C. Crispi Sallustii Opera quae exstant omnia curante I. L. Burnouf

31쪽

ΣXVIII ARGvMENTA Copiae in Apuliam agrumque Pio Dum mittuntur. Proponuntur praemia iis qui do coniuratione indicaturi essent. XXXI. Ingens Romae pavor ac trepidatio. Cnti lina in senatum venit, ubi a Tullio votio menti oratione castigatur. XXXII. Urbe egressus Catilina in Manliana on stra proficiscitur, relictis Romae Cethego Lentuloque et ceteris, qui caedem et inccndia pararent.

XXXIII. Epistola Μatilii ad Q: Marcium regem. XXXIV. Respondet Marcius. Catilina fulso Duritiat se Massiliam in exsilium proficisci. XXXV. Epistola Catilinae ad Q. Catulum. XXXVI. Catilina et Manlius hostes a senatu i dicati. Simul, quae ad reipublicae defensi

nem pertinent, praeparantur. XXXVII. Explanantur causae, cur tam multi omnium ordinum cives Catilinae consilia probarent ιXXXVIII: Narratur quomodo sopita diu inter o dines discordiae flamma , rursus ETCituta fuerit.

XXXIX. Quamquam data Pompeio potestas Plebis opes imminuerat, res tamen in certamen revocatur Catilinae coniuratione. FulVius a parente necatus, ne Catilinae se socium adiungeret.

XL. Lentulus Allobrogum legatos per Umbrenum sollicitat, eisque coniurationem patefacit. XLI. Allobroges rem Fabio Sangae aperiunt. XLII. Galliam Italiamque perturbant ii quos Catilina dimiserat.

XLIII. Coniurati Romae consilium capiunt Ciee

32쪽

1RGvMENTA XXIXrouem Opprimendi, urbem incendendi, erumpendique ad Catilinam. XLIV. Allobroges a coniuratis insiurandum seriptum accipiunt. Epistola Lentuli ad Catili nam T. Vulturcio CommiSSa . XLV. Vulturcius et Allobroges in ponte Milvio deprehenduntur. XL.VI. Consul principes coniurationis in nedum Concordiae venire iubet, eoque ad Vocato se Mutu, Vulturcium et legatos introducit: LVII. Senatus , putes ictis omnibus , iubet principes coniurationis in custodiis hab0ri: NLVIII. Plei,s Ciceronem laudibus extollit. Novus coniurationis index. L. Tarquinius M. Crassum inter coniuratos nominat. LIX. Catulus ot Piso frustra dant operum, ut Caesar inter coniuratos nominetur. L. Molitiones fiunt in urbe ad eripiendos o custodiis coniuratos. Cicero consulit sutiatum

quid de iis fieri placeat. LI. Oratio C. Iulii Caesaris . LII. oratio M. Porcii Catonis.

I ΙΙΙ. Senatus decretum fit in sententiam Catonis. Digressio: Paucorum civium virtute in tantum creVisse rem romanam; Catonem vero et Caesarem illius aetatis hominibus virtute multo praestitisse . V. Catonis et Caesaris indoles.

LV. De Lentulo, Cethego, Statilio, Gabinio et

Coepario in carcero supplicium sumitur. LVI. Interirn Catilina pugnum detrectabat, sΡerans faciliorem sibi victoriam fore, si R mae Omnia Prospere cessissent coniuratis.

LVII. Audito tristi rerum eventu , in Galliam

33쪽

XXX ARGvΜENTA fugere parui. Montibus vero et copiis Antonii Metellique inclusus statuit quamprimum Confligere . LVIII. Oratio Catilinae ad milites suos . LIX. Catilina et Petreius Antonii legatus suam quisque aciem instruunt. LX. In proelio Catilina sortiter dimicans conso-ditur . LXI. Cernere suit post proelium quanta fuisset Catilinae militum audacia , Omnibus adverso Pectore vulneratis . Μultos quoque milites amisit populi romam exercitus .

34쪽

BELLUM CATILINARIUM

36쪽

BELLUM CATILIN RIVM

SIVE

DE CONIURATIONE CATILINAEI. IOmnis homines, a qui sese student' praestare Celeiaris animalibus, summa ope niti decet vitam silentio nu

CAP. I. I. In quatuor primis capit. exponit Sallustius, qua ratione adserit,endas historias impulsus suerit rs cilicet hominem decet aliquam suim moriam relinquero; quod quidem certius rectiusque fit ingenii quam

Corporis vires exerrendo. Porro vel

res gerere, vel ab aliis gestas scribere, utrumque et ingenii opus est, et glorium affert. Quum vero et ipso olim Publica munera obierit, iam molestiis alisterritus, otium suum ad perseribendas res gestas populi romani conferre statuit . His autem omnibus multa interserit sapientissime quidem

excogitata et egregie dicta, sed quae non huic magis quam alii cuilibet historiae cohaerent. Itaque dicit Qui tiliatius tu, 8 r is Crispus Sallustius in bello Iugurthino et Catilinario nihil ad historiam pertinentibus principiis

orsus est. as Quae res utcumque sit,

nos felicem culpam, si culpa est, iudicenius, ex qua nobis tam praeclara ligero contingat. a. Omnis nomines, pro omnes homines . t pro e vulgo usurpat in accusativo plurali tertiae declinationis antiquitatis amator Sallustius. Hoe inatum est e diphthongo ei. Imo per diphth. scribi vult Terentianus 3urneis ad pluralium graecorum imitationem . Priscianus . liv. vIi: is omnium qua tam nominativum quam genitivum similem has,ent , eorum accusativus raro in es, frequenter in is, solet teia

minari, ut hic et haec OuNis huiuIONNIs , hos et has o Is. Sest. Cauomnis homines qui sesb student. To rentius in Andria: Omni nos inua re. is: Quae tameti aliquanto latius patet regula. Nam Virgilius, teste Gellio xiii, Io, is diversis in locis urbes et iactis dixit, arbitrio consilioque usus

auris. Georg. I, 25: URBIS ne inrisere Caesar. Aen. III, IO6: Centum v Eshabitant magnas. 3. Sese student praestare. Poterat quoque dici, sine Pronomine: student praestare. Sensus r esseero rupiunt ut

37쪽

transeant, si veluti pecora, quae natura prona β atque ventri obedient in finxit. Sed nostra omnis vis in animo et corpore sita Ost: animi imperio, corporis servitio magis utimur. Alterum nobis cum dis, alterum cum belluis commune est. Quo milii rectius esse videtur ingenii quam virium opibus gloriam quaerere, et, quoniam Vita ipsa qua fruimur brevis est, memoriam Dostri quum maxume longam essicere. Nam divitia rum ot formae gloria fluxa atque frugilis est; virtus clara aeternaque habetur. 7 Sed diu magnum inter mortales certamen fuit, vine Corporis, an virtute unimi, 8 ros militaris magis Procederet. Nam et, priusquam incipias, consulto, 9 et, ubi Consulueris, mature facto opus est. Ita utrumque, per Se indigens, al

terum alterius auxilio veget. a

4. I itam silentio ne transeant. Nevilac curriculum emetiantur et quasi trans Vitam rant, muti ipsi et nulli momorabilos , atquia ita, nulls sen-lictato, et vivant et moriantur. Eodem sere sensu Tasitus, Agric. Ii I. is Exemptis e modia vita tot annis, quibus iuvenes ad senectulom, Seri Sprope ad ipsos exactae aetatis torininos Per silentium Venimus. νν5. Prona. Ovid. Μct. I , 84: Pr naque quum vectent animalia cetera

terram .

6. Animi imperio. Animo ut duro est domino, corpore aut in rit semotitimur. Sic initio Iugurthae: is sed dux atque imperator vitae mortalium ciuimus cst. νι Ilem Suncto. EP. II 4: Rex noster est animus. Uaor vero Suli ustius ex Aristotele desumpsit,POli lic.

aeterna possessio est. Hoc loco omnem suam vim retinet verbum habetur, nec sonat, ut saepe alius , Videtur, quod prorsus sentcntiae repugnaverit.

8. Virtute animi. Viauimi, quam Graeci ο ρετηυ dicunt. ΚVNHARDT .

9. Consulto .... opus est. Diligenter consulendum et deliberandum est. Io. Mature facto Uus est ... Persi

ciendum celeriter quod decreveris, Sic Isocrates ad Demonicum 6ουλευου

σπουδης. II. Alterum alterius auxilio. Sic Horat. in arte podii ear Alterius sic AAtera poscit νem res et coniurat amice. I 2. Veget. Autiquum , pro Misset. Hinc o metus, et verbum 'geto. tius et alii quidam legunt eget. Sodnonne, ut Dahlius oluerunt, frigide dicium sit indigens e ty

38쪽

CATILINA

II. Igitur initio x reges nam in torris nomen imperii id primum fuit in diversi, in pars ingenium, tilii 4

i Corpus exercebant: Ctium lum o vita hominum sitio cupiditate agitabatur; si sua cuique sutis placebunt. Mostea Vero quam in Asia Cyrus, 7 in Graecia Laced Gemonii t Athenienses, coepero ui es atque tia tiones subigere, ibidinem dominandi caussam belli habere, amaxu-

i quivi in Manimi via lus in pace ita uti in bullo va I CL, equabili u atquc c0ns ntius sese res humuriae uberent; neque aliud alio servi, neque mutari ac miscori omnia cerneres. Nam imperium suci teliis arti-

Portiori 1 t. o. s. Dic o si. Diversu sinuentos; alius ullum viam ingressi. . 4. P. VN. - alii. llae voces senapersilii invidem ali auctore nostro OPPO-riunt i , nunquam autem Pat .... Pa S, Dec otium alii .... alii. EVN.

5. Aliam tum. Illis adluie lon Pori litis. IIaco dicta sunt ob Sallustio ut su uetatis , antiquis illis temporibus di simili imae, rupidita cui et uvar tiam obiter currat. Nolo igitur C. , , rius: et tum tiam, quod contrarium Prorsus sonsum Piscit. 6. A ito tu . Frequenti si me oc- , eurrit ni od Suit. Vox vitare Pro a - ire. Sic Ennius Cie. in Bruto. XV ὶ: ui tum cicebant homines utillic iaccum agitubavi. . C3 Diae. Prior ' ruet. Canil si, ei Maturatius ulnis, qui imi rium Mu- domiti Pyrsas tria stulit. Cyri veroi mussim alii meminit Sollusi is quia antiquiores historiae pro saholis bubeii

d. I tibi meni Hominondi. vr0pior solarii dominatidi cupiditatem: bella semo, et gloriam cx iiivguitudine i i- perii Oo,timai P.

s. Pericula. Experimento . . Ndia

Damd in utrimque vocabuli radi ei me bo: πῖt 9υ. ea P iri, seu PEMcu-lim acere. 10. Negotiis. Ipsa negotiorum tra-ciali otio.

II. Imperiatorum. Intelligo omites eos qui, seu in bello, seu in Pace populis imperarit. 12. I oleret. Vigeret, Di rem suam vim haberet atque expromor t. Nov. onim hoc loco caleret idem significas, quod paullo utito infinit: ρo c. I 3. Aeqnobilius. Musis suum et eundem statum obii uerent.

39쪽

c. CnIspis LusTIIbus retinetur, quibus initio partum est. Verum tibi pro labi re desidia, pro continentia et nequitato lii Dido 4ntque superbia invasuro, λβ fortuna simul Clamoribus immutatur. Ita imperium semper ad ostinum λβ quem quo a minus bono transfertur. Quhomines urunt, 7 navigant, aedificant, Virtuti omni arent. Sod multi mortales, dediti volatri utque svino, indocti incultique, vitam sicuti puregrinant

trans gere; quibus, Prosecto Contra Naturam, Corpi voluptati, se anima ora ori y suit. Eovum ego vi tam molemque iuxta aestumo, quoniam do utraque silet

Vorum enim vero is domum mihi vivere atque fianima videtur, qui, aliquo negotio intentus, ηδ practari sucinoris G aut artis bonae famam quaerit. Si

Is . Lubido. Prurigo Dei di quod-

eum tuo animo lubet. Hoc vitium op- Ponitur continentiae, qua quis inii reeii honor ii lust sinos continetur. 35. Inonre . . Sunt ouim quasi hos os reipui, licue desidia, lullido atque superina. Nota In rasere absolute positum; suppleri potest: ouimos hom

olim bost loco significat, quem italice vominus: il hia onexi' uomos sint eum sui plus pollet ingenio, industria, viribus animi: il riit corace. 17. Quae homines arant. Sensus

est: ne ipsa quidem apricultura, navigatio, architectura, sine cirtute, i. e. sino vi men iis, pro rum Procedunt. 38. Inculti. Qui animum non excin

9. Sicuti Per Dinantes. Quasi hospitus et pero rini vorsarentur inier

homines, nec ullum sui vestigium relinquere curarent.

no. Ptis oluptati. Corpus sui ii ii dolietis; ideo illud solum sciverunt

et curuo bubuorunt. 21. Anima ovori. . Λnima fuit cineris loco; ideo illam neglexerunt et qaegre tulerunt. Quoniodo aut manu oneri osse poles 3 quia animae propria est actio quaedam et motus illis ini- P0rium s qui, ut dicium est, . uiti eutri atque somno, desidia et iri

ita torpore consuevcrunt. 22. Iuxta uestumo. xi iam non Pluris aestimo quam mori m.

23. Aliquo negotio intentus . Vul garis usus postulare videtur: cilicui no potio. Illelie Sallustius ablativum in tolligi volui tr An aliquo est antiqua forma dativi, ut nullo , Aliud Cic. Pro Quintio 1: quod si iti iure se nullo PDa. sidio fuisse , Mehere' ii R et o Drario , inquit Donatus . veteres nulli, titillo, soli, solo, declinabant. o Corie advor-hium quo natum est Ox vetori dativ liii. iiiiiiis ille casus sempor Aliquanretii et si nisi iii nom. idem lite potest de ciliquo. 24. P a tauri facinoris. Hacini ex verbo face c) osi vox me ino,

40쪽

CATILINA

in iiii grim copia rerum aliud alii natura itur ostendit. HI. Pulchrum est benc iacere reipublicae; et iani liene diocre haud absurdum est; vel pace vel . bello clurum fieri licet; et qui securo, et qui tacta ultorum Ecripsero, multi laudutitur. Ac milii quidem, tu mel si

haudquaquam par gloria sequutur scriptorem Et uu-Ctorem rerum, tumCD in primis urituum i videtur rcs estus scriberor primum, quod tactu dictis furit exuo

quanda; β dehinc, quin plerique, quae delictu ruprehenderis, malivolentin et invidia dicta putunt; ubi

cle mugna virtute et glorieti bonorum memOTES, ' quai:

sibi quisque sucilia iactu putiit, aequo unimo uccipit; supra ea, 7 veluti ficta, pro sulsis ducit. Sed ego adolescentulus ' initio, sicuti plurique, studio ad rem Fu

r i, quae in uininiquo puri om acci- Pitur , et, Piout cum bise vel ulio adiectivo iungitur, Praeclara urit tu via signi sicut . Sonsus Est : qui praeolaris laetis inti luscero. uut m utiqua Qua rarum uriiuuiquu liberal um partui mirium riapit. CAP. lIl. I Absurdum. II.i Q voco ad , gii iii andos ingrui in lauribiis sonos sui Dissime uiui iliar Lultui . Dein cops Pru Omnia. quare limitin in ratione Drauditum ii Oii ducunt, dicuntur ulta, irda . RV X.

2. Et qui fecere. Diguus e,t qui

Mi Paretur locus upud Plinium simillimus, Ep. VI, IU: is II uti quibus

catenarum , quibus vinclus ei at, ,

riem , ita illas illi sit capiti ,lio . tit

rem velint. Et qui doni non scinoi Muctor rerum, , udini Turiliam, P l, storicia usurpatur. Sed hic oppositici clam sciasum indicat. 4. In primis triauiam . Arduum in iis quue maximie ardua sutit. 5. Furia uictis aeniat eooquuti tu . Verbis ita rum cxprimenti DP rtul, ut neque nimis lauduutur horio, tu , ut turpia nimis vituperentur, ut lucr lucior, quid et qua ratione uti sti id sa otii ni xit . statim intolligat . I A . ,. I bi - memoVes. L, uiam Prue clanu honorum virorum facta reto A. Sui'rra ecl. id ost, quao lac illa-lvuI male iatrii iam Superunt. Ttatu, lii a