장음표시 사용
171쪽
i 8 Iiber I V. de praedicamentis,
semi consideratur, cum ut sic habeat extensionem seu extensas partes, considerata inquam prout est in prolatione pote it tripliciter considerari : vel prout mouet auditum . 8c sic est in tertia specie qualitatis , sicut & alia obiectaien suum : vel prout comparatur ad tempus mensit ran huiusmodi prolationem , & sic oratio est quantitas continua ; vel prout una pars saccedit alteri discreta Si separata, siceit quantitas discreta , atque sub hac ratione S illo modo coordinatur in hoc Praedica
De vari speciebin qualitaris , eiu sue proprietatibuου.
Via grauiora, quae tractari solent a Philo-Nemophis de qualitate ac dissiciliora , tractati solent vel in Physica ubi de alteratione si uel tensione, nec non & dum de potentiarum distinctione; vel etia in Metaphysyca ubi de unitate habituum siue specifica siue numerica; ad eb, ut quae logicis tractanda relinquuntur non magni sint ponderis dc sola indigeant expositione, ideo quae in hoc exponendo praedicamento dicenda occurrunt quam iis aliquibus breuit ex xc solvemus. Vnde Euarcs I . quid sit qualitas, & an recte a Philosopho definiatur.
Respondeo recte definiisse' sue descripsisse Thilosoph Mo
172쪽
Philo: ophum qualitatem, definiendo illam dc in concreto & in abstracto ; ril dicendo quod
qualitM eg secundum quam quales esse dici
mur a qualia autem sunt ea qua secundum qualitates denominative dicuntur, acit qNemo dolibet aliter ab illis. Ratio autem huius est, quia per primam definitionem definitur quali- as per suum proprium effectum , scilicet per qualificare subiecitam , hoc est determinare dc modificare illud , quod quidem proprie , sisn-Pliciter, bc absolute solum competit quantitati:
alia enim accidentia non determinant neque
modificant substantiam simpliciter, dc solum iuordine ad illam , sed in ordine ad aliquid extrinsecum , ut consideranti patebit. Similiter licci qualitas secundum se sit notior, quam suum concretum, scilicet quale ἱ quoad nos tamen notius est ipsum concietum, in quo agno scimus ipsius qualitatis effectum & ita recte qualitatem per suum concretum. videlicet quod
si x qua quales esse dicimur , definiit seu deicit
Psit Philosophus , pro maiori tamen huius intelligentia placet descriptionem illam aliquibus obiectionibus breuiter e aminare .. . Vnde Dices r. quod illa descriptio non est notior definito, cum ad cog npscendum quid sit quale oporteat primo scire quid sit qualitas,ic tamen in ea definiatur qualitas per quale Ergo non est admittenda talis descriptio. Re*ondeo negando Antecedens: quale enim quoad nos notius est ipsa qualitate; re sic recte Potest qualitas per effectum qui in concreto magis nobis innotescit aliqualiter describi. Dices a. quod in hac descriptione seu definitione committitur circulus, cum definiatur
'Riixas per quale , & quale per qualitatem:
ed circulus saltem in definitione rerum abio tutarum non est admittendus : Ergo nec admittenda est huiusmodi de Icriptio qualitatis. Respondeo quod licet non possit omnino vitast
173쪽
ico Liber IV. de Pradicamentis, tali in huiusmodi definitionibus circulus, quia non datur definitio per simpliciter priora , sed
per effectum notiorem quoad nos : hic tamen qui ibi admittitur circulus non est vitiosus, quia non est omnino uniformis , nec consequenter omnino circulus; qualitas enim quae secundum se non habet se finitionem, quia non habet, utpote supremum genus , aliquid si inpliciter prius se ipsa , definitur quoad nos per quale, quia illud est nobis notius; dc quale secundum te definitur per qualitatem. Dices 3 . quod in praefata descriptione seu deinfinitione ipsum ingreditur definitum definiti nem, cum definitionem qualis ipsa ingrediatur qualitas : Ergo deficiens est Sc vitiosa praefata
definitio. ReJonaeo, negando antecedens e cum enim,
quando definitur quale per qualitatem, definitum sit quid concretum, qualitas autem quae indefinitione huius concreti ingreditur si quid abstractum, consequenter fit quod ibi lassicienter differat definitio a definito, ut definitum non ingrediatur suam definitionem.
Restata igitur recte a philosopho de se tibi
qualitatem , ut etiam ipse testatur S. Thomas opusculo 48. tractatu . cap. I. qui tamen gam adhuc congruentius explicat q. a 8.art. 2.
dicens , quod qualitas dicitur dispositio nub
stant a : cui consonat id quod asserit ident.
portat quemdam modum bubstantia r in quo
quidem utroque testimonio intendit D. Thomas quod qualitas modum & dispositionem praebet substantiae; quia cum teste philosophos. s. Metaph. Ieiff. ao apud D. Thomam dispositiost ordo habentis partes ad qualitatem pertinet ordinare partes substantiae , non quidem partes materiales eas enim illas extendendo ordinat quantitas) sed partes virtutis & perfectionis: Omnes enim illae siue in ordine ad ipsam natu
174쪽
Ω 6L VI. de specie bin qualitatis. I 6 I
& disponuntur . in debita' commensuratione per qualitatem. De his tamen ut plenior ha beatur notitia videantur quae dicta sunt in quaesitis sequentibus igitur. Leuares a. utrum recte diuidatur qualitas inquatuor species ab Aristotele assignatas puta inhabitum N dispositionem ἱ in potentiam ,
impotentiam; in pastionem & Patibilem qualitem , di in tormam ec Musam.
Respondeo assismative. Etenim ratio qualitatis in co ma est quod sit modus substantiae , ut
A ctiam colligitur e X D. Thoma, I. . a. 9 art. d.
Modus autem 1 sic potest sudii vel in ordine ad naturam subiecti, vel in ordine ad eius actione. vel in ordine ad eius quantitate ia sic est quod si sit modus in oldine ad natura subiccti qualitas modificat subiectu bene vel male disponendo Se sic constituit specie Prima qualitatis, habitu icit. de dippositione si vero modificet subiectum in ordine ad operationem, vel perlinet ad principium operationis , & sic constituit secundam speciem, naturalem scilicet potentiam vel impotentiam ; vel pertinςt ad terminum actionis,& tunc constituit tertiam specἰem,icit. passionem & patibile qualitatem. Si deniq; sub tectum perficiat lc modificet quoad eius quantitatem , quariam constituit speciem, forma in videlicet & figuram , quae est terminus Sc modus quantitatis : Ergo sufficienter & adaequare diuiditur qualitas in quatuor praedictas spe cies, ac illae recto Ordine assignantur, si quidem prius est considerare substantiam secundum se; di deinde principium operationis; postea terminum eiusdem actionis; ac denique terminum& modum illius quantitatis. Pro Μaiori tamen
huius quaesiti in te Iligcntia Lices I. quod omnis qualitas est dispositio; cum omnis sit modus de determinatio subiecti,
ut ex D. Thoma supra explicuimus : non ergo
recte assignatur particularis qualitatis species,
quae sit dispositio. Sed ad hoc
175쪽
Liber IV. de Pris dicamentis, Respondeo quod quamuis omnis qualitas ea, i iuscumque speciei fit dispositio subiecti; nihilominus dii positio ut pertinet ad primam speciem , dicit disposicionem subiccti in ordine ad
propriam naturam: cu tamen aliae qualitates subieci ii dii ponant non secundum te, sed sub ratione principi j via termini operationis, vel etiam ut sunt terminus illius quantitatis, ut disponunt
forma di figura ; ac proinde praefata dispositio
quae prianam constituit speciem non propterea coincidit cum dispositione vi est communis omni qualitast, i. cet ob penuriam vocum idem nomen pro utraque s aequi uoce tamen vel quasi
a qui uoce ) usurpetur Dices z. quod habitus non solum ad qualitatem , 1 c d ad alia Pe Itinet praedicamenta, cum habitus dicatur ab habcndo , & dicamur habere quantitatem , habere relationem , habere vestem , & initia quae ad alia pertinent praedicamenta: Ergo non recte coarctatur habitus ad praedicamentum qualitati S nec recte per conse- quens inter ipsius species collocatur.
Respondeo Sc quidem ex D. Thoma I. a. q 4s. u. a. quod licet habitus dicatur ab habere, ad-Nota. huc tamen tripliciter accipitur Zc accipi potest, primo prout idem est quod habitio qua una res aliam habet, inter quas nihil mediat nisi
- sola relatio habitionis, ut habere seruum habe Ie relationem , habere quantitatem , vel habere pecuniam, dc hoc modo habitus non est speciale praedicamentum , sed ultimum post praedicamentum. Secundo vero modo accipitur ba-- bitus pro habitione qua una res aliam habet. inter quas tamen mediat aliquid quasi per mo- duin actionis aut passionis , licet non sit vera actio ; sicut esse vestitum , vel calceatum non - dicit simpliciter Sc praecise habere vestem mO- .clo praefaro : sed habere illam vestitam ; & hoc modo habitus est ultimum praedicamentum. Tertio denique.modo accipitur habitus pro qualitate,quae male vel bene subiecturn secundum i uaui naturam disponit, dc hoc modo
176쪽
- Ωussi. I V. specieIus qualitatis. Is 3
pertinet tolum ad qualitatem & ad primam illius 1 pecten, adeoq; bc falsum est quod ita sumptus habitus ad alia pertineat praedicamenta. LeuAres 3. in quo consistant dc per quid distinguantur praefatae quatuor species qualitatis. Respondeo primo pro cxpositione huius speciei, quod prima species qualitatis ut communis habitui de dispositioni , dc ut condistincta ab aliis quali tatis speciebus consistit in hoc,
quod sit bene vel male subiectum secundum suam naturam per sis disponens. Dixi per se; quia cum vnuinquodque sit propter suam opellationem, aliqui propterea habitus qui primo &Per se ordinantur, ut subrectum secundum suam naturam bene vel male disponant , secundario
etiam ordinantur ad operationem. Dixi etiam,
quod huiusmodi species quatietatis ordinantur ad bene v cI male disponendum subiectum, quia sicut per habitum 1 cientiae Ec virtutis bene
disponitur subiectum; ita & per habitum viti j
aut erroris disponitur male. Iam ergo quod in praefata ratione consistat haec prima species quali talis ex hoc ostenditur quod idem est for- mater constitutivum alicuius , leu ratio in qua
formaliter consistit, dc distinctiuum eius ab aliis r Iam sic est quod per praedictam rationem distinguitur haec prima species ab aliis speciebus qualitatis r imprimis namque per id distinguitur a secunda specie , quae non dicit male vel bene disponere subiectum , sed esse principium operationis : similiter per id etiam distinguitur a tertia specie, quae solum dicit esse terminum alicuius actionis, vel obiectum alicuius sensus , etiam abstrahendo ab eo , quod male vel bene disponat subiectum e cumque omnino per accidens sit formae aut figurae quae est quarta species qualitatis , quod bene vel male disponat subsectu, per hoc ide per consequens distinguitur formaliter prima iis c species a quarta specie: Ergo de per hoc ide costitui debet, ac proin
de &in hoc cosistit formalis ratio ptims s Pecies.
177쪽
1 64 Liber I V. de Prassicamentis.
Iam vero si pro completa huius intelligentia in q uiratur ulterius , quomodo & per quid distinguantur duo praefata membra huius speciei, habitus scilicet & di: politio: Relpondeo distingui essentialiter per hoc quod habitus ex natu Ia sua 5c a luis alientis causis est dissicile aeo bilis a subiccto: cum e contra dispositio ex natura sua dc iuxta exigentiam tuarum caularum esta lubiecto suo i-c te mobilis. Ralio autem huius dicti leu victae distinctionis est, quia cli di te recia haec sit per te ex aci a a propriis causis ha bitus de dispositionis,e sic non potest accidcnta inlis tantum clitiarentia , led per te & essentialis. Vnde cum ex accidenti & ex parte subiecti ha hi tus habeat aliquando modum dispositionis, ita ut sit ii iubictio facile mobilis , & i. coni Iacum dispolicio habet aliqu1dia modum habitus, adeo ut sit dissicile mobilis a lubie to ut cum propter tenacitatem alicuius intellectus opinio est difficile ab illo mobilis, N. similiter, cum 1anitas Sc aegritudo ex aliquo accidenti est difficile mobilis, cum haec dincrentia proueniat ex accidenti, siue ex aliquo accidentali, non propterea tollit naturam dc diffetentiam essentialechipa si ionis & habitus sicq; cum habitus icienti fi us iuxta exigentiam propriae causae videlicet demon tratiotiis , debeat esse dissicile mobilis. etiam si ob conditionem subiecti , v l ob aliam caulam accidentalem fiat vel sit faeile mobilis, ae proinde modum habeat dispositionis,semper tamen retinet essentiam habitus & similiter quia opinio ex sua navi ra, dc iuxta causaru exigentia, rationis videlicet probabilis , est facit δmobilis a subiecto, et iasi per accidens ob Iena citate alicuius intellectus, vel ex alio accidenti fiat dissicile mobilis, habeatque per consequens modum habitus , semper tamen retinet essentiam dispositionis. Re p. a. pro expositione secundae speciei, quae est sc dicitur potentia vel impotentia, quod co-
sistit forninlucet haec .qualitas in hoc, quod sit principium
178쪽
su G. VI. de speciebus quantitatis. Is s
principium alicuiuS Operationis, vel ad modum operationis 3 ita lamen quod nomine principi inon veniat invelligendum radicate, ur pote quod subitantia e lt, ieci proximum quod eit qualitas. Dixi autem quod debet esse principium alicuius operationis, vel ad modDI OP crationis, quia potentia ad magis vel minus Iesii tendum ut dou vel molle, media duritie, vel mollitudine non est principium propriae operat Ioni, , cum Ie liti tia non fit proprie operatio, ted ad moda ope rationis te habens. Distinguia ur aute in hac secunda specie Potentia dc impotentia: ita tamen ut nomine i myotentiae non intelligatur priuatio potentix , sed potentia debilis , quae conditi inguitur a potentia limpliciter dicta, quod ha c potens est exire adactum in suo genere perfectu, ut potentia vitiua in iuuene; veΙ potentia generativa in habente proportionatum tempe Iam e tum ad generationem ; cum e concra potentia debilis quae hic dicitur impotentia non e it potens elicere actum perrectum sui gene is, ut potentia vis tua in sene, vel potentia ad generationem in non habente proporta Onaturii temperamentum , ut in frigidis, qui ui optere Eappellari solent impotentes. Ex quo fit quod cum potentia re impotentia differant sotu Penes perfectuci imperfectum, solii etia diiserant accide tali re r. Resp. 3. Pro tercia ex potienda loccie, quae est
passio re patibilis qualitas , quod pastio hic ex
multiplici eius acceptione accipitur pro qualitate, quae eli terminus actionis alicuius alterat tuae ; dc dine it passio a patibili qualitate, quod
passio lignificat qualitatem ex facili detrant eu- te alterario ne resultantem , ut pallor ex metu, di rubor ex verecnndia, quae proinde qualitates sunt facile mobiles a subiecto, e corra vero Pa - tibilis qualitas qualitatem signiticat ex permanenti alteratione reluis antent, ut naturalis color
Pallidus, aut rubeus,quae proinde qualitates sui difficile mobiles in lubiecto. Neque urget quod opponunt ilic aliqui, dic edo scilicet, quod qualitates
179쪽
1 6 6 Liber IV. de Praedicamentis,
litates multae in hac specie constituuntur,vιcalor & frigus , quae tamen ad primam qualitatis speciem pertinent ac proinde quod in hoc alli- gnata tertia hac specie, videntur qualitatis spe- icies confundi : sed ad hoc facile respondetur Quod tales qualitates quae ad primam pertinctspeciem, ad hanc tertiam pertinent ut fiant termini alterationis, abstrahendo ab eo quod bene vel male disponat subiectum; cum tamen ad primam pertineant speciem qualitatis formaliter ut sunt dispositiones conuenientes vel di conuenientes subiecto; bc ita calor prout eli ter minus alae rationis 3c obiectum sensus ad hanc tertiam pertinet lpeciem, pertinet vero ad primam speciem qualitatis prout est calor febris V. g. Vt pote qui eit tunc subiecto disconueniens,
ec se habet vi male afficiens suum subiectum. Resp. denique ero quarta exponςnda specie qualitatis forma 1cii. & figura,quod cu forma possit accipi & pro forma substatiali, dc pro quolibet accidete quatenus est subiecti forma, neutro tame modo accipitur in praesenti, ero ut scit. quartam constitarit 1 peciem qualitatis, sed accipitur prout est modus Sc terminus 3c dispositio
quantitatis. Q amuis autem in hoc conueniant
in praesenti forma dc figura , quod utraque sit modus, dispositio dc terminus quantitatis, differunt tamen, dc quidem ex D. Thoma phlysicorum lecf. s . quod forma significat dispositionem
dc certum terminum quantitatis , sed in artificialibus , unde solemus dicera forma domus, forma turris, cathedrae: figura vero extenditur
ad omnem ali uin si*nificandum quantitatis
aeua res ultimo virum reche assignentur a Phi-Iosopho proprietagis quali. a te S. Re p. affirmative, praenotando assignasse Philosophum in secunda huius capitis part c triplicem qualitatis proprietatem. Prima, inquit, est habere contrarium; 'c addit non esse id propria
quarto modo, quia licet soli cqnueniat qualitatis
180쪽
ti, non tamen omni ; fia o enim aut fusco nihil est contrarium. Secunda vero proprietas est, suscipere magis − Sc ait Philosophus quod neque id habet esse propria quarto modo, quia licet conueniat soli, non tamen omni conuenit qualitati: sanitas enim secundum aliquos non suscipit magis dc minus , & secundum omnes triangulus Jc circulus non suscipiunt magis deminus , nec unus circulus est magis circulus quam alter, nec ipsemet potest modo esse magis vel minus circulus quam postea vel aneea , dctamen reducuntur dc circulus & triangulus ad quartam speciem qualitatis: vltima denique qua assignat Philosophus proprietas,dc quide quarto modo competens est, quod secundu qualitate aliqua dicantur similia, aut dilli milia. Ia vero quod recte fuerint huiusmodi proprietates assim . gnatae, non aliter melius. quam aliqua aduersus eas obiiciendo poterit comprobari. Unde Dices I aduersus primam proprietatem quoahabere contrarium aliis conuenit a qualitate:
non ergo id soli competit qualitati ut ait philosophus. Probatur anteced ns, hic non accipitur contrarietas pro contrarietate propria , se din magis lata acceptione, ut scilicet comprehe-dit etiam oppositionem pruiaticiam dc relativa; quia accepta contrarietate proprie, prout solam
Uersatur inter ea qui ab eodem subiecto se mutuo expellunt, solum competit duabus primis qualitatibus, quae sunt caliditas & frigiditas, de sic male apponeret philosophus exemptu in al- hedine & nigredine: ia sic est quod accepta co-trarietate in magi S lata acceptione aliis competit quam qualitati, ut per se patet: Ergo hahere contrarium aliis etia conuenit a qualitate. Re p. negando antecedens: accipitur enim hic, contrari tas proprie, 8c non in magis lata acceptione, unde ad probationem, dico quod contrarietas propria prout dicit maxima distantia 1 ubeodem genere, & mutuo se ab eodem subiecto expellere primo dc per se competit quatuor pri-