De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

121쪽

cam,optimam rempub. ex omni genere ubernatiora ad mixtam esse debere. Obolaguli singulas praeferant re rumpubisecies. Qua de re variae orationes extant apud Herod. apud Liuiu. Quin cirregiae potesatis decies quinis ponit risor, anes religiose de eo negocio disputans. Socrates autem apud Platonem ejectam reipubfirma aliquot dialogisabflui eam, tum regiam tum optimatu appellat gubernationem. Qua quidem in re eoru videtur obtinuigmententia, qui censent, optimueF reipub satum monarchia si modo ita excellentem virualiquem nactiferimus,qui no lum6quodveteriproverbio dicitus in orii minussit, vervmetiam aditerni

numinis exemplum,quantupotentia caeteris antecelli rotundem vincat o bonitat apiential: qui, pnaesare erpsit velit animu,qu Traianus,que tonini duo, quem ureli . lexande orbi pressierat. Nimiruhic erit, cui omnes fa ponte parere debere inuit. stor. Coae omnia nec me fili puto excellentis anim sapi&i d Ai bonita Osis lumina,indies magis magisj relucent in divo Carolo V. moderas Cimire, a teneris, ut aiunt,ungviculis ad boni principiis imaginem inritituto.

Nam ut de eius imperi felicibus avsicys,ac feliciore in hancussis horam cursu progressu, nihil dicam: quantum id unum est,quod Italiam annos pluT minus triginta mi umodis omni bellora reliquorum, malorum genere aspi Elam

122쪽

ctam attrita ac euersa numqρotentioris militis avaritiae aut libidini no obnoxiam, intra messu tantum non

pacatam σquieta tu, destinum poritiminio liberum acflorentem reddiderit. 2 si rosem quicquid esZadeo ingentis boni,non tam bellicae virtuti siquos σhuic quoO quam ipsus Caroli clementiae bonitati sti

Plar quae ei munere Dei contigit Italia debet. In bello enimplerans vera ess,vires humanas, humanis vinci viribus:clementia aute animos pectora, et lavincenti qui inuicti viribussint placare. Sed ut ex diuerticulo In viam redeamus, quicu. stande verit imperi Romani satus,

necessees emper unum aliquodquos tempore supremudominans extitis,no tam cuiu qua uni dominat quam reipub.partium cocordia constans:hoceri,unam aliquam ad publicum bonum consentientem voluntatem, unam

mentem quasi r*inam, optima quadam ratione in varios magistratusreipub. muniascdtriribuentem, ut squis in ea conspicuis animi dotibus uideretur eminere,is sngulis riter honoraretur. Rect nim Livius: Dum nullum inquio bditur gevus, in quo eniteret uirtus, crevit IN rium N Omanu. hi alio loco: Nunciam nobis patribus vo

123쪽

diseors inaequalitas exoriri flet. Cum ergo omnes Iu Dces in Posiasv cunis reipub. venae,rertium aliquod Er habuerintsemper σhabeant,quod comunest eis,ne epublicam illam mentem,recta compa tione dicim , in Degenere omnes convenire, quoi a cuiu poterias iurisdicto, ab illa regina voluntate uelut 'te derivetur. liudquos genus est,quo Iudices omnes participare videntur,puta ivrydictionissae defnso. Vlpianus:Omnibus magistraribus,non tamen Duumviris,secvndu ius potestatissae concessum eri,iurisdictione uam defendere poenali iudicio. Duumviros excipitVlpianu de Psebus paulo pὸ ἰ uidebimus. Hoc Vlpiani resso m quemadmota multas aliasiuris nos parteo doctismis glossillustrauit matricus E asius. . Ad illud etiam

muta luminis, tum in Paradoxis,tum in Disiunctionib. utrubi celeberrimus iciat *os quales viros,erut qui meum biflentium magis ferint laudaturi: Iederunt erali nasse, qui fmbolum meum huc quoque conferri cupian quibusμπὸ mos gerendus eri. Equidem mago hae

quam illa peccare parte: nam er momu illis id ex comoedia potiai responsi duri,nullum esse iam dictum quod non

fit dictum prius. Cavare aequum est eos cognsere atque fere,quae veteres Zitarat, sciunt novi. Dico responsum hocmpiani ad omnes omnino Iudices pertinere: quod tamen in magiriratibus municipatibus verum esse,

pleris

124쪽

omnes in his potissm I ocpernegante Lesarus assima cuius ampli Arsententiam. Omnis au

rem ea dubitatio nis siorcthac tolli rationepotes. Quanquam haec verba, ma minutus e poterias prae tims inuicem a s resinuntur,non de Iudicesimplicem habente iurisdictionem ed habente merum imperi' intelligantur, in hoc tamen respons latius patet horam verborum Ignificatio. Neque enim rusnu erit quod Vlpianus ait, omnibus magis utibus: cir ecundu ius potestaussue: er piod tota lege, iurisiictio 'imperia nu quam ex primitur. Recte igitur in hoc Iasin: Ego,inquit,intelli

go lueram plane prout iacet sine ulla violentia, prout etiaest de mente Eulo. hic,quodomnes magirinis posunt inobedientes mulctare. Hallit in D viris. HaecLUD quae sanὸ interpretatio oe' aperta in dilucida. ne cuiquam ab ria videasu consideranda es eorum verborum, ma nutus Cr potesas, naturalis viis rigniscatis,etiam esu or quam quae hoc ressos contineatur. Vox haec, magirinutus, plectitur laxa illa significatio

ne, omnes omnino magi inutu seu habentes imperium autium ictionem,' etiam nihil horum habentes. cum ad dices , appellatione generati vox ea refretur, tum verὁ comprehendit non maiores modo Edices, quibus in adi permissa poterias, eos quisne imperi Q. Qipianus: Quodsex minoribus magistrati

125쪽

bus erit,ideri, qui sine imperio aut sinepotestat ni ma' sirinutus, etiam in ipso magi Inatu posse eos conueniri. Nam π municipales maginatus,quιb iure communi nulla competit gladij poterius ed modica tantum coemtio,veremproprie magi lautus appellantur. Quin erip pnaetor capud quem uerba sunt propriὸ π cumo JIu intelligenda9 magi mutumqmterialem, ceu

diuerseponit. Qui magistratum inquitpraetor9pote riatem uehabebit i quid in aliquem novi iuris saluerit, ipse quoque adversario poIIulante, eodem iure uti debet. Sed verbum, Poterias, etiam ad Iudices ves magi Ibatus relatum sepe non de meroffla d etiam de m xto imperio iurisiictione intelligitur. Paulus: Pore latis verbo plurasignificantur: in perfna magi uintus, imperium. Imperium diasimpliciter, unde non videtur mixtum imperium excludere. Id quod etiam anno ravit Decius. Sed dices, ibi imperium pliciter positum, recipi debere peri tonomasam in potentioris,gnificatione, vi iuxta prius adductum Vlpiani respon- ρι' de mero imperio accipiatur. non hic tanquam diues ponunturs Vlpianus: Pignori tamen capi, iussu magi inurus vel Praesdiu vel alterius poteriatis, Crdirinubifundus pupillaris poteri. iterauS,inquit emm non eiusdem, eis diuerse poteriatis. Quidquod Tibi ni plebis, merum Ulad imperium gladiν is poterita reni,

126쪽

imo nec iurisdictionem quidem, vel in ius vocationem edflamprehen nem habuisse videntur' Liuius: Dibunus Iupplicium negat sumpturumse de indemnaso, erua turum tamen esse in vinculis ad iudico diem, vi qui hominem necaverit, de eo supplicoumendi copia Populo Romanos t. Idem: Contemni iam Tmibunos plebis, quippe quae poterias iam suam ipsa ui rangat intercedendo: non pose aequo iure agi, ubι imperium penes ιllos, penesse avxilium tantumsu: nisi imperio mmmvnicato, nunquam in parte plebem pari reipublica fore. Et paulo pori: Consulatum superesse plebeis: eam esse arcem libertatu, id columen: si eo ρerventum sit, tum Populus Romanus verὸ exactos N eges, erflabilem tibertatem fiam exiriimaturum: quippe ex illa die in plebem vem tum omnia, quibus patrui excellans, imperium,atque honorem, gloriam belli,genus,nobιlitarem. Ex quibus Liuis uerbis sequise potest, Tribunos plebis non modo non

habuissegludo poterialem, quae penes populum erat edne imminutum quidem illud imperium quod habuere insules, quos paulo anu MIendimus de capite ciuis Romani iniussu populi statuere non potuisse. Conriat igitur plebis Tribunos gladi poterialem,hoc eri,merum imperium no habuisse. Nihilo tamen minus eos potestatem habuisse,certius es quam ut ιθrobare oportea quum v&que apud clusioos autores reqvemfimast tribunitior

127쪽

potesatis appellatio, ut apudLivium pagni, mapud Ciceronem deprλ Nunquillus D UOD:Tribuni-riampotestatemperpetuam recepi in quoemetati uersi persngula lustra collegasbi cooptauit. Tacitus: Exacto perstaena die, visimu malorumsuit laetitia vocasse

rumpraetor urbanus, certant adulationibus caeteri magistratu accurrui patres, decerniturOthoni tribunitia pore Ias oe' nomenc vili π omnes principii honores. Sed ne diutius in re Hanate Iibus uti videar nonperi

de necesserin,quemadmodum magistrasus,ita enotestaris appellationem quandam esse generalem, quae omnis generis Iudices contineat,nunc esse arbitror abundὸ probarum. QEsi vi omnes argi, hoc eri ecundum cuiust mresatisanalogia ivrydictionem suam defendere poenali iudicio possint. Omnibus magirinitibus, inquit Vlpia nus. Huic respons bene quadrat App. constitutioin tructatu desportulis:Omnibus oscit text. Iudicibus licen-riampraestamus,sive his quib. unostro numine lites mam dantur,illusribus velape labibbus vel clarifimis uel togatis Di cuiusuns pnoectune,velatus quibusque, vel his qui ex no Iris Iudicibus delegandas lites accipiunt, executores,si cessaverint causis eis D tructas ostis re, CV removere ab executione eos,Walios idoneos sup ο-nere,vel etiam mvUPsafficere. Cum igitur omnibus Iudicibus secundum iurisdictionis suae modum, mulctae dicen i ius

128쪽

dae iussi,consequens eri necdefensoribuS civitatum, nec decurionibus, nec in quibus e i mandata iurisdictio, erquadamenussoriasis,nec Iudicibus pedaneis id iuris denegari: etiamsi hoc illis Doctorum complures hactenus denegarim. Sedissenseribus obsare videturcon tutio his de 'ipsa uerbis:Defenfres nihil ibi insolenter,nihil indebitu vendicantes,nominis ui tamvmfingantur officio,nullas infligant mulctas. 2 tutionis illius cammfgpputo, quod tum, id eII, iure Cossim ut mybi uitio

ciuitatu de fir non tamIudex,quam quidam instar πιbuni magisnatus esse videretur. Qiremadmodii enim Tribunis pleb. auxilinno poenae ius datum erat,necfntes punire edprehendere potensi crevitatu defnfres,nominiso respondens habebant ossicium:a ut Iustinianus at paterna voce defenfres vocabantur, quisllicrepres

A per iniusitiam a malis eriperenti in crimine deprehenses,vel criminis accustos,adsuperius tribunal dirigerem. Ita eni re consitutiones habent. Huc etiam perarinent L liniani verba:Fit enim singulo sic congruentia utilis, Iudicum furant oscium ciuitatum defenfres. Aman dicit textu non resimam, ne in opinionumfluctibus ibidem per . . oersum concitatas navigemus. Cum

iras vix umbram iurisdictionis habuerint re dires, ciuitat5 definfrer, non mirum uideri debet si mulctae dicen ius non habuerim. Mi enim hoc ius,non tam adis

129쪽

nirinutionis, quum iurisdictonis, vi remdocuit Iaseon. Hincetiam confluvium arbitror,ne Corfris procuras res, uelmiplib. curiores, dicendae mulctae ius haberem, cum adsticium publici gesoris nexociora,magis accedere videantur. cum hodie,hoc HLiure tithentioorii, defensi res Gi,verisnt Iudices, quippe qui de causis pe cuniarm imm c c c. aureos, dej levioribus criminibus iudicare possunt: non it mihi dubium,quin poenali quos iudicio famiurisictionem ecundum illius modum asse rere queant. Sic enim isa connexa videmur, ut mox quam in aliquo esse ivrfictionem dicimus,m eodem er i- di cendae mulctae reperiri: cum id iuris omnibus magis Ira tibus, pro modo fiae ivrydictionis, tribuat Vlpianus. Decurionibus autem idem iuris competere, Iasn valdenegat, licet sub alijs uerbis: loquitur enim de magiriira tib municipalibus, qui revera sunt ipsciuitatum Decuriones,a defenfribus civitatumplurimum disrentes, prout egregiὸ declaravit hiatus inDisiunctionibus. Seduideamus quidIson proponat, undesntensia uam reddat verisimilem. . dducit in primis constitutionem illa ῖperius relaetam, qua prohibebantur civitarum deos res dicere mulctam. qui toto errat coelo Iason, cum certum sit, alios esse defenfres, σ alios magi Ira ius municipales seu ciuitatum decuriones. Idem res mdeo ad secundam Ionis allegasionem,ex titulo, Ne quis

eum.

130쪽

eum. Qihic enim Iurifons hus non de decurionibus, edde pedaneo Iudice loquitur,qui long/ alteri speciei si dex eri. Tertium Afris telum, de Pauli dicto, in LitUMSi quis in ius vocatus non ierit, obtusius eri quam ut frireposit. Hac etenim in re,quilibet Iudex comperens siquistro modo suae iurisdictionis mulctam dicit. Iritima Iasonis ratio de verbo poteriatis,non con tit, quum inpnoenti articulo, poteriaus er magi iratus appella tio non specialis aut restricta ad merum imperium sed

generab ea, haud impropriasiquod Iasonputauio igni

scatione, omnem iurisdictionem compliciatur. Norro

quod i r quibus eri mandata iurisdictio, eandem muRedicendae Acultatem auribuo, ρbsulum dubitationis primas me videtur habere, icilicet ex V piani verbis hoc modo reuondentis: His datur muHae dicendae tu qui fus publies iudicium est, Cr non alijs, nis boletiali rer eis permissum eri. Negant enim Doctores delegato publici iudicium esse: quamuis non i=teantur delegatu habere iurisdictionem. Nobis, etsi non de omni delegato nunc loquamur, edtantu de eo cui es mandataturissi-cti'libet tame ab Lipasi hciter de delegaroloqui. Si delegatus iurisii onem habet Ot certὸ habeopublico an

riuato eam cDensu habetes Privato eam haberi nemo dicturus es, qui kλerit costitutionem negantem pravatoru