장음표시 사용
451쪽
est mobilis, ut est in potentia formali, S
passilia . Secunda, inposita onos 3s eonu
niuni t si pater est superior, filius est infiμrior, si virtus est bona,vitium eli malit. Tria vero ex Moris hic requiruntur ad veritate huius rogulae,primum,quod propositio an intecedens sit per se, unde non valet, album est dulce, ergo nigrum est amarum ; secundum, quod quando termini antecedentis se habent ut inferius,&superius, incosequenti oppositum superioris contradictorium ponatur a parte subiecti, ut homo est animai,non sequitur, ergo non homo est non animal, sed non animal est non homo; Te tium , quod illa contraria non Opponantur sub eodem genere per excessum, Sc defectum,ut non valet, auaritia est mala, ergo prodigalitas est bona. Au elative oppositis arguitur tam a Frismatiue , qtiam ne Diue quoad verbum est de secundo adfacehte , unia est mari ma ,
remouetur alserum' ut si pator est, filius est, si pater non est, filius non est. 7 Contrariorum alia sunt mediata,quae medium habent secundum formam, ut album , de nigrum inter quae sunt medi; co-- lores 3 alia immediata, inter qHae nulla forma meiliat per Ῥarticipationem extremO-'rum, sed solu subi e cium utriusque capaX.
A mediatis renet affirmative, Pesim uno contrαr ortim in subiecto, remouetur alter H , Ut
in albunn ergo non est nigrum, non tamen e contra , non eth nigrum, ergo est al-
bWi quia potest esse, immedia-
452쪽
tis tenet etiam negatiue, ut Remoto uno in sub uno existense, ct eatara ps .itur alterῶ,
ut non est sanu , ergo est aeger ; diximus in subiecto existente.quia requiritur constantia subiccti; unde no siquitur Antichristus non cit ianus,ergo esto gcr; diximus in lubiecto capaci, quia si non cit capax , nec etiam valci, ut lapis non est sanus, urgo est aeger,& hoc quia ista contraria annexa habent oppositionem aliquanr priuatiuan . A priuatiue oppositis tenet conseq. assim
maliue,unde Posto uno in subarcto, remoue tur alterum, negative tamen non icnet,nisi
sit constantia subiecti, eius capacitas, ut de immediate contrariis diximus,& lepus d terminatum , quia CatuluS ante nonu diem non est videns . non tamen est cFcus , quia non haiat determinatum tempus a natura ad videndum. Sed est hic not.quodaliquando priuatio negat actum,ut tenebra, aliquvdo negat ctiam principium illius actus , ut
scitas. a prima valet semier arguere negat i ut Remoto vaso ρr stiue Vposito ponιtur alter um,ut aer non est lucidus , ergo est tenebrosus; a secuda vero non valet argμerea simplici negatione actus ad priuatione,ut Petrus no videt,quia dormi, ergo est cscus. 48 contradictorie opposita alia sut i complexa,& sunt termini, quorum unus est finitus, alter infinitus, ut homo,& non homo; alia complexa, uti sunt propositione affirmativa, & negativa de eisdem terminis: in primis potest dari medium in proposiationibus sumptis cum aliquo sincatheg remate, ut cum Do t. dirimus PQ. tract.ati
453쪽
. De locis extris secis . . qIse. .& io.& ideo non valet si in per arguerea positione,ves negatione unius ad positionem , vel negationem alterius: in iecundis nullum potuit dari medium , & ideo potin in ipsis argui tam coniti uetiue, qua in destructive rc spectu horum praedicatoru veri, & faui, unde cst maxima S. vnDm coner a. Eporium ess vertim ,alterum h um i ut falsum est me legere , ergo verum est me non legere.
Prater ista oppositorum genera dantur etiam disparata, quae ad inuicem no possunt verificari xt homo,& asinus, ab istis arguitur aflirmative; ut est homo, ergo non estalinuS, non tamen negatiue, ut non est homo,ergo est asinus; Sed dcbent adesse duae conditiones,ut notat Tat. hic,prima, quod
ista disparata non subiiciantur in proposutione . aliter non semper recte argueretur,
ut homo est animal, ergo asinus non cst aes mal, secunda. quod in accidentibus argua tur in terminis abstractis, quamuis in subinstant ijs posse argui etiam in terminis com f eris, unde non valet, lac est album, ergo non est dulce. s Locus a maiori ad minus,& a minori ad maius est habtudo istoriim terminor ubi not. cum Tat. hic per maius intelligitur illud,quod habet maloiem apparentiam, Se probabilitatem essendi, Si conueniendi alia cui subiecto ; per ' minus intelligitur id . Phabot'minorem apparentiam tonueniundi, v. g. facilius est ua crare decem, quam mille facilius est expugna e nam ciuitatem squam regnum deo illud dio tur maius, hocs a nai.
454쪽
41 6 Tars II. Inst. Tract. a. c. q. minus, potetit tripliciter fieri comparatio,vel x nu praedicatu ad duo lii biecta coi' - ratur, ut debcllare pr ouinciam respectu Pegis, rumilitis, ,vel duo praedicata ad idemti: bicctuna, t ferre centum, Sc ferre decem in ordine ad eun ic in hominem , vel tertio duo proe dicata ad duo subiecta ut ferre ccistum,& ferre decem respectu hominis adulti,&paruuli : A maiori ad minus tenci nogatiue ,& fit maxima, Si id, quod magis via detur inesse, non νneyt , neq. quod minus uia detur inesse, erit, ut si homo adultus nequit ferre decem, neq; paruulus poterit ferre centuria. A minori ad maius tenet affirmative, & est ista maxima. Si quod minus stadetur inesse, se ines, ergo quod magis uia ἀetur inesse , inerit, ut si miles potest ciuitatem debellare, ergo & Rex ; in hoc tamen, non sequitur, miles potest facere decemer go,&Rex, nam quamuis videatur argui a minori ad maius propter Waiorem Regis
potentiam, re vera tamen arguitur a maiori ad minus, nam probabilius est militem posse maiorem laborem sustinere, qua possit Rex, quia ut diximus per maius, & minus intelligitur maior, vel minor probabilitas, vel facilitas rei. 9 Locus a simili parum differt a loco a proportione, si accipiatur simile non pro conuenientia solum in qualitate , sed pro quacunque, & tenet tam affirmative, quam negative, si arguatur qHoad illa, in quibus est proportio, &fimilitudo,&est maxima, De similibus proportionalibus ect .dem Auficium. xt sicut te habet Rex in regno, αδ
455쪽
Generalis in religione, sed Rex debet esse Prudens, & sapiens , ergo & Generalis, diximus,st arguatur quoad ilia , &c. nam iacta
valet, Rex debet habere militus , ergo, &Generalis.. Ab illo loco sumi tur modus arguendi a Commutata proportione, in quo sunt istae
regulae, ut notat Doctor in I. d. 36. R. in ..d-43 . q. s .G. Prima, quod accipiantur quatitor termini , & primus comparetur cum secundo, tertius cum quarto. DLinde commutando, ut primus comparetur cum te
tio,& secundus cum quarto, ut sicut se habet duo ad quatuor, ite tria ad sex , ergo commutando sicut se habet duo ad tria, ita quatuor ad sex; sed duo ad tria est ptoportio sexqui altera, quia includit duo,& meridietatem ipsius, ergo quatuor ad lex erit proportio lexquialtera . Secunda regula est,quod quando fit in alijs rebus a quantitate, fiat in terminis conuertibilibus,& c tradictoriis, nec unum sit superius alterum inferius, & hoc vult dicere Doctor ibi,
ait argumentum a commutata proporti ne tenere in omnibus quantum ad contra
dicere, & conuerti, in alijs non necessarici tenet,unde non valet, sicut se habet superficie ad hanc superficiem, ita color ad hua colorem, ergo commutando scut se habet superficies ad colorem , ita haec superficies ad hunc colorem , sed superficies nequit qΩse sine colore , ergo neque haec superficies sine hoc colore non valet, quia termini nocontradicunt,sed sunt positivi: similiter novalet, sicut se habet homo ad non homine ,
456쪽
ita animal ad non animal; ergo commuta do sicut se habui homo ad animal, ita Conhomo ad non animal, sed quod est homo . est necessario animal, ergo quod cit no homo, est neccssario non animal, non valer squia licet termini contradicant, se habent tamen ut superius,di inferius , unde in hoc casu, inquit Doctor, non deliet comparari secun 'uςicum 4. sed quartas cum et,quia binLriori ad superius non truci neg at in C. sed beue a superiori ad inferius. h nc exir ma contradictoria non habent eandem vim se inferendi ad inuicem, sit iit sua opposita, ut patet ex dictis , quando 'go lemantur istae duae regulae, valet commutata prostortio non soluui in quantitat.bius, verum etiain aliis rebus .ut sicut se habet hoino adnohominem , ita rationale ad non rationale,
ergo sicut se habet homo ad rationale, ita non homo ad non rationale, sed unellus est non homo, ergo est non rationalis. so Transumptio est duplex,una,quando aliqua vos sumitur ad significandum significatum alterius vocis propter quandam similitudinem, & analogia in illis repertam, N dicitur metaphora,vicum risus tribuitur
forere pratorum, altera. luando unum nomen minus notum declaratur per aliud magis notum,& hoc modo sumitur hic,& dita fert a nominis definitione, quiae definitio no cinis conuertitur cum definito , & in ipsa accipitur expositio nona inis , ut phil μ sophus. .i. amator saplantiae, at in transumpi ione solum accipitur nomen notius, vis quis pro Philosopho uteretur sapientis a mine,
457쪽
ut sapiens studet, ergo philosophus stud t: ex quo deducitur, proprie hunc locum illi esse extrinsccum, quia haec nomina eandem sena significant. Tandem authoritasaest iudicium sapien----ropria scientia,& locus ab auth ritate habet hanc maximam , icuuque experto in sua sientis e ct erea n m ; & quo magis est expertus, eo minus falli potest,de Conseqrienter maiorem inducet probabilitatem. Ie quia Deus non potest fassi, aut mentiri, idcirco auctoritas druina maxima inducit certitudinem,at homines,qiua sine falli biles,quamuis lapientissimi, nos indu cunt firmum testimonium,nisi aliqua sit ratio illud comprobans: locus iste tenet anfirmatiuὸ, ut Astrologus ait coelos mobiles esse,ergo sunt mobiles, negative tamen notenet ah authoritate nega a, ut Arist. non dixit ex preme animam rationalem esse imo mortalem , ergo non est immortalis 3 non tenet .valet autem ab authoritate negativa, quando expressὸ ab aliquo sapiente negatur aliquid, ut Arist negauit infimium,ergo non datur.
so F ocum medius est, quando te tainferens , 5c illatus partim renue- munt ,
458쪽
q1o Pars II. Inst. Tract. a. c. s.
piunt, & parcim ditarunt , vel se habent ut membra diuid cncia, & sunt tres .s A c a iugatis, A casibus, & A diuisic ne . . coniugata quasi id e i ugum ducentia stit denominantia & dc nomiMalaria, quae id mhabent fgni ficatum principale , licet in modo significandi disterant. Ab his parum
disserunt casus , nam coniugata sunt nomiana ab uno prouenientia,ut sapiens a sapic-gia, casus vero sunt siue nomina, suc vcrba, sue a lucib; a ab uno Griuantia,ut bonum. bene a bonitate,sapiens,sapi cnter a sapicntia . Ab iitis ergo coniugatis, & casibus a guttur tam amrmative, quam negati uc Pcr. 4llam maximam Quicquid coν Mem et repugnat seni comulatorum , vel cassum, eo uenis,
vel repugnat reliquo, & Cui sint, vel non inest unum coniugator is curis,m , mes, vel non inest reliquu.ην, ut album est color
rum,ergo albedo est color, iustuni est borinum, ergo quod iuste fit , bene fit.
. Pro veritate tamen huius argumetati
nis assignantur plures regii lae ; Prima, quodno fiat in termini. . vltima abstractione a fractis, ut notat i odi. a.d. s.q. I . Vnde nonyalet,albedo est colur, crgo albedine itas est coloreitas: homo est animal, ergo humanitas est animalitas. Secunda, suod fiat in praed catis per se, maxime si a mariue arguatur , va si negative ab abstractis ad ch-
Creta,ut non valet, album est dulce,ergo al-hedo est dulcedo, vel albedo non est dulcedo, ergo album non est dulce ; quamuis a concretis ad abstracta negative senapur v
Iegi: Tertia,ut non si factum aliquod mir . . ' culum
459쪽
eulum circa formam, idest si albedo esset a
subiecto separata non valet, albedo est co- Ior,ergo album est coloratum, tunc n non . dat concretum ad subicctum. Quarta, s fiat in diuersis praedicatis & nomina cum nominibus, adverbia cum adverbijscop . lentur,unde non valet, album si coloratu, . ergo albedo est colorata, sed albedo est color, di iustum est bonum , ergo i uil e agere bene est.
Diuisio est duplex pro nime,vna,quF da tur per negati Gem, ut hoc vel est ens, vel
non ens,sed non est ens, iugo. est non ens, ει datur maxima, Ss alisua duσ diuidune alia ood tertium illi tertio inest unum eorum , Oan inest altersu ,ut Patet in exeplo adducio.
Altera diuisio est, quae datur per affirmationem , & est duplex, alia per se , alia per accidens, prima est triplex , vel generis in species per differentias,ut animalium aliud rationale, aliud irrationale, vel totius integralis in partes, ut domus in tectum,parietem,&c. vel vocis in sua significata , ut canis alter cetlestis, inter terrestris,alter marinus . Secunda diuisio est etiam triplex alia subiecti in accidentia, ut animalium aliud album, aliud nigrum, alia accidentis in suis biecta, ut aliud nix, aliud papirus ; Tertia accidentis in accidentia, ut dulcium aliud
album, aliud nigrum. Locus a diuisione tenet tam constructia ue,quam destructi ire,& datur istae maximae Ab is firmat one diuisi de aliquo eum negatio
me alterius membri de eodem, vel omni, dempto Ino ad affirmatione alterrus renet conseo:
460쪽
dicitur M is malisne diuisi δε aliquo , quia subiectum do i contineri sub diuiso,& sub ullo genere,unde non valet, lapis no est anusi at rationale, ergo est animal irrationale, dicitur,- omnium demto um quia si diuia
sum habet plura membra,a negatione unius non equituzafirmatio auerius,ut est canis, .& non est c Flestis, ergo marinus. Sedunda Posito uno membroruis disidentiam in ali nosubiecto ,remouetur alterum , ut homo est ra-aionali s,ergo non est irrationalis; dummo do tamen membra non coincidant ed omnino sint diuersa o.
. De fallacise in genere. cap. LAEl
.is Emanet pro complemento harum Institutionii Logicalium, ut de syllogismo litigioso, seu sophistico L.
-- gamus no quidem ut pos- 'simns deinde disputando aliquem fallere, bdignum est n. scientifico viro, sed ut sciata,nus insidias,& sophistarum captiones eui- 'tare; cuius notitiae tanta est utilitas, ut noster Ocham in p .partis tertia Logic. c. r. asseruerit kneminem fue naturalcm phil sophiam,fiue moralem,ins ciuileia ut can nicum, Metaphysicam, & Theologiam Pe secte acquirere posse sine notitia fallaci nim, imo necessaria ista ignorans in muItos