장음표시 사용
71쪽
pta in scholis tradere, ut non minorem curam in explanandis latinis scriptoribus impendant; quorum etiam scripta ad verbum ediscere memoriterque pronunciare discipulos jubent. Quin ipsa praecepta , plerumque brevissima , plurimis latinorum veterum locis adlatis confirmant: ut, ne tum quidem, quum aliquid praecipiunt, puerorum Oculi ab illis exemplaribus avertantur. Haec tamen tam adsidua, tam diligens latinorum lectio cum latinae linguae praeceptionibus con
juncta , latinitatis cognoscendae spatia haud ita multum contrahit. Quid si praecepta silerentur 3 quid tum tandem futurum putatis 3 Nam Gallicae quidem linguae atque Hispanicae quo isti nituntur exemplo) dispar est ratio. Uoci-hus illae ab Italica multum differunt, non mit tum sane Syntaxi. Itaque cognosci voces est ferme satis: cognoscuntur autem non praecipiendo, sed legendo. At vero latina plurimum ab Italica & vocibus distat & Syntaxi. Syntaxis autem non in unius aut alterius, sed in omnium latinorum scriptis est longe lateque diffusa : ut propterea necesse sit, vel omnia illorum scripta
ab unoquoque legi, ex iisque Syntaxin ipsam erui atque depromi, quod & magni ingenii,& acerrimi judicii, & immensi laboris, & longissimi temporis est vel praecepta quibus universa Syntaxeos ratio brevissime traditur atque explicatur) latinae linguae studioso cognoscenda. Utrum igitur malumus, incredibili temporis Operaeque compendio ad latinae linguae cognitionem pueros pervenire: an improbo sane labore per
72쪽
omnes latinitatis Auctores diu, & aut nullo, aut Certe exiguo cum fructu vagari 3 Inest profecto, Florentini , quiddam in hac arte grammatica Geographiae simillimum: cujus quidem discendae duplex est via; altera longior ac difficilior, loca
ipsa terrarum per se obire, eaque diligenter nΟ-tare: altera breVior atque expeditior, eadem ab
aliis obita ac notata loca in tabulis librisque descripta cognoscere. Atque illud quidem impigri multi solertesque viri fecerunt: qui, orbis regionibus peragratis, locorum descriptionem litteris prodiderunt et quorum sic nos itineribus laboribusque adjuvamur, ut jam Geographiam discere sedentes possimus. Immensa quod non ignoratis )sunt artis grammaticae spatia; cujus quidem, quemadmodum M. Tullius ait, pene ruisita cie. ι 1.
etis es atque materia. Hunc tamquam orbem de Orat. grammaticum , ejusque dispersas regiones atque δε ι o.
oras plurimi industrii atque ingeniosi homines perlustriarunt; veteresque historicos , Oratores, Poetas omnes denique latinos scriptores ne Graecis quidem praetermissis, ex quibus latini sunt) adeundos sibi ac penitus cognoscendos existimarunt. Ex hac diuturna ac laboris molestiaeque plenissima peregrinatione tandem ad nos veluti postliminio redeuntes, tum universam rei rationem , tum singulas partes, omnia denique
scitu dignissima ab se in longis illis itineribus
animadversa, otiosiis hominibus ac domisedis descripserunt, quasdamque, si ita loqui fas est, Grammatico- graphicas tabulas, a se diligenter confectas ediderunt. Has cognoscere quantuli la-
73쪽
boris, quam non diuturni temporis est, s ctim illa omnium scriptorum pervestigatione compareturi Has igitur nos adolescentulis cognoscendas, ediscendasque proponimus. Isti Peregrinationum Auctores respuunt , adspernantur, rejiciunt: jubentque, vix pedibus ingredientes puerulos , vix vestigiis suis insistentes , impatientes laboris , cunctantes, timidos , rerum locorum atque hominum ignaros, ingenii viribus infirmos, tamquam e patrio littore novos quosdam Iasones, Uespuccios, Columbos solvere, perque
Omnes Grammatici Orbis oras ac littora circumia
ferri, & diu multumque jactari: unde quum se
olim domum receperint, non aut Vellus quoddam aureum reportent, aut novas a se detectas regiones nuncient, sed eam grammaticam doctrinam , notam jamdiu ac pervulgatam, quam domi parare facile ac brevi potuissent, ad nos senes jam facti, referant. Sed utri magis discentibus ac litteris consulamus; istine, qui unam latinorum lectionem probant, an nos, qui praecepta cum lectione conjungenda esse existimamus, non est, opinor, obscurum. Haec habui,
Florentini, quae pro Italicis scholis, & pro Italis
grammaticae artis Doctoribus contra novos obtrectatores disputarem. Utinam, qui omnium Italorum gratiam hoc mihi patrocinio comparat rum merarim, non alicujus in me odium atque Offensionem concitem. Erunt enim fortasse, qui ubi hanc a me pro Veteribus atque domesticis institutis contentionem susceptam fuisse rescierint, totum hoc consilium meum improbent
74쪽
atque reprehendant: homines nimirum ex eΟ-rum numero, quibus Vetera omnia prae recentibus, domestica ac nostra prae alienis ac pere
grinis sordent. Quod si adciderit, equidem quod
non omnibus satisfacere potuerim, moleste feram : sed illa me tamen re consolabor ac recreabo, quod sim usus vobis, cum attentis orationi meae, tum , quod Conjicere atque intelligere ex
significatione vestra potui, sententiae aequissimis. Tibi certe , Pontifex amplissime ac sapientissime, rem a me gratam profecto atque jucundam factam esse confido, qui ea linguae latinae praecepta, tibi olim puero in hoc ipso Lycaeo tradita, ejusmodi fuisse ostenderim, ut meliora non sint postea a recentioribus magistris inventa ; ac propterea tibi ad illa summa , quae in omni doctrinarum genere consequutus es, Properanti, nullam fuisse moram grammaticis illis nostr rum hominum institutionibus adlatam. Dixi.
Q Inter caeteros, quorum sententiam de Grammaticae prae ceptis latine non tradendis, in hac orationis parte refellimus , est Vincentius Gravina; cujus illa sunt in orat. I. de Instaur. studiorum. - - Atque ex his aliasque Matis aurea scriptoribus, qua Augusti avo concludiatur, carpenda sunt atque proferenda pueris faciliora . . . . Porro in traditione praceptorum id meo judiciὸ peccatur in scholis maxime, quod qua ad latina lingua intelligentiam re quiruntur , latine priaentur. atque ita Obscura per Obscuriora panduntur. Etenim regula ad Auctorum sensus rein serandos instituta, ipsemet indigent eadem claνi, cujus usum ὲ regulis petimus. Quid autem absurdius, quam petere lucem a tenebris, O liuna intelligentiam quarere a praceptis, eademsin tua nondam intellecta perscriptis ' --- nihil gravius enim, nihil
75쪽
arumnosius, quam ediscere prorsus ignota Oe. Eadem apud sexcentos, qui tibi sapere videntur, repetita in
O Audiatur idem in eadem oratione Gravina: - - statim, inquit, ut puer flexiones nominum ac verborum simul cum aliis Grammatica rudimentis memoria mandaverit, ad seriaptores est adducendus ἰ eique , ut nobis olim distentibus mos erat , prabendus in primis Ludovici Vives nitidissimus atque utilissimus exercitationum libellus. - - o Prodiit hic liber primum Salinanticae An. Iso. hoc ti tuto - - 1anua linguarum, seu modus maxime adcommoda tus, quo patefit aditus ad omnes linguas intelligendas . . . . Indoria Patrum Hibernorum Soc. IESU, qui in Collegio , ejusdem Nationis, Salmantica degunt, in lucem edita. -
Auctor ejus praecipuus fuit Guillelmus Bateus: de quo vide Philippum Alegambem in Bibliotheca script. Soci JESU. Hunc librum Scioppius in Italiam adtulit, Scedendum An. I 628. Mediolani curavit, inscriptuiri Mercurius bilinguis: Cujus Hispanicam interpretationem Alexander Tassonus, Virginius Caesarinus, Guillelmus Moons Italicam fecerant. . De qua tota re vide libellum Hostilii Contalgent, editum Florentiae apud Franciscum Honuphrium An. v 72. De Scioppii autem ambitione videantur Alberti de Albertis Vindictae c. I 4. g. 7. n. IIy. M De Praeceptis Grammaticis, praeter caeteros, ita etiam sentit, in eadem oratione Gravina. - - Quibus addiscenss absumitur tempus, longe utilius atque iucundius in νocabularum explicatione, ac bonorum Auctorum interpreta tione traduceniam. Etenim pracvth magis adscribendum, quam ad intelligendum utimur: stultum est autem irretire prae-eeptis ignorantem adhuc vocabulorum sensum o usum, qui legendis taηrum adripitur explicandisque scriptoribus.
76쪽
HIERONYMI LAGOMARSINIO Soc. IESU,
HABITA FLORENTI EDIE XIII. IANUARII ANNO MDCCXX T
ignoratis, Florentini, ab eruditissimis Viris quaesitum est, Italicane latinae , an Italicae latina lingua praestaret. Etsi autem in utramque partem multa sint sane graviter & copiose ab illis Doctoribus disputata, nulla me tamen re impediri arbitratus sum, quominus ego, quamquam cum illis neque ingenio, neque doctrina comparandus, in eadem quaestione versarer. De qua quid sentiam, ex hac ipsa oratione mea, quam sum habiturus, cuique Vos, si quando alias, maxime & adtentos, & benevolos esse oportebit, intelligetis. Plura praffari me hoc tempore , neque necesse est, & propter dicendarum rerum Vim, atque copiam vehementer esset & mihi, & vobis incommodum: sed mihi praesertim, qui febricula etiam conflictor, ob
77쪽
eamque causam haec non memoriter, neque stans, ut hujus loci consuetudo fert, sed de scripto, sedensque, recitare stim justias. Sed antequam ad Italicae linguae cum latina Contentionem venio, quaedam mihi necessario delinguis generatim dicenda sunt; quibus hujus ipsius rei, quam quaerimus, cognitio, & universae controVersiae tamquam aestimatio continetur. quod si ii quoque fecissent, qui tantis partium studiis in eadem quaestione tractanda ante me Verin sati sunt plurimi, id fortasse adtulissent, quo uno adlato ac stabilito , reliqua est deinceps omnis facilis atque expedita conclusio: neque hominum eruditorum menteS, qui tamquam disceptatores atque arbitri ad rem cognoscendam ac dijudicandam ab illis actoribus advocati sunt, nihil certi adhuc, quod sequi possent, in re tam ancipiti, obscuraque habuissent ; neque toties, ut in judiciis solet, ampliandum pronunciavissent. Illud igitur ante omnia ponendum est in Oratione ejus , qui linguam aliquam commendandum prae reliquis atque efferendam suscipit, idque omni
Vera ratione confirmandum: unam esse omnium linguarum atque eamdem Vim ac naturam ; ne
que ullam ulli sua ipsius dignitate , sed hominum opinione praestare. Hoc Viri eruditissimi
sententia mea , ac caeteroquin acuti non viderunt: putarunt suam inesse quibusque linguis inis stam ac nativam pulchritudinem , gravitatem, suavitatem , spendorem , venustatem , magnificentiam : quae dotes in quibus aut Omnes, aut plures essent, eas linguas praeferri caeteris opor
78쪽
tere. Atque hactenus quidem res mira animorum consensione, nulla sententiarum varietate bellissime procedebant. At vero ubi eo deventum est, ut quaereretur , in qua potissimum lingua talia ornamentae reperirentur ; rupta continuo rudes, abalienati animi , commissa pugna: Vocis ratio, rixa, dissidium sempiternum. Nam, cum Omnes inter se de summa re dissentirent, in eo tamen mirifice consentiebant, ut, quam quisque
linguam defenderet, sive Graecam, sive Latinam, sive Etruscam, sive Gallicam, sive Hispanicam,
sive aliam ex iis, quibus humanae gentes utuntur , eam reliquis & graviorem, & suaviorem,& splendidiorem, denique omnibus partibus me liorem dicerent: disputandique finis is esset, qui ferme solet, ubi studii cujusque, non veritatis patrocinium suscipitur, resque non subtiliter, nec ad vivum resecantur, sed leviter , aC pingui Munerva , ut ajunt, aguntur, ut in sua quisque opinione obfirmatior pertinaciorque discederet,
seque unum sapere, caeteros errare, ac desipere arbitraretur. Possumusne Verum aliquando, AN
que hujus disputationis exitum inveniret Possit.
mus placare animos hominum iratorum, eoque
infestius inter se depugnantium , quo sese justius plerique putant pro patriae linguae gloria ac diagnitate arma sumsissei Possiimus Etruscos Gallis, Gallos Hispanis, praesertim vero Latinos & iis,& reliquis, qui de linguae principatu contendunt, conciliare ; & efficere, ut depositis simultatibus,
unam omnes principem deligant, atque ita suam non esse principem fateantur, ut nulli tamen de K. a digni-
79쪽
dignitate concedat 3 possiimus , ut Opinor: &profecto praeclara res est, & digna, in quam, quidquid possumus, conferamus. Ac mihi, quidem in humanas res intuenti,& hominum . diversa studia atque instituta conintemplanti, verissimum esse illud videtur, quod etiam proverbii loco jactatur : Orbis alteram
Partem, orbis alteram item partem contemnere atque inridere. Nam , ut omittam de aedium, Vestimentorum, epularum , officiorum , rituum
rationibus ac generibus admodum dissimilibus
dicere, quorum tamen cuique sua maxime pro
hantur, ac reliquis sive honestiora, sive commodiora ferme videntur: id ipsum in linguis, quam late pateat, possumus intelligere. Licet Unicuique in re minime obscura, quam sit hoc Verum, secum ipsum reputare. Ego, quid mihi haud ita ante multos hos menses adciderit, di-Cam. Nam, cum animi causa Ligusticam oram lustrarem, & Lavaniam, quod oppidum ad mare jacet, forte venissem , nec longe lapicidinas tΟ-to orbe celebratas, in proximis montibus esse scirem , eo me visendi studio contuli. Omnia sane mihi jucunda ac grata adciderunt; praesertim cum & iis, qui me deducebant, & iis, qui in operis erant, humanissimis, ac singula sciscitanti comiter atque adfatim respondentibus uterer. Unum modo me pupugit, fecitque ut nonnihil conturbatus, inde discederem. Quum enim jam satis oculos animumque & videndo & cognoscendo explessem meum, coepi, more hoc nostro atque urbano, paulo pluribus verbis gratias
80쪽
tias tam honis hominibus agere. Uidissetis, Florentini , montanos illos incolas furtim inter se adspicere, mirari, ad Etrusca illa verba & vestrae similem syllabarum adpellationem horrescere, tenere vix risum aut etiam sibilum. Tum mecum egomet: Nempe, inquam, non idem est ubique linguis honos. Qui Etrusce loquimur, Ligustice loquentes inridemus; illi nos: fortasse injuria; sed tamen rident. Rideri autem cur malim, quam probarit Itaque, ut me illis darem, mutato repente sermone, & pronunciandi ratione converissa, coepi Ligustice Ligustica verba conjungere, atque ita reliquum gratiarum actionis absolvere. Quid quaeritis Z Usque eo id illis gratum adcidere animadverti , ut & mihi gratularentur , quod tam subito resipuissem , ac barbarum illum sermonem , quo initio uti coeperam, abjecisiem; &me inquinatissime Conruptissimeque loquentem,& vaste , ac rustich, quantum poteram , Pr nunciantem faustis ominibus ad mare proseque
Quid Z hoc mihi adcidit primum, ut eo se mone utens, qui honus ac commodus haberetur, inriderer
Barbarus heic ego flum, quia non inteEigor ulli: Et rident solidi terba latina Geta. Ajebat ille apud Barbaros exsulans latinus maΡoeta. Verum & ille aliquando resipuit; &, ne ι. 1. Trist. latine apud non Latinos loquens inrideretur, di-M q. dicit Getice, immo & scripsit; atque ita demum probatus est: