Cursus philosophicus Thomisticus. Vbi conclusiones singulae ex principiis tribus expositis ... authore p. f. Alexandro Piny ordinis ff. Prædicatorum ... Tomus primus quintus

301쪽

ex detectu sufficientis eruditionis & studi j; rusticus enim demonstrationem physicasti de

existentia materiae primae vix comprehendet. Item oritur saepe ex parte voluntatis , quando quis ita pertinaciter adhaeret contrariae sententiae , ut ape Iire oculos mentis luci etiam clarissimae abnuat ; fatisque habeat si specie ali qua probabilitatis vel leui 1simae, doctrinam ab omnibus receptam pollit eludere ue quod quidem contingit ut plurimum iis hominibus, qui ex aliquo an mi fastu volunt videri aliis acutiores , aut 1apientiores. Quo pacto imp ij nox

pauci conantur traducere demonstrationes eas Omnes , quibus aut animarum nostrarum immortalitas , aut Dei existentia vulgo con firmatur. Sic etiam haeretici motiuis credibilitatis tam multis & euidemiae rationum, quibus suadetur religionis veritas alsentiri uiolunt.

Vtrum κx assenseu pramissarum necessitetur intellictus etiam quoad exercet iam ad Assensum conclusianta demo rata. PR emittendum primo , ne ce gitari haud dubie intellectum quoad specificationem ex ipso praemissarum allentu ad ipsum a flentum conclusionis eliciendum ue ita ut lupposito praemissaru in assensu non possit duos diuersae speciei actus circa conclutionem elicere indifferenter , assensum scilicet veΙ dimensum ; sed taliter determinetur ad hunc specie actum puta ad assensum, ut si aliquem ex assensu praemii seruiri eliciat , non niti, liunc elicere possit squod est necessitati quoad specificationem. Ra- . Logica P. I. 24 .

302쪽

xso Liber VI. de Demonstratione. l l

tio autem huius est, quia circa verum ut verum

non potest dari dissensus , sicut neque assensus circa falsu in ; alioquin posset aliquis asse miri duabus contradictoriis , si aeque potest veritati iassentiri ac dissentiri , dc similiter falsitati: Iam sic est quod positis praemissis demonstrati uis , veris scilicet dc euidentibus , non potest conclusio non esie vera ; alias dari pose set antecedens verum de consequens falsum, subindeque de ex vero tequi falsum : Ergo tam lis conclusio non est capax dimensus , sicut nec falsitatis ; ac proinde non potest intellectus non necessitati ad eius amensum quoadia specificationem , eum non possit contrarium

specie actum puta distensum circa eandem , ut ex assensu praemissarum illatam elicere ; tota ergo versatur difficultas circa necessitatem quoad exercitium , quae quidem accidit, quando potentia est ita determinata ad eli Cientiam alicuius actus , ut non possit illum non elicere, seu eius iuspendere exercitium ;ac proinde tituli sensus ille est , an scilicet inaici lectus ex eo quod pra inissis demonstrativis assentiatur , ita ic taliter determinetur ad a se sensum conclusionis , ut non possit illum suspendere , adeo ut in procedendo tunc ad talem assensum non subdatur nutu i dc imperio voluntatis , neque possit tunc illum diuertere

voluntas ad aliam cognitionem.

Praemittendum oecundo , pro declaratione principiorum ad quae conclusionis veritas reduci debet, quod haec tria sunt apud Omues

Ieceptissima , subindeque εe vim habitura principi j respectu conclusioniς infercndae, puta quod actu illuminatus intellectus eirca obie-ctrim non potest non cognostere actu ; quod veritatem propyrtionis cogno cere ct eidem assentixi sunt in*ρκrabilia ; quod voluntatis es

adplicare ad eaeerni tum circa verum oe ab exercitio retrahere. Ratio primi est, quia cum intellectus sit potentia naturalis,dc naturaliter,

303쪽

II. utrum ex assensu, ct c. 26t

non autem libere operans ; & talis potentia positis omnibus ad agendum prae requisitis non postit non operari, sequitur non posse intellectum non cognoscere actu , hoc ipso quod sunt omnia ad actu cognoscendum prae requisita et, iam siceit quod ponuntur omnia ad actu cognoscendum prae requisita . hoc ipso quod actu illuminatur intellectus circa obiectum ; cumactu illuminetur intellectus circa obiectum, per hoc quod hoc potius quam aliud fit ei mani- ferium, quae quidem manifestatio est haud dubie ultimum ad actu cognolcendum requisitu τErgo verissimum est 3e receptissim lim primum illud, puta quod actu illuminatus intellectus carca obiectum non potest non cognoscere actu. lam vero quantum ad secundum , pu a quod veritatem propolitionis cognoscere dc eidemastentiri lunt inseparabilia, ratio hilias est, quia actus circa veritatem propositioniς elicitus, cum

sit actus iudicativus, esse tantum potest vel aia1ensus vel distentus : iam sic est quod circa veritatem ut talem haberi non potest dissensus, alioquin posset aliquis dissentiri duabus contradictoriis, cum dissentiatur veritati, dc a fortiori eius opposito scilicet falsitati : Ergo actus Circa veritatem propositionis elicitus potest tantum esse asten 1 us : sed elicitur actus circa il- , hoc iplo quod cognoscitur : Ergo rece Ptissimum est, & velissimum secundum illud, puta quod veritatem propositionis cognoscere,& eidem assentiri sunt iit separabilia. Demum quantu ad tertiu puta quod volutatis

est applicare ad exercit tu circa verum Sc ab exercitio Ietrahere, ratio est quia , cum circa verum utpote bonum quoddam particulare exerceat ut liberras . nec tamen circa illud exerceatur libertas contrarietatis, ita quod postri circa illud clicere intellectus actus contrarios seu specie diuersos , ut demo nitratum fuit supra , consequenter fit quod circa verum exerceatur, re

exerceri tantum Possi liberta et contradictionis,

304쪽

χ9r. Liber VI. de Demonstratione.

quae consistit in hoc quod procedere possit in tellectus ad exercitium seu elicientiam sui actus vel ab iplo retrahi ; cumque libertas illa ibi exercita derivari tantum possit a voluntate, quae sola est potentia per se formaliter libera , sequitur de primo ad villanum quod voluntatis sit applicare ad exercitium circa verum vel ab ipso retrahere. His ergo tribus praemissis tanquam certis & indubitatis principiis , iam pro quaesiti resolutione , & conclusionis ad eadem Principia reductione sit

CONCrusio: Ex assen 6uprami sarum necesistatur intellectin quoad exercitium circa Affensem conclusionis. Probatur I. ex primo praemissis principio: Acta illuminatus intellentita circa obiectum non 'potest non cognoscere actu : Ergo non potest intellectus posito praemissarum assensu non elice Te actuin circa conclusionem. Probatur conse quentia, actu illuminatur intelIechus circa con-

cIusionem assentiendo praemissis: Ergo hoc ipso quod actu illuminatus citca obiectum non PO-test non cognoscere actu , nec potest etiam non elicere actum circa conclusionem posito assenta Praemissariam. Consequentia est euidens. Proba rur anteceacus. Illuminatio intellectus circa conclusionem est illuminatio illari ua: sed fit il- Iuminatio illativa in assensu pi amissarum , seu

in assensu minoris prout determinantis maio-gem : Ergo Zc actu illuminatur intellectus circa conclusionem assentiendo praemissis. Maior est euidens; cum eni in conclusio ut talis habeat ra-

tionem illati seu in rendi non potest per con sequens illuminatio seu manifestatio illius yttalis non esse illuminatio siue manifestat o illativa. Trouatur Minor. Pro eodem instanti quo adest illuminans, fit illuminatio, ut patet in lumine corporali , licet non tam perfectum sit de essicax , ac est ipsum lumen spirituale de quo est serino sed in assensu praemissarum adest

ipsum illuminans illative , cum tale non sit

.. . aliud

305쪽

L 13. I I. utrum ex assensu, sec. 293

aliud quam assensus minoris prout determinantis maiorem, in quo relucet inferenda conclusio: Ergo fit illuminatio illativa circa conclusionem dum ponitur praemissarum assensus, seu assensus minoris, prout determinantis maiorem : Ergo actu illuminatur intellectus circa conclusionem in assensu, praemissarum : Ergo hoc ipso quod actu illuminatus intellectus ci ca obiectum non potest non cognoscere actu

quod est primum praemissum principium) nec

Potest etiam non elicere actum circa conclusio

nem ex assensu yramisiarum, quod est necessitari quoad exercitium. Probattir a. ex secundo praemisso principio :

Veritatίm propositiovis cognoscere is eidem a se sentiri sunt inseparabilia Ergo posito prae

missarum assensu non potest intellectus non assentiri conelusioni, quod est necessitari quantum ad exercitium. Probatur consequentia, a se sentiens intellectus praemissis veritatem conclusionis actu cognoscit et Ergo hoc ipso quod Veritatem cognoscere dc ei assentiri lunt in Ie parabilia , non potest intellectus assentiendo praemissis non assentiri conclusioni. Con equentia est euidens. Probatur antecedens , praemisesae demonstrationis non minus concurrunt ad actu cognoscendam veritatem consequemis, quod eli conclusio quam veritatem seu bonitatem consequentiae e sed asscutiens intelle ushuiusmodi praemissis bonitatem conseque filiae actu cognoscit Ergo de debet tunc actu cogno D ccre veritatem consequentis , quod est conesti-sio. Maior est certissima , in praemissis namque demonstrationis non minus seruatur ly dici de

omni posteriori sticum , ita quod nihil sit subsu

mere sub subiecto, de quo vere 6c semper non dicatur praedicatum, qua de caula constare diciatur demonstratio propositionibus necessariis.

quam ly dici de omni prioristicum, quod est dum ita praedicatum dicitur de subiecto , ut nihil sit sub Iumere sub subiecto , de quo siue vere siue

306쪽

et Liber VI. de Demonstratione.

false, siue necessarib siue contingenter non dicatur praedicatum; ac proinde cum concurrat ly.

dici de omni posterior isticum ad veri Iatem -- sequentis , non minus quam ly dici de omni prior isticum ad bonitatem consequentiae, verissima est per con 1equens maior adducta. Probat. Minor. Qui scit bonam ese consequentiam per certum quid , non potest non cognoscere actu hanc bonitatem , dum tale quid videt: sed a se sentiens intellectus praemissis supponitur scire

bonam esse consequentiam peε certam quan dam praemissarum dispositionem: Ergo non potest non cognoscere actu consequentiae bonita

tem, dum hanc videt dispositione in : sed hanc actu videt dispositionem assentiendo praemissis, cum sit haec in praemissis quibus a Mntitur: Ergo cognolcit actu intellectus consequentiae bonitatem assentiendo praemissis: Ergo Sc cognoicita mi veritatem consequentis quod est conclusio, assentiendo praemissis : Ergo hoc ipso quod veritatem propositionis cognoscere , di ei al- sentiri sunt inseparabilia , non potest intellectus assentiendo praemissis non assentiri conclusioni, subindeque & non necessitari quoad

exereitium circa illam. Prob. 3. ex tertio praemisso principio: Voluntatis est applicare ad exercititim circa vertim, is

ab exercitio retrahere: Ergo retrahi non potest intellectus ab exercitio sui actus circa veIitatem conclusionis posito praemissarum assensu. Prob. consequentis. Posito praemissarum assensu. non potest voluntas ab assensu conclusionis retrahe re: Ergo hoc ipso quod voluntatis est applicare

ad exercitium lc retrahere, non potest tunc intellectus retrahi ab exercitio assensus circa conclusionem. Proh antecedens: non potest voluntas

intellectum retrahere vltinio applicatum : sed per assensum praemissarum intellectus vltimate applicatur ad astensum conclusionis: Ergo posito praemissarum assensu non potest voluntas ab aD

sema conclusionis retrahere, minor co ceditur. Prob.

307쪽

II. utrum ex assensis, sec. 293

Prob. Maior. Instantanea & naturalis causa non potest ultimo applicata per voluntatem retrahi a suo actu: sed intcllectus rei pectu assensus conclusionis: est instantanea & naturalis causa: Ergo non potest voluntas intellectum retrahere vitiismb applicatum. minor per se patet: intellectus enim, cum non sit potentia formaliter libera est consequenter naturalis causa, cumque sit causa spiritualium actuum, de consequenter indivisi bilium, est per consequens dc causa instantanea. Prob. Maior, pro eo instanti pro quo ponit causa suum actum non potest impediri ne ponat; alias velificarentur tunc contradictoria , puta quod pro eodem instanti poneret di non poneret: sed instantanea ec naturalis causa suum ponit actum

pro illo indivisibili tunc pro quo ultima te et happlicata; cum pro tunc sit causa in actu secundo

quae prioritate solum naturae, non autem tem

roris suum praecedit actuim instantaneum: Ergo instantanea & naturalis causa non potest ultimo applicata per voluntatem retrahi a suo actu: Ergo non potest voluntas intellecturu ultimo a paplicatum retrahere ab exercitio tui actus: Ergo posito praemissarum assentu non potest voluntas ab assensu conclusionis retrahero: Ergo hoc ipso quod voluntatis est applicare ad exercitium circa verum , & ab exercitio retrahere non potest

hoc ipso intellectus posito praemissa sum astensure trahi ab assensu circa conclaisione ut, quod est necessitati quantum ad exercitium. Soluuntur si tectiones.

obiicies i. hoc ipso quod aliqua datur demonstratio non necessitans , nulla est demon stratio necessitans: sed una datur aut dari potest demonstratio non necessitans r Ergo nulla est demonstratio ad exercitium necessitans. Maior patet: vis enim demon itiationis ex qua videtur oriri praefata necessitas , in omni reperitur demonstratione, hoc teso quod demonstratio est.

rum.

308쪽

αρς talo VI. de Demonstratione.

Prob. Minor: dari potest demonstratio ex qua expelli debeat aliensus erroneus ; sed talis demonstratio non potest esse necessitans: Ergo datur 1eu dari potest demonstratio non necessitan S. ADtior patet potest enim fieri quod habeat

aliquis errorem circa aliquam conclusionem,

qui quidem error expelli non possit, nisi petdemonstrationem conuincentem de contrario.

Probatur Minor, demonstratio ita necessitans affert affensain conclusionis pro eodem instan-ri pro quo ponitur assensus minoris subsumptae; eum hoc sit de ratione naturalis ic instantaneae causae necessitatae: atqui haec demonstra iatio ex qua expelli debet erroneus assensus a ferre non potest amensum conclusionis pro eodem instanti pro quo ponitur assensus minoris, cum ad hoc expelli debeat assensus erroneu qui cum aliquam faciat resistentia in non videtur posse in eodem instanti expellii Ergo praefata demonstratio esse non potest necessitans. Re pondeo negando minorem: ad cuius proribationem nego similit cr minorem : cum enim in praefata demonstratione actu illuminetur intellectus de veritate conclusionis per assensin minoris subsumptae ut determinantis maiorem , ex eo scilicet quod praefata i Iluminatio fit in eodem instanti, quo adest illuminans, de dum adest assensus praefatae minoris tale adsit illumina υ, utpote quod esse debet illuminans illatine. Cum, inquam, in praefata demonstrationc actu illuminetur intellectus de veritate sonclusionis per affensum minoris subsumptae, consequenter sit quod cum non possit intelle ctus actu illuminatus circa obiectum aliquod, non elicere cognitionis actum circa illud , debeat per consequens etiam in praefata demo h stratione elicere conclusionis auensum pro illo etiam indiuili bili tunc & instanti, pro quo adest assensus minoris subsumptae ; unde concessa maiori terti j argumenti nego similiter mino-xςm, puta quod non afferat praefata demon- stiatio.

309쪽

si ratio , cx qua expelli debet assensus erroneus a neu sum conclusionis pro eodem instanti pro quo ponitur assensus minoris. Neque huic obeii quod affertur in probationem , quod scilicet ad hoc expelli debet a se sensus erroneus , qui cum aliquam faciat Iesi sientiam non videtur posse in eodem instanti expelli et non inquam hoc Obest : qua enim facilitate assentit ut i mellectus veritati ut i ali& plene cognitae, ea dedi facilitate & dissentitur falsicata oppositae 3 ac proinde dato , con- cesso quod posset error ille aliquam facere resistentiam respectu intellectus non plene eon uicti & illustrati de eius falsitate , non Vide quo iure posset resistentiam facere respectu in vellectus per assensus pra missarum omnino dcylene conuicti de eius falsitate ue atque ita dicendum est quod quantumvis expellendus sit praefatus error ab intellectu, adhuc tamen pro codem initanti temporis quo adest assensus minoris subsumptae elici possit de debeat asesensus scienti ficus conclusionis , necnon Mexpelli assensus erronens, licet cum prioritate di posterioritate naturae in diuerso genere causae 3 adeo ut in genere causae essicientis priussit a sensum clici scientificum, quam e Apelli er-IO neum; in g nere vero materialis causae priussit expulsio erroris , quam elicientia assensus scientifici. Instales et Quantumcumque illuminetur in telle 'us de veri rate concitisionis per assensum

minoris , non propterea sequitur elicere pota se cognitionis actum pro eodem instanti et Et go ruit precedens solutio Probatur antece dens e non potest intellectus elicere pro eodem instanti duos actus cognitionis ad diuersa terminatos : sed si pro eodem instanti duo elicit assensum minoris , eliceret conclusionis assensum, hoc sequeretur : Ergo quam,rumcunque illuminetur intellectus de verirato conclusistis ster assensum minoris , non

310쪽

198 Liber VI. de Demonstratione.

propterea clicere potest conclusionis assensumi proicodem instanti. Minor per se patet. ix batur Maior. I mellectus intelligendo rem fit res intellecta , ex Aristotele in tertio, , de

Anima , id est inquit Diuus Thomas quodlibeto βρ timo, ) complere informatur specie

rei intellectae : Ergo intellectum intelligere simul plura diuersa , idem est ac si res una simul est et plura : sed videmus in materialibus quod res una numero e sie non potest simul plura in actu : Ergo nec dici potest, quod pollit unus intellectus plura simuὶ intelligere,

seu elicere pro eodem instanti duos actus cognitionis ad diuersa rerminatos. Eo Jon εο negando antecedens e ad cuius probationem distinguo maiorem sic : non potest intelle tus elicere pro eodem instanti duos actus cognitionis ad diuersa terminatos, ita ut utrumque eliciat primo Se principalitcreoncedo , quod hoc tunc non polsit intellectas : ita ut unum eliciat primo de principaliter , dc alterum ex conlequenti Nego maiorem ; Jc sub eadem distinctione minoris nego, gonsequentiam Pro quo notandum est , dicti posse intellectum plura simul intelligore dupliciter , primo quidem primo di principaliter . quod quidem accidit, aut potius accideret , si duo aliqua nullam inter se habentia habitudinem aut conneAionem ad tertium aliquod , simul obiicerentur inici lectui , simuloque terminarent eius cognitionem : secundo

diei potest intellectus plura simul intelligere

eX consequenti, quod accidir, quando intelligit per se primo unum quid, in quo plur3 illa re Iucent. ut quando terminat cognitionem ad fo eum, in quo partes eius videntur,& quando intelligit similitudinem aut dii Ferentiam aliquo-

Tum , in qua de ea quorum est sua ili; ubdo vel disterentia intelligit 3 vel eciam dum id quodi primo dc principaliter inrelligit se habet ut

1Mio auerius 1 tunc enim vivia intelligit sed