Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

401쪽

4o G. TRAPEZVN. RET. patim βcile er expedite orationem Jerre. Ego uero int possibile id oinnino puto,si quis tunc plane oratorie loqui, sit quam discere incipiat auis quin dicit,praecepta artis c siderct. N imsicut in legendo, si quis literas omnes, ac β - ,uerbouesingula, eorumque acci lcntia tunc secum ex in et,quum legit sese γllabam quidem unam recte pronunciare posit: quod β prius dabit operani singulas cognoscere

literas , deinde ex coniun lione litorui Mn ollubtas efficere, rinio quid in tardius ac tardilia leget deinde consuetudi-lne ad mirum usqued pene incredibilem uelocitatem legetidi pervcnici, quum non amplius in cognoscendis singulis literis elaboret: ita fit in hac re. Num quae in principio dura

at ue ardua uidentur exercit ilione in eum habito ue-munt,ut ad quodvis genus, dum uolumus, orationem uern

mutram ignorat, quatum uilla consideret grumiraticus,ta quam uarias ed nihilominus exercitatione con equintur litnon congrua olaim, sed ornata etiam locutione tantoficilius, quanto minore cura utamur. Nuni qui quum loquitur, ad uerba intensi unimum, illi similis in hi uiactur, qui in fugit-mido,urciam sigillam que intuot r. Infinit funt dialecti- coram uolumna subtiliora, otiosiora praecepta, scitamen Vidua ustulasione adipi cuntur, ut C expedite Crcaute disserunt. Non enirn, ut ad Herennim criminatur

dentur. Idem in actis artibus u mire omnes intelligunt, hae in Scultate alitor scri credulii, ac idco quam CP ronis, uaticinosthcnis quicquam Quar, in quo aut ue-hciventis, aut iucunditatι , aut alterius generis uis osὶcnditur, quid tu credis, inquiunt, oratores his minuti ἰimis

rebus, quum scribercti occupatos filisse s lanno quid tu mium sed tuae prastit, quam grammaticis c grue, exped

402쪽

expedire loquutcr,eium Gedis genera, casus, numeros, perasonu, cmpora, ceteras huiusmodi, eortinaci rationes mente uersare non inquire milueror qui inruficus nun tmovet inum tunc putas numeros proportiones fidior, CTuccurri exco,tare, an ex habitulam consuetudine eonfirmato, qui altera natura est, omnes digitos moueri ita consei, ut nunquam quum,cliticioni libare. paten tangat ex habitu scio dices. Nunquam enim tanta velocitate, rius. que muni digiti ire on:nes, sic alio vidente, atque I qa te nonnInquam musico, i moxcrcntur, ut nutuma ipsa

hanc ad rem olam fm uideanturAEur igitur miraris oratores quoque Imb imos , quum in singuli exercitatione habitiam fecerint, felle ac composite dicere potasbe s V rnm esse haec opinio ideo inultis accidit, quoniam, o Gre ab ineunte adolescentia recte aut literaturae, aut huic ἀ- cultati invigilat inium utro ad iratorem aetatem perum rint , atque ad honores, muginratMs re Abgerendos antimam induxerint, tunc quum intelligunt diccndi rationon Τ-bi, ut isturam, ad hae humanitatis ludia, uti inuiti de- strantur. Quare fit, quum subitosummi oratores prodire uolint, ne scite nobis credunt, sitim multa 1 biic dificcndu propositici inius his praeceptis clari ἰimos oratores diuinum eloquentiarissimcnud tos fuisse. Sed lumine

prias coram, qui aut ignorantia, aut negligciuia haec con 'temnunt, clinquumus. Neque enim huiu*irodi hominibus, quoniam labor distendi abhorrent, rectius confulturam puto , quam ut uelint Parnas um mclicona qzeictore, ubi si noctem imum obdorn ierint , repente ad suos o mitisim eloquenti ἰitu reuertentur. Nos bis,qui diligentia de I h t

403쪽

o TRAPEZVM RHETer quidcin curiosius exponunias. Ac quoniam de meimbris, clausulis,numeris, caeteriss compositionis partibus singulatim diligentius dicere instituimusis uniue rem de bis satis. ILiud mihi omnes in ortu teneunt, quotuum nuturum aras quitur, primaq; uerba optima litorarum compositione nuturae instinctu edita credisnus,singulorum uerborum immutabilem considerandum compositionem ocet quae uerborum exossabis,atque literis est, eum uniuscuiusque generis ex uerbis esse locutionem non dubitent: illud caueunt,ne nimium efferatur oratio, ne fluctuet, nec exanguis accirida esse uideatur. Nam haec tribus juris,quae loco habitae probantur, oppo msunt:quae si quis fugere uelit omnes autem uelle debent curabit ne ualde a praeceptis noctris reinota sibi cotexatur tio.Num opposin non bis solum, uerumetum in his quae si quuntur generibus oppositi conflituuntur.

Voniam breuiter elocutionis uim con ust tanqua,n di,

quam otium proposivimus, nuc 'mus Acmidi omnes, ac genera, quantum in nobis filum est, clare ac dinin te emplanare conabimur , quaeres quam ardua sit, quam difficilis,quanta inq; diligentium desideret, non me filii Non enim solum qi ter quae sint intelligere, Cr quod intellexeris,pe

si picuum ac planum oratione reddere, uob menter ardum est, uerum etiam rem iam per mussi, ecula ignorantiae ford, bus obrutam in medium protrahere, multo difficilius. Num ne umes. βι Hermogenes CI clarius indi tinctius caeteris omnibus qui ante eum fuerunt, de dicendi formis,quas Graece Alεαρ uotamus,disseruit, a multis tamet ille potuit tam praecepta

quam exempla dolem sine quibus haec res explicari non potest, corigere Nane ultera omnes rhetores usque ad

Socra

404쪽

LI VI mT V S. Socraticum irim scholum mesta de formis dixerili. Minutianus quamuis cons e nimis, multa trunci e praecepta erexempla partim ab alij dsignati, partim sua industria fumpta a clari)fimis oratoribus, illi parata subiecit: Nobis in Latino crinone nullus est, qui huc in re opem praebere possit. Num Cicero quidem quam multa de oratoria multate nobis reliquerit, haec tamen ita subticuit, ut nil aliud nisi plura esse dicendi genera, in quibus necesse sit oratorem insudare, nos

conmnonuerit. Idq; quam multis in libris tangat,tum maxime in eo,quem de oratore composuit, plurimis in locis horum dicendi Giemn inclitioncm scit Osae ut autoritate e silura esse pateant, non grauabimur uerba quaedum de Oratores pishic sermoni instrere: Quanquam, inquit,persticuum

est,non omni cause, nec auditori, nec personae, nec tempori cis incongruere orationis unum genus. Num cicuus cupitis ηςr aliam quendum uerborum sonum requirunt, alium rerum priuatarum, atque paruarum: Aliud dicericii genus doliberationes, aliud laudationes, aliud iudicia,utque nones,aliud

consolatio,aliud obiurgatis,aliud dii utatio,aliud historia de o derat Rostri etiam qui audiunt,Semitus an populus, an iudices, sequentes an pauci, an fingui an aequalis: si quoque

Oratores,qua sint aetate,honore, autoritate. Debet etiam hoc

uideri, tempus pacis,an belli, sistinationis,ut oti . Atque hoc in loco nihil sane praecipi pose Diactur, nisi ut figuram plenae orationis C tenuioris, C itidem illius modioctis ad id quod agrinus, accommodatam eligamus, ornumentis isdem

pere uti licebit, alias intensilios, alta submisius, omnis in repos, quod deceat ficere artis Cr naturae4bcntire quid quando deceat, prudentiae. His illius eloqucialij imi uiri ac praecipui oratoria uerbis nemo est,qui non intciligat multa esse duccndi circita, quae utinam ipse ut solam tangcre, ita quoqgec 3 praec

405쪽

o G. TRAPEZUN. RHETpraeceptiis dilectiter explicare uoluisset. Quantunenis,nis quanis utilem nobis reliqust, declarant libri fui, in quibus non uno atque simplici sed mι lita multas uarietate compositis generibus,ut res petcbat, editu orationes inuenies V rvm quod ille, aut negoti se priuatis et publicis unpeditus, quod magis credo,aut frix' quia fuit, quod inquam reliquit, nos pro uirili parte ex eo ipse eliciunium, neque lub rcm pertimc uinus, quoniam nihil ab caeteris, quod aut ad excnipla pertineret, aut altem ad haram fonnariam nomiana accepimus Uulde enim huiusmodi praeceptionem oratori νε menses nec serium esse quis non intelligit Nam qui sola nutura n,

P ' Dram affetu adiungit, is ciceronis aliorum que maiorum quorumcunque uoluerit orationis figm cem ratione sequotur. Neque enim ingenti, sed industria hominibus iamdiu dedi. Aggredior igitur rem adco difficilem, ut uix sun. ut etiam in ducit quid praecipi possit intcstigatur. Q d-nim artis esse con irmat, quum dicit, omni in re posse quia deceat Sccre, artis esse, naturae sine qua neque ars quidem erit. Erit igitur bipartita haec nobis praeceptioin primo simplices diectis frinas,ut fieri deseant expon M, dcinde qua compositione simplicium generum, hoc aut illud c - .positum fiat,explanabimus Narn quid quando deceat, quod ad grauitat summum portlact,pro cmpore ac causa, ipse

Formarum no videbit orator.Ucrilin ne longiore oratione praecepta dem mn Or Rr et liene incipiamsi lectores deprecabor,ne nos incusent si duriora formarin nomnusibi uidebuntur, atque ut rem potius quam appellationes rerum confideret, quas etiam ipsa consuctudo fudiuiores iciet: alit res quum intellexerint, alijs nominibu sinit enim impedio quibuscunque uelint d nomin t . Forma est genus orationi ,stntentia, methodo, uerbis,

406쪽

ωbis , compositione, rebus subiectis, π personis ido eaenti

Has Hermogonem fecuti septem putrinus, claritum, magnitudincin venustitem,quam Criuic tudinci dici ,c Icrimisit,aβῆ lion , is statem, grauitatem Claritas est cisi M. quae Di puram e perspicuum orationem agna e gran Munitia dis oratio est quae puri fermonis contritm consuetudinem pondere suo excidit Venustis C pulchritudo si omniam, mi R Gquibus oratio conficitur convcnientia quaedam is modus, qua quum succus quidam ex qualitas tanqua,n color crationis lucet. Velocitas est compositionis acceleratio, qua ui Melocita

uter mobilis oratio uititur Alf ctio est quis c componi μναῖα

tur oratio,ut qualitatem animi sisndere, crinsitos ei mores aperire vidcatur. Hanc moratam etiam orationem appcllure I et Veritas est quae icit,ut non ficte,ncc dedita operuasta Verita visentimus, dicere videamur. Grauitas est congrua omni σώω-.bus circunstitit coratio,uel quaeda orationis elatio Quum claritatis haec ita sint, de claritate primis dicendum ui tur, quum in m elegantiam Ct puram sermonem diuidimus Puruissermo est oratio clarat,nulla umbiguitate, aut con illi one commixta, de quo ut ordine dicatur,ea primo exponamus,quibus omne diacendi genus conficitur. Tria igitur nobis uidentur, vi qui rhia in omnibus,ne constire quidcin oration intelligimus,Sententia,me oratio ς thodus uel artificium,compo itio uum his sex tanqum p tibus constire pulmus, dictaene hoc est,uerbis, ex matione, nimbro, collocatione, clausula, e numero. Sontentia est et)tenti res itincrata v bis expolienda, fine qua vcrba in nurncrum ornate confiruere Iuris xm si Aruscum est uti Ny d c, quo sententia uobis explicatur. Huic omnes exo

nationes , ques stri territuram multi appellant, ubi cien- ut uidentur. 2 compositio est que elamentorum , hila compstis buram , dictionum , dictionis que consequentium inter se

407쪽

ctionem appellamus uerba e vocabula inuentioni accom- ornatio modum. Exornutioncssunt verborum quaedam expolitiones, Cr modi, quibus tarquam colorato amictu rem' u arembrum sitam C decorumus. cmbrum est uno flpiritu presuti oratis,quae totam sententiam,vel partem civi breuiter absque interuesio absoluit Vmbrorum uerb quae breuiora fiunt, v puta quae duodecimBllabara miMnerum non exceaunii 34 μ ue, id est ncisiones Graeco uocululo nominentur quae Ion- collocatio giora sunt membra nimcupentur . Dcatio es Actionum

cia M. numerosa compossitis clausida est uniuscuiusque orationis, δύ-ems aut etiam nimbri namero ad hostis. Iumerus es quia ex obstruatione collocutionis, atque clausula pedum consis tu orationis sonoritas, utque modulatio. His ita Glis, uestumia quum ad hoc aut ad illlud genus orationem flectere in imo est, quibus tragis elaborandumst, dicen id quae horum potiora nolita ridentur, ut vite istas te si ictis abut Lucris propositum confecutum esse. Non enim quod o- mnia, sed quod plura, uel potiora, clara, vel magna, uel gravia,er huiusmodi, uel illiusmodi mi, hanc aut ictum di .

endi ormam continere orationem, iudicamus.w NFormam tur locum sentetitia pol idere non dubitamus, sicuti ba, tertiam exorirationes, artificio suartum, quamis in grauitate non quarta in sed primum ci concesserim in mero in prosi quintum, in uersu pronum, collocution σctius ultarum locum attribuimus. Qua ex re patet cor

positioncm prorum omnium post sententia esse , quippe

408쪽

uae quomin robustioribus eicinentis compositae funi, in gnum quiddam e sonans pollicentur Drinde interse uerabat membra sic coniungcinus,ut sicut per se foti sic et irsmul posuit tutudinci ulterat. Econtra uer)si quisis

gnm mn extrariare uoluerit, eum necesse est ea compos tione uerborum uti, quae humilivisit intare compositionemplarimum in oratione posse concedendum est,nec res est, qua doctus homo, dicendis peritus a rudier agresti m di strat, quam quod ignarus dicendi, casu uerba componit orator autem sic alligat sententium uerbis, ut eam cerata quadam compossitione comple latur. Non enim ilium est siquis haec uerba pronunciet , utque unae rem ex omnibus inredigat, sapere, rare,raptare,quin compositione unum alio grauius atque uehcinentius es, confiteatur. Suis quum in singulis uerbis si e literarum, stabarum; naturali ire composivione conficitur tum uel maxime horam,aut Horum uerborum contextu, atque congerie multomo con urgat,necesse est. Nam uerba quidem compositi ni praeponere inepti simum est con nea enim genericor oliuio,idonea quoque uerba continebit. Verba cor ma

absque conueniente compositione esse, Gunt. Deinde si

quis maxianea compossitione uerba seiungat , radonis en uerba aliter atque aliter diaributa mesto maiorem uarictatem generibus afferunt,quin si in eadem di positione commutata intelliguntur. Quorobrem C compossitioni uerba subiecti sunt,quamuis e delectum,qui compositionem uni cedere ridetur, ex incomm siti quadam,e stre naturali, ut dictim est, compositione depcn ut Artificiam cro non praeposueron, quod silud ententiarum qui inuadus sit, compositione ipse siententisim extodi, quam deprimi fi liant aetera quam aut accidunt ab haut uerbis conficiunc I tur,

409쪽

tur,dui uerba con equuntur, compo uiom alite tu non possunt sed iam res in petit,ut de prima claritatis formula diaruritas puta cere incipiunm. Purius ergo ferino omnibus octo praedistis, Ut sententii artificio,verbis, exoritationibus, memis S,collocatione,clausula,ta numero conficiturEcntentiae eius sunt quae

quum nihil habeant longa excogitatione dignum, conrninnes ire omnium,er usitati finiae uidcantur. Ut Cicero in Verrinis,so lippus C Epicrates fatres sunt Agicii cs,horum pater abhinc duos cristinti annos est morium. Mam hoc huiusemodi est, ut quiuis hominum non capere solumsed etiam dicere tale quidpo fit. Puri ergo crimonis huiusmodi fontentiae fumi,si per se confiderentur. Num si ubi, aut quari ,

aut quapropter, huius, aut illutigineris aliquid dicitur, eae octo rebus, quibus omnia gcnera conjiciuntur, consideres, eam grauitatem quaeris, quae non bas 'mus dicendi soluam, sed totam hunc rhetoricae erim complectitur. Item iri eodem, Verrinari cilii Heraclit: ille 'Epicrates longe mihi obuium cum fui omnibus processerunt,uciarat Dracusas egerunt gratius. Ucntcs Rcnum decedere mecum cupiuerunt. Sed de sentent f hactenus. Longum enim est plura colligere, e unum uel alterum locum tangere suis putamus, ad id intclligendum quod uolumM. Nunc de artificio dicemus,si prius breuiter commoticbimus,nos hoc in negotio,non qualis sit purus Ciceronis ferino, vel elegantia, lictrircunductis,uc alia quaedam dicendi forma exponere, v mm ipsa citcra per se, qualisnam esse dcbeunt explica- .re. Orsum rem siquis bene teneat, non Ciceronis solum, scd aliorum citcrat intclligit, climitari rem ratione poterit. Nam si quis simplices forinus recte habeat , eum quicquid ex eis componitur non jugis . Quare utinam'

plicia armarum genera patrant , exemplis uti noces est

410쪽

misi Ciceronem tollas, unde conmode cupies, non bdebis. Nam si nostra quidem oti proponereminec tantam autor tuis haberet oratio, Crin arrogantitan invita cinus. Pr pterea nunc Ciceronis autoritate vii quodque confirmabimus,alias quoniam ipsi summam orator caeteris sedulo. - sectat,ut ad renisum quics commode conuenire arbis batur,quam desolatam a caetσι poterimus iumqtians ditandi muni exemplo nostro si otium dubitur,declarabimus. Nunc de methodo puri formonis dicendum est Arte M. Abdis repurum strinonon conficiemus si ipsum In solum ita muroritatiArabimus, ut nihil in eodem orationis contextu contraham . Contrahitur autem ues genus adspecim, uel totum ad partem,ues indefinitam csinito, uel qualitetsta distinitio , vel inditorion iudicium ies,nia iud alterum,uel plura diffrentia. Item fugiendie corum exposito, quae rem coni sequuntur. Iam qiu quam rein aliquam dicit, consequentia eius quoque sim exponit, non purum ferino non tactus oppositim circuiviactioncm scit , de qua post dicetur. Const- qui Dicin rem dicimus, locum, tempus, personam, modum, cuia um,ut apud ciceronem post id quod uperius diximus huiusmodi quid consequitur, Quot erant nicti oppida complura etiam relisia,constitui cum hominibus,quo die mihi Messanae praesto egent. Nam etsi ex adiem causa breuis circunductis noni murro puritaton conturbet,nimensi quid pum n sis perseuelis examinare, huiusmodi orationem puram no rices. Si uer) purus no re ipse, sed folii uideri cupis,methodrus est ut omniugi s modis,quibus pura oratiost, utionem incipias,

circunducentia in medij intermisiccus,qliae quanto breuiora sunt, tanto minus puri formonis suavitaici conturbant. Praeterea expositionem, non exornationem, C schema, ut

non se exinimarunt sed methodum plurifermonis se pu