장음표시 사용
81쪽
f pudet; Geticosicripsi sermone librigum,
Structaque sunt m ris barbara verba mossis. Et placui sgratare mihi I coepique Poetae
inter inhumanos nomen habere Getas. At vero Barbarorum modo atque agrestium est honos sermones inridere, quibus est suus malus: humanae gentes ac cultae bonis parcunt, malos dumtaxat insectantur. Quid igitur 3 Quum aliquando, ut fieri apud Vos etiam arbitror, instenam Ueneti hominis , aut Bergomatis, aut Bononiensis, aut Neapolitani , aut vero etiam Galli, Hispani, Germani persona inducitur; putatis eorum sermonibus plaudi, quum tota Theatra risu, cachinnis, sibilis personant 3 An sunt harum Gentium sermones mali l An Florentini inhumani, qui non malos sermones inrident 3 Quid Quum alii item Populi par pari, ut ajunt, referentes , ad pulpita Florentini personam hominis evehunt, &simili plausu ac clamoribus excipiunt:
Num aut eos barbaros , atque inhumanos, aut sermonem vestrum agrestem atque ridiculum esse dicemus ὶ Ergo & humanissimae Gentes , non modo barbarae atque agrestes, bonos sermones adspernantur; &, si quis propterea sermo ab alia gente non probatur, aut etiam inridetur, nota continuo essicitur , esse eum malum. Uerum hoc totum quale sit, post viderimus: Nunc illud teneamus, plurimum unamquamque gentem se moni suo tribuere, alienum ferme inridere. Jure ne omnest dicet aliquis. Ex quo tandem istuc quaeritur 3 Ex mene , an ex iis ipsis, de quibus
quaerituri Si ex illis: nulla se id non jure facere
82쪽
adfirmabit: si ex me ; omnes injuria id facere
confirmo. Quid ergol omnesne in errore Ue sari dico , nec omnium offensionem verebor Ego vero tum omnium potius offensionem vererer, si vel unam aliquam, Vel omnes non errare dicerem. Nunc autem quum errare omnes dico , sperare potius Videor , omnium me gratiam initurum, quam Vereri, ne alicujus in me offensionem concitem. Nam si illud dicerem nemini, nisi forte uni satisfacere possem; quum quidem singulae recte ac jure id se solas facere contenderent. Quum autem hoc dico, errare omnes, nulla mihi irasci, nulla non favere debet ; qui non competitricibus suis honorem eum, quem sibi uni deberi unaquaeque testaretur, sententia mea detulerim. Ajo igitur, bonae
cum omnium non modo Venia, Verum etiam,
ut spero , gratia : Injuria sermonem quemvis iquoquam despici; nec suum cujusque id quod
institueram dicere) alieno ulla vi sua praestare, sed esse omnes modo sermones sint, hoc est, vocibus, quibus tandem vis, ad significandas res, atque animi sensa depromenda, non careant esse, inquam , Omnes inter se pares ; neque ullam sive gravitatem, sive suavitatem, sive splendorem, sive ejusmodi aliam dotem ex iis, quibus vulgo linguae commendari censentur, in ipsis linguis inesse. Peto a vobis, Florentini , ut ne me putetis levitate aliqua , aut ambitione pro pressum, jactare ac profiteri id, quod vel falsum iudicem, Vel certe ejusmodi sit, ut nimis acutis atque exquisitis rationibus, longeque a commin.
83쪽
ni sensu abhorrentibus probari posse videaturi. Non is ego sum , qui Sophistarum rationem a que institutum ferre in aliis, ne dum in me ipso probare possim. Sic semper intellexi id quod hsapientissimis Viris adcepimus neminem in Oratorum numero esse habendum, qui non sit, non quidem nomine , verum re ipsa Philosophus: homini autem Philosopho turpius nihil esse, nihil-.que tantae sapientiae professione indignius, quam, non dicam errare id est enim humanum) sed, quem esse errorem senseris, amplecti, &, quod ferendum est minus, in aliorum animis ac mentibus insinuare. Si vero est aliquid , quod ve-.rum judices, sed ejus probandi rationem non satis firmam habeas atque explicatam, id usque eo continendum puto, quoad certiora, atque apertiora pervideas ; vel, si efferre, velis, id in Gymnasiis , atque in privatis Doctorum coetibus potiss, in concionem certe adferri non oportere. Itaque utrumque profiteor vobis, Florentini, &judicium animi mei, atque sententiam in hac quaestione adlaturum, & omnia aperte, dilucide, bonique cum fide acturum. Atque utinam , qu madmodum ego, animo maxime aperto, &smplici, & bono sum ea dicturus, quae dicam,sc sperare possem, parem mihi omnes, qui me audituri sunt, voluntatem benevolentiamque praestituros. Nunc vereor, ne quis jam mihi sub- Censere, ac propemodum irasci coeperit, & ne jam nunc apud se destinet, eumdem animum reliquae deinceps omni orationi adhibere. Putabit enim, me hoc sumsisse, ut contra Etruscam lin-
84쪽
guam disputem, eamque ex eo dignitatis gradu, in quo, sua & multorum sane sapientissimorum hominum opinione sita est , hac mea contentione detraham. Quod non ita est, mihi credite, Florentini, &, si quis aliter putat, is & meminime novit, & rem ipsam parum adtendit. Nam neque ego tam sum furiosus atque amens, ut, si maxime sentirem, Etruscam linguam omnibus de dignitate concedere, tamen velim, in haC urbe, quod semper omnium honarum artium, praesertim vero elegantissimi sermonis, domicilium est habitum, apud Florentinos homines , qui suae linguae semper primas detulerunt, homo peregrinus atque advena hanc invidiae plenam, atque offensionis controversiam commovere , & , non modo nulla utilitate proposita, sed magno etiam meae famae atque existimationis periculo esse tam impudens: neque rursum
id, quod de linguis me esse dicturum proposui, est ejusmodi, ut, si vel omnibus apertissimeque probaro; quidquam propterea de Etruscae linguae
gloria ac laude detrahatur. Nam, ut omnes iermones vi sua sint atque ipsa natura pares, illud tamen relinquitur, ut alter alteri extrinsecus
adjectis, atque adtributis dotibus praestare possit: quemadmodum, si queam quod fortasse queam
metallorum omne genus par esse sua ipsorum dignitate demonstrarem, nequaquam illud effecero , ut non aurum tamen prae reliquis opinione, atque adprobatione hominum maxime commendetur) nec, si non inest in ipsis linguis gravitas , si non suavitas, si non splendor, idcirco, . . L qui
85쪽
qui iis uti velit, non potest non graviter, non suaviter, non splendide dicere. Hoc totum cujusmodi sit, planius est jam atque enucleatius e plicandum. Ego enim sic existimo: quemadmodum homo, si, ut homo est, consideretur, homini nequaquam praestat; quod omnes eadem sentiendi atque intelligendi vi, qua sola homines sunt, aeque
polleant: ita linguas, si per se ipsη spectentur, modo verbis , ut supra dictum est, ad quasque res significandas, animique sensa depromenda cu- Cie. lus unius rei causa primo sunt institutae 'b ido-
pro Caeci-NeiS non careant , in eodem omnes dignitatisn ς. I. gradu esse ponendas. Atque idem confiteor, es.
Ii Volun- tamen alias aliis opinione atque existimatione bι , his ἴ hominum praestantiores , non secus omnino at sigi posset, que ipsi homines sua ipsorum opinione sunt aliis
νerbis om- alii nobiliores. Sed neque linguarum praestannino ηon tiam illam , neque hominum hanc nobilitatem tere μη rerum ipsarum natura facit, sed, quemadmodum
νου XI . dictum est, Opinio. Tolle opinionem ; fientha reperta Continuo omnia paria, neque erit omnino quid- sunt. qUam, cur aut hominem homini, aut linguam linguae praestare diCas. Iam, quod ad hominum nobilitatem pertinet, sic ipsi inter se homines convenerunt, ut, qui inlustribus Parentibus, avis, majoribus ortus esset, hunc nobilem ducerent, hunc obscuro loco natis anteferrent, huic pi 'rimum observantiae atque honoris haberent. Cur ita convenerint, si ex me quaeris, Vel nescire medicam, vel dici a me hoc tempore non oportere. Non enim nunc id agitur , ratione ne id fecerint;
86쪽
rint; quave fecerint; sed omnino fecerint necne: fecisse autem certe dubium esse non potest. Linguas iterum similis hominum opinio ac voluntas, non natura moderata est: ut eae principe habeantur, quibus hominum quidam coetus, quas Gentes & Nationes adpellamus, principatum deferre maxime Voluerunt. Qua in re tamen id esse eos potissimum sequutos possumus animad-Vertere, ut, Auae linguae scriptoribus optimis abundarent, praeferrent eas ferme reliquis. Ita Graeci Atheniensem, Latini Romanam, &, ut temporibus propiora videamus, Galli Parisinam, Hispani Castellanam, Itali Florentinam , aut certe Etruscam praetulerunt. Nempe, quum Viderent ex
iis sive Civitatibus, sive Gentibus exstitisse quam plurimos summis ingeniis praeditos, & doctrinis maximis instructos , qui suam quisque linguam
studiose ac diligenter excolerent, eaque sive in optimarum artium tractatione, sive in earumisdem ratione hominibus tradenda, uterentur; eam esse omnium praestantissimam judicarunt, in eaque sibi esse maxime elaborandum censuerunt,
quam summi illi Viri potissimum delegissent, quaque eorum praeclara cogitata, atque omnis doctrina contineretur. Videtis igitur , quod familiarum nobilitati Majores, hoc linguarum di gnitati conferre scriptores. Quo quid conficituri Nempe illud, quod supra posui: si consensu hominum eae linguae reliquis praelatae sunt, quibus excellentes scriptores es Ie uisS. Viderunt, non vi sua atque natura linguas linguis, sed ipsorum hominum opinione ac Voluntate praestare: L a ac
87쪽
ac propterea, si per se ipsae spectentur, esse omnes inter se pares. Video, Florentini, nec Vero dissimulabo, quid dici contra hanc conclusionem possit: Consensu quidem hominum ac Voluntate factum esse, ut praeferrentur eae linguae, quae meliores, quam aliae, scriptores haberent; sed potuisse scriptores ipsos eam linguam potissimum deligere, quae sibi sive melior alia, sive omnium Optima videretur,& esset.
Si potuit hoc fieri, si etiam factum est, non
possum recusare , quin cauSa continuo cadam.
Verum ego neque factum esse, neque fieri potuisse contendo. Nam quid putatis i Ciceronem, exempli causa, latinam linguam, Petrarcham Etruscam, bonos item scriptores alios alias earum, quas ab iis inlustratas, & tamquam nobiles factas, eruditisque hominibus commendatas fatemur, delegisse potissimum atque usurpasse, quod eae rellia quis meliores essent; an ideo reliquis eas factas esse meliores, quod ab iis delectae potissimum atque usurpatae sint 3 Εquidem hoc alterum verissimum judico : primum illud omnino falsum. Etenim quum se linguarum nobilitatis Principes illi, atque Auctores ad scribendum contulerunt,
linguas eas , quibus usuri scribentes erant, jam tum exstitisse atque adeo in ore vulgi, rudes illas quidem atque impolitas, verumtamen satis instructas, omnique Vocabulorum genere abundantes versatas esse, celebratasque quis nescit Neque enim earum Conditores illi, sed usurpatores fuerunt: neque eo sermone scripserunt, homines
88쪽
mines nimirum acuti & callidi, qui, siquidem eum sibi ipsi suo marte peperissent, a nemine posset intelligi. Id modo unum sibi permitti quosdam voluisse Video , ut, si quando eas res tractare coepissent, quas nemo ante in eodem sermone adtigisset, certa quaedam vocabula ab iis sermonibus, quorum erant usu protrita, necessario mutuarentur, aut etiam alia sui ipsorum sermonis propria, leviter immutata innovarent. Hactenus, quia facere aliter non poterant, lice re sibi ab usitato sermone recedere existimarunt. At vero ubi haec summa necessitas aberat, uS-que eo usitatarum Vocum tenaces , latini praemsertim , erant, ut, si quando usitatam quidem, sed minus vulgo frequentatam usurDarent, veniam quodammodo praefarentur, illis aut illarum similibus utentes formulis: Iis enim jam loquuntur: si hoc verbo uti possemus, Fc. Atque etiam si novum aliquod quod fortasse erat non novum, sed tamem ipsis, ut saepe adcidit, inau- .ditum ) ab aliquo induci verbum audissent, vutiosum ducerent, graviterque reprehenderent: quod, ut alia omittam exempla, quae multa sunt,
in M. Antonio, qui piissimum nove dixerat, Ciceronem G fecisse scimus. Quod si aliqui non phia
ita religiosi aut in novis inducendis, aut in Uetustis vocibus innovandis fuerunt quales Poeta- ' rum nonnulli , in primisque Dantes Aligherius inter Italos fuisse existimatur) id neque tam saepe fecerunt, ut vocum sive novarum, sive innovatarum ratio magnopere sit habenda ; neque non
necessitate ipsi etiam aliqua, sive rhythmi, sive L 3 me
89쪽
metri, sive convenientiae inter se syllabarum erirremarum consonantiaeque coacti fecerunt : Sccerte non tam illis laus tribuitur, quod id fecerint, quam Venia, quod necessario fecerint, quam venia, quod necessario fecerint, datur. Eo igitur sermone, qui esset in ore vulgi, scriptores optimos este uis intelligimus. At multum tDmen inter scriptorum & Vulgi sermonem inter esse constat. Multum 3 Immo vero plurimum.
Atque adeo hoc ipsum satis signi est, quidquid,
praeter significandi vim, habent bonitatis linguae. adscitum id esse , non insitum , ab scriptoribus habere, non a natura: ut proinde, si vulgi sermo a bonis scriptoribus usurpatus fit melior, confitendum si, non ideo bonos scriptores alios alias linsuas delegisse atque usurpasse , quod eae reliquis meliores essent, sed ideo factas eas esse reliquis meliores , quod sint a bonis scriptoribu
Quid mihi tu igitur gravitatem, quid splendorem, quid suavitatem , quid admirandam tuae linguae pulchritudinem praedicas 3 Cur illam tantopere amplexaris, & tamquam filiolam deosci laris tuam 8 Quid te mihi molestum offers 3 Quid meas obtundis aures t Quid te jactas magnificeque circumspicis ὶ Quid peregrinos. insectaris Quid inrides ὶ Quid Barbaros vocas i Nemo est barbarus lingua, sed moribus. Nulla non lingua
gravis, nulla non splendida, nulla non suavis, nulla non pulchra est, si quis eam modo probe calluerit, , eaque uti Vel loquendo, vel scribendo
scienter possit. H Itaque, si quemvis despectissi
90쪽
mum sermonem homo potiundae orationis non ignarus adsumserit, eumque artificio quodam extrinsecus adhibito, quo & minus plebejas voces deligat, & quas delegerit, apta inter se compositione conlocet; praesertim vero rebus amplis, magnificis, gravibus, non minutis, non humilibus , non ineptis adjungat; modo propriis,
modo translatis utatur; denique omnia, quihus excultae jam linguae maxime commendantur, in sua illa excolenda conquirat: si quis, inquam, talis artifex despectissimum quemvis sermonem , ita , uti dictum est , excoluerit, ac perpolierit; hunc necesse est, & gravem, &isplendidum, & suavem, & pulchrum haber, Quod quidem ipsum licet etiam e contrario in telligamus. Nam , si excultum jam atque ab aliis perpolitum sermonem quemvis rudis homo atque hujuscemodi artificii ignarus usurpet, i vem, abjectam, invenustam, ingrataimque hujus Orationem ferre quis potest λ ut omnino honos,
qui putantur, sermones malorum scriptorum nouminiis adspernemur, quam malos honorum e
petamus. Atque hoc quidem in genere scio Mediolanensi sermone, quo multa Carolus M
Tia Magius elegantissimi scripsit, & me & alios
vehementer esse solitos delectari. Neque tamen admodum eleganter loqui Mediolanenses existumantur. Quis sermo magis, quam Ligurum', nostris quidem auribus inconditus, atque absonus habetur Eum tamen Antonius Folieta vario scriptorum genere mirifice exornavit. Cavallus