장음표시 사용
461쪽
. - . De fallaciis in genere. ν
um, si non cognoscatur . . . t
Syllogismus itaq, sophisticus est syli
gumus deceptorius ex apparentihus cocli dens errorem Huae tam n vera non siit; v de ficut in rebus dantur colores apparet ES,
ut in collo columbae. radiis Solis expositae fimiles veris eoioribus, ita syllogismus apparens non est verus syllogismus, sed sinitialis illi; quapropter syllogismus ille, qui ex .euidenter falsis conli at,non dicetur toph sicus propter non apparetiam Trip. iciter 'aute hic syllogismus potest dici a vero de clinare,vel quia peccatur oma,quia ac noesie in modo,& figura, vel quia peccat in materia,si terminos aequivocos cotineat, quae deuiatio implicitε arguit primam, nam cliterminus aequivocus sit multiplex, no vnus consequenter nullus sylIogismus talis erit ex tribus termini ed ex quatuon; vel tandem, quia peccat in utroq; de defectibus circa formam satis diximus in I. P. trin.T..dum resulas veri syllogismi assignauimus,. restat, ut defectus circa materiam aperi mus, fallacias communiter nuncupatas.s a Fallacia igitur, quavis multas habeae acceptiones, in praesenti sumitur pro locosophistico, seu illa propositione, in qua funuantur lyIIogismi deceptorij, &qua eos
quentiae falsae ostenducitur,v d verae,s za dantur locat' ca,quae maxima,& differ tra maximae dicuntur,e quibus probationes eruuntur ad inferendam conclusionem probabilem,& dicuntur locus a substantia , t
cus a definitione,&c.sic dantur loca sophi , S 4 ilica i
462쪽
itica,& ab illis maximis denominantu unde dicitur fallacia aequivocationis, fallac1a am phibologiae &c. M in qualibet sitarum datur causa apparentiae,Quae mouet ad crede dum illud, quod non eu, &causa decenti pis,quae facit creditum ego talium, & latet
Fallacia incommuni d uiditur in 1a1Iacia in dictione,& in fallaciam extra dictionem, - fallacia in dictione est, cuius causa apparentiae sumitur ex parte dictionis, quatenuS .1. iisdem signis non significatur unli, sed plura & dictio hic accipitur tam pro termIno complexo,qua pro coplexo, & ow1one: huius species sunt sex, Cfallacia Fq 'u'c tionis,amphibol' ae,copositionis,diuili inis,accctus,& figur dictionis. Fallacia extra dictionem est ,.qu, causam apparentiae simit ex parte rerum propter ignorantiaolurium habitudinum, quas habent ad mul: emmon quidem ut sic, sed ut talcs res per voces fgnificatur,& explicantur, nde prima sumit causam apparentiae ex parte multiplicis significationis dictionis secunda ex rarte multiplicis habitudinis rerum significatarum 3 & huius sunt septem species .l. Accidens, Secundum quid ad simpliciter ,
Ignorantia,Elenchi,Petitio principio, on- sevcns, Non causa ut causa secundum plures interrogationes ut unam .
463쪽
. De fallaciis in dictione. qa s
13 DRima fallacia in dictione est fallaeta
L aequi uocationis, quae est idoneitas oecipiendi ex unitate vocis diuersa omnino fignificantis, unde causa apparentiae estvn itas vocis, causa deceptionis est pharaliatas significatorum, & tripliciter potest c iun gere,primo quando aliquis terminus est aequinocu S a catu, ut cum plura immediate significat absq; analogia,&in una praemi iasarum pro uno silpponit, in altera pro ali ro, ut in communi exempIo de cane cflesti,& terrestri,omnis canis currit, sydus cst ste est Canis, ergo currit; ut praemissae sint
verae, in maiori ly canis supponi debet proterrestri, in min iri pro testi, & sic arguinetum est in quavior termini,vel' 'ro alistero tantum supponit,una illarum est falsa. Secundo potest colatingere,quando aliquis terminus est aequivocus a consilio, & cum analogia admixtus plura significans ordiae quodam,quatenus unu proprie significat . alterum vero per transumptione,& methaphoram, It quicquid currit habet pedes, aqua currit,ergo habet pedes.Terti 5 quando una dictio per se accepta unum signis cat, sed sumpta cum alia plura significat, ut mortale significat,quod pol mori, at Suptucum praepositione in potest significare, vel
pol non mori, quomodo negat actu In
riendi,vel quod non potcst mori,quomodo negat actum,& potentiam ad moriendum , ου arguatur omneammortale est aeternum a
464쪽
quod potest non mori,est immortale, ergo quod potest non mori, est aeternum, in ma- immortale negat actum, ia potentiam , inmi.negat actu;ite Ois iniustus est puniedus,
lapis est iniustusAErgo puniedus in ma j iniustus dicit no latu negatione iustitiae , sed et priuatione iustitiae, imis habitu pofitiuum iniustitiae, i n mi .dicit simplice negatione ςhue spectat squivocatio Puenies ex ampliatione nominis, si cum in una terminuS Pr
Pter copulam de praeterito supponat Prohis,qui fuerunt in altera propter copulam de praesenti supponat pro his, qui nunc Sur, ut quicquid currebat, sedet, ambulans cum rebat, ergo ambulans sede nam Iy ambu-Ians in min. supponit pro his , qui nunc ambulant.& qui prius ambulabant, at in CO clus.supponit pro his, qui nunc sunt ambulantehaia tione praesentis tempoTis. s. Amphybologia distere ab aquivoc elone,quod aequivocatio dicit NuIriplicit m significati cum unitate vocis,amphybologia vero pertinet ad totam orationem,ut cum unica est oratio secundum materiam,& formam,sed multiplicem habet sensum , Propter unitatem orationis est apparentia huius fallaciae,yropter multiplicitatem S suum est deceptionis causas N potest etiam
tripliciter euenire,ut in aequivocatione, nasotest esse, quod oratio aliqua ex se plures
abeat sensus, ut hic liber est Arist. potest .n. dicere ly est, vel habitudinem possessionis,vel habitudinem causae efficientis,& ense eius,unde nomvalet, quicquid est Arist.
possidetur ab Arist. hic liber est Arist. ergo
465쪽
possdetur ab Arist. a. potest cotingere Per. ti ans imptionem,& prouerbialiter,ut late- Iem lauare secundum proprium sensum eli aquam in latere immittere, sed impro-Prio , & prouerbialiter significat etiam in aliqua re operam inutiliter perdere , hinc non sequitur, quicunq; latere lauat, insundit aquam in Iaterem , quicunque insanum docet, laterem lauat, ergo &caertio tandeti una oratio ex se habeat unum sensum,sed cum alia aliud fignificet, ut haec propositio ad cοσnoscit, si iv,id, sumatur in nominati-Νo, facit hunc fetuum , quod sit aliquod cognoscens, si in accusativo, facit alium nempe quod sit aliquod obiectum cognia tum , unde non valet , quod quis cogno-lcit, id cognoscit, lapidem Petrus cogno te ir,ergo lapis cognoscit, nam ut maior sityera sumi debet in accusativo, sed in
conclusione insinuatur quod sumeretur ut hominatiuo .
cadit in illis propositionibus, quae possunt admittere se sum compositu,&suisum,ita ut secundum unum sensum sunt vere, secudum alium sensum mot falsaeinam si secuduutrunq, sensum essent verae, vel false,no possent decipere, quia vel no haberent falsit tem, vel non haberet apparetia: copositi ergo ad fallaciam requisita est eorum,quae . deberent separari, salsa vivio. &diuisio est deberent uniri,falsa separatios
Iallacia compositionis est cum ex oratione
era m sese diuiso insertur conclusio saluata posito, fallacia diuisionis est eu ex
466쪽
Dratione vera in scsu coposito infertur falsa in sesu diuiso, causa apparentiae est myterialis identitas propositionis , propter quam videtur vera in quolibet sensu: causa deceptionis est . multiplicitas sensuum, quorum unus est verus, alter falsus . Tripliciter aute cotingere potest propositione alioua hos sensus admittere, vel quia est modalis G de ista ia diximus in I .p. trac...c. 3.quomodo . explicetur modales in se
D coposito,vel diuiso , & in istis potest c mitti fallacia copositionis, ut quoi uq 3 pDNIibile est essesbu,possibile est, quod sit al-hus,possibile est nigrii esse albu,ergo possi-hile est,quo8 niger sit albus; procedit a mi-hori vera in sesu diuiso ad cli lusione falsa 1n Iesu coposito r comittitur et ia fallacia diuisionis,ut impossibile est sedetem ambulare,Petrus sedet,ergo impossibila est Petrii ambulare,procedit a maiori vera in sesuco posito ad conelusione falsa in sensu diuiso. 1 P test etiam Secundo csse quod aliqua
pro sitio admittat hos sensus; quado eius Martes opulantur similibus coniunctioni- susin fasticulis. --f, 8cc.quae
p3rtieulae si determinant unum extremum
hopostionis , sui ntur coniunctim , Vel disi Aim,8 faciunt unam propositionem eathegoricam de subiecto , vel praedicato
ςon posito, unde facisit compositum sensus M vero determinant totam propositionem. ne sumuntur copulatiue,vel diu unctive, M. fiaciunt plures propositiones hypotheticas, de sensu in diuisum, v. g. omne animal ratio
. vale,vel irrationale in homo. si ly vel cadit
467쪽
thunc sensum compositum,omne animes, siue sit rationale,siue irrationale , est hocst falsa propositio,si cadit supra totam propositionem, sumitur disiunctive,
gcnerat sensum diuisum , . l. vel omne ahima' ionale cst homo, vel omne animal irra. tio tale cst homo; Iimiliter,dtio, & tria sunt quinquc , tu visi sumitur copulatim .facit se in P compos rum verum , nam est sensu ,
quod duo,& tria simul supta faciunt quinq; D sumitur c opulative, facit sensem diuisum scit sum ,cit.n .sesus,quod tam duo est quinq;
lt.an tria cit quinq; unde non valet omne animal i ationale,vel irrationale est homo , asinus cst animal irrationale,ergo est homo;
duo,& tria sunt quinq; duo,& tria sunt par, re impariergo quinq; est par, N impar. Tertio potest aliqua proposito virminque sensum admittere,quacio aliqua dictio, - seu adverbium potest cum diuersis coni gi,& si colungitur cum illo,cum quo apti
videtur construi,facit sensum compositum, si cum illo,cum quo minus apte, & c ubi .nienter construitur, facit sensum diuisum . aptius tamen , & conuenientius est praec dens, quam sequens,& proximum , quam -remotum; t quicquid vivit semper est , ' lysemper coniungatur cum ly v si facit sensum compositum, & est vera propositio, ficum V est,facit sensum diuisum, & est fal-isa: quic que litteras scit,nimc didicit eas, si ly nune construatur cum lyhic cist cos stio vera, si cum ly didicit, est compositio -falsa, unde non sequitur, grammaticus scit
468쪽
litteras ,ergo nunc didicit eas. 3 6 Accentu 1 hic capitur pro modo proferendi, vel scribendi dictionem aliquam ,&quia ex diuersitate huius modi aliquando Prouenit diuersitas significati illius dictionis, hinc committitur fallacia acccntus,qus est deceptio proueniens ex identitate materiali dicitionis, quae est causa apparentiae,
di illuc late signi sicati illius dictionis ex
modo diuersopi oferendi,vel scribedi, quae est causa erroris, variatur autem dictio, vel ex variatione aspirationis ,ut ara significat altare,hara vero cum aspiratione significat porcorum flabri luna, inde non valir,ara est in teniplobstabulum porcorum est hara, e go est in tun plo: vcl ex variatione diphton Ei,ut 2 quus significat ii stum, equus vero p g ificat animal innibile,& non valet,equi sunt in nihil es,sacti sinat aequi, ergo lautin-nib Ies, vel ex variatione accelus inquantitatis syllabarum, ut populus si habet pi
mani longam significat arborem, si breue, fgnificat gentem, hine non sequitur, omnis populus est arbor , gens liada est populus , ergo gens Itala est arbor; vel tandem,qua do eadem dictio modo prosertur ut Vna, modo 't plures , ut inuite significat coaetevt una dictio, ut duae dictiones significat amborem vitis, hinc non recte infertur, nihil fit a Deo inuite, racemi fiunt in vite, ergo racemi non sunt a Deo. ue Fallacia figurae dictionis est deceptio Proueniens a similitudine apparenti dicti Num vel in voce, &desinentia, vel in signωficato, vel in modo fignificandi, aut in alis quo
469쪽
quo alio, cum tamen re vera dictran ; striplicitet esse potest . Pri,no si quis crede rei dictiones omnes similes in voce . vel desinentia esse eiusdem generis, va mascu--l ini , vcl foeminini, vel neutri, ut omnis su stantia est bona, poeta cit subitantia, ergo poeta est bona, ubi quia tam subitantis, qua poeta desiniit in a,posset quis credere eius. idem generis foemi nini er ; idem potest in verbis contingare, ut calefacere est agere,cali fieri eis pati ergo intelligere, & videre est agere , intellig'. &videri est pati . . Sccundo contingit, quando sub termino distributivo unius praedicamenti subsumitur icrminus altorius praedicamenti, vel sub termino diliri liuo speciei unius pr.edicamenti subsumitur terminus alterius speiaciei eiusdem praedicamenti; pro quo not exoch,& Orbet hic,quod sicut diuer' interrogationes conueniunt diuersis praedicantetis,fie etiam diuersa distributiva illis comis petunt, v. g. si de Petro interrogetur se vantia, &quidditas , interrogatio fit per quid ,dicendo. quid est Petrus &resp. per terminos explicantes proprium genus, lepropriam disserentiam; si quaeratur magni ludo, interrogatio non fiet per quid, haec a . propria est praedicamenti stim tantia , se oper quantum, . s. quantus est Petrus reri spondetur per terminum exprimente quantitatem continuam, non discretam,quist .n.
est interrogatio ad quantitatem dileretam attinens, quale ad qualitatem , quando alpraedicamentum quando , ubi ad praedicamentum ubi, M. unde secundum e Mune
470쪽
Interrogatione S,debet re onderi per temminos proportionatos, convcnlentCS:
pari formiter diuersa sunt distributiva, nam
.distributiuum s libitantiae est quicqu/d, qu36ber, distributivum quantitatis continuae est ν vin mcμum quantitatis discretae , quom unq; qualitatis , quati cunq; praedicamenti ubi hoc signur ubicunque praedicameli Qu Ho, quan cnnq; &c. Verum eii, quod ly,
suisquia, nota solum est distributivum se stantiae, sed cuius eunque termini absoluti, etiam si accidens sit, eo quia correspondet interrogationi factae per quid, quae etia sit die a Nicientibus in terminis absolutis,&si re ordine ab sis biceta , quomodo explica tur quidditates ipsorum, non in terminis
Quado ergo iub distributivo alicuius pridica met i subsumitur: thrminus alterius praedicamenti, vel sub distributivo unius speciei subsumitur terminus alterius speciei eiusdem prsdicamenti, committitur nil eia figurae dictionis, eo quia propter similitudincisi illarum dictionum credit quis licite argumentari posse in illis terminis .ut Quicquid emitti comedilli,carnem crudam en isti, ergo carnem crudam comedi sit, lyquicquid est distributivum substatiae, quod
subsumitur, est terminus complectens unuterminii significantem rem suam per modii substantiae, & alterum per modum qualit tiS.s.ly crudam. Item Quicquid Dcus facit mediis causis secundis potest se solo fac Te, Deus cum causis secundis facit actu meritorium, ergo se solo potest facere actu me