장음표시 사용
41쪽
pro Tyronibus peterent introductio- mx imo σ maiori necestate, quam alii omnes, vi pota cateris di*ciliores; Tum quia, νt in quaestiro em. dιcemus, demonstratio licet non sit adaequatum Logica obiectum , est tamen pratapuum, O princ pale; cur ergo praeuia intro-di I io non parabitur syllogismo demons rativo, si paratur Topico,er Elencho
maneat ergo ad integritatem Summularum seu Logicarum Iustitutionum nedum spectare tractatus tangentes foris mam Syllogismi, sed etiam concernen- te1 materiam, quacunq. illa fuerιt.
PARS P R IO R. De attinentibus ad formam syllogismi
Ria sunt, quae spectant ad tormam syllogii mi, ut diccbamus, sccundum se, dc limplicitcrcoa- sideraci, ut abitrahit ab hac, & illa determinMa materia, in tua confici potest, termini simplices, proposit onus, & Carum recti dispolitio in modo, & figura: Termini sunt principia remota Syllogis
42쪽
et ars Lusiit. Tract. I. C. I. principia proxima, & recta di sposit io in inodo, & in figura est ipsam et forma artificiosa syllogismi; hinc pars ista prior
dialecticarum Institutionum intres sib- diuiditur tractatus, in primo agemus de Terminis principijs syllogismi remotis: In siccundo de Propositionibus principiis ciusdem proximis: In tertio demum de ipsam et forma syllogistica, respectu cuius etiam ipsi tormini, & propositiones solent dici materia ex qua, licet absolute loquendo ad formam syllogismi dicantur attinere, ut haec distinguitur a
De Terminis, & eorum affe- ctionibus. Cap. I.
O d, oe quot uplex sit Terminus
In communi. primum Arist. 3. Prior cap. ε . definit Terminum esse illum, rn quem γ' luitur proposisto , ut 'MI r dicasum de quo praedicatur;
pro cuius definitionis declaratione aduem tit Tataret. ibid. q i. 6. scienciam est tertio terivinum sumi posse dupliciter, vel in i ta significatione indifferenter. L pro subiecto, praedicato , id copcia prepositionis, aut deici minatione alicuius illorum , ut idcm scitat, quod dictio apud Grammati
43쪽
cos,quo sensu est genus ad nomen, Verbum, aduert i i. & reliquas orationis partes, Nhoc modo copula verbalis, signa uniuers lia, & particularia, ut omnis, nullus, aliquis, &c. & adiectiva adiective tenta sunt termini,immo breuiter omne illud, ex quo
constituitur propositio, terminus dici potest in hoe sensit. Alio modo sumi potestius pnificatione magis propria attendendo vim vocabuli, quod importat ultimum,& extremum alicuius rei pro extremitati bus terminantibus propositionem. s. pro subiecto, Se praedicato,& sic sumit Arist.te
minum loco citi ac omnes Summulist F,dum eum definiunt esse extremum propositionis, quam definitionem recipiunt Reeentiores passim villaipand.lib.3. summ. cap. I. Tolet. cap. Io. Fonlec lib. s. cap. . Hurtad. disp. I. sum. sec. 1. ubi priorem termini acceptio. nem renuit: quam tamen omncs alii agnoscunt, Blane lib. a. disp. I .sect. I. Cas l. lib. r. tract. I. c. I. FuenteS p. I.summul. q.vn. dig. 1. Complut. lib. I. cap. xia Arriaga. disp. I, sum. sec. I. Ouvied.& Poncius ibidem.
HaS autem termini proprie sumpti definitiones ita explicat Tata ut sensus sit te minum e me id, in quod tauquam in cΣtr . um propositio cathegorica est immedi tὸ resolubilis mediante copula verbali, Mdicitur immediaest, ad remouendum liti
Ias, & syllabas , qui a licet propositio resol
uatur in litteras,& syllabas ,non tamen immediate, & ideo litterae, & syllabae non diis cuntur termini, etiam licet propositio hΡ Pothetica resoluatur in terminos mediatς, Λ a non
44쪽
non tamen immediate, sed resoluitur immediate, in propositiorus simplices, ex quibus conponitur ; posset ramen absque scrupulo etiam propositio simplex appellari terminus, quando in hypothetica tenet locum subiecti, ut notat Arriag. Nec obest illam etiam conflare terminis, nam bene potest id , quod in se eit quasi totum, esse pars respectu alterius totiis , ut patet in physicis de corpore respectu totius hominis, & in alijs multis, ut discurrenti co stabit . Et iuxta hanc secundam termin I acceptionem copula verbalis, seu verbum, ut verbum, rationem termini nequit habere, tum quia copula non est extremum propo-stionis, sed ratio coniungendi extrema ἄtum quia in eam propositio resolui non potest, cum enim sit formalis, & expressa e tremorum unio, facta eorum dissolutione manere non potest 3 tum demum . quia Arist. in allata termini definitione meminit solum pisdicati, & subiecti,& licet in propositione de secundo adiacente, qualis est
sta Petrus currit, ly curris videatur fungi rhuncte praedicati, re tamen Vera non taneum habet rationem prsdicati, sed etiam habet vim copulae, cum faciat hunc sensum Petrus es currcari ; unde licet ut gerit vices Praedica ti, sit terminus no in ut gerit vices Zopulae. Et si dicas in hac propositione murrere es moueri ly mouerν , quod st vervum, habere tantum rationem praedicati, sciat ly currere subiecti, atque ita ut verba habere rationem icrmini. Res p. currere,1t moueri essu verba tantum grammatica-
45쪽
liter,at Uud logicum squivalet nominibus
cursus, di mοσωι , xnde apud logicum idem est dicere currere est moueri, ac cursus est motus, ut ait Ani Αnd. a Dub una tamen est de adverbias, co iunctionibus,signis quantitatis, ut omnis,
aliquis &c .cas bus obliquis,& similibus,an ratione termini subire possint edam in s cunda acceptione : Afirmat aliqui Ao quia in propositione possitnt habere locum praedicati,&subiccti t si dicatur Petrus es in
prater est adverbium es coniunctio , & sio de alijs. imo Fuent.cit. hac ratione tenet cevoces non significativas esse terminos, nadicimus Biliri Νihil signis M. Quin etiam Arriaga ob id addit litteras ipsas esse ter minos, quando solae accipiuntur, nam diciamus A est littera.Verum probabilius alij negant, quia adverbia , coniunctiones, & alia id genus nunquam ratione sui, & formalia ter sum pia fungi possimi munere subiecti,& praedicati, unde in allatis propositionis bus scir per aliquod substantivum intellia gitur, iucuius virtute funguntur illa osticiis iubiecti, & praedicati,ut in illa propofiti ne Petrus es aliquis a parte praedicati su intelligitur homo,&ssensus est Petrure auisquish m 8e in at is a parte subiecti iubi telligitur vox, vel quid simile, ut idem pi
ne sit dicere Omnis es idirminus I categor m Deus, ac dicere hae vox Ois es term mursincategos ematicus, & sic de alijs,meo vel maxime de vocibus non significatiuis dic
46쪽
8 Pars I. Instit. Tract.I. C. I.
qui velimus,tunc cum Tatar. quem seq Amriaga,tracit. i co m. 3. ad i. dicendum eit ad hoc, ut 'aliquid fit subiectum in propositione sufficere, ut sit vox significativa natur liter communiter, . i. vi possit reprae entare seipsam, quod est significare large. Sed adhuc dubita est de nominibus ipsis substantivis solitarie .mptis, & extra propositionem, possint ne dici termini, nam Arist. definitio allata videtur illis competere solum, quando sunt in propositione. Uerun ncnita rigorose intclligarda est ilia Ia definitio , nam ut aliqua dictio dicatur . terminus, no est semper necesse,quod actu fungatur munere subiecti, & praedicati edsufficit aptitudo,ut ad tale munus possit aia sumi, & non eam habeat repugnatiam Mus reperitur in adverbijs, eoniunctionibus, iasimilibus 3 nomen substantivum extra propositionem dicetur terminus non in eo sensu, quod actu extra illam exerceat officium
termini, sed quia intra illam fungi potest
hoc munere , unde dicatur terminus non
actu,sed potentia; nec aliud probant Complut. est. oppositum sustinentes.. 3 Quoad alteram quaesiti partem Te minus uniuersim sumptus diuiditur in mentalem inocatim,& scriptum,ut notat Tata P. tract. .de suppositionibus com. cundo si naeum,quae diuiso sumitur ex tripliei propositionum genere ,haee.n.propositio Asma es animal si fiat mente, dicitur mentalis,ii voce,vocatis,si scripto, dicitur scrupta,terminus ergo dicitur mentaliS , Vocaluod scriptus , prout subiectum, Vci prae
47쪽
dicatum propositionis est mentale, vocale, vel scriptumue Solent extrema quoque propositionis mentalis termini appellari,quod quidem de propositione formali, quae est actus, & secunda operatio intellectus, in-- telligendum non est, nam propositio in hoe sensu est una simplex qualitas carens partibus, quarum una praedicetur de alia, ut co- stabit ex dicedis dispin aede Anim.q. IO. ar.2 rin. 3o a. sed debet intelligi de propositione mentali obiectiva , cuae talis dicitur', quia est obiectum ipsius formalis propositionis mentalis, & instituitur in esse propositionis obiectivae per eam tanquam per forma extrinsecam; itaq. propositio mentalis in hoc sensu,nimirum obiectivel sumpta dicitur habere terminos,& extrema,quia in se continet subicctum, & praedicatum constituta in esse talium per propositόone is malem, quare cum intelli Ous enunciat twmo eri an at interna ,& formalis propositio in se non continet subiectum, neq.praedicatum iec terminos, sed tantum propositio obiectiva, ut etiam hic bene notante Suvied. Nomine autem termini mentalis duo possunt intelligi .s rei quae ment c Cipitur,ac ipsa cognitio . seu ut alij loquuntur conceptus formalis, & obieetivus, &quidem si in primo sensu sumatur L pro
Te concepta, terminus mentalis a vocali, di scripto differre no videtur, eadem Cnim proruis est Ies,quae mente coLcipitur, voce oepromitur, & calamo exaratur i 2t imsecundo sensu . pro ipso rei conceptu dif
48쪽
is vlt; malum, & non vltimatum .vltimatus est conceptus, seu cognitio rei fgnificatae per vocem aliquam, vel scripturam, ut cum audita voce homo illud percipomus animal, quod est rationaler non vlti matus est conceptus ipsius vocis,vel scripturae significa- eis non vlfra se extendens ad rem fgnificatam, & ideo dicitur non vltimatus; sic Grseus audiens vocem homo format conceptu' non vltimatum, quia cum sit ignarus significationis vocabulorum latinorum , concipit solummodo vocis sonum, non autem rem per illam vocem significatam .s hominem. Porro licet Logica, proxime versetur circa terminos mentales, & vocales no insiratione mentalium attendat , quia tamen termini vocales sunt clariores, &per eos innotescunt mentales, frequentius agit Lo gicus de terminis vocalibus, atq; adco nos' etiam deinceps de illis agemus , ac eorum diuisones explicabimuS.
No TermInorum muttiplicitate ratione signification is .
. LX varijs capitibus solent termini mulC tiplicari , & variae eorum diuisiones
assignari ex parte nimirum significationis, ex parte in odi fignificandi, & ex parte rei . significatae: ex primo capite, quantum ad praesens spectat solet in primis diuidi vocaus terminus in significativum, di non figm-
49쪽
De Terminorum mulaiplim ruficatiuum, ille est,qui aliquii significat,
hac vox homo , qui nariiram significat liuis manam,iste est,qui nihil si gnificat,ut Bliti-ri,Buf, Bas. Sed ut ista diuisio sit rectἡ tr dita intelligi debet de termino in prima ae' ceptione assignata cap. praeci d. nam in s eunda acceptione omnes termini sunt significatiui,cum esse possint subiectum, M pro dicatum in propositione: terminus igitur vocalis in tota sua latitudine iumptus diu ditur in s gnificativum, &no significatiuinquae diuisio ut bene percipiatur, cum te minus vocalis constituatur in ratione significantis per significationem, videndum est
quid sit significare , & quid sit signit a quo
uerbum significare derivatum est. Signit ex August. a .de doct. hyin .cap. r. os illud, quod prater sit cognitaonem , ux---teris sensibus , fasu nos ven/re in cognitν -- alterius,u .g hsc vox homo praeter speciem , quam imprimit inauditu ut sonus est, facit nosv iure in cognitionem ait rius. s. naturae humanae, unde signum debet
esse tale, t illo cognito per scnlus,medi re illo deinde vestamus in cognitionem rei, cum qua signum habet connexionem 3 hinc significare nil aliud erit, quam aliquid aliud a se distinctum repraesentare potentiae cognoscenti; ex quo patet signunt dicere ordinem, & ad potentiam cognoscentem scui repraesentat & ad rem signi ficata, quare praesentat . Diuiditur posio signum ici formale, & est illud , quod absque tui pra uia cognitione aliud nobis re aesentat, in elu, cognitioncm ducit,quales sunt 1 p
50쪽
Pars I Instit. Tract.I.C. 2,ines impressa,& expreta respectu proprii obiecti, & in instrumentale, quod praesuinposita sui cognitione facit nos in alterius Cognitionem venire in t imago respectu saris, vestigium espectu serae transelmtis aqua de caula Scotus a. d 3. q. 9. & cl lol. 14.hoe secundum signum appellat naediu cognitum , quia ut ducat in cognitione signet ii, prius petit ipsum cognosci , illud vero primum vocat praecise rationem cogno- Icendi, quatenus praecise est ris aluadco- Enoscitur , di non quod cognoscitur. Signa autem instrumcntale est, de quo agimus mura senti, di quod pruprie dicitur signum , di definitur ab Augiist. cit. ea tamen defini tio etiam formali conueniet, si pruna pars dematur,& dicatur signum esse,quod facit nos in lalterius rei cognitionem Venire. Nac tamen signi descriptio, quamuis sit ab August.tradita , & ob tanti Doctoris au
thoritalcm ab omnibus passim recepta , noxccipitur a Poncio disp. 19. Log. q-I. emq. impugnat quoad viramiq patetem 3 quoad primam quidem' cum ait fgnum esse id , quod praeter sei cognationcm , quam anger esen si bui cte. eam redarguit,quia non complectitur οπ ne sgnum , quia possent dansigna spiritualia, qua deducerent in cognItionem aliarum rerum ,nec possent per eiPIa sens bus material bus Quoad aliam vero 'art cm, in qua ait 3 quod signnm fert nos enire in cognitionem alterius eam impugnat, tanquam ab Arriag. traditana, quia obiectum facit nos in cognitionem suI v nire, di tamen non dicitur sgnum. Rurius