장음표시 사용
381쪽
, n v s capitibus superioribus egit Aristoteles pastim de intellectu positoili, partim de agente, rursus que de possibili disserct iis tribus, quae proxime sequentur. Nos ad maiorem docti inae pcrspicuitatena de agente, tui natura & ossicio prior est,hoc loco dis Varia de Vε putabimus, postea vero separatim de possibili. Igitur in praesenti di
μ mi B i ceptatione magna fuit auctorum tam veterum, quam recciali Cm,
' tam Graecorum, quam Latinorum, & Arabum discrepantia, ut hoci loco commemorat Philoponus, D. Bonaventura in z. distinet . a . quaest. . num. 2.11 Alberius in summa de homine, tractatu de intellectu agente,Henricus Gandauciatis quodl. 8. quaest. tr. Quidam arbitrati iunt dari intellectum agentem ; non tamen animae nostrae insitum sed separatum. Alii eum ut minime necellarium,ac supcru I. Alexandri caneum omnino sustulerunt. Prima ergo sententia fuit Alexandri lib. 2. de anima cap.ro.& D .exillimantis intellectum agentem, esse obu intellectum Vniuersalem omnium conditorem,hoc est,iacum,quod
etiam Platonis dogma libro 6. de Republic. fuisse creditur, qui
intellectum agentem no stros animos coelitus irradiantem comparauit soli,ut ex Themistio hoc in lib.resert D. Th. i .part. quaest. 79.art. te Pris in . In cundem errore lapsus suit Priscianus Lydus asserens intellectum agentem non esse partem animae, sed mentem primam, atque La 1 Auiten.es diuinam, vel ideam boni.Secunda fuit Avicennae '.Metaph. p. q.&ses in lib.Nati .parte s. Auem Pace in epistola de lumine,& Graeci ci I p diluini, cuius mentionem facit hoc loco Philoponus, Mentium intellectum agentem esse substantiam quandam separatam, quam Avicenna Cholcodaeam nuncupabat. Idem placuit Averroila libello debeatitudine animae cap.3.S in epitom. Metaph. ach. . qui errori errorem subnectens aliorum vestigia secutus,unum omnium hominum finxit communem intellectum, ut alibi retulimus.
simplieij. Tertia simplici j, quem sequitur Georgius Pachyna. lib. . de anima, LAE hu constituentis titulo 3. cap. s. dc 6. hi tres externos intellectus in homine consti- 'st. V., ' tuunt quorumirimus,qui omnino externus iit,& diuulsus, cognita tionem uniuersalium pariat , alij duo eandem perficiant: unus quidem materialis, qui propterea quod materialium rerum notitiis immiscetur, extrὶ vagari dicitur, non se ipsum,sed materialia,& sensilia intelligens,alter, qui sit in actu semper,& in se ipso scietiae per-
.P imi sectionem obtineat. Quarta Plotini asserentis duplicem in nobis es se substantiam; unam,quae semper intelligit, quam dicit esse intellectum agentem alteram, quae nonnunquam Otietur, quam vocat intellectum possibilem.
Confuta Nulla tamen harum sententiarum veritati consentanea est. Nam ἡ rcs priores,Vt caetera earum absilida praetereamus,contra communem Philosophorum doctrinam constituunt totale principium sunctionis vitalis , cuiusmodi est operatio intellectus, extra insana aniamam; cum tamen nihil vitaliter operetur nisi per formam tibi inhaerentem,ut obiicit D.Thomas prima pari.loco citato. Quarta vero prae ter
382쪽
praeter materiam, & ripam ponit in homine duplicem substantiam, quod schitium est, de inauditum. Praeterea absque idonea ratione,ac contra experientiam facit intellectum agentem absque intermissione in opere versantem. His ergo explosis occurrunt ij,qui intellectum agentem dari ne- N3cri gant,in quorum numero est Durandus I. sent dist. 3. quaest. 1. dcqui-mteste iudam Isiacus Philosophus Narbonensis, reserente Mirandula in suis ρ conclusionibus,atque alij, quorum meminit Albertus M. in summa de homine quaest. de intellectu agente.Probat aute Durandus suam sententiam longo progressu rationii, quarum praecipua vis haec est. Vel intellectus agens poni debet,ut aliquid imprimat in phantasina, quo id habile fiat ad producendam speciem intelligibilem in intellectum patientem; vel ut ipse per se in eundem intellectum agat: sed ob neutram harum causarum constitui debet, frustra ergo ponitur. Aisumptionem quoad priorem partem suadet, quia vel intellectus agens imprimit in phantasna qualitate aliquam spiritalem, vel compoream: non spiritalem, quia in re materiali non potest spiritale accidens inesse, liquidem ut habetur ex D.Dionysio, ela ex lib. de causis,omne quod alicubi recipitur, ad recipientis naturam accomm dari debet: ii corpoream,adnuc phantasina intra metas corporalium accidentium manebit,proindeque nihil nisi corporeum,& materiale gignet. Quod vero non oporteat agentem intellectum in cere, ut agat in possibilem, quae erat secunda pars assumptionis in obatur. Nam primum non requiritur ad illius intellectionem efficiendam, quia intellectio est operatio immanens, quae nonnis ab ea facultate, luam appellat,administrari potest: at intellectus possibilis est, qui intelligens nuncupatur. Secundb idem ostenditur hunc in modum. Anima ration 'lis in- a. teruentu phantasinatis,citra opem alterius facultatis potest gignere species intelligibileς, ea lue tribuere intellectui patienti. Igitur superuacaneus est intellectus agens. Probatur assumptum,quia ii non
pollet, ideo fortasse esset, quia phantasina est imper istius specie intelligibili; nullis; autem effectus potest esse nobilior, quam sua causa. At enim qu id haec ratio nihil momenti habeat, probatur; quia phantasua non est princeps causi speciei intelligibilis, sed instrumentaria tantummodo; princeps enim causa est ipsa anima, vel sit positum intelligens: at quod non opori ad instrumentum nobilioris naturae esse, quam effectum,alibi ostendimus. Quod si quispiam Ja.N f. occurrat, esto cause instrumentariae non uniuersim debeant ei tectis excellere; tamen in re proposita non poss) phantasi nata,etiam ut instrumenta,concurrere ad e: sectum, de quo agitur, hoc est,ad promouendas species intelligibiles, quia entia immaterialia sint alterius gradus & ordinis,ad quem corporea Vt nec proportionc habent, ita nec instrumenti vim sortiri queunt: ideoque ad specierit xenerationem immaterialem causam neces Iarib adhibendain. Si quis, inquam, ita Occurrat; is suo argumento reuincetur. Nam si quid concludit, A a a 2 etiam
383쪽
3 : IN III. LIB. ARIST. DE ANU A.
etiam probat non posse phantasmata cum materialia,atque inferioris ordinis sint,concursum illum praestare ad producendas uni cum intellectu agente species intelligibiles; quem tamen concursum ad- uersari ae partis alteriores dandum esse profitentur.3. Tertio idem confirmatur,quia si daretur intellectus agens, oporteret etiam dari eundem in natura Angelica; itemque dari in nobis sensum agentem,qui patienti suppeditaret species retii sensibilium. ne idem simul ageret,& pateretur. Nec mintis etiam necessariu Aret dari duplicem voluntatem; unam agentem,quae actiones ederet; alteram patientem,quae casdem reciperet, quod tamen communis
Vltima. plutosophorum schola negat.Postremd , vel intellectiis agens iudicat de re intelligibili, vel non. Si primum dabuntur duae potentiae intellectrices, per quas iudicium de rebus fiat, quod sit perfluum videtur; s posterius, concedendum erit intellectum possibilem esse agente praestantiorem; cum tamen Aristoteles hoc in lib. cap. s. text. 19. docuerit semper ad , quod agit, patiente nobilius esse; quod etiam approbat Diuus Augustinus i2. super Genesim ad lit.
ARTICVLVS II. Duri in anima humana intellictum agentem; es quid inter eum, o patientem sit discriminis.
E R v M quod in anima humana necessarie, dandus sic intellectus agens communis est, verique assertio P ripateticae scitolae,quam statuit Aristoteles cap. 1. huius lib.text. i 8.eiusque interpretes ibidem, & Scholasticae Theologiae proselibres, partim in primo sent. distinct. 3.partim alibi. Henricus Gandauentis quodlib. 8. quaest. it. Auctoreipr. Alensis secunda parte quaest. 69. memb. 2. D. Thomas prima parte h-ς se quaest. 9.artio. 3.Hervaeus in 1. distinet. 17. quaest. 2. Capreolus in .dist. 9.quaest. .Ferrariensis libro secundo,contra gentes cap. 76. Hanc assertionem loco citato confirmauit Aristoteles cx in quia id, quod est in potetia,eget aliquo,a quo ad actum deducatur. Cum
igitur intellectus possibilis sit in pura potentia neccssar erit danda aliqua sicultas, a qua ad intelligendi actum deduci possit: haec
autem est intellectus igens hoc est,ut rem enucleemus;Ctim interulectus possibilis,sive patiens a principio fit veluti nuda tabula, nec ullam habeat rerum congenitam imaginem, ius interuentu intelligendi actiones edat,nec verb eiusnodi imagines selius phantas malis ministerio gigni queant, quia striat altorius ordinis, nempe immaterialis,ad quem natura corporea vi sua pertingere non valet; necessarid danda erit aliqua spiritalis potentia , cui id munus tanquam principali animae instrumento incumbat;ea vero potentia est intellectus agens.
384쪽
vero hic intellectus non sit extra, animam, sed ei instus,
ut naturalis eius potentia ;& quod non sit unus tantum omnium
phantasinatis assistens, eaque illustrans, sed quda in singulis homi
nibus linguli dentur, demonstrat praeter alios D. Thomas I. parte quaest. 79. artic. .& s. idemque a nobis probatum fuit initio libr. i. huius operis. Illud vero nunc inter alia disquirendum occurrit ad intellectus agentis naturam magis declarandam; videlicet,num is re ipsa, an sor- maliter tantum , patiente diis at. Vtraque pars assertores habet.
& lib. 2. coni. gent.c.77.& 78.eliasque sectatores. Item M. Alberi. in summa de homine tract.de intellectu agente quaest. 6. Scotum in 1. dist. 3.qu. 8.&alios non paucos, quibus hoc potissimum argumentum suffragatur. Namque in caeteris rebus obseruatum cst quoties aliqua duo ita sunt affecta,ut unum escienter praeparet, disponatq; alterum ad illius operationem; semper id, quod disponit, distingui re ipsa ab eo,quod disponitur; Sic uniuersales causae, ut intelligentiae,& corpora coelestia distinguuntur a mundo elementari, quem ad generationes rerum instruunt,ac promouent; sic ignis distinguitur a ligno, quod calefacit; aqua , manu,quam refrigerat: color, caeteraque obiecta sensuum externorum ab ipsis sensibus externis, quibus sui similitudinem inurunt; & sensus externi ab internis, ad quos rerum a se perceptarum species mittunt; atque ita in caeteris res habet .Quare consentaneum estot etiam intellectus agens, qui
patientem per species intelligibiles ad intelligendum disponit, re liter ab eo differat.
Posteriorem sententiam amplexi sit ni Maior in z.dist. i 6. quaest. Unica. Iacobus vit.quo M. l . q. I 2.Niphus libr. i. te intellectu tract. . c. M. Abulensis q. o.in c. 23.Exod. de quorum placito dicedum cst intellectum postibilem duo, ut nunc reliqua taccamus, actionum genera vendicare, nempe intellectionem, Sc eductionem specierum e phantasmatibus : & quidem ad primum genus operationum a seipso, pro vi agentis nomen habet, disponi; ad posterius vero mini-ine. Praetere, quamuis in rebus materialibus semper id, quod simpliciter disiponit ab eo, quod disponitur , re ipsa distinguatur in spiritalibus tamen,cuiusmodi est intellectus, non ita rem habere; nec
mirum, siquidem,ut Dahom .lib. 2.coni. gent. c. io . cdallerit, ea,
quae in rebus corporeis per diuersas potentias sparguntur,in incorporeis copulari,& ad unius facultatis vim reduci videmus: quomodo quae ad duplicem appetitum sensitiuum pertinent,sub unam vo-liuitatem: & quae pluribus sensibus tam internis, quam externis percipiuntur,sub unum possibilem cadunt. Itaque huiusce opinionis ratio,ac sundamentum erit, lubd res non sint absque necessitate multiplicandae, & qudd niata cogat necessitas dupliccm ponere
intellectum; quandoquidem tam eductio specierum intelligibilium Aa a 3 ephan
385쪽
3 IN III. LIB. ARIST DE ANIMA.
e phantasinatibus,quam earum v is, siue intellectio ab iis elicita ais Unam , ean tamque vim intellectricem reuocari queunt. Quod siquis obiici. it nihil polle producere principium suarum actionurri, quod haec sententia admittit, dum fitetur ipsum intellectum polli- , bilem producere species, quae ii uelligendi principia siuit. Occii rendum erit nihil posse producere principium primae suae operatio-ius,sicque intellectum non essicere in se principium educendi species e phantasitiatibus; haec enim eductio est prima eius operatio, cuius principium nihil sibimet efiicit; at parare sibi actionum sub- .ssequentium, id est, intellectionum principia: luae sunt species intelligibiles. Neque ex hac opinione sequitur idem simpliciter epe gens, & patiens respectu eiusdem formae. Nam intellectus una cum phantasmate producit species; per se autem sumptus easdem recipit: quemadmodum una cum specie gignit intelligendi actum, de eundem nude spectatus recipit. Ex his duabus opinionibus neutra GP improbabilis videtur. Et si priorem libentius tueamur, qu id propilis accedat ad doctrinam Aristotelis,qui hoc in libro cap. .text. s. intellecti in possibilem D-cit nudam tabulam,puramque potetiam,ac veluti materia primam, cui aliunde,ac non ab ipsomet imprimendae sint rerum intelligendarum notae , siue imagines. Itaque ad alterius sententiae rationem dicendum erit,esto quae a pluribus ficultatibus materiae inhaerent bus percipiuntur, ad unam superiorem,S materialem vim se peni mero reducanturmon id tamen absolute, atque uniuersiri ita euenire ac ne in re proposita accidat obstare naturam ipsam intellectus patientis,qui quoad recipienda prima intelligendi principia est Vis et
quasi materia prima, quae formas tam substantiales, quam acciden M tarias,ac principia,quibus suppositum agit, comparare tibi nequit, f. sed ad caduntaxat recipienda potestatem obtrici.
ARTICVLVS III. Sestonsio ad argumenta initio Pa tionis proposita.
ILvAMus nunc argumenta primi articuli,quae ostendere nitebantur non dari intellectum agentem innostra anima. Ad primum dicendum non inquiri intello ctum agentem,Vt aliquid impritnat in phantasmased ut una cum illo producat species intelligibiles in intellectum patientem.Licet enim phantasma crassiam, & materiale sit; tamen ex coniunctione, & consortio intellectus agenti; habilius, Grtidique ad agendum ellicitur, de ultra propriam naturam cleuatur ad spiritalem effectam producendum .Qua de re in progrestu. ad i. Ad secundum, nefandum est ante aes, & ad cius probationem dicendum haud ob ad phantasina non posse per se producere speciem intelligibilem, etiam ut instrumentum animae rationalis,quod
386쪽
nullus effectiis possit esse nobilior sua calsi instrumentaria : se. ipropter eam rationem, quae in argumento attingebatur , videlicet quia nulla causa instrumentaria totalis, seu praecipua, si materialis
sit,potest producere effectum spiritale,ut pote, qui sitit ordinis mul- tb altioris. Verum non est propterea negandum polle phantasma
concurrere cum intellectu agente uti causam instrumentariam miniis praecipuam ad generationem specierum intelligibili uiri: quia tunc ea generatio non ipsi pliantas nati, etiam Vr instriamento, scd sed seM. hue
intellectui agenti,i quo ultra vim suam excitatur, simpliciter attri- a tribuitur buenda est. Pro explicatione tertii argumenti iciendum Scotum in ρ - t. maiia.distinct. 3. quaest. Ultima, quem secutus est Gregorius in L .distin . . quaest. s.axt. I. existimare etiam Angelis intellectum agentem con-
uenire,tum ad abstrahendas species rerum singulariu a rebus; nam species rerum communium satetur Scotus in litas suille Anselis inii ibrum creatione tum ut sit lumen, cuius virtute intellectus possibilis de intelligibili veritate iudicet. Contraria tamen sententia vcra est,quam tuetur D.Thomas prima parte quaest. sq. art. q. eiusque sectatores, asserentes non indigere Angelos intellectu agente, sed In rutam uniuersalia, quam lingularia per species Deo sibi inditas cognoscere.Quod consentaneum est iis,quae docet D. Dionysius c. . iam. 'Caelest.hierarch. D.Damascenus libro E. fidei orthodoxae cap. s. D. Augustinus i. de Genesi ad literam cap.8.& libro .cap. 2 .Nec vero in Angelis intellectus agens requiritur,ut suo lumine possibilem collustret, cum cis,ad diiudicandam veritatem sussciat vis ipsa intellectus possibilis,quae ex propria sita natura lumen quoddam est e sonte diuinae,& aeternae lucis derivatum. Itaque ad hanc arpumenti partem dicimus icci 5 nobis intellectum agentem dari, quia cum noster intellectus possibilis a primaeva sua origine rerum imaginibus prorsus careat,necollario illi ab auctore naturae aliqua potentia danJa fuit, cuius opera eiusmodi imagines ascisceret, quod in Angelis locum non habet. Quod veri, attinet ad secundam eiusdem argumenti partem, in Non 6 aι qua petitur an sit admittendus sensus agens , paticiate distin stus; i. ea quaestio stiperius a nobis profligata est, ubi partem negati- 'eh uam statuimus,ostendimusque diuersiam ei te rationem in intellectu&sensit , cum obiectum sensibile vi propria potentiam sensititiam mouere queat transinittendo ad illam sui imaginem. Nec enim ea species a gradu materiali ad immaterialem ascendit, ut quaerenda sit alia altioris ordinis facultas,a qua obiectum, aut potentia cleuetur scuti in eductione specierum intelligibilium c phantasmatibiis ac-
de Voluntate assente obiici non δε-
ninus modi poten- D.Tho. cidit. Denique quod eodem argumento de volui
libro r.e. 7 . tur, facile ait luet, qui dixerit superfluam essetiam iam voluntas non egeat specicbus,aliove principio operandi
ii seri . . t . quod sibi aliunde conferri debeat, cumque satis ei si proponi ipsi quas.a. ab imellectu rem,ut in eam seratur. Ad ultimum argumentum respondendunt est solum intellectum ad vitim. . ' possibi
387쪽
3 6 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
possibilem, non verδ agentem iudicare, & intelligere, uti proxima quaestione disseremus,etsi quibusdam philosophis aliter visum suerit. Quod ver5 circa intellectus possibilis nobilitatem opponitur;
dicimus eum agente nobiliorem eii ,quanquam aliter sentiat Fere PM, .ns in .l riensis quaest. 9. huius libri post Dahomam in 1. sent. distinct. io.
Dcim venti quaest.2.art. 2.5 de verit. quaest. t O. art. 8. Primit ira, quia intellectus
p agens est quasi administer patietis,cum totus occupetur in educendis speciebus, quibus ille utatur. Item, quia ea facultas praestantior habetur, cuius operatio nobilior est; at intellectio nobilissima est hominis operatio; unde humana selicitas, quae ad excellentissimam potentiam, & nobilissimum cius actum pertinet in actione intellectus possibilis,hoc est, in contemplatione summi boni consistit. Neque obest illud D. Augustini, & Aristotelis, agens elle patiente no- uota 7. in bilius, id enim ratum, urinumque est, si alterum praecise,qua rationet Agi debeat patitur,alterum pro vi agit,spectetur, quandoquidem agere, quam omnet v 'μ pati ex praestantius est. Itaque si intellectus agens, quatenus spe- , . cisiis. cies uitelligibiles in patientem producit l, patiens vero prout eas r cipiendo patitur,ab lute spectetur, haud dubie sub ea praecise con-sderatione anteponendus est intellectus arans patienti. Verum id non obstat quominus patiens,si secundum proprias actiones, quas edit,expendatur agenti simpliciter praeserti debeat.
Qu. ae sint intellectus agentis munia. ARTI CVLVS I. De icti ratione photasmatum.
R t A ossicia intellectui ageti a Peripateticis tribuuntur. Primum est illustrare phantasmata. Secundum, efficere obiectum intelligibile actu. Tertium, producere in intellectu patiente species intelligibiles.Quod ad primum attinet, dari quidem praedictam illustrationem fgnificauit Aristoteles cap. s. huius libri text. 38. Verum Muster. ρlti quonam modo ea fiat magna distentio est. Sunt qui illam putent 'ni consistere in productione certae qualitatis; cuius merito,ac vi phani se iis . iasina ab intellectu agente excitetur ad gignendam sormam spiritalem,hoc est,speciem intelligibilem. Ac sane quod intellectus agens. aliquid agat. imprimatve in phalasma no ob ute indicat Dahom lib. 2.contra gent. capa .ubi ita seripsit. Est igitur in anima inteller ustis is ctiva Virtus activa in phantasmata, unens ea intelligibilia actu. V
phari maiis rtim haec sententia non placet. Etenim ut Durandus arsumentab
υρ υ pref tur, veI quod intellectus agens imprimit in phantasma, cst quid
fiati ita ' luata ,vel color leta spiritale,ne in transitu quidem etsi id non
388쪽
improbabile iudicet Capreol. in a. dist. s. quaest 2. art. 3. poterit in
corpore ut corporeo accidente recipi.Si corporale, cum adhuc intra limites materialis naturi co sistat; qua ratione poterit phantasmati impertiti vim ad producendam immaterialem qualitatem Caietanus I. pari.quaest.8s .art. i.opinatur phantasma illustrari ab Opim
intellectu agente non serinaliter,sed obiective, id est, nullam ab eo qualitatem in phantasina imprimi, sed habere se intellectum agentem ad phantasma eo modo, quo lumen Solis ad colores, quod, uti quidam opinantur,per silam assistentiam in causa est, ut colores silii militudinem in diaphanum, indeque ad potentiam transiuittant. sic igitur putat Caietanus phantasma, etsi crassae, obscuraeque naturae sit, tamen ex intellectus agentis vicinitate,& irradiatione assequi, ut possit una cum ipso ad producendam speciem intelligibilem concurrere. Additque intellectum agentem non effusa, sed manente in ipse luce,& interposito inter intellectum postibilem, ac phantasma sui splendore,seum communem natuum illuminare, ita ut natura
singularis adhuc phantasmatis inuolucro,quasi nube oblitescat; eo pacto,quo Sol colorem pomi non saporem, aut odorem collustrat: indeque esse, quod rerum duntaxat uniuersalium species in nostro intellectu dentur, cum sila quidditas uniuersalis in phantasmate ad eum modum illustrato effulgeat,& ad specierum productionem suo
modo concursuri impendat. Haec etiam opinio nobis minime probatur.Pristium,qui non ap- futuit,re.
paret quidnam lumen intellectus agentis interiectu suo praestet,quo dicantur phantasmata ab eo illuminata; si nihil in ea , nec cum iis operatur.Secundδ,quia si ided dicuntur phantasinata illustrari,quia i. ipsis praesens assidet intellectus agens iique omnia hominum, seu dormientium, seu vigilantiam phantasmata perpetuo illustiari dicenda erunt,cum semper habeat praesens lumen intellectus agentis.
Quod tamen de dormientium pliantasmatis negat Caietanus. Tor- htio, quia ut recte obiicit perrariensis a. contra gent. cap. 77. cumphantasma quantumuis obiective irradietur, nihilominus in organo corporeo maneat,extensum'; sit,non potest naturam sine materior conditionibus ostendere,vt fingit Caietanus. Nec est ad reminemplum se iris luminis,cuius radio apparet color,non sapor id denim Glus color sese spectandum exhibet; quia selus color, non sapor, cadit sub visim at etiam res singularis intellectui apparere potest,cam non uniuersalia tanti in; sed etiam singularia proprio conceptu a nobis intelligantur, ut suo loco demostrabimus. Deinde,quias spectetur sela productio specierum intelligibilium, phantasina,vt
progressi ostendemus, non ad eam concurrit praeciso, Vt naturam communem reseri,sed vitam communem,quam singularem repraesentat. Quare non est cur natura singularis phantasinatum integumentis occultetur. Postremd, quia it in phantasmate sela quidditas Viii ' niuersalis elucer, prosecto iam res in phantasia uniue sales existent, clan in ea repraesententur absque differentiis indiuiduantibus. Con. Comm. lib.de Anima. Bbb rerra
389쪽
3 8 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
inio F ν- Ferrariensis hoc in libro quaest. 9.& Capreolus loco citato putant quemadmodum cogitatrix hominis facultas propter colunctionem λώι cum intellectu vendicat peculiarem praerogatiuam, quae belluarum cogitatrici non conuenit,ut nimirum diuidat, componar, & distur rat circa singularia; ita phantasiam ex eadem coniunctione obtinere ut ab se promat illustriora, & efficaciora phantasmata, quaeque una cum intellectu agete possint intelligibiles species producere. Atque . hoc cile inquiunt phantasinata illustrari ab intellectu agente; quod
videtur ad mentem D.Thomae I .part.quaest. 83.art. . Haec explica-
R tio,quanquam habet probabilitatem,non omnino satisfacit. Videtur enim illustrationis nomen,quod actionem sonat, nimis impropri de remote usurpare pro insitae nobilitatis communicatione, tuae est ante omnem actum intellectus agentis,& in ipsa primaeva, ac nat rati phalasiae,& intellectiis, in eadem quasi radice,copulatione constitit. A qua certe phantasmata quasi ob stirpis nobilitatem,& splen-
rali phalasiae,& intellectus, in eadem quasi radice,copulatione consistit. A qua certe phantasinata quasi oo stirpis nobildorem,rectius illustria,qitiun illustrata dici debent. Placet igitur nobis ea sententia; quae , recentioribus philosephis celebratur,aientibus illuminationem phantasinatum non esse oote
Dii, υι inior. Guain via Caletanus ari, nec radicalem tantum, ut Capreolus, de
Ferrariensis arbitrantur, sed effectivam; non quasi intellectus agens aliquid luminis phantasmatibus imprimat; sed quia tanquam ex te ira lux radi j sui consortio active eleuat phantasmata ad producendam speciem intelligibilem; in qua c5munis natura repraesentatur exuta dii serentiis indiuidualibus,manetque a solo intellectu perceptibilis. Itaque nequaquam etiam probanda est sententia Henrici Ganda-uensis quodlibet. .quaestione ai.&quodlibet. 8. qu.estio. 2.& i , existimantis illustrationem phantasmatum non sese habere vii diximus; sed ad eum sere modum, quem posuit Caietanus; & intellectum possibilem phantasmatis sic illustratis ad intelligendum uti. Quod falsiim esse tunc magis patebit, cum ostenderimus noli polle intellectum possibilem intelligendi actiam edere absque in te uentu specierum intelligibilium , quae ab intellectit agente vita cum phantasmatis per eum illustratis gignamur.Haec de primo ost et o intellectus agentis.
De alio duplici munere intesiectas agentis. LTERVM munus intellectias agentis est sacere obi in intelligibile aetii. Nimirum quemadmodum intel- possibilis ex se est in potetia . ut fiat actu intelligens: bitia ira Obiζctum est in poteria,ut fiat intelligibile actu. Est autem iritela...,uis ligibile in potentia secundum esse,quod extra animam,vel in phai iasinate obtinet, fitque intelligibile actii secundum esse intelligibile, quod in intelligibili specie sortitur: tunc enim intellectias
390쪽
possibilis resipectu illius est in actu primo, ut in ipsum serti queat
Quo patet reddere obiectum intelligibile actu,nihil este aliud,quam cincere ut obiectum repraesentetur in specie intelligibili. Quod intellectus agens praestat, dum via, cum rhantasinate illustrato prodi cit speciem tes intelligendae in intellectum patientem. Lege D.
Thomam prima pari.quaest. sq. art. .& quaest.79.art. 3. & in quaestione de anima ait. .& de spiritualibus creaturis art. 2 O. Addit S.Thomas lib. i. contra genti cap. 77.& quaest. le anima art. a1.intellectum agente facere etiam phantasmata actu intelligibilia;
itemque per phltasmata ficta ab eo intelligibilia ac in gisnere taentiam in intellectu possibili . Ex quo videbitur alicui in doctrina D. Thomae , antequam species intelligibilis in intellectu producatur, iam obiectum elle intelligibile actu in phantasinate.Sed non ita res habet. Vec enim mens Diui Thomae est rem in phantasinate esse
intelligibile actu sormaliter,sed causaliter duntaxat,quatenris phantasma illustratum causat cum intellectu agente speciem, uti diximus. Qigo etiam modo tam intellectus Fens, quam phantasma Vatis,l erhibentur causare in intellectu possibili scientiam, hoc est,actum uicantur indendi,& habitum, qui per eum actum signitur; videlicet quatenus O producunt speciem intelligibilem,quae intelligendi, bendique formale principium est. Vbi aduertendum rem,quatenus est intelligi- tram. bilis actu, appellari obiectum intellectus agentis; quia hic circa illius effectionem versatur; quatenus verb est actu intellecta dici obiectum intellectus possibilis ; quia ad hunc pertinet irit Ingendi actiones elicere. Ex quo facile apparet rem prius saltem natura esle intelligibilem acta , quam intelligatur ab intellcctu, cum intellectio praerequirat , supponatque speciem intelligibilem , a qua oritur; & res eiusnodi specie iam sit intelligibilis actu, ut explicatum est. Unde etiam coeliges .intellectum possibilem non pati ab intelligibili actu secundum reccphionem speciei: siquidem intelligibile actu non potest dici agere in intellectum in primendo speciem, utpote quod antequam eius species imprim tur, non sit actu intelligibile: dicitiicergo ab illo pati ratione intel- ς' uomo si lectionis, prout intelligibile actu per suam imaginem una cum in- interui Zmtellectu possibili intelligendi actionem cisective odit. Vnde illud ex Diuo Augustino lib. s. de Trinit.capit. i i. a potentia, & obiecto pa- ' i,
Est tamen adhuc non praetereunda dubitatio,an intellectui agenti, praeter superiora officia, conueniat etiam intelligendi muniis: quae dubitatio apud eos tantum locum habet, qui intellectum agen- An intentem a possibili re ipsa distinguunt. Nam qui unam, ndcmque po- VH tentiam esse arbitrantur, non dubium quin ei intelligendi ossicium attribuere debeant. Scotus in primo distinet. s. quaestione p. ad primi rem in dubio relinquit.Magnus Albertus in summa de homine in quaestione ultima earum,quas de intellectu agente disputat a: tic. secundo asserit intellectum agentem intelligere, non tamen per