장음표시 사용
351쪽
vt D.Tlioni. addit,quia ex nobis Gramus , scite autem non nisi ex alterius ope, M magisterio solemus. Nisi quis veteres excusire velit esens eos nil il de retore di s serviisse , quod putatem omnia vera esse, nullamque dari deceptionem. Vel eeite quod ab eis inculcatum suerat in quia putarunt cognitionem veram esse, elim simile animam tangeret, ut ignis pacticulam ammae igneam .e: totem, cita dissi-
aqueam eiusdem animς cum cognoscere per simile videatur contrarium et , quod est cognosce teret dissimile,&
tiorum sit id est opposito moclo accidit Verum haec ridicula sunt.& ροί- Q absurda ; siquidem palam est nos interdum falli, & animam elementorum concretione, aut mole corporis non constare, ut ex iis quae in
sunt, manifestum est. Intellectum A Non Uttur ι m. δ cnssu di. Duplici argumeto con
intelligere , neque sensum, α intellectu idem este. Primum, quia sensus omnibus inest animantibus , nullum est enim animal, quod tactu non sit praeditum.. Deinde quia tensus circa propria sensibilia non errari,intellectus vero s*pe fallitur : licet enim cum scientia, prudentia, aut vera opinione duci
te; si tamen contrariis an sciat ut decipitur.
mnatio eas qM. Probat dari imagi ab ititecti tu nationem , eamque ab .i lincta. Text. TII intellectu , & sensu distingui : quia licet, nec imaginationis actus abs que praeuia sensus notitia exerceatura, nec existi
matto quae est actus quidam intellectus coni praebendens scientiam, prudentiain,& opinionem, nisi antecedente imaginatione fiat: Imaginatio tamen, id est, imaginationis actus disert ab cxistimatione, quae actio quaedam intellectus est ; primum, quia ut ij, qui artificiosa memoria utuntur, loca, & imagines pro arbitratu suo fingunt. ac disponunt, 'uibus rerum opportune recordentur, ita in nostra potestate est imi inari quicquid libuetit: non autem opinati l quod est pars quaedam existimationi d imaginamur enim falsa, uae non existunt: inamur vera, aut quae pro vetis accipimus. Secundo,quia orimo de re mala, ves bona, animum potumbat me
352쪽
rintur, ut quidam inquii t esse vera,aut gi imilis bat metu, vel bilaritate, Disto uis rei tricti; erro Felse deceptionem quippe cuid si 'ς ma iv x μ' contrariti insimili inqua cognoscere simili Vide ded ea perinde afficimur, matione. tur autem O deceptio is scientia contrariorues atque li, qui in pictura eadem. 4 2 sen idem igitur esse sentire ac sapere, res aspectu horribiles, patet. IIud enim ommbus animalibus, hoc valde paucis inest. At neque inte rigere idem est a semtire, intelligere, inqua, quo reste ait non resti res percipi sileti auod naque recte percipit id eost prudentia, si scientia ais opinio vera. at quod no re- Ze,id est nimi, si his di tis contrarisi. Etenim propriora sensus semper est verus, ct uniuersiis animalibus inest at tit,ut falso quo ne quis ratiocine-
ς Imaginatio naque aia se est a sensu, meteque:
atque neg. haec 'si' ensi, nerue exi stimatio sine
hae et potest. Non ide aute esse imaginationem, existimationemve, patet. Hic enim a sectus in potestate nostra sine corrouersia colla turilicet naticam liber gere quidquia volumus , atque ante oculos ponere terinde atque i 'cint, qui arti ios memoriae coparatis at . di stis locis imagines fingi ,,at' simulachra cocticat. At opinari in no-bu no est necesse est enim opinante, aut veram, aut 'ba ex imatisne habere. Praeterea A Fianamur aliquid mala esse, atque terribile, continuo perturbamur. Similiter Er csi opinamur q'iniam esse tale,ut in illo sit con dendu. st cum imaginamur trilia perinde ascimur, ata, si inpi iura ea - im Jecta, emi. Sunt autem 2 existim timi ueseeundum otio ipsitin hae disserentia cietia, Gr opimo, EI prudeΠ- rem xsurpatione, id est,tia, cir ea, quaesint hisce contrariae de disserentia quorum alius sit sirmo magis ad ipsum accomoda-
huius aliud imaginatis, aliud exi imatio esse via deatur, de imaginatione primo, deinde de altero dicamus oportet. s Si igitur ima natio, id estpham-msit id qua visu pharasmal aliquod in nobis diacimus fieri, non aliud quicquai, quod per troatione hoc eode nomine nucupetur, G pro si tu una
quaedam est potentiam earum, aut habituli,quibus discernimus, Er aut vere percipimus, aut 'bo. Tales
Quod intellige de imaginatione , quae nullamassensione, aut iudicium coniunctu habet: si enim habeat non dubiu, quin
imaginatio animu commoueat, & ad varios M.fectus impellat. Sunt autem iis exι-stimationis is . Probat existimationem disserte ab imaginatione, quia ad existimationem l quo
intelligiti pertinet actus cieti et, opinionis,& prudeliniae , & his contrari de quibus lib. s. Et hic rum qui tamen ad imaginationem haud quaquam spectant. Deinde eum intellige te digerata sensu,&id Di fariam siu-
prehendit etiam imaginari alteio proprie: qua ratione ad ipsum spectat existimatio id est, actus rationis , Sc non alteriustentiae: ait se de intel- de imaginatione primo
ι si igitur imaginatio. Vim,& operatione phatasiae exponit,mones loqui se de pha: asia signi-ncatu proprio, no tran latitio. Namque phantasia interdum per transi tionem vocamus intellectsi . de quemlibet sensum,& ea quae nobis apparent. Quoniam igitur pliatasia est poteria qua in nobis visum,seu phatasma effici d: cimus, videbitu i sortasse illa computanda inter sensus externos, quibus res nobis repraesentantur, vel inter virtutes intellectuales, siue habitus, quibus vera. vel falsa percipimus,cuiusmodi sunt intellectus,opinio,& scietia. Sumit vero intellectum ut inter V v. 3 pretatur
353쪽
3 1 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
pretatur D. Thomas,non pro potentia,sed pro cognitione eorum, quae absque inuestigatione nobis innotescunt,u t prima principia. Scientiam pro certa cognitione eorum, quae discursu assequimur. Opinionem pro cognitione ieium, de 'uibus ce. tuin, Limumque iudicium non habemus. Porio hos tantum cognolcendi in
mi rei ltati, scientiam qualitati, opinione ternario , sensum quaternario attribuebat.
di ferre α ιλ sensum, Piobat pliantasu co mat. O, seu ima3: nationemi distingui a lentu Cum vero sensius durliciter
accipiatur , nimirum inpotentia, ut visus: d machia,ut visio:ab utroque
phantasia disset re ostendit. A sensu in potentia, quoniam hie in somniis non agit, pirantasia veloasit: aiensu in actu, quia hic in somniis non est.. D indesen .Probat secudo imaginati nem non esse sensum: quia sensus semper adest
animantibus, quatenus recens nata mox sensu utuntur, at imaginatione , saltem exaria, nonnisii progressu temporis. 3 Temo , quia omnibus animantibus sensus conuenit: non omnibus tamen imaSinatio intelli-
se perfna. Namque impersecta , & confulis Onchis inest. Quarto,
quia sensus nunqua cr- ita istis
rat circa propria sensibilia, imaginatio serpe fallitur. Quinto, quia quae sensibus probe assectis
accurrite percipimus, noconi aeuimus dicere ita nobis videri, quod tamen dicimus, cum imaginamur. Postremo , quia illa, quorum imagines sensu hausimus,clausis oculis,& absentibus sensibilibus imaginamur: cum tamen sensus in solam rem praesentem seratur. Imaginatio- Atqui nee vitas. Asierit imaginationem non esse scietiam, nec intellectiam, nem dism- aut opinionem. Ac primum quod non sit intellectus, vel scientia, planum est,quia sui ab ροι- haec temper vera sunt. Quod autem non sit opinio, ex eo suadetur , quia licet opinion:one. nunc vera sit, nunc falsa, tamen opinionem, qua quid iudicamus, sequitur fides,&persuasio: untiiquisque enim Putat venim ei te id quod opinatur. At fides imagina tionem non sequitur, cum imaginatio conueniat brutis, in quibus tamen fides neutiqi iam
354쪽
Tales autem sint sensu, opinis , mentia , intelle- neutiquam locu babet. ctus. ipsam sen et, sensum ex hi e patere potest. Sensu enim via est potentia, vel operatio,
is visis, vel visio: at, nonnunquam neutrum estii torum, tamen Vsarent, aliqua, videmuta videre,ut ea, quae in somniffs apparenti. Deinde,
si sui quidem semper arist, imaginatio autem n n semper. suod si idem essu imaginatio, ac operatis, b Ars imaginatis proficto cun iis ines
set: ac non esse videtur, ut api, aut micae, aut vermi praeterea igi quidem veri sint semper, aginationes vero plum sunt, ut patet, 'Me. Praeterea cum exaele circa sensibile operamur,non dicimus hoc nobis hominem videri, ac apparere edpotius cum non clare sentimus, quando etiam sit,
visu verus sensius, si ' sis. Atque nobis quod
quidem paulo ante dicebamus clausis etiam oculis vis videntur, atque apparentia λ Atqui nec ullus habituum eorum erit, qui veri sunt semper, vis entia, vel intelle lus, es enim γ' a imaginatio, non lum vera. Restat igitur, perscrute
mur si sit opinio. Fit enim opinis θ' vera, γ' fas. Verem opinionem quidem sequitur fides: quippe
cum fieri neque.α,ut hisee qiusquam non credat, quorum habet opinionem. Bettiarum autem, fides quidem nulli: imaginatio vero compluribus inest. Praetereis fides omnem opinionem sequitur, persuasio fidem ratio persuasionem. At imaginatio quiadem quibusdam bellitis inest , ratio autem nassis. i At vero patet nec opinionem e se cum sensi,nec opinionem per sensium, nec opinionis emusve coniuncilionem, per ea,qua dicti sunt, oe hac etiam ratione: φ patet enim si imaginatio sit opinionis, sensus coniuncilio, opinionem non cui que rei, se elim esse, cuius est etiam senos: dico autem
imaginationem si si coniundiis sensius, opinion f
ve, coniunAtionem esse opinionis albi: Ofensio eiusdem albi: non enim erit ex opinione quidem n .
boni sensu autem albi: apparere igitur es opinari hiota', iuxta f.,
rem ea quam sentit non per accidens. At apparet nonnunquam etiam' a, de quibus simul veram opinionem habet. Sol enim pedalis: quide VPror,
Nee enim belluae persuasione quicquam faciunt,etia eae,quet adumbratam aliquam disciplinae latione capessiant: siquidem persuasio ratiocinatione perficitur: at bruta ex sola memoria , & assuetudine, vel instinctu, non autem ratione ad opera sua molienda inclinantur. At vero paret. Ex dictis inseri contia Pl
tonsi in Philebo , α Sophista, phantasiam, seu
imaginationem no ei le uid coprehendens sensum , & opinionem. Si enim esset, contingeret id uno e tribus modis. Nam vel esset opinio cusensu, hoc est, ruentiali
latetur sensus. Vel esset ovinio per sensum, hoc est, essentialitet opinio, quae ex sensu , ruta nam ex causa oluetur .vel es.set vitiusque, nimirum, opinionis, de sensus co-plexio ex aequo Nullum
vero horum dici posse inde confirmat, quia ii imaginatio disieit a sensu,ta opinione per se, ac separatim sumptis, uti- ue etiam ab utroque limul dissidebit. Patet enim sit sinatio. Ostedit quo pacto sumi debeat opinio,
opinionem , & sensum complecti. Nam quia phantasia unius , elus sui qui est phalasia, non debere esse aliam quandam opinione, sed quae
rem, in quam sensus sertur, ut si dicamus phantasiam esse quid compositum ex opinione albi, & sensu eiusdem: nec enim potest esse conflata ex opinione albi,& sensu boni. Oportet igitur si phantasia ex opinio-c sensu consurgit, nihil aliud esse apparete quid secundum phantasiam, quam opinati
355쪽
opinati aliquid, quod idem per se, di non per accidens sentitur. At enim positio
nem hanc ex eo refellit, quia nonnunquam apparent quaedam fallia secundum pliant aliam a sensu ortam, de Quibus Veiam habemus opinionem. Namque imastinatio percipit v.c. solem pedali magnitudine, at iecundum veram opinionem, Quam ovis a Mathema co accepit, sol malo quam cetrae moles existimatur quam quis a Mathematico accepit, So F t iri . . Vt hieloeus intelligatur aduertit D. Thomas ex Aristotele trib.modis amit-Quib re mo- ti Veiam Opinione. Pri nata cum res mutatur. amitti O Nam siquas sedente Soamonem. opinetur eum se dere, veram Opinionem
habet: si autem Socrates sedere desinat, & eadem opinionem nihilominus idem retineat, vera opinio in falsa in mutatur. secundo si rationis, qua ad opinandum inductus fuerit, obliviscatur, & ita orinione deponat. Tettio , si alia permotus --tione oppositum eius, quod antea iudicabat, nsie iudicet. His ammaduersis ostendit Aristote-
Qui sit; ha les si phantasia costet extasia. opinione vera, de sensu false, futurum e duobus num , nimirum, ut vel
.,σις aliquis nulla ex luperioribus cautis interueniente, Opinionem amittat.
quod fieri ne ui vel e dem opinio simul vera, desilia existat. Na cum opinio debeat cosor mari seni ui quandoquidem ex illo collat vel ex vera fiet falsa , cum interim Dulla ex praedictis causis deluti vel si veritate comatuet simul erit, & vera ratione sivi, & falsa propter sensum , ex quo Ieiultat, quod tamen eli
' V rhm quoniam. Posteaquam ostendit quid non ut phantasia, nunc quid ea sit explicaturus, quaedam pHὰς tumit. Imprimis virum ab alio motum poste alteri motionem inserte, vi in octauo Physicae Auscultationis libro probatum , demonstratumque suit.Secundo,imaginationem esse motum quendam. quidem est cognitio quae ab obiecto interuentu speciei ab eo productae fit. Tettio, imaginati nem in iis tantam, quae sensu praealta sunt.dari,& non effici absque tensii,quando quidem internam apprehensionem antecedit sensuum oFeratio, quam necesse est limilitudine, id est proportione respondete i Psi Potentiae, cum rotenti λ vlua suam
356쪽
y Imarmatio motio es. Ex superioribus colligit imaginationem , id eit, actum imaginatrici facultat: s est e motum iactum in animantibus asensia in actu , id est , a sensu informato specie obiecti. Tum duas im sinationis conditiones publicit. Prima est, animantes motu imaginationis varie astici, quod ad finem capitis explicat. Secunda est, ima
Iam, nune falsam esse. Causam huius rei in ecse , quia imaginamur, quae sensibus percipimus : hi vero interdum falluntur. Nam cum eorum obiectum trifatiam diuidatur, siquidem aut est proprium, aut commune , aut per accidens, circa haec omnia hallucinatio contingit , etsi mimis si equentet circa proprium , frequentius autem circa lensibile per accidens quia licet aspectus non eiret dum V. g. album apprehendit , errat tamen in applicatione , id est , dum
quo non existit , percipitque rem ut albam, quae alba non est. Ci rca sensibile etiam commutne Deeptio accidit, ut
circa magnitudinem, s- aram, di mota, de quia iis supra.' Motu igitur is . Errores, qui in triplici illa externorum senii bi
persuasum est terea i sum esse longe maiorem.
Fit igitur ut aut fuam is Finionem, quam habet veram ab ciat, re modo eodem habente,
non oblitui nee dissuasi , aut si adhue illam habeat , eadem sit me sario fas, simul ct veris.
consat opinionem tum euadereo Sm, inmm multam later. Neque igitur unum est litorum et ex reo. imaginatio, neque ex his est coniux lum. Q Uerum quoniam feri temo aliud moueatur as eo ipsi quod motum est, imaginatio vero motio qua
dam esse lideatur, cst non eri sine sensu, sedsen
tientibus, ct eorum etiam esse, quorum est sensus: si autem ut motus oriatur a sensu iam actu, quem
no.is i. quidem necesse est ipse sensui similem esse. y Imaginatio molio haec est prosciso, qua neque sine sensu
nimirum es, neque competere non sentientibus
potest. Atque mulin per i m id agere, pia ke contingi quod ipsum habe , ct insuper veram,
falsum esse. Atque id propterea se, quod sensui
quidem propriorum est verus, aut raro admodum
Ascipis falsimum. At est sensu eius etiam rei, cui propria sensibilia acciduuta. Ini iam', ut ipsi sit falso: nam non est falsus , si album dixeris esse, sed si album hoc, aut aliud esse. Upraeterea communium sensius, quae quidem perinde atque Propria ,s accidunt, qua sunt per acciden sensibilia: Dico autem motum, cst magnitudinem, qua Vr patet, accidunt sensibilibus, circa qua maxime error , deceptioque seri sensu pris.' Motus igitur hisce, qui sit a triplici tali sensu, disseirantiam ob id ipsum nimirum habebit. Atque primus quide cum operatiostensius adris verus,
caeteri vero falsi etiam esse possunt, pr 'te a 'absente , praesertim cum a sensu longe sensibile di-
't. si igitur nihil aliud praeter imaginatione ha
beat ea, qua dilla sunt sit id ipsum quod diximus ipsi imaginatis motus is est prostam pii Ot a se su
tingunt ad imaginationem accommodat, aiens rati modo poste illos in ea reperi. Quid in , n, nisi quod imaginatio tam circa praesentia , quam cirea absentia, ac quae longis. ain t .smi distant, vetiari consueuit. Tum concludit si ea, quae dicta sunt soli imaginaconi competunt de imaginatio id ,quod dictum est v edicat, reliquum esse, ut imati natio sit motus factus a sensu actu operante, id est, interuentu specierum, quassensus dum res percipit, ad eam transmittit. Cum autem vi M. Phantasae, M sensus cognationem cano quodam oste dit,lice est a nominis Ervmologia: phantasiaenuri a visu. qui inter omnes sensi is αco diu de Mima. x x externo;
357쪽
externos principem lO- eum obtinet, quodammodo notiae sumit,quatenus id a lumine accipit , sine quo visio non fit. Lumen enim Graece
& a statu dieitur. Vnde a C p. r. ptima huiusce nominis parte, phantasiae cum sensu similitudo ostenditur. A secunda xero indicati ait quod ni permanens, & quidem merito . quandoquidem cessante externorum sensuum
reta S TI O I. . An internorum sensuum numerus rectEa Philosophis constituatur. ARTI CVLVS I. tauibus argumentis internorum sensium multiturico inafuerit.
R i v v s potissimum rationibus ad internorii sensuum multitudinem constituendam Philosophi adducti sunt.
Quidam ex cerebri ventriculis, ubi sentiendi oscinas collocatas esse inquiui, quos Vctriculos plures esse ma- Eae inritu- tomicis obseruationibus constat,nempe tres,quatuorve.Sed hoc a lis terebri n. gumentum aliis parum essicax videtur, idque non sine magna protis qt babilitate. Primum quia cum sensus sint qualitates, quae non Oc -
pant locum, atque adeo nec domicilia, quibus excipiantur, re tu
rarnorum. runt,incertum est num eiusmodi cellulae ad eum usum, an ad alium
potius destinatae a natura sint; videlicet ad perficiendos spiritus animales,ut Ves alius lib. 7.capit 6.& Realdus Columbus in libri de cerebro, de neruis capit. i. existimam. Vel etiam ad cerebri recrementa euacuanda, ut quibusdam videtur: quod probabile facit hi midae,& excrem titiae concretionis copia,quae in iis visitur. Confirmatque hoc Femelius in libro de partium humani corporis des.criptione cap. v. aiens superuacanea , quae in iis ventriculis congeruntur , senum per quosdam riuulos in eum cerebri locum, qui infundibulum , aut pelvis dicitur, illabi: indeque in glandulam, donec in palatum pedetentim instillent, ac seras deturbentur. Galenus quoque libro octauo de usu partium docet priores duos cer bri sinis, inspirationis , expirationisque cerebri, de vaporum eae
tionis cassa datos esse . Praeterca emimonis recrementorum gratia,
atque insuper ad animales spiritus conficiendos, qui inde ad posteriorem linum trans eantes, ibi absoluuntur. Praeterea quὁd non resideant
358쪽
sus hine 63, quod nomen imaginatis ab ipsi lumine sumpsiit , phantasiai dicitur, quia sitne lumine
visio fieri nequit. At quia imaginationes immanent .se sit usique similis sint, ideo per i us an
malia, be Aa inquam, atque homines,multa aguritati,quia mentis Anti ut pates, expertes: homines, quia mems perturbatione nonnunquam, vel mombo . vel mna submergitur. Sed de imaginatisne quidem determinatu sit hae lenus satis enim quid
nam is sit, ct cur sit, hi e qui iam diem sint,
resideat interni sensus in praedictis ventrisulis ex eo stabiliri potest; quia sensus communis dicitur esse m priori parte cerebri; ubi tamen non inuenitur unus aliquis sinus, in quo ille resideat: sed duo; alter ad Leuam, alter ad dextera; qui deinde in tertium media cerebra parte consistentem propriis ductibus concurrunt. Quod si quis dicat sensui communem in utraque illa cauitate sedem habere, id ex eo confutatur; quia cum haec facultas sit quas centri uri externarum, ut sipr, ex Aristotele, aliisque auctoribus docuimus, consentaneum est, ut more centri unam, non vero geminam sedem occi
pet. Quod si quis cum nonnullis afforat priores illos cerebri sinus
non duos,sed re vera unum esse; esto ita sit:qu d adhue in illo communis sensas non sit repositus,ea ratio conuincit, quia, ut Vesalius loco citato ostendit, nerui ab externorum scirsuum organis in cerebrum ascendentes, per quos rerum sensibilium imagines deuehuntur,non conquunt in elusinodi volatriculum, in quem confluere oporteret,s illic, ut autumant, seret sensus communis, ad quem externae sentiendi facultates,rerum,quas percepere,simulacra undique transmittunt. Alis,e quoru numero est Galenus,plures internos sensus, eosque nis tam locis distili hos ideb seccis,quia videmus laedi non mamquam sensius congat tiinternos quoad unam operationem; non quoad aliam: quod certe 'M. non aliunde videtur obuenire, nisi quia is inter se distinguuntur, &in diuersa cerebri parte vigent: sic enim, di issoluto in Vara parte organi temperamento,idem nahilominiis in alia integrum manet, proindeque facultas, quae partem integram Occusat, suo munere probesungitur; quae verd partem Lesam, non item. Accidere autem interdum praedicto modo talem laesionem ex eo ostendunt; quia nonnunquam morbo correptis Vis, apparent, quae non sum,labefactata videlicet imaginatione ; cum alioqui recte iudicciit, & e conuerso : mi etiam qui memorandi vim penitus amiserunt superstite apprehensione, & iudicio , quorum omnium exempla refert Galenus variis in locis, ac primum libro de symptomatum differentiis O. 3. narrat Theophilum quendam medicum, cum abo'. . ia Xx α quistinctione, ipsi rema
net. Quod in cauta est ut animantia peream multa operentur . & bruta
quia interdum in eis intellectus animi aegritudinibus, de perturbati
nibus,aut morbo corpo ris, aut somno, aliave
iusmodi assostione p-- peditur. siue obscuratur, α quasi oblitesicit.
359쪽
; 8 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
qui ad interrogata probe responderet, imaginarum suisse tibicines , quo litam in angulo domus assidue canere, qui interim exclamabat, ut foras eiicerentur. Ex quo colligitur imaginadi vim hallucinatam in co fuisse,dum audire se tibicines,& videre putaret; iudicium vero incolume,tum quia apposite interrogabat, & respondebat; tum quia tibicines,ut elicerentur,iubebat; qui si adessent nocere ei pos. sciat Nonnulli vero contraria nonnunquam patiuntur affectionem, qua iudicium,aestimatibve in iis errat; Cum tamen no se videre apprehendant , quae non vident, Vt exemplo altero Galenus ostendit li de locis assectis cap. i.Nam Romae quidam insana mente climin cubiculo detineretur, e lecto surgens ad fenestram, per quam de
ipse videri, de praetereuntes contueri poterat, accessiit. Indeque ex vitreis vatis ιingula ostendes, sciscitatus est,imperarent ne ut proiiceret,qui ridentes,plaudentesque,Vt ea proiiceret, in rogallent:ule omnia arripiens deiecit. Quod cum magnis acclamationibus , risumque exceptum fuisset, subinde num pueru quoque, quem apud se habebat,deturbari iuberent, interrogauit: quod cum illi ut taceret,iussisent, puerum quoque e senestra praecipitem dedit. In hoc ergo vis apprehendens integra mansit,quia & vase, & puerum, oc clamantes rite apprehendebat. AEgrotabat tamen iudicatrix facultas, quia & vase, & puerum deiiciendum insine ae stimabat, nec comminuenda vasa & interiturum puerum inferebat.Iam verbquibusdam memoriam aliquando fuisse oblaesim, integra imaginatione, ac iudicio Thucydidis testimonio confirmat idem Galenus lib. de differentiis symptomatum c.8.3c libr. a. de causis symptomatum capultimo, ubi refert euastile quosdam a pestilentia, qui neque se
ipsos,neque alios agnouerunt, itemque nonnullos refert, qui lenio in casdem inciderunt affectiones; ac se etiam quosdam vidiise, qui literarum,& artium omnino obliti fuerant, imo Jc suorum noni num , quibus tamen alij interni sensus incolumes erant. At enim haec quoque ratio ad internorum sensuum differentias,& distincta eorum organa colligenda,multis no abs re, parum momenti habere videtur, aientibus posse in eadem cerebri parte laedi temperamentum, ita ut laesio impediat V. g. ossicium apprehendendi,non tamen iudicandi; vel iudicandi, non autem apprehendendi, seu memorandi,& contra. Quemadmodum in toto ventriculo resident ficultates,quae circa alimentum negotiantur, id est, alliciendi, retinendi,alterandi,& expellendi vires; nec tamen quacunque ii rum laesi, aut cuiuslibet ossicio impcdito,uniuersi , earumve munia laedunturi, nimirum quia non quaevis temperamenti mutatio, quae v. g. cibi retentionem vitiat, ad eiusdem cibi attractionem imp
diendam sit est. Ali1 igitur internorum sensuum dii serentias astruunt ex diuersi
tale munerum , 8c operationum, quae ab iis administrantur , quddvidelicet ea munia, dc functiones tam variae fiat, ac dissimiles, ut
necessi tib plures sicultates exigant. Atque hoc multiplicandi potentias
360쪽
CAP. III. Q VAESTIO 1. 3 3tentias fundamentum , plerisque in schola P Eilosophorum pro fir
mo,certoque habetur, etsi ex eo non omnes clandein numerum internorum lensium constituant,sed alii plures, alij pauciores. Nam Avicennalib. 6. Naturalium parte c. i. At Metellus in suo libello de
anima tractatu .c. . Magnus Albertus libr. x. de anima tractatu .c.7.Ioannes Gandauensis 2.huius operis qu. 3 7.quinque iaciunt it - 2ui sin ternos sensus. Qui licet in numero conueniant in eorum tamen officiis distribuendis, atque ordinandis non parum dissident. Etenim Algazellus,& Albertus sensum communem, qui externorum sen- munia. sium obiecta percipiat,& dignoscat, primo loco ponunt. Secundo
vim imaginatricem, ut sensus communis idola conseruet, reique sensatas in earum absentia recolat. Tertio aestimatiuam, ut obiecta non sensata,v.g.odium,& amicitiam percipiat.Quarto Phantasiam. ut varie inter se species coniungat,sensatas cum sensatis, ut cum ex auro,& monte aureum montem effingition sensatas cum sensatis, ut cum hoc calidum,& utile simul percipit: non sensatas cum non sensatis,ut cum agnus apprehendit matrem,ut sibi charam, & amicam. uinto memoriam,vi conseruet ea, quae phantasia percipit. Avicenna autem phantasiam tertio loco statuit. Quarto imaginatricem facultatem; atque hanc credit nihil per se cognoscere, sed
duntaxat species a sensu comuni traditas apud se reponere, & conseruare. Habent autem Ei auctores ad hunc numerum constituendum eam, quam diximus,rationem videlicet, quod quintuplex illa
munerum , functionumque varietas aequalem potentiarum num tum exposcere videatur.
Altera est opinio Dahomae opusc. 3.cap. .' i. pari. quaest. 78. art. . Caietani ibidem, Averrois hoc in lib. com. 6. Ferrariensis q. .& aliorum arbitrantium quatuor cise interno& sensus, nempe scnsum communem, cuius ossiciae saepe exposuimus: imaginationem, siue phantasiam, quae res sensatas inter se iungat, & sit quasi thesaurus imaginum sensis communis cogitatiuam sin brutis aestimatiua nuncupatur, quae res non sensatas percipiat: & modo ante ex ilicato componat; memoriam, quae species non sensitas condat, crueique,& ex iis recordetur. Horum philosophorum placitum similiter innititur distinctione operationum, ac munium ad potentias multiplicandas, nisi 'udd illa ad pauciorcs potcntias reuocat, ut a nobis inferius declarabitur. Tertia sententia est Galeni, qui ex triplici illa specie phrenitidis, Gatim e ncuius supra meminimus,tres internas facultatcs positit,phantasiam, Musiquam cum sensu communi confundit ationem, id est,uim iudica tricem,& memoriam. Eundem numerum constituat D. Gregorius Nillenus libro quarto,de viribus animae cap.6.& 7.D. Damascenus libro 1. fidei orthodoxae capit. 17. D. Nemesias de natura hominis cap. 6. aliique nonnulli.