장음표시 사용
61쪽
hanc a me operam flagitabunt; quod sciant, Alvari quidem praecepta Italice jam a pluribus esse
conversa, passimque Uulgata; reliquorum autem ab iis potius , qui eos sequuntur, quam a me, converti oportere. Quid ὶ quod proximo superiore anno hac ipsa in urbe aureolus sane libellus , Etrusco sermone ab eruditissimo Uiro, familiari meo, conscriptus prodiit, quo Grammatica praecepta continentur , valde profecto pueris elementariis profuturus 3 Hoc sive alio quolibet, sed, si me audient, hoc potissimum , me non modo non invito, sed Auctore atque hortatore,
utantur. Molestus eis certe non ero : neque' umquam negabo , esse hanc etiam ad latinam linguam cognoscendam rectam & satis munitam viam. Sed nobis iidem, nostra in eos benignitate atque aequitate perspecta, benigniores se a que aequiores praebeant. Cur nos objurganti curreprehendunt i cur propemodum insectantur 3 cur latinis nostris libellis nos uti non sinunt ὶ qui, quod latini sint, non modo , adhibito interprete, non obsunt, ut ostensum est, Verum etiam, ut jam ostendam, non nihil prosunt. Etenim, Florentini , Omnis istorum libellorum doctrina duobus tantummodo constat ac Continetur, praeceptis atque exemplis. Exempla quidem sunt e probatissimis quibusque latinis Auctoribus petita: quibus ea, quae in ipsis praeceptis tradita sunt, luculentissime confirmantur. Num etiam electissima Veterum latinorum loca , discentibus a magistris explicata , obesse quidquam, ac non multum prodesse potius lati
62쪽
nitati comparandae possumus dicere 3 Iam Praecepta sunt illa quidem non veterum, sed recentiorum: Verumtamen eorum, qui non recenti
bus , sed vetustis optimorum latinorum Vocabulis utuntur. Mihi quidem in Alvari nostri de
uno dicam ; quod unus ex omnibus mihi fuerit ab ipsa pueritia familiarissimus : non quod existimem, non posse eadem vel certe similia de plerisque aliis Grammaticis commemorari) in Alv ri, inquam, nostri praecepta intuenti, nihil fieri concinnius posse , nihil latinius , nihil elegantius Videtur: ut, si quis aetatis illius aureat artem Grammaticam rudium captui atque intelligentiae adcommodatam scribere voluisset, prope existimem , non multo id fuisse melius aut felicius paestiturum. Sed quia plerisque major de Horatio Tursellino cujus multa elegantissime, & ad veterum latinorum similitudinem adcedentia, scripta videre potuerunt) quam de Emmanuele Al- Varo Opinio est 3 cujus hominis non nisi hoc opusculum, quod puerorum manibus ac magistrorum teritur, exstare putant: faciendum est mihi, ut de tota hac re ipse vos doceam. Quod opusculum, Emmanuelis Alvari nomine inscriptum, de re Grammatica circumfertur,& in Gymnasiis adolescentibus explicatur, id scitote rebus, quas continet, esse Alvari ; ipso rerum ordine atque compositione esse Tursellini. Nam quum Alvarus Grammaticam artem scri here uberius instituisset , sic ut nihil cognitione dignum praeteriret, Grammaticos omnes , qui
63쪽
excuteret ; eorum controVersias omnes , quae sunt innumerabiles, acerrimo judicio expenderet, de eisque sententiam suam interponeret, opus quoddam excellens , atque opinione omnium
doctorum absolutissimum confecit, Magistris quidem adprime utile atque probatum; sed & mole grandius, & rebus ipsis , de quibus agebat, multis in locis subtilius, quam ut a discipulis facile Sc parari & gestari & tractari & intelligi posse videretur. Adcessit eo, quod ipse Lusitanus, in Lusitania scribens , nominum & verborum
interpretationes suae gentis hominibus adcommodarat: ut ob eam etiam rem minuS commode in Italicas stholas induci liber illius posset. Justus est ab iis, qui tum ordini nostro praeerant, Tursellinus Alvari opus universum retractare; atque essicere, ut Italis etiam hominibus prodesset. Ble, quo erat ingenio atque doctrina , omnia perpendit, recensuit, digessit, edidit. Atque inde opusculum illud, quod Alvari nomine Tursellinus ipse , qui ex majori illo ejusdem
opere Concinnaverat , inscriptum voluit, habemus. Quorsum haec 3 Ut intelligatis , quo in pretio illorum praeceptorum latinitas atque elegantia habenda sit , quae sunt ab homine, omnium eruditorum consensu, latinissimo elegantissimoque conscripta. Uerum minime necesse est, ea praecepta esse eleganter exposita: satis est, ne obsint, immo ut prosint etiam discentibus, non esse barbara. At erunt fortasse, inquiunt, aliqua aliquo in loco barbara. Erunt fortassep Orem stultitiae plenam, atque oppido ridiculam t
64쪽
scriptum aliquod tamquam barbarum rejicere, non
quod sint aliqua . sed quod esse fortasse possint
harbara. Haec Vos deprehendere, haec patefacere, haec, Veluti contestata lite, adcusare oportet : defendemus. Quod, si non poterimus, nos, nos, inquam, ipn condemnabimus, locoque sine cunctatione movebimuS, atque alia, quae vos ipsi probetis, latina atque elegantia substituemus. Ita adolescentes nostri non modo latinae linguae praecepta, verum etiam plurima latina vocabula, quibus praecepta ipsa contine tur , Una eademque opera docebuntur : quod profecto utilius est, quam si sola ipsis ac tamaquam nuda praecepta traderemus. At certe, ajunt, tametsi praecepta tradi latune est utile, tamen tam obscure ac perplexe tr di non est utile. Quid autem obscurius, quid implicatius Alvari caeterorumque Grammatico rum versiculis ΤJam haec ad alteram reprehensionem pertianent. Prima illa de latinis praeceptis evanuit. Dabo operam, ut haec etiam de versiculis eV nescat. Quid autem est , quod debeat in nostrorum Grammaticorum versibus tantum novisistis Doctoribus displiceret In Alvaro quidem ut de hoc potissimum loquar ii, qui propter operis dissicultatem paulo, non dicam obscuriores, sed minus perspicui videri possint; ab Alvari hoste infensissimo Scioppio multum & saepe laudantur ; qui quidem illos Sc absoluti mos & puncherrimos vocat. Reliquos autem recentiores
latinos Grammaticos video aut versus illos ab
65쪽
Alvaro totidem verbis descripsisse, aut paululum immutatos edidisse. Mihi quidem neque tum Obscuri videbantur, quum puer olim ex Magi stri ore, illos in ludo interpretantis, pendebam,
measque aures Apollineo illo cantu mirifice mulceri sentiebam. Sed utrumne vos non animadvertitis, an vero dissimulatis, iisdem versibus explicationem suam singulis soluta ac plana oratione subjicit Una est atque eadem versuum & soalutae illius orationis sententia. Cui versus displicebunt, is enarrationes illas , omissis versibus, nobis non repugnantibus, amplectatur. Neque enim ad praecepta Cognoscenda necessarii sunt versus, sed ad illa jam cognita memoriter ac diu retinenda valde quidem adcommodati. Habet enim nescio quid Poetarum ille numerus ac modus ad memoriam vehementer firmum ac diuturnum. Mihi certe aliquando de re aliqua Grammatica inter loquendum scribendumve du-hitanti, Alvarianos olim didicisse versus fuit saepe utile. Fuisset etiam illi Alvari inimico Scioppio non incommodum, si non modo Alvari versus laudare, id quod fuit judicii, Verum etiam ediscere, id quod erat voluntatis, animum induxisset. Numquam certe, ut alia multa omittam,
illa scripsisset: Cum tempus futurum signi catur,
apud Plautum N Ciceronem usurpatum abhinc aviete tum reperitur; si Alvari versiculos illos noque obscuros neque implicatos meminisset. -- Gaudet assili inc verbis exacti temporis. Ergo Natus abhinc annos vel centum iacimus ANNIS -
66쪽
Verum tu , qui inutiles latinos nostros veraculos esse arbitraris : putasne tuos Italicos adolescentulis multum prodesse Z Vereor, ne si quos ex Claudii Lancellotti Nom methodo Pomtus regalis Grammaticam vulgus adpellat) Etrusce ab homine Neapolitano reddita, Italisque hominibus plus, quam est satis, commendata , Vereor, inquam, ne si quos ex ea versiculos exempli causa adtulero, videar & severitatis vestrae, Fl rentini , & meae gravitatis oblitus e sunt enim plerique vere ut dicam, perridiculi, ut neque recitari , neque audiri sine risu possint. Adcedit etiam, quod sunt ita hianter, ita hiulce, ita confragose, ita aspere compositi, ut valde mihi timendum sit, ne non possim eos memoriter a que expedite, sine lapsu aut certε haesitatione aliqua pronunciare. Experiar tamen , sed ita , si ante squemadmodum Poetae Musas, ubi in aliquem operis sui insignem atque ad explicandum dissicilem locum devenerunt, invocare solent sc ego vestram opem mihi, in loco ad dicendum profecto dissicili, vestrumque auxilium implorem, atque ut mihi, si quando offendero aut haesitaro, vestra humanitate adsitis, obtester.
Dis glans, nefrens, e lens brama: Che pur libripens, frons ama, E o' in X che cor produce. - Quae verborum ambages 3 quae aenigmata quae rerum portenta sunt isthaec ὶ Daedalo heic alia quos
67쪽
quo, Oedipo, Etrusco Lucumone est opus. ΠιsNS RS induce &c. -- Sibi ista quid volunt 3 Italica sunt haec 3 an latinat an utraque 3 an neutral Equidem videbar mihi Italicam linguam satis
commode intelligere: latinam non admodum incommode. Nunc a me Video utramque plane ignorari. Hos vos Versiculos Vestros, novi Do-
chores, extollitis 3 latinos nostros deprimitis 3 Hos ad discendum faciles, illos dissiciles , hos ad intelligendum perspicuos, illos obscuros ducitis Magnam quidem habeo, Florentini , puerilis illius aetatis meae moderatoribus gratiam, sive potius DEO immortali, qui me discere primas illas Eteras ante voluerit, quam in Italia nova haec methodus vulgaretur. Nam qui latinam Iinguam, non latinae modo, verum etiam Italicae plane rudis, latinis Alvari praeceptionibus non plus biennio didicerim ; is, si in novam hanc methodum incidissem, adhuc in Tis haererem ; neque
fortasse umquam e Scyllaeo illo tamquam scopulo emersissem. Atqui scitote, reliquos item illius artis versiculos, quibus de nominum declinatione ac de caeteris rebus praecipitur, eadem plerosque, nonnullos etiam majore sententiae obscuritate laborare: id quod, si vel memoriar meae tantum fiderem , vel satietatis vestTae rationem non haberem, planum eorum recitatione facere possem. Sed omittamus de versiculis dicere : quorum fuit levis sane reprehensio. Illa multo gravissuma, qua non jam tradendae artis ratio, Verum ars ipsa petitur , ac , nisi succurrimus, universa
68쪽
labefactatur. Quod eos conari, qui sunt ipsi
otiosa, nec quidquam Vel possunt, vel audent de suo in rem Grammaticam adferre, non est sane mirandum: illud vero quis non jure miretur , eorum nonnullos, qui hanc ipsam artem scriptis voluminibus complexi sunt, sibi ipsos quodammodo obstrepere , de eaque libere fidenterque detrahere , atque ipsam , quantum in illis est, omnino convellere 3 Cujus equidem rei quum causam quaererem , hanc satis probabilem inveniebam , quod , quum suis illis artibus nullum fore inter celebriores satis honestum locum sperarent, invidia quadam commoti, bellum prΟ- miscue omnibus indixerunt, nec se jacere, modo adversarii sui non possent stare, recuSarunt.
De Gaspare quidem Scioppio illud memoriae proditum est, primo eum omni ossiciorum pollicitationumque genere a nostrae Societatis hominibus contendisse, ut suus , quem de arte Grammatica conscripserat, commentarius in nostra Gymnasia reciperetur e deinde , ubi petitionem suam repudiari intellexit, omnemque ambitioni suae obstructum aditum sensit, tum eum non in Alvari modo , sed in omnes omnium, atque adeo suas, Grammaticas praeceptiones invehi atque bacchari, tamquam furiosum, coepim; Me
curiumque illum hilinguem, ) quem ex Hispania in
Italiam nuper adtulerat, omnibus obtrusisse, at que ubique vulgasse: quo uno commentariolo
adhibito , universam latinam linguam, duobus, Opinor , mensibus , sine ulla praeceptorum ope perfecte comprehendi posse jactabat. Inrisa est I semin
69쪽
semper ab omnibus, qui quidem communi sen .su non Carerent, hominis adrogantia : eorumque complures, qui post eum de re grammatica disputarunt, tametsi essent, aeque atque ille, praeceptis, tamquam minus necessariis , infensi; tamen non tam pernicia Mercurio illi talaria ense judicarunt, ut posset quemquam tam brevi tempore ad linguae latinae perfectam cognitiΟ-nem ducere. Sed tamen iidem quiddam in eamdem rem, non minus fortasse invidendum, adtulerunt. Legistis enim profecto apud istos, idque a multis, qui non ineruditi putantur, dici atque jactari in vulgus audistis: - - Latinam Iinguam non in Grammaticorum bibe is , sed inisterum Latinorum scriptis esse discendam : in quorum lectione longe utitius , quam in praeceptorum cognitione tempus conlocari id quod Gallicae Hispanicaeque linguae exemplo ajunt luculenter ostendi) satis esse praecipua quadam rei grammaticatamquam capita discentes doceri, reliqua per se ipsos in latinis libris cognituros I nunc, quod praeceptis tantum tribuitur, in Grammaticis scholis
pueros consenescere , neque tamen satis umquam latinos evadere. Utinam Uero , Florentini, .non dicam consenescerent, sed saltem adolescerent ; neque tam immaturi, ut vulgo fit , ad Rhetores, ad Philosophos , ad Iurisperitos mitterentur. Tum illi, mihi credite, & latiniores evaderent, & cumulatius reliquis deinceps facultatibus satisfacerent. Nunc praepropera ista sive Parentum, sive liberorum festinatione , crudi quodammodo nobis atque acerbi traduntur: qui,
70쪽
ut alia possimus, maturitatem certe illam, quam ipsi adferre ad nostra Gymnasia debuissent, conferre
non possumus; neque eum propterea ex iis, ut ita dicam, succum, quem maxime oporteret,
exprimere ; subacti ingenii, maturique judicii ju-
vene, barbato denique, non cincinnato, nobis, qui severiores artes ac graviores disciplinas profitemur , est opus. Sinite ergo , sinite , haec tamquam poma, quantum est necesse, in cellis grammaticis maturescere: matura deinde ad nos, ingenti litterarum utilitate honoque , mittite.
Quod si tamen propcratis, neque ullam , licet necessariam , ferre moram potes his, quod vis vobis compendium potius, quam hoc ab istis doctoribus indicatum , vestrae isti festinationi ad- Commodatum fore putate. Nihil enim scitote esse longius, quam ista latinorum legendorum Via, praeceptis omissis, incedere. Nam, si nihil praecepta ad discendi celeritatem adluUarent, profecto latini ipsi illi veteres, qui eloquentiae laudem expetebant, in scriptoribus suis dumtaxat legendis constitissent: quos tamen ad publicas scholas itasse scimus, ut rationem latine loquendi, quam,
auctore Fabio Quintiliano, ') Methodicen adpellabant , a Grammaticis docerentur. Ergo illi, lib. i. In- qui latinae linguae scientiam ac cognitionem cum tDnutricularum lacte quodammodo sugebant, negligenda sibi tamen praecepta non putabant: nos alienam linguam , ac jamdiu intermortuam una lectione librorum celerius , quam praeceptorum
conjunctione percipi posse arbitrabimur ὶ Certe Doctores italos videmus ita grammatica praece-