장음표시 사용
361쪽
sso IN III. LIB. ARIs T. DE ANIMA ARTICVLVS II.
o tituitur internorum sensus numerus ex communi
O s quid in re prorsus abdita,& ambigua ex communi
ribus tam veterum , quam recentium auctorum placitis
sta luendum sit, aliquot assertionibus primo explicabimus;deinde aliam sententiam,quae nobis verisimilior vii. Asera. detur,itatuemus. Sit prima alterii O.praeter sensum comunem,quem
supra ponendum esse demonstrauimus , danda est aliqua potentia a A distincta , quae species ab eo tibi demandatas conseruet. Probatur,
s. thau a- Etenim diu se qualitatum temperies, atque adeo diuersim ors Am. num,& potentia exigitur ad imasinos rerum prompse recipiendas, iisque in praesentia obiecti utenaum diuersa,inquam,ab ea,quae re- Numidis ii quiritur ad eas dein in posterum diu coseruandas. Nam humida proia recept excipiunt, sed non retinent: sicca et ii aegre recipiant, diu conser z. . . . . um Cum igitur constet sirecies a sensibus externis emillas, conservi ad reten- stim recipi ab uno aliquo sensit,in quem deseruntur cum item perti m. spicuum iit rerum perceptarum simulacra ab animantibus saltem
persectis diu asseruari Huod in libris Paruorum naturalium ex pro- stilo ostendimus: fit inde,ut ultra organum communis sensus , qui priori muneri obeundo destinatus est, ponendum sit aliud siccioris temperamenti, & alterius facultatis, quae posterius officium retinendi species administret. Haec autem est, quae peculiari nomine phantalia, atque imaginatrix dicitur. a. Ageri. Secunda assertio.Praeter phantasiam danda est alia facultas seni DAE esse tim,quae res non sensatas percipiat, easque tum inter se, tum cum is Isti . sensitis Vari coniungat:& vltra hanc ponenda est alia, quae sit qualiua θ -- si thesaurus specierum, quibus res eiusmodi reptaesentantur. Prior moriam pars huiuste assertionis inde ostenditur, quia om no solum homines,sed etiam brutae animantes odij,& amicitiae notiones effingant, ut Ouis,quae lupum ut sibi inimicum apprehendit: constituere opportet aliquam potentiam sensitivam, quae hoc numere defungatur,nempe eam, quae in hominibus cogitativa, in bellitis aestimatiua scitura ite vero h liac a phantasia distinctam argumento cit, quod his, M. ' dignostere res no sensatas, easque praedicto mo)o componere munus est altioris negoti j,atque adeo potentiae paulo nobilioris,quam si phantasia. Posteriorem partem eiusdem assertionis probat ratio illa,qua paulo ante ostedinaus phantas sensu communi distingui; siquid in ut phantasia senuis continuitis ita memoria facultatis
s. As. t. imaginatricis repositori uiu,seu thesauriis habetur. ' Tertia assertio. Praeter quatuor praedictas sacultates nihil onus aliam quintam inducere. Haec probatur, quia clusinodi cultas aciatis, minime necessaria est ad obeundas operationes , quarum gratia aces naum. siris assertoribus inducitur. Namque ad res sentatas in se copulandas
362쪽
Ascit phantasia i ad eliciendas vero non sensatas, easque tum inter se , tum cum sensatis varie commistendas, sat est cogitativa. Sed obiiciat quis,Phalasa nihil operatur, sed diua taxat species sibi con- O . creditas retinet,luetorque: igitur danda aliqua potetia, quae res sentatas inter se iungat: deinde alia, quae circa non scias alas Versetur. Huic obiectioni negandum est quod assumit. Non enim phantasia Dilviis. in speciebus retinendis tantummodo occupatur, sed ex iis etiam sciationes suas promit, cum sit potentia non talum passiua, sed acti-ua; alioqui deterior seret sensi communi. Vnde & Aristoteles pro- Phantasiaximo capite docuit actum phantasiae, siue imaginatricis facultatis esse imaginationem, resque notitiam. Itaque ut sensus communis T. externorum sensuum obiecta in corii praesentia dignoscit, & comparat ita de phantasia in eorum absentia.Quin & amplius etiam aliquid praestat,ut progressi dicemus.
At obiiciat rursum aliquis,cogitatiuam, quae circa res insensatas O citur Doccupatur,tractare etiam sensatas quandoquidem interdum non sensatas cum sensatis iungit,inad & sensatas inter se copulare potest. Quare superuacaneam videri phantasiam. Occurrendum tamen li- Rei νεάιιών. cet nonnunquain ulterior potentia ossicia prioris, saltem aliqua ex parte, administretnion iccirco priorem potentiam redundare, cum natura,praesertim in rebus materia constantibus, quae sensim proficiunt,materiales potentias gradatim disponat, earumque Oisicia eo
ordine distribuat,qui ad scinctiones seriatim,ac proinde extricatius,& magis commode exercendas idoneus videatur. Quae disposito, atque ordinis commoditas melius seruabitur, si phantasia conse uet,atque inter se primo coniungat solas species sensatas,deinde vlterior potentia non solum has, sed etiam non sensatas eliciat, & inter se copulet; tum postremo utrasque sibi traditas memoria conseruet.
. Opponit etiam e recentioribus philosephis quidam; magis, Sc onbisi is
minus pertinere ad eandem speciem : atque ade , non videri recte tertio. distingui memoriam a cogitativa, quod altera magis, altera minus conseruet rerum imagines. Verum hoc facile diluitur. Nec enirn extia Occurritur.
stimandum cst has potentias per id distingui, cum id organi, non mentiae sit affectio: sed nimirum ex diuersitate temper cri quod et facultates in organo exigunt videlicet,ut unum humidius si , alterum siccius; unum minus, alterum magis retinear inusta rerum δε- se sit in is mulacra tanquam ex quodam naturae indicio colligitur habere illas e ratiua,ndistincta senseria, atque adcd ei lepotentias diuerias. Quarum ta- o men distinctio a priori ex diuersitate obiectorum sumenda est quia cogitatrix circa cogitabile,qua tale est, similiterque memoria circa memorabile insistit. Versim enim vero eis probabile sit quatuor esse internos sensus,
ut proxima allertione diximus, no minus taliteri probabile videtur tres selummodo esse,nempe sensum c5munem; phantasiam,& memoriam. Haec assertio , quae tum a quibusdam antiquioribus, tum a multis
363쪽
311 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
f. ite a multis nostrae aetatis philosephis defenditur, ex eo suadetur, quia, b, uis omnia Oricia, qua paulo ante duplici facultati,phatas ,oc cogi
hum. - tatrici ascribcbamus,comode reuocari possunt ad mediam illam p .se poletias. tentiam, quae phantas a nucupatur. Etenim quinqua res non sens tas percipere, easque tractare praestantioris notς munus sit, tuam in solas res sensatas incumbere non proinde necessariu videtur ad lixe duo ministeria exhibeda plures asciscere facultates cum una, demque vis, ut in nostro patet intellectu, alias magis, alias iniuds nobiles operationes administret. Nec omnino oportet in his potentiis, esto materiales sint,tantam interponere varietaretii.
Inducitur alia quaedam minus communis opinio, quae tamen caeter is probabilior iudicatur.
UpEmoni articulo quid de internorum sensuum numero cx communi auctora placito decernendum so-ret,statuimus. Caeterii alia quaedam est opinio, etsi non antiquitati, ut quibusdam videtur, certe veritati magis consen tanea, quam praeter alios nostrae aetatis nobiles philosophos, defendit Fons 1 .metaph. p. 28.q. .sech. .allerens duas tantum esse potentias sensitivas internas; sensium comunem,& phalasam. Quae sentetia sic tuenda a nobis cst; ut dicamus sensum communem sun- si iis muneribus,quae illi superilis attribuimus: phantasiam vero reliquis omnibus,quae aliis sensib. internis delegabamus. Ita vetὁ esse ex eo conuincitur,quia nulla ratio cogit plures sensus constituere,ut facile videbit qui ad dilutionem argumentorum, quae plures suad bant, animum attenderit. Nam quod omnia cogitatricis facultatis
munia ad phantasiam reduci possint, iam supra ostendimus. Quod autem memoriae ossicium, quod unum restabat, ab eadem sustineri queat; inid quod illa id re ipsa administret, ea ratio probat; quia inprimis ad retinendas rerum imagines nihil opus est organo omnino diverse, sed distincta eius se organi parte, quae siccitate magis abundet, firmi usque retineat,vt quibusdam placet. Vel,quod nobis vid tu dicendum potius cum Fernelio lib. 1 suae physiologiae,& The
philo ad text. i 61. in una eademque organi parte recipi denuo species ad cogitandum,& ad usum memorii; quia id organum tali proditum est temperamento,ut recens illapsas ru imagines quantum opus sit ad confestim iis utendum, mox imbibat, & ut eas quoque diu seruare queat: praesertim si vel v no actu vehementi, vel iterata eiusdem rei apprehensione,alt firmiterque infigantur. Licet enim
antea iuxta communem sententiam dixerimus oportere dari sensi
terium humidum ad recipiendas primo species ; aliud vere siccu adseruandas:quia nimis humida facit Erecipiunt,& non retinet; nimis sicca aegre recipiunt,& dili conseruant nobis tame videtur possed ri temperamentam ea mediocritate, ut & non dissicilε recipiat, α
364쪽
recepta diu retineat. Nam quod typi in eadem organi parto inurantur,& maneant, non ad usum memoriae sollim , sed etiam ad alia o ficia obeunda, probari ex eo potest,quia alioqui cum volumus sensu interno discurrere circa ea singularia,quq antc aliquot annos apprehendunus, oporteret nos arbitratu nostro aliunde, id est, e thesauro memoriς species excire,&euocare:quod admodum improbabile,&fictilium videturnatque indignum pinstantia aestimatricis facultatis,
quam certe rerum typis carere minime conuenit. Itaque nec videtur necessarid requiri diuersitas sensorij ad memoriam, quo potissimum indicio illius ab aliis potentiis distinctio arguebatur ; imo nec diuersa pars in eodem organo. Quare non est cur putemus memoriam ab aliis potentiis fitu,aut natura distingui. Praeterea quod non sit duplex thesaurus alter specierum sensata- senerum,alter insensitarum,ut plerique allit,ea ratio probat,quia eadem facultas,ut iidem concedunt, ex specieb. sensatis elicit non sensatas, iam easque inter se varie iungit,& componit. Item eadem cum reminis cendi actum exercet, sepe a rebus sensatis,ad insensatas,& contra ab
his ad illas discurrit: id autem praestare saltem proi tri& expedite non posset, nisi tam harum , quam illarum rerum species a quibus
sensionem eliceret; in se ipsa retineret. Denique quod haec nostra opinio Peripatetico dogmati non re- Aristio a pugnet,ex eo ostenditur,quia Aristoteles cap. r.& 3. huius libri,ubi potentias sensitivas internas accurate inuestigauit,non plures inuenit,constituitve quam duas,videlicet sensum communem, S phan- ιὸnm. tasiam. Nec obstat quod unum librorum,qui Parua Naturalia nuncupatur de memoria, & reminiscentia inscripsit. Non enim id proptere, secit,quod sacultatem memorandi a phantasia sim,vel specie abiungeret. Nam capite primo eiusdem libri actum memorandi collocat in ea parte animae,id est,in ea potentia, in qua imaginatrix,& phantasia residet. Inscriptionis ergo causa suit, quia agebat inibi de actu memorandi, secundum quem haec potentia appellationem memoriae sertitur,quemadmodum,& phantasia Vocatur,quod in ea res appareant; non quovis modo,sed ita ut sensilibus digressis, e rum notio maneat, sicuti explicauit Aristoteles proximo superiori
Erit tamen qui roget si tantopere nobis internorum sensium a
ridet paucitas, cur non omnes ad unum reducamus. Respondemus Alensem quidem secunda pari. quaest. 7o. membro. 2. concedere revera non esse plures potentias, etsi ob diuersitatem modi operandi plures dicantur. Sed ne ita arbitremur obstat in primis auctoritas Cur no vnu
Aristotelis, qui capite citato , textu. s s. probauit phantasiam esses caltatem simplicitet diuersam a sensu communi. Deinde obstant .. , ,
hae rationes , primlim quia diuerso modo immutatur sensus communis,' phantasia: nam ille immediate , sensibus externis immutatur: haec nonnisi mediate,& interuentu illius. Item, ille praesentia duntaxat obiecta, ac simul clam lentibus externis appr.hendit; haec
Con. Comm.lib. de Anima. Y y etiam
365쪽
ctiam iis cessantibus , & remotissima percipit. Ille tantum sensata; haec etiam non sensata dignos it, administratque alias stinctiones sibi peculiares ,de quibus supra.
Manet ergo ex superiori disputatione, duas tantummodo este internas sentiendi facultates, senium communem,& phantasiam,quae ex ossiciorum diuersitate, non solum varia sortitur nomina, ut supra monuimus, sed etiam quasi multiplex potentia, non natura, & spceae cie,sed operationum Docuditate dici potest. Quo pacto aiunt non- voret te nulli interpretadum esse Galenum,videlicet ex triplici specie phr Tu , , ,, nitidis non tres potentias distinctas, sed triplicem ciusdem faculta dici tis Operationem, quae triplici morbo phrenescos laedi queat, intelle- ροι f. xisse. Quibus adstipulantur verba eiusdem Galeni libr. r. de musculorum motu, ubivnana, eandemque potentiam statuit pliantasiam,& memoriam.
ARTICVLVS III I. Deside internorumsensuum.
N posterum de internis potentiis sensitivis iuxta eum nu- merum, quem paulo ante decrevimus, philosophabimur, G Q Γ quanquam alibi reiecta eius rei in hunc locum diligentiori pervestigatione, ex communi sentcntia plures duobus posuerimus. Quod ad praesens dubium attinet, de internorum sensuum loco agit Avicenna Fen. prima primi doctrina ι .cap. s. Helius se mone secundo Tetrabili secundi cap. 1. Fcrnelius in lib. te naturalibus facultatibus cap. io. Dahomas l. P.quaest. 78.art. .&Opuscul. 3 cap. 4.& alij. D. Nemesius in lib. de natura hominis cap. 6. dc D. Damascenus lib. 2. fidei cap. i9. de ro .collocant sciasius internos in spiritibus. sed haec sententia non placet,quia ut lib. I. de ortu , & interitu ex prosello ostendimus, spiritus non sunt animari: at potentiae vitales, ex auibus anima suas elicit functiones,nonnisi in corpore,quod ab ip- anima insormatur, incisse debent. Reliquum est ergo ut praedicti sensus resideant in cerebro. Versim dubitari solet a Medicis utrum in cerebri medulla, an in eius membranulis, seu inuolucris,quae in ninges vocantur , in sint. Femelius in membranulis elle ait eo nixus argumento,quo erebri medulla tangendi sensu careat,membrana autem, ea praesertim, quae crassior est , tactu valeat exquisitissimo. Quae omnia vulnerata opertaque calua, contrectantibu4 deprchei sa fui ite inquit;& in morborum euentis declarata: siquidem in phr nitide, delirio , & lethargo laesa cerebri medulla nullus plerumque dolor affigit: at si vel minima occasio,aut humoris,aut etiam vaporis acrioris in meninges insertur,grauis dolor excruciat. Galenus tamen cuius sententia magis probatur lib. .de placitissensus internos
constituit in ipsa cerebri medulla, Vt in praecipua sede, e qua propagantur
366쪽
gantur nerui per quos sensbilium rerum imagines inuehu tur.Muni inges verb ait datas i natura ad sabstantiam illam continendam,
coercendamque.Nec Feriaclij ratio concludit. Primum, quia medulla cerebri sensi tactus non omnino carer, licet obtuse, ac tenuiter sentiat. Deinde,quia temperamentum, quod tactum propter mollitudinem a lucam minus iuuat, potest respectu internorum sensuum maiorem habere commoditatem.
Sed est adhuc controuersia in quana ipsus medulls parte,qua vediscretione hi sensus repositi sint. Fernelius nulli bi situ,loco ve cos disiungi patitur: & excludendam, atque euertendam esse contendit aduersariam opinionem, ut absiardam,& sutilem, etsi iuniorum prope omnium sit. Quae ex Arabum,inquit,sectione primum Orta, nullis rationibus stabilita partina ficta pueriliter, partim effutita temere, ita demum iactationem habuit in populo. Et pati id inserius; si Aristotelis,& Peripateticorum rationibus illi non cedunt, audiant saltem uniuersam Graecorum medicorum familiam , qui omnes ad unum ii seni principiis informati laesa memoria non modo occipiti, sed toti cerebro remedia adhibere iubent: id ratum habentes, partem animae , quaecumque ea sit, hanc eandem &recordari, & rerum impressiones conteruare. Haec ille, qui non est cur tantopere deiiciat contrariam opinicnem, quae plura internissensibus organa assignat ; clim eam grauissimi Philosophi. D.Thomas, & Magnus Albertus, aliique non pauci tueamur. Nos ergo quas media insistentes via, ut non plures, nec pauciores sensus internos specie distinctos, quam duos iacimus: ita non plura, pauciorave illis, aulini duo instrumenta deputamus. Sensum ergo commune statuimus in anteriori parte cerebri, ad quam vix quaedam, de ramina patet, per quae extrinsecus hausta rei u simulacra comeant, qui etiam cerebri locus pauid humidior est, atque ita ad recipi edum expeditior. Phantas a veri, in toto reliquo cerebro collocamus, ubi compositio illa,de qua antea diximus,huic rotctiς maxime idonea, videlicet ex sicco, & humido attemperata, existit. . Sed iam aliquis urgeat videri memoriam in occipitio tantii olle, quia ibi percussos rerum cepit obliuio; quo argumento nos ad eam sententiam confirmandam alibi usi sitimus. Occurrendia tamen non iccirco eo vulnere laesam duntaxat memoria, quod inibi ea sola resideret, quam nos nec loco, nec natura a pharaiia abiungi ossedimus: sed quia non quicquid potentiam quoad unam operationem laedit, continuo eandem quoad caeteras offendit: ut iam supra monuimus. Quod annotauit etiam Fernelius in libro de functionibus, & hii moribus capit. i s . aiens cerna facultas quoad unam operationem natura, vel aliquo a cititio incommodo miri is firma est, eam irruentibus causis noxiis, minus obsistero, promptius turturbati quoad illam : & contra quae firma est; ac valida minus aut nihil detrimenti suscipere. AOque ita cana valida est potentia v. g. quo adactum apprehendendi, non autem iudicandi, laedi iudicium inte-
367쪽
316 IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA.
gra apprehensione.Quod si vehemens causa morbi ingruat,c u p tentia quoad omnes functiones peraeque succumbat, tunc iacturam integram omnium operationum, persectumque delirium consequi.
ARTICULUS V. Qui sensus interni,quibus competant animantibus.
MN O R n o non omnes internae scia iudi facultates cunctis insunt animantibus,etsi nullum si, quod careat sensu communi, ut ante, cum de illo priuatim , nobis sermo haberetur, locuimus. Quod vero ad phan- g tasiain attinet , si spectetur secundum actus componendi, diuidendi,& discurrendi circa singularia, quos illi concede dos este proxima quaest. statuemus ; notum est eam ita sumptam haud quaquam belluis conuenire.Si item cotideretur quoad actum
memorandi,pro certo , constantique habetur, illam non omnibus phan aflam brutis competere:cum nec omnia loco cieantur, ut quae saxis mari- non omndus nis adhaerescunt;nec omnia, quae loco mouentur, ad sedem e qua prosecta sunt,redire consuescantanemoria vero iccirco potissimum' data sit animantibus, ut locum absentem ante, sibi notum alicuius rei inueniendae,aut fugiendae gratia petant. Si autem phantasa e pendatur quoad alios achiis,qui ei copetunt,de quibus supra, cuius. modi sunt elicere species non sensatas e sensatis,easque inter se variEcopulare; licendum cum ij actus admodum praestantes, eximiaeque notiae sint, non videri nisi i nobilioribus animantibus, atque ad ab iis omnibus,quae memorandi actus exercent,administrari. Obiectio i. Verum contra superius dicta haec se offerunt. Aristoteles libr i. Metaphyscap. i .omnibus animantibus imaginationem concedit,&c. s. huius libri text. 1 6.docet sensum maginationem, & appetitum omnibus esse communia. Igitur ex internis sentiendi facultatibus non solus sensus comunis uniuersis competit.Secundo. Etiam bri ta despicatissimae naturae, ut lacertae, apprehendunt inimicitiam:
quandoquidem viso homine fugiunt: igitur clicere species insensa-3- las,ex sensitis non solis persectioribus animantibus conuenit. Ter tio , cum apes ad alvearia, & formicae ad myrmecias suas reuertantur,negari non potest habere illas memoriam;&tamen non habent imaginationem,ut docuit A ristoteles proximo cap.text. I O6. no e go omnia bruta,quae memoria pollent, imaginadi actum exercent.
Ad primum horum dicendum imaginationem,si presso, ac proprie sumatur, prout de illa hoc loco egimus, cimque a ilhantasia
persecta minime scparauimus,non omnibus brutis inesse ii late, victiam sensum communem comprehendit in cunctis reperiri ac iux- ita posteriorem hanc notionem accipi ab Aristotele locis in argu-- a. mento citatis.Adsccundum bruta illa deterioris c6ditionis nequaquam elicere species inferiatas ex sensatis; fugere tamen aduersorium ex instinctu, qui in eis pii modus quidam iudicii obscurioris, quam
368쪽
quam id, quod belluae persectiores sermare consueuerunt. Ad tertium, relicta Auctorum controuersia, circa eius loci cxplicationem,
de qua D.Thomas, Egydius,Thienensis,Iandvnus,Albertus, Auer- Αιν. tua A i'. roes,dicito Aristotelem negare apibus,& Qrmicis imaginationem, I b. t. dabo. seu phantasiam non quamlibet, sed eam , quae coniuncta est cum η-- aptitudine ad capellendam aliquo modo disciplinam, quae phanta' tia conuenit elephantis, equis, & quibusdam aliis, quae docilia dicuntur,quatenus voce hominis quas. docctis alluescunt ad Aoςndum aliquid; quae tamen docilitas neque apibus , neque sermicis conuenit,esto quandam veluti Reip. sermam seruent.
RVAE ST IO ILAn aliquis internus sensus diuidat, componat, discurrat. ARTICVLVS I.
. gumenta partis ne ιtuae. O N quaerimus hoc loco de compositione,& diuisio- ne,qua propositiones conficiuntur ex terminis communibus,nec de discursis, qui ex iis constat. Planum est enim,& alibi a nobis demonstratum,cognitionem
uniuersalium rerum non cadere in potentias Organo
corporeo astixas; sed in si iam vim intellectricem. Tantum ergo in Mnsu piast. quaeistioncm vocamus, num aliquis de internis sensibus proponti nes ex terminis singularibus sorinet, & circa singularia discurrat. De internis liquam,sensibus hominum; non belluarum. Nam hae operationes si sensibus insint, non eis per se competunt, sed ex defluxu,& vicinia rationis, a qua bruta longe absunt. Igitur pro parte negativa haec argumenta occurrunt.Primδ, si-,A sum. nus est potentiam reflecti supra suum actum, aut cognoscere pro- ρηερ Ne ne- portionem mediorum ad finemmuam componere, & diuidere, seda 1 e. s. illa nulli sensui conueniimi,ut alibi os edimus:ergo neque hoc. Se-3 θ cundo,In qualibet propositione datur copula praedicati cum subie- . i. ista' relatio rationis; sed in sensu neque relatio rationis dari Dotcit, neque ab eo percipi, cum ad rationem duntaxat ,-ad intellectum pertineat, non potest igitur in sensu dari propositio. Tertio, s. Si sensitiva potentia discurreret, praeberet allentium propositioni a se consectae; atque adeo propositionem ipsam , & ex consequenti suum proprium actum cognosceret; sed senius non reciprocatur si-pra suum actum ergo non discurrit. Quarib, Nulla facultas potest - .discurrere,nisi cui notae sunt communes illae regulae, & principia, quibus Omnis discursis innititur, nempe dici de omni, & dici de nullo ; sed haec efiigiunt sensus notitiam, cum terminis constent
369쪽
318 IN ID. LIB. ARIST. DE ANIMA.
communibus.Nulla igitur facultas sensitiva potest discurrere. P stremo, accedit testimonium Aristotelis hoc in lib.c. 6. text. 12. ubi docet compositionem,& diuisionem, atque adeo & discursum esse functioncs Proprias intellectus.
ARTICVLVS II. Prusia dis cultatas enθdatio.
V o N i A M probabilius iudicauimus duos ianitin esse internos senIus ad huius sententiet normam propositam
controuersiam diiudicabimus. Sit prima conclusio.Senius communis non componit,nec diuidit, aut dii currit. Haec videtur firmata consensu auctorum omnium, exceptis iis , qui uisum communem cum reliquis internis sensibus natura,&sp cie confundunt. Probatur autem ex eo , quia si internus aliquis sensus ad haec munia promouetur,id tantum obtinet ut iam supra dic bamus ex defluxu intellectus, ad quem dignitate proxime accedit,& civi immediate ministrat. At sensus communis neque dignitate primus est inter sensus,ut ex superioribus liquet, neque intellectui immediate exhibet ministerium, vi suo loco ostendemus. Non est igitur,cur dicamus praedictas operationes communi sensti tribuer das. Si quis autem obiiciat sensum communem non sollini obseria re stinctiones externorum sciasuum,eorumque obiecta, sed constituere inter illa discrim n,eaque diiudicare, ut superius docuit Aristoteles.Vnde etiam a D. Gregorio libro ii. Moralium cap. 8.sensus communis iudex cerebri dicitur illis verbis,Cumunus sit iudex tei sus cerebri, qui intrinsecus praesidet, per meatus tamen proprios quinque sensus discernit. Quare cum hoc noli videatur fieri absque compositione unius cum altero, necessarid fatendum Videtur communem sensum propositiones sormare. Respondendam erit iudicium trifariam sumi. Primum pro quavis simplici potentiae cognitione attingente obiectum sibi comieniens, esto ipsi in conuenientiam non discernat quo pacto dixit Aristoteles libr. 2. Post.cap. vltimo,& lib. 2.Topic.cap. 2.ssentire esse aliquo modo iudicare, & hoc in lib. cap. 2.text. i 38. visu nos diiudicare tenebras,& lumemae quo etiam iudicio loquitur D. Augustinus lib. 6. Iusic. e cap. .& de vcra religione cap. 3 α. & 3 3. cum ait sensibus esse naturalia quaedam iudicia, quibus sensibilia iudicant. De quo item Richardus in a. dist.2 . I st.2.Circa 3.princi p. interpretatur illud ex cap. a r. libri Iob. Non ne auris verba diiudicat 3 Secundd accipitur iudicium pro cognitione item simplici,qua tamen Sc obiecti couenientia, de cognatio,atque discrimen inter res aliquas dignos itur.Tertio pro iudicio enunciativo.Quibus postis dicimus, etsi iudicium terti j generis nolit in nobis absque propositione:iudicium tamen primo,& secundo modo
370쪽
'modo sumptum absque illa dari.Talia verb elle iudicia, quae ad sensum communem pertinent.
Secunda conclusio. Phantasia potest ex Vtroque termino surgu- iret. lari propolitiones conscere, & circa singularia ad illius obiectum bC 'sit 'pertinentia discurrere. Haec est D.Thomae I .part.quae strone 78. art.
. ad s. de in opusculo de potentiis animae capite quarto, & in se- sha8tam is cunda secundae quaestion. 7. arti c. s. & Caletani ibidem , Gregorij ner tur cir in i .distineres.quaestione i. arti c. i. Capreoli in primo distinctione trigesima quanta quaestione secunda, & in 3.distin. 36. quaest. vnica 'arti c. 3. ad η. principale.& .distinet. Ic.quaest. q. arti c. 3. Marsiiij in
2.quaestione 16. cap. i. Gabrielis quaest. I. Prologi arti c. r. Alensis a. parr.quaest. 67.m .primo, Cameracensis quaestion. 3 . Prologi art. i. Soncinatis a o. Metaph. quaestio. i 6. Ferrariensis hoc in lib. quaest. 11. Averrois r. huius operis cona. 62. Avicennae libro c. Natur. pari. .
Docet ergo D .d liomas locis citatis vim cogitatricem quam nosa phantasia non distinguimus eam in homine habere excellentiam, ut componat,& diuidat,ac syllo*ismo e terminis singularibus com- Inienemra posito utaturinon quasi, ut paulo ante diximus, id merito sensitiuae V φ πη κ Pariis obtineat,sed ex defluxu rationis,quia haec potentia ex eadem ' ' anima rationis participe, tanquam ex eodem sonte dimanat, cique ρam uia diis proxime coniungitur quoad as est iensitiuae parti; unde est quod uperatur. intellectus ratio uniuersalis,cogitatura ratio particularis, & intellectus passivus dici consueuiti, ut etiam D.Thomas quaestio. 8 I. art. 3. primae partis in in quaest. de anima art. 13. animaduertit, habeturq; ex Aristotele libro 3. huius operis capit. s. text. a C. Probari autem Prob tur se haec opinio ex eo potest,quia ut appetitus sensitiuus in homine ob fmis copulationem,quam cum voluntate habet,& quia ex eadem anima rationali oritur,nonnihil participat libertatis,uti communis Theologorum & philosophoruin doctrina statuit; ita consentaneum est, ut cogitatiua ex intellectricis potentiae consortio aliquid rationis adipiscatiar ; praesertim cum supremum inferioris naturae soleat attingere infimum superioris, ut D.Dionysius 7α. de diuinis nominibus ait. Accedit testimonium Aristotelis lib. i. Metaphys c. cap. .&lib. a. Post cap.vit. ubi memoriae sensitiuae ratiocinationem concedit,& in lib. se memoria, &reminiscentia cap. a. ubi assirmat reminiscendi actum,quem sensitiuae memoriae attribuit, esse veluti syllogisnum,quo unum ex alio disquiritur.Vnde D.Thomas,qui memoriam , cogitatrice disiungit non solum cogitatrici potentiae, sed etiam memoriae praedictum discursum attribuit, ut constat ex iis, quae tradit loco citato primae partis. Obiiciet tamen aliquis. Homo ut prius natura est sensitiuus, o bis L quam rationalis; ita sentiendi; quam intelligendi vim prius natura consequitur; atque prius origine phalasia ab animo oritur, ac perficitur,quam intellectus: non potest ergo phantasia ex consortio , &defluxu rationis, quae in eo naturae momento nondum est, eam quam