent, nimis ore is multa, qui uero philosophiant,

373쪽

ra, omni dignitatis expers, autoritate nulla erem, nuta expositione ornata, nullo eluti in io, iacet in tenebris, quod non frgit Socraticam omnem illum similiam, nec disciplinam Stoicam, nec Academicam latuit.nes enim acile apud maiores nostros,im Latinos, quam Graecos elegantutis aliquem orationis expertem inuenies, is ut omittam carneadem, Critolaum, Aristippum, Theophrastum, Diogenem, qui eloquentes homines tantum caeteris praestire censebat hominibus,quam ipsi rudes homines ab unimantibus distent, ut alios omittam innumerabiles Plutonem sipsum eloquentiae fonte,caeterosq; ,qui eius uestigia diligenter secuti sunt, Aristotelem illumsummum proli tophiloi, in istoreis sophiae magistrum, quem illi suum principem esse uolunt, quem probe totis sequuntur viribus, quem diligunt, admiarantur,amplectuntur, Aristotelem inquam ipsum inspici mus Quid ergo sphilosophiae caput, ex oculus, eloquentiae ne praecepta contemnit At nemo udicio meo,ornatius,

nemo distinaeus,nem ninerosius simul e grauius locutus est: adeo ut si quis deustigat humana oratione uti, non praeiuntiore, neq; elegantiore dicendi orma eum ut conatendere ausim,qui non se sol sed nos quos docere cupiens, plura huius artis ornamenta reliquit, quam hi qui est rhetores profitebantur. Inscitius quis philosophiam ei

ademerit,quam eloquetiam non concesserit .Fertur enim in Lγcio ante prandium quidem ea deambulando secreta naisturae explicasse,quae ipse ακροαμιατικα nuncupabat, post Aeroamarica, prandium maiore medius fidius diei parte,oratorius artes,

374쪽

3 4 TA A P. PREFAT IN LIB. V. phum omnem,nisi eloquens fit,parum aut etiam ibi ab eo di irre, qui quin sese diuite profiteatur, tamen uel bis

communibus,quae naturae necessaria sunt, non mediocrem

inopiam patitur: C recte quidem. Num ut qui se diuitem ostent, si essistidos ampli)fimos,nec magnificas aedes habeat praeterea si e calceis digiti erumpunt, totumq; corpus sordida aclinestrata ueste contectu sit, is no modo pauper, sed genus omnino is inops habitus deridetur: Si quisendi se ambitam,rerum causas,coelestium naturam,unde quaelibet fat,qu) ruat scire profitetur,nisi orationis quos

copia tanqua auro aut gemma,exornet et illusi et doctrinani omniscientia inops uideri debet. Uerum haec alias Iatim. Nunc perinde ac pateat elocutionem reru humanarui

principem esse, ea quid praecipi possit, diligentis Uderabimius hoc unum addiderimus,non eum nos elocutione approbare, cui nulla est. subieci sentetia uel scietia. Quid enim tam ineptu tu inane,iam βιriosum,qua uerba in numeriι construm,quibus aut nihil ut a re qua de agitur,alienum aut leue quid inesse uideatur vim mihi quidemst ornatae, mero aes orationis,ta rerum intelligentis,utram uelim optio detur ro postremum tanquam diuinum eleg rim ictusquψβrio rum bycerem. Verum utrunq, mi quum inuenituri quod uulgo erat antiquitus, his perditis

temporibus ne eri quid poste uidetur nescio quid perf-

et , res diuinam efficitur. Quamobrem nobis placet,si qui propter aetatem utrunsse habitura non speret,si nil aliud nisi ut sciat quaerit,caussis rerum, uertis scientij et potitas elaborandum. Sin reip gubernandae gloriam appetit rhetoricae incumbendum est utrunque uer)feri optime poteriis adolescentia huic maturior aetas caeteris adhiberibitur.

375쪽

Hluum quandam atque materim uniuerasis, e confissum considerabimiis: ait iram, auasingulas dicendi frinus distin Elius exponemus Figurae orationis bunt tres, sublimis, I, quam et gralicinit grandem appellamusottenuata,quam uis.c infimam dicunt: e Mediocris. Sublimis est quae constit ex uerborum graui magna σornuta comis positione Attenuata est, quae tam uerbis, quam comporistione usque ad inmtiptam puri consuetudinem sermonis demiga est Mediocris est sublimi humilior, diu

nuata grauior oratio Hunc nec ultimor , hoc est protiis c infimae sublatione, nec permixtione quadam, aut conlisione magis quam Mimae quidem intensiaene, ac incremento, grauis vero depresione ac remisione fieri putamus. Has oratiorus figuras late patere arbitrantur. Num quum grauem dicimus, quae mediocrem excedat, eum ita intelligimus, uter paulo grauioriet, Itb grauior inu niatur Similiter etiam in attenuata,ω mediocriferi tunc clariiyimum erit quin singula dicendi genera enodabimus. Nunc, ut dixtam, prius defiguris agamus. oinius Waorationi sententiis,uerbis compositione con Stans mi So

376쪽

3ν P Era V N. R II Eriguν,ονatio ergosgura oratio consumetur si quae dignimem habent nisFblimis sententiae deligentur. Istissmodi sunt amplificationis, commistrationis sententiae, similiter quaecunq; de deo,de

rerum natura,de uita homnlimis uirtute aut uitio,demaximis rebus gestu, amplitudine maiorum,de liberalibus Infima Agura studiis, e βὴμ huiusmodi sunt. Infimae figurae sententiae sunt, quae sic communiores esse uidentur, ut quiuis rem fis utem aut eandem Scile inuenire posse putetur. Fluiu moesi sunt,quae nihil habere uidentur subtilioris et ultioris senmedioeres sits Ide diocreisunt,quae communem quidem,ac omnium usum excedere uidentur, non timen asstrunt tantum ponis V erborMm o deris oration quantum illaesuperiores. Verborum omnis P copia tripartito diuiditur:num aut propria sunt,aut inno-rrinia vata,aut translata .Propria dicimus certa quaedam uocab Id rerum pene una nata cum rebus ipsis. Haec diuidimus in Inssuata ureba inusitam,CT contrita Inusitata sunt quae uetustite ab

' is quotidianisermonis iampride interens a sunt. Contriam appellamus,quae omnibus in ore fiunt.Inusitata igitur crprisca grauior orationi conueniunt. Alsit enim si leum uerbis uetuititis quaedam dignitas, atque magnitudo,

quae orationem extollit. Verum rarius collocanda sunt, ne aut obscuram reddant orationem, aut praeparationem

gnificent , aut ostentationis crimen nobis adducant. Sunt item quaedam ita uetuiti, ut tamen ab usu remota orationis omnino non sint, quibus crebrius, dum magnitudini rerum conveniunt,uti licet,ut tempestas,proles,sobolas,nuncupori,opinarii eiusmodi, quibus loco positis,grandior antiquior oratio solat videri contritic communia m-Dae figurae accommodantur Vm orator etiam in his delectum habebit non enim omnibus utetur,sed his,quae ait quantulum a communi)fimo eriperuulgati sim usu rec dunt. Nam qua omni glira Ialepcteat hi dixissis, eum

377쪽

LIAE EAE VI. 37 in in imo genere dignitatem obt bimus. Inter haec alia sunt,nes omnino ab usu abhorretia, neq; quotidiana verba, quae mediocrifigurae idonea sunt. Verum haec non itidi*nimius,ut in graui,uerbigratia gura omnino uelimus uerba magni ponderis esse. Nam ad omnia dicendi genera,

quod debere feri dicitur,satis est, sis magis quam aliter

rat. Praeterea et grauiori orationi uerba nonnunquam coatidiana solu,et mediocri grauia, et infimae sublimora nefas possunt, quum composivione aliud quid quam natura sua

patitur, siciut,ut latius paulb post diceturi Innouum uera ab dicimus,quae ab eo q dicit gignutur,aut aliqua ex parte eonformantur Innouatiue iratio multiplex est: nam autum, M. additione uariatur, quae vel in principio, uel in medio, uel infine, uerbo aliquid addat,ut si quis,ut amarier,ut egier dicebatur, sic addere quicquam an suerbis auderet quod vitia in Latinitate putamus,aut detractionesimiliter, quae tamen in medio,uel uulgo fieri solet,ut coposlus,pericl*m, amasset pro mauisset,aniat pro amauit. Rurius et poeticaelicetiae,aut compossitione, ut uersutilocus, quorum omnium maiorem licentium po ita possident. Orator rarius etiam,

quam prista uerba ex seipso conficti confirmatas ponet.

Nam ut orationem extollunt, exornantq; si raro C loco ponuntur,ita sit crebro,e praeter quam res petit,collocantur,tκrgidam inflatanis reddunt.Quare ne satietus fiat,licet nunc hoc modo,nunc illo uerba in sublimi oratione inno uare,quod ut ficilius fieri possit,modos quibus quodammodo Grba innovantur,ex transsisuntur, latius explicemus. At istenim hic lacus er grauitatem ercopiamannollanintur igitur verba maxime fictione, deinde deritiatione, σtropta,quos motus quida Latine appellurtita is enim in

dum irima de nouo etiam a maioribus uersa, deducti, Cr

378쪽

gratium tamen suam,versa maxime et sm non amistrunt, et uim non paruam rebus adqciunt. Id inferi credo,quὀd haec uoce, illa gnificatione recentiforeant, deducta ipsa derivationis Uuetudine,quae tam uoce quam significatione a principio defluunt,nanus habent gratiae, Cr in aeβ-gaerae accommodatiora,nisi a primitivis altius quid ubcepi

rint In derivatione igitur obseruandum,ut praeceptis artis grammaticae deductiomt.Fictio est,quae ex rei bono quodam uocabulum trahit,ut rudentes,vagitus,nugire Veruderiuare rar licet ligere rarius. n enim ita nouis du

ina m in dere Latinos uerbis,ut Graecos inu o. uarc nisi nec i

tus cogat, aut quod iam accepimus,minus significare uideatur,bis modis non innovabimus,confictis a maioribus icen πνρο- tivis utemur.Tropus est uerbi velfermonis a propriasigni-

ι flautione mutatio.Hos multi exornationes,quo, uulgo cotire dicu esseputavcrut,neq; id absis ratione. Nu utrissidem quaeritur,lii et gratiased quu tropus uersionem addat, ut a generes ecies delira fermonis tropus copositionis est. Versi in uerbis,pronutiatione iitellectione,irustatatione,abusione,opposito,et antiphrasiferisolet. Ac primo de his,deinde de comunibus d est,quae tam unico in uerbo, quam in compositione fiunt,dicemus quaesunt allusio,per--ο- tis inutatio,superlatio Pronominatio est,quae rei cuidam,quasi cognome quoddu coueniens trabit.Haec multiplici ratione deducitur. Num aut usitatu conficitur uerbis,et circuitione

quada cognominat, uisi qui quum loquatur de Gracchis, Micani nepotes dicat, et euersore Carthaginis, Scipione: H. ei sis qm lψqμ ti/pri cipem,Ciceronem aut stre noui uerbi derivatione,uel copositione,utilagiosippus,et Graiamtoophon apud Demosthenem, si et tranιutione, cr

379쪽

LI BAE R in V PN T V s. 37salijs tropis In laudando ergo et in udendo, non inornate

poterimus ex animo,corpore,uel extraneis rebus pronominatione educere Sed liberesius caeteris ictu parcius uteducesto Intelle lio est, quae a rebus propinquι et initimis id uerbum trabit,quo post intelligi res,quae non suo vocabulo sit appellata. Id inultis modis fit. INam aut ab inuentore Inusirmo p in inuentum intelligitur, ut pugnatum Marte dubio dicimus,' si Venerem pro coitu decentius,Libera, uino:aut ab viis vento inuentorem,aut ab instir et dominum,ut si quis rigas pro Macedonibus ponat,aut id quod tab eo qui a

cit, e omnino a causa effectu,utfrru pro ripaut qui iis cita eo quodsit,et omnino ab electu causam,ut pallidum

morte dicunt poetae,et uulnus pro telo. Oratores praecipitem iram, hilarem adolescentium,segne ocium aut ab eo quod cotinet id quod eo tinctur, ut m ratus urbes dicimus, epotum pocul ciculus lix,'bulosum Graeciam, inuicta Italiam aut ab eo quod cotinetur id quod continet,ut hominem deuorari, cuius patrimonium con unatur:aut ex parte totis,utpuppis pro naui ponitur poetice: t ex toto parte, ut saucii ut quadrupes in septimo pro ceruo,et alibi etiam pro equo. Na et genus totu quiddam est,etspecies pars:d ut ab uno plura,sit Romanum et Gallam,pro Minanis et Gallis dicimur: aut a pluribus unum,ut anhelantia pectora raudacia Translatio est qua ex una reddalium non fines militudi Tranilutio. ne verbam transferimia FIae sumitur aut rei ante oculis ponedae aut breuitatis ut obscoenitatis vitandae,aut augeri, aut diminuendi,aut exornandi causa,aut denis propri verbi inopia,incebas ira,inflamatus cupiditate, expergefi-ectus terrore signi cantius dicitur breuius,Quid ficiat Distas segetes, bello ciuitatem extinctim.obscoenitatis uitandegratis Hoc iciun nimio ne luxu obtusiaerubus Sit genitali arm

380쪽

rem, interiusq; recondat. Nam translationum crebritate in allegoriam excidit,quae primum honestitis locum tenet. Augendi causa, Tum segetes altae,campiq; natantes Len, bws horrescunt fabru. Minuendi,ingurgite uolo Ornandi,eloquentiae funalia: pro Milone, Curi inquit disset

clodiam Milo, egetem dc materiam gloriae suae Translationem si loco adhibebimios,ornati)fimam sim et grauem reddonus orationem, quamuis C figuras tres amplectitatur.Nam quum nece,fitate recipitur,ablunuli non recedit, ornatum retinet,ut gemmare uites,sitire segetes.Pudoris etiam habita breuitatisq; causu non longe ab infima est: alijs siquidem lenitis quid efficit mediocris, grauis si rem extollit, uulsi auditores exustitat. Ad haec Uinta nimis creontrita, humiliorirarior,aut noua grauior. Quod tam de intellectione, quam de alijssire omnibus intelligendum est. πηTititionis Translationem quadrupliciter transfisri Graeci autores sunt.Nam quium omnes res aut animulis,aut inunim sint, ex animalibus ad inanima transsi, tu illud in undecimo, Oceanum interea surgens aurora reliquit ab inanimis ad animalia in v tr. Volucre nubtamab eodem ad idem in eois deii Nec quifluum arratus acies ex agmine tanto. Nam a mener acies de ognis dixit. Ab inanimis ad inanima, gemma in uitibus.Intranslatione cauendum,ne dura fit,ne di)finulis Hoc enim maxime assimilitudine translatio difistri,quod illa pluribus uerbis haec singulis absoluitur. Nam qui dicit,ut procedas,utfetu mis concionem aestuare,similitudinem. quis et i procellus concionis,truslationem ficit. Item ne tarpis, ne longinqua simu litudine dum me immodica, id est, ne nimium magna paruaue sit,uctus quorique elas modicus esse debet. Nam nimia sequens tu trito