De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

71쪽

FIRMA RATIO. Hocide'quia donec in aequitatu bilance lingula fuscoma misiterit, nondumstus adicetur aequi er boni ratio. Ne enim quicquidaliquapiam ratione adeam rem,qua de agitur, aequitatis nomine ultro sese osentat, mox aequitatu nomen habere mero

tur e sedis totius rei natura diligenter appensi publici boni habita ratione, aequum illud apparem,sibi conset,ae no alia aequitatepn navante vincatur. Nam ne quis in hoc dubiteo ut bono melius,ita πώ iustius, Cr aequo aequius quiddam eme dicitur. 'ricanus:Nam licet ali cui videatur no oportere cvis plus damni perseruum euenire,quain quanti ipse mussis:mult)tamen aequius yli nemini ossicium suum,quod eius cum quo contrux ri non etiamsti commodi caussu Pperit, damnosum se. Ap. . m. Ob hoc quidem depellere a procvratione eum L dex no ini potuit: sed multo iusiussit, vAhujuseos deffrem audire. Vlpianus: Proscisi autemprocon Iulem melius quidem e Isine uxore,sed Cr cum uxore poteri,dummodositate c. Cicero: Recti intelligis: atque eius quidem generis,erit sinis aequitas, quae nonAmplexnectatur sed ex comparatione nonvnfrui cum de versi mo ectatur accusetore: aut cum haereditatis ae lege, avisine tesamento,petiturpo fio:in quibus causs quid aequius,quid aequissimumvst quaeritur. Non igitur cv

iussi s en hominiis aequilibrium c Itituere, sed eius quι

72쪽

aequi er boni artem non flumprofitetur e longo etiam usu compertis Ahabuerit. Isi nullis as Atibus priva re educatur cili qui Vierit aequi u iudicabit. AIam vi ιdem Cicero ait,sicuti illud ipsιm quod decorum hone sum, erit,pers nobis place animos, omnia natuna Crspeciesva comovetficetiam aequitas lucet ipsa per si dubitatio alite cogitatione gnificat iniuriae. Poteri autem viro bono Ad inexperto pecie eius quod aequum quidem non aequisiimu eri,havdnuro imponi:etiamsi Abi dixerit,aequitatem optimo alis notissimam es ID MAGIs naturae bono publico coueniat. Hue enim referri oportet, quicquid ex aequo bono decernitur, quemadmodum per varios casus Hanat eleganter Trsephonius Areconf-rit eni an depostario ob capitale audem deportato reddendumsit depostu.c quum videtur ei reddi: legum ordo publicu exemplum, ob quodali' a malefici's deterreantur,fadet aeqvi esse noredi depositum. Item, an latroni depostario, vesan domino rei, reddendumst depostum. Bonas des opsere videtur, ut deposvario re limature fidiotius rei aequitas, quae ex omnib. personis impletur quas ne cium illud concernit, vult vero iamino reddi. Probo Cingua Tripho nius hanc esse iuriitia quaesum cuis ita tribuit, ut nodisnubatura vilius per de iussore petitione. Idj est, quod idem Areoos. initio eius respons dixit: Bona

73쪽

γῖδες quae in contractibus exigitur,aequitate umma δε sisenus. Summa dicit,non apparentem velmediocrem. Et quod Cicero monet in Offici μ, Iustitie primu munus ess,ut ne cuι quis noceat: deinde, vi communi viditatisruiatur. Et alio loco:Iupiteri Manxi ut omnia quae reipub. salutaria essent, legitima Cr iuria haberentur. monuimus paulo anu,etiam uniuersalem hanc aequitatem iusium naturale confqui,idnunc explicare oportet. Ida tu nulla iura esse immutabili nulli non persuasim eri, ex Iuriiniani Inriitutionibus, praesertim quae apud omnes gentesperaeque jut textus habeoobseruatur, ac in mores abiere: veluti erga Deum religio: us parentibus oe' patriae pareamus: ut vim ais iniuriampropulyemus: ut Obolem ex alios norinae fidei comisses tueamur: mille id genus alia. Certum quos illud eri, autore Paulo Iu risonfius naturales per bonum oe' aequum esse. . sob id uidetur foteles dixissi, aequitatem esse iusti legalis directione uel Ot interpretibursatisfaciam emendatione: quia cilicet ius natanule, quod semper aequir erbonum, nulla directione vel emendatione indigeret. Non ferit tamen ab rdumsi dixerimus, ius naturale nullam quidem emendationem pati semendatio enim ob defctumst,ut docet idem. istot. sed directionem quandam non flum admittere,ve metiaeusFere vehementer. Nam

quemadmodum Cicero ait: blbiIprohibet quaedam esse

74쪽

er interse animalibus reliquiis, Cr cum bybys homini co

muni quonIam Omnium eri naturiret comunisjedextrema

semina,quar quaerimus inter animalium gener distincta er diuersasint, sua cuis propria, ad ιd apta

quod cuiviis naturu desderat. O re cum dicimus,omnibus animalibus extremia esse ecundum naturam uiuere: non ira accipiendum es,Psidicamus, unum esse omnium extremE:se ut omnium artium rem dicimterii comune emovi in aliquascientia versetur, cientiam autem Fam cuiuMb artis egesic animalium comune, secundum naturam vivere ednaturas emediuersas , ut alivdequosit natur aliud bovi,aliud homini, tamen in omnibussumma comunis. In uec ille. Ita er nos de iure naturali scimus,lLlud quidem eme immutabit asemper ese bonu c Taeqvu, sisne summa b reuicias: dispensatur tamen perparres aut pectes prout cuis velaatri ve emi, veltivitati vel negotio eri convenientifim boni videlicet publici, hoc es,humana scietati s iu civitatibin conservavese gratia. Alum si,ut autor erit. 6yloteles,homo natur a civile noctiale erit animal, ciuitates natura cosan necesume I leges natura ad cuiuslibet replib. captum accomodare,ac,ut idem at neces riu est disserentias σnuinerti teneresingularia rerumpublicara,etsci' legum postionis: nes enim feri pote hut eaedem leges, utilissimpaucoru Potentio ac popularibus omnibus. PIbilenim cuti ips

75쪽

aho loco resatur,natura tale quippia cit, quemadmodum aerari Fbri gladium Delphicu,quasi per inopiam, 'unum uors adsingula. Nes eni eruabunt aeqvaliter generosis animus, eruite in enium, prolepseu iltis,quas ex natur ceu femina quaedam virtutum lae doctore tenemus. Generosus animuS vltro sequitur, no re hitur ferulis vero ac barbarin homo vix plagis emendatur. χut inquit ristoteleopori Graecos barbaris dominari oportere, quod idem sit natura barbarus emvus. Neque enim vanum egi quodprouerbio dicisole Phogem plagisemendari. Hinc etia datur ingrati actio contra libertos,qui uturis textus habeo ad nequitiam redierint feruilis ingenij. ob id non inept/c cursus: Siseruus, erg r. Sunt sionibussa quaedam v tia. PGlpianus: QM mancipia vendunt,nationem cujusi in venditionepronunciare debent: plerus enim natio sese

vi, avtprovocat aut deterret emptorem: idcirco intereri

nostruscire nationem. Praesumptum etenim HI, quodam fervos bonos se,quia nationusnt non insimam: quos dam malos videri quia ea nationesum quae magis insemiseri. Plato: Nec enim illud θ Clinia, M egisse vos, giat, magnam se locorii adferendos meliores peiores, homines disterentia quibus diuersa prout expedit egibus ancienda sunt: quippe alij varietate ventorum turbine dissiciles e nrotervisvnt,alij propter aquas,alypropter

76쪽

propter cibos, qui ex terna no lum corporibus comodi aut incomodi oriuntur, verum animiis Pocs non min . Idem alibi escit, alterum hominem alteri civitati conveni re, aut alteram ciuitatem alteri congruam esse. Rabius

I am gentibus proprij mores intonec idem in barbaro, Romam, vem,probabile e i. Hinc Cicero: Carthaginenses raudulenti mendaces,nongenere e natura loci μὰ propter portu os multis'vari s memcatorvmsermonibu adfusum Silens, ludio quae ius vocabamur. Ligures montani, duri,atq; a reses docilitager ipse, nihil ferendo nisi multa cultura magno labore quaesitum. Campanisempersuperbi bonitate agrarit, et uctuum ma nitudine,urbis stubritate,defriptione, pulchritudine. Et &3c eiusdem Ciceronis: P de illud est, da mihi mutuu testimonius num Gallorum um Pisa non putatu totum svis vecora es,ut etiam Pignaeia nestum, hoc quibus uerbis a Graecis dici flea fiant. Et hoc Mutu Scaevolae verbum apudLiuiu: Facere σpati'tia, Romanu es. Sed hoc obm obtinuit. Eri Dtur universalis aequitatis,generaliter dirigere acissens

releges naturae,ut non aliter serviam,quam civili ci ratis utilitate coservatae ad quem etiΞmodum, veteres illi

Iureconfiiti natumue legibus ψι sint,sicuti videre licet inussicapionibus, in deposto, in lege Cornelia de sicarin.

Lex enim navirve i, neminem cum alterius detrimento

77쪽

er iniuria feri Ampletiorem. uine Caicbonopu blico introducta eri Vucapio,ne sincet quarundam rerudiu, erue er,incerta dominia essenti Andamentuomnis iustitie eri fides exfri confisa depossum: arinciduntsrpe tempori ut aequius sire noservaresdem,nec reddere depostv autore Cicerone, π,uperius a nobis ex Triphonio probatum eri. Ius naturale vult deluquenorem puniri, sed modos poenarum no desinit: eas constitue runt Iureconsilii, appensis videlicet ad huius uniuersassis aeqvitatis libra omnibus circusanti . Et ex tali dissenstione universalis aequitatis, conriat Ise civile, hoc e hius civilis e humanae fcietatis. Veia igitur Vlpianus: Ius civisse eri, quodnes intorti a naturali iure uelaeniιu recedi neque per omnia ei servit. Itaque cum aliquid addimus vel detrahimus iuri communi naturuiscilicet, ut ibidem re Vannotat. cvrs 9 ius proprium,id Hi, ciuile icimus. Et haecquidem de aequitate unive=yali. PARTIcULAR Is aequitas definitur ab c risotele hoc modo: Lo aequum, ex aequitasses enim utruns

idem0 es iustum quide vineia non id iusiim,quod est

cundum legem edemendatio eriὶ legitimi iurii. In hac δε-fnitione duo fuit articuli notant. Ex altero di imus, quodFuperius attigimus,aequitate hanc, uniuersus esse rivulum Firmat enim ita risoteles aequitatem triam

esse iisum quidem,sed non legale :necess

78쪽

LIBER PRIMUL

Ili naturale*ῖ quidem in has species iusta illemnitiis

Tam ergo hanc,qvam universalem iustitia, ad idquod cundum nasum ὸ repubfieri refrendum ter articuluT docet, aeqvitatem particularem, legalis eselyti moderarricem ac emendatricem. Cur aute hoc' quia, ut idem ista. vi lex omniis,universalis eri. Eieri aurem non poteri,ut de quibusiam uniuersaliter rect/dicatur. In quibus igitur necesse estuet lex uniuersaliter dicat, nec rempoteri, lex id complectitur quodpleruns is, no ignorans defctum:qui γιdem non in lege eri,nec in legislatore, edin ipsa rei natura. Cum igietur lex universaliter loquatur, praeter universale,quippiam accidi tuncre ctum es,vi ea parte, va legislator omisit ab lut/loquu-

tu' emendetur defectus: quod σipse legi uelator si adesse hoc vitis modo diceret: si avisse iubentem legem tulisset. Elpos paulo: Quia talia quaedam sunt,ut de φ-

sis lexferri nonposit. Idem in Politicis: Pt circa artes altas, sic etiam circa civilem insitutionem, imposibile es, singula exam Iuptis comprehendere:nam necesse es ut generaliter' ibanturiat actiones circasingula exsunt. Pomponius: Iura con iuvi oportet, ut dixit Theophrasus,inbis P. equeneter accidunt. Ex iam dictis lique re potest, iversalem aequitatem circa thesm infiniti uersara:at rypons prudentum, Principum con titutiones,

. alias, iuris'iptispecies, theticas quidem quaeritones,

79쪽

sed quadant ustatas tractare:Iudicis autem ossicium ad quaesionem istam πλpothesim omnino pertinere: tametsi laudequaeritionis explicationem ex thyis inpiitate petere oporteat. Quod etiam oratori ob mandum esse docet M. ntonius apud Ciceronem: Num inquio denis es cause,in qua id quod in iudicium venit,ex reorupersoniis,ac non generam ipsorum uniuersa dissutatione quaeratur. Licet dicat, Ciceronem alicubi

docuiss, thesim nihil ad oratorem pertinere, totum, hoc genus quaestionis adphi sphos referendum.

Equitatis particularis diue mihispecies esse vi dentur: alterascripta,non siripta altera. Scriptam esseputo, quicquidprudentum response,. vel Senatu Uultis,uel honorario iure,vel principsi constitutionibus continetur. Nam quemadmodum prudentibus viris dat it ab initio poterias interpretani leges XII. tabulam,sic e illa ubi cluso prorogaria fit in alios Iurisseritos,ut Ustne qui iura publies interpretarent ur. Q e quidem interpretatis,primu nullospeciali no mine censebatur, imὸ nec lasin ri dissutatione cons sebat Ved ex utras compostv it a prudentibus, ius initio quidem anonmct, quod tamen poseasibi Uso propriam nomenclaturum accepit. I iam simile viis

80쪽

mius contigis in ea parte iuris quar dicebatur legis actiones eam enim partem po lea, Ius ciuile Flauianu appellari placuit. Reesponsaprudentit,aequitate Diptam appello,ob id, quod idibum quod ex aequo bono refyoderat, 'ipto α mpreheyum est. Nimis enim esse ridiculum vi deretur,legem aequam appellari, ex bono Crae quo propostam, o ibi negaresa iptam esse aequitatem. Nes enim Iurisonsisti, etiam si uoluissent,scere potuisen ut inqui'

eas ex illo universalisonte, qui in mente nonina a creatore,nullis apicibus aut elementis defriptus es h eme erita applicat aequitas esse defineret. Abhil enim Osacutissimus ille Ludovicus I iues atomi uius eri quam

leges quaester aequum eπbonum non 'inant ac reguntur. ha aequitatisscriptae portio e hius honoraria. Nam sicuti ius ciuile propriesumptum, aequitatem uniuersalem ad id quod naturae magis congruit accomoda&σ re sn- fissuis prudentes, aut veteres leges, ex regulis eiusdem aequi boni interpretati sunt,avi casus ab illis omissos addiderunt: ita e rariora esct iuris civilis mi si quois response prudentu, propius ad eandem aequitatis amussim reduxerat. Cuius prauercaeterossvis videntur extitisse praetores. Iden undamenti habent senatu filia.

Idem etia, quaestosea sequutaesunt costitutione rincipu, ut exi. uthenticis tam truncis st integris,intelligere licet,

. sue hiis ius vetustius, iue response prudentu uerint de