De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

81쪽

clarata. Et in aequitat particulare criptam ceu insfusce ovmplectar eam esse dico, quicquid benignius in iure sev veterestu novo interpretatu, responsem, edictum,

decretumstum vel constitutum es. Nes quios refris

variae interdum iurisso ipti mutationes,derogationes,abrogationes,in hise iuri artibus reperianturenes etiam

si quid durius ref Uum aut con tutum videaturiqui dem quod ad primum attinet, resspondeo, mutationem se gum,eams multiplice sepefieri temporibus non utilemer aequam modosises necessariam'aequisimam. Nam ut paulo ante exta me. dicebam impossibile eri singula exacte legibus comprehendere. I ijubdit: Ex hiis ergo videtur, sta' quaseam leges, terquandos se

mutandas . ias,ncc quantumuis examegibus humanis comprehens perpetuo consa re posse. Nam ut S crates apudPlatonem dicit: Omne quod genitum, corruptioni es obnoxium: er quantumlibet bene consituta respubfemper manere non poteri fedfluetur. M is monius apud Cicer. Tu aute quod amore patriae censis, nos nos iram maiorum inventa nosse debere, non vides,vete

res leges,aut ipse vetustate consenuisse, aut novis legibus 6 iblatus cellius Posea L. Sula dictato quum legibus sustu ais 'io obliteratis, plerique in parrimni amplis helluarentur, coefmiliam pecuniam, suam pirandio gurgiub proloni, legem adpopulu tulisi . Plini

82쪽

LIBER PRIMUS, Q

Plinius iunim Caepio,cumputaret licere Senatui icut licet,er mitigare leges ta' intendere, molae natione veniam dedit Acto,vetito quidem,non tamen inustato. Cicero: Ego veia haec didici, haec vis,Ae Vpta legi, haec de sapientifimis Cr claris. viris, o in hacremb. in alijs ciuitatibus monumenta nobis hienae prodiderunt, nos ere de ementias, eisquasus reipub latus, indignatio tempora, ratio concordispossidaret, esse defn dendas. Marcellus: inihil Scile mutandum eri exflennibus,tamen ubi aequitus evidens scit ubveniendum I.Sum enim vi hominu rec tempora laudes,viti ne- contates.Cicero: Laudat Myricanum Panaetis quod ferit ab Iinem: quidni lavdet Vedin illo alia majora. Laus absinensi non hominis Misolum, edetiam temporum illorum. Idem:Se ex tota hac laudeR eguli, illuderi adminutione dignum, quodcaptivos retinendos cenψῖerit. Nam quod redi=t, nobis no minabile videtur. Illis quidem temporibus aliteocere non potuit. Iraque ista laus non αὶ hominis,sedtemporum. Lem O turpem notam illorum temporum:non erat aeqvumprincipes civitatis rem habere,ad Sa riu nihilanaeter nomen pervenire. Idem:

Sed quid ego de me loquo qui morat actempora viti aliquantum etiam ipsis rase in huiussiculi errore versi Demela n3θdem erunt necem dinugnata qui σtemporum Idem)δω igitur natio talium largitionum,gen

83쪽

64 DE OFFICIO IVDI cIsre vitiosa eri,temporibus necesseria. Dion igitur mirum videri oportet i leges interdum mutentur, Cro antiqua fluantur ob ervatione. In quam sententiam bene er et ganter dicit L. Valerius apud Livium: Ego enim 0nquio quemadmota ex ijs legibus quae non in tempus ali quod edperpetuae utilitatis cause in aeternum latue sint, nullam abrogari deberesteor, nisi quam aut coa guit,autflatus aliquis reipub. inutilem ecit sic quas tempora aliqua desiderauerunt leges, mortales but ita dicamuer temporibus libis mutabiles e video. cae inpace lati ejunt,plerus bellum abrogat:quae in bello, pax:ut in nauis administratione, alia in secuta, alia in aduersa temperitate ussint. Haec, cum ita natura es lincta sint, ex viro tandem. σqu.e ibi reliqua 'quuntur. Baas illa principum esse fictia debet, ut si temporii necemitas exposa

receptas leges ad praesentem reipubsatum accomodare didicerint. Qua etiam necesitate rerum temporibus Ira

riantium, ad novandarum legum studium adducis haud rumo isaturusinianus. Nes enim huc aliter quam necesitate perpellente eundum e i. Nam, ut i irior. ait, non minus dissicile est corrigere rempub. iam in tutam, quam ab initio instituere: quemadmota πρ)Ai discere, quam ab initio didici . Ulpianus:In rebus novis consituendis evidens se utilitas debet,ut recedatur ab eo iure

84쪽

LIBER PRIMUL

apud Platonem Socrates ait, eos qui leges Ierunt emendant, emper confidentesse Rem aliquem reperturos, ima ea quae injγἐ in comem comittuntur,ignarure quod revera tans hydrae capita amputant. CEodautem Ot ei

quod fecundo loco nobis uidetur opponi pose respondeamus' quaedam in legibus noriris civilibus durius uelre sponse uelcosituta uidentur,nihil efficit quo minus isthaest aequitas scripta. I Iam sicuti non oportuit fueritatis, ita nec clementiaeseriam aucupari, fedperpesso iudicio, prout quis resposulaba istatuere. Gid enim sinimiumultuperfnis grassentibus,exemplosit opus' unius poena multora metus e debet' id quod si alicubi durius quiddam statutum spvideatur,no statim legem rei quam appellare oportet. Θmuu enim persuasum esse debea legislatores nihilnisi ex bono er aequo consitusF:nonpossumus tamen libis divinare, quibus illi rationibus vellempora ve orsenaria vel altarum circvnfantiarem ad Asuerint,maximecum non integras edaccisas σ mancas leges , Tribuniani malescio habeamus

D, eri quod banus ami Ion omniti inquio vae a maioribus co sicuta sun ratio reddi poteri. Saus ictu se a furor de primaspecie aequitatis particularis, nempe de aequitatescripta,quae tota est cognitionis,non interpretationis. obndiu enim illa certa, aperi nullis, ambi- . Lubobscuri,uelantinomiae nubibus obducta mane Ius

85쪽

cis non eri, iribicingeniν vires experiri, selut supra do mimus,prae rapto legis obedire. Alioquis hicndici

permitram interpretatione nihil in universure ciuiti erit certu praeter cenam cpzandam incertitudine. Proinde no abs re dicit PavLIurisco minimὸ mutanda Vnquae interpretationem certam Iemper Fabuerunt. Et Cicero te latur,nihil indignius ese,p in ea civitate quae legibus teneatu discedi a legibus. Aliena ergo decies estorqvitatis particularis,nonscripta quidem, ed ad Iudices ad respondentes de ivre tota pertinens lendensj ex illo iuris altero genere, quod Interpretatio dicitur: seu, v cm ioteles ait, legitimi iurii directio vel emendatio.Qmcquid enim lege omisium eri, hac rationesuppletur,. modo non contra legis mentem: id enim emet corrigere lege quod principi enatui,acpnaetori diximusμφω re servatum V oc icquidambigvu, corii tuitvriob τῶ, explanatur:pugnans,di luitur cociliatur. In hoc et nim non scriptae aequitavs campo, apparebit animus ingenivmsiditas,quam probarmemus quam peritus iuris,ac in fori dissutationib. exercitatius a vi habet parciemi magirinutus virum indicabit. Et quia creduntur ista comitivntvs Iudicibus, sedit ut hominibus qui er labier errare poriun additus eri ceuLγdius lapis,appellationum v is, ad quem iudicantiu decreta exigantur. De hacneae aequitatis,quia musta iam a nobis dicta sunt,ac .

86쪽

musto plura loco dicenda re t rem si mus

prius Iudices admonuerimu diligenter eos cavere Oporter ne controversam vitam legitimam, ex aeqvitatis non

scriptae norma fio calculo definire parent, priuN cau- fm penit- cognoverint. Nam ut rem docαι Onius apud Cicerone i rotabulo restimoni pacta, venta, stipulationes cognationes, instares, decret respons, vita denis eoru qui in causa vesinetur tota cognossenda e l. Quarum rerum negligenti plerasi cavis, Crmaxim/priuatas γα enim must epe obfuriores uidemus amitti. Ita nonnulli dum operam Νιam multum aerii mari volun via cum ad cammire videantur,cams definiunt incognitas. Nymo amemmteri de ea re quam nonfuit, non turpifim/pronunciare. Ressu etiam Celses: In iis eri,nisi tota lege perspecta,una aliqua particulae M propost iudicare velrespondere. Recia tertia di=initionis norinae particula.

QVA AUTORITATE NITATUR IUDEX, ET DE DUPLICI AΜBITIONE. CAP. VIII.

p iv mmeris publica auroritate vocatus. Hae ars in duas particulas suis potest. AItem indicat, iudicandi munus publicum se origine Cr autoritate. ltera oriendi ad Iudicis perfecti laudem pertiner si non modo citra ambitu issici

87쪽

munere edito, munita adipisatvr amplisimu .Parricula prior ex de initione iurisdictionis colligi poteri. Erie nim,ut Doctores aiunt,iurisiictio in generesumptasste Ias de publico introducta, cum necesitate iuris dicendi aequitatissatuendae. Omniis enim iurisdictio,legibus no Iris comprobata, ut olim apopulo F omano manda batur,ita nunc po i populi potestatem translatam in principem lui,ut Plinius in Epimis at pro utilitate commvniflus omnium cunus labores Vcepto ex illoson te tota, salubri temperamento ad nos decurrere videtur. Psinc docet Baldus, nullam iurisiictionem, ne minimam quide confimi pose,nisautoritate principis mediata vel immediata. Ex quo etiamsumitur natio illius confitutionis, qua cavetur,priuatoru consensi Iudice non ieri eum,

qui nulli praeiat iudicio. ob id censi idem Laldus, eum sese male Iriatis teneri, qui cum non sit, egerit pro

magi iratu. Cum enim poteritas magisnutuu consituen dorum adiu titiam expediendam cui textus iuris habeo

sererest regalioru,quorumpos oniis saevii egregius

IureconfLucas Pen. annotaviopriuatus incapax es, dicendum no e i illam pote latem ad privatos pertinere. Nam ut Iulianus at si demum iuri ictionem mandare pote hqui ea uo iure,non alieno beneficio habet. in rei neglectus,periculi plenos tumultus acyeditiones inplebe cieresset. Qtaties enim cui tradit . i lato plebs .

88쪽

LIBER PRIMUL os

bus aequari uult nisi hocsstoditione concitat. Hinc quoque apud veteres Romanos diuturniores plebis fremo nes: hinc tantum tumultuu in comiti ,rantvm murum inter plebem ac patritios. Inde etiam vari= motus militares,ob submouendum avisalutandumImperatore aut etiam detrectantem adigendum ad imperium. Id quodin I Quintio,vi apertorcium legimus. Huius quoquepoteriati screandore magistratuum occupandae avidaplebs Germanic visum es qualeis tragoedias in iam pernicie recidentes annis proximυuperioribus excitarici is haec infinia no aliunde derivabatur, viam ex sacrilego contemptu Coeyareae materiatis,cui gladius imperta,non populi modo a se abdicatione imperi' ed Dei ordinatione G-mis M. Non intelligebat enim plebs, etiamsi intelligebas,nulli esse in imperio, praeterj Caesari, Iudias data potesatem. Nam ut Balae ait,inprincipe Romanostinet omnes thyauri dignitatu reconditi. O quide principis Rom. poterias, adeo firmam, tum, lat*atet,s ipsulex regia. Q d adparticulapyleriore attine sciendum e h in petitione honoram, no omnem ambitionem l gibus Romanora vetusioribuovis nes etiamnu legi bus fi aut C. esstprohibitamjedillam tantu, Meper largitionis aucupi nugatoria calculos venabatur. Nam . quaesine largitione sebat,etiam honorisca, non permissa

89쪽

o DE OFFICIO IVDI cIs

modo exisimabatur Plutarchus:Mos enuit metiri tapetensibus, prehess dextra cives, benignis orare vera sis, oe' interio re tunic infra opertos verie δε-

Icenderesue ut eo habitu assupplicandum humiliores ac cederent ,sue ut qui cicatrices haserent, manserie signa sertitudinis aperirent. Cicero Se A fuerim aut in honoribus petendis nimis ambitiosis, non hanc dico populare ambirionem, cuius me principem costeor, sed illam perniciosam contra leges,cuius primos ordines Sallustius duxit. Plinius iunior in episola quadaa faximu . AdesciveramuS a confletudinestarentum, apud quos omnia dissost moderata,tranquill majestate loci pudore retinebant. Superesunt senes,ex quibus audire fleo, hunc fise ordinem comitiora. Citato nomine candidati,skntiu ummu. Dicebat Nepros vitamsam explicabat, teries er laudatores dabat,vel eu 2b quo militauerint, veleum cui quaesorsena uelutransi poterat. id bas quosdam ras nugatoribus: illi graviter er paucis loquebantvriplus hoc,quam preces proderat. Nonnu

candidasus aut nataleis competitoris, aut annos, aut etia res arguebat. diebas Senatu gravitate censria:

ira saepius digni,quam gnatios praevalebant. tum a tem abe Lut illis quidem temporibus popularis ambitio, parum honesta videretur,ut etiamsi quis negligentius peti spei sexcepti cilicet Caesaris candidatis,qui,autores a .

bio, de

90쪽

bio, de calculis virum expofendis, freti commendatione principis, non erant adeo solicito auis non saris blandusenuisse indecora exiritimaretur. Petitorem inquit Ocero. yenim consῖlatu magnas' magus animo magnis crapi ,σ in forum, er in campum deduci uolo. placet mihi inquisito candidatisne ncia repulseno te siumpotius quos se at rum comparatis: non minae magis quam blanditiae: declamatio potius p persalutatio. Hic etiam pertinet tota illa elegantisima paraenessia petitione conmilatus. Id genus ambitio, quia popularis enu nihiIcelans, nihildum edomnia palam agens, illa

His aculendida umma speciem ac dignitatem habebat,

magnas praeclaris ingeni ad virtutem Mes admovebat,in ilicet uirtuti,rerum, bene gesarum memoriae pluS tribueretur,quamgratiaricumj,ut Plinius ait, usfugatores graviter Erpaucis loquerentur: Senatus gravitate censeria, de moribus'animo iudicaret. Huius

moris reliquiae quaeda vel ῖb Caesarib. non malis, qualis UAlexanderSeveru actuo rasites,in causefuisse videntur, ut servus fugitiuus, rerum a se domi ac militiae

iηpossisione libertati s niter prudenter, gestarii conscienti acyma coyses naeturamRomae petere avfiu, aetor designatussis. Neque illud omittendum e hquod quemadmodumscirente actuosenatu Romano, rejpu blica nondum pesti iugum Triumviratus, receptae erant