장음표시 사용
291쪽
17o D ANIELIs HEINs II tibus,de materia, de forma ac priuatione, caeteris'; rerum naturalium principii , de motu, quiete, loco , ac inani, audire eum voluit, scire autem ea, quibus parenti simillimus euaderet, non voluit. Quid quod ipsum aiunt Alexandrum,cum quid callide aut dictum alibi aut factum deprehenderet,statim cum risu, APIΣTOTEΛΟΥΣ mr ΣΟΦΙΣΜΑ, dixisse. Ponamus vero , rudem in his talibus ac imperitum Aristotelem fuisse, etiam Philippum fuisse credimusρ Mihi vero credite, Adolescentes Nobilissimi, neque Aristotelis ingenium non aestimauit ac expendit princeps versutisi simus, neque adulari aut ad ambitum priuati hominis qui nihil praeter sapientiam docere dicere aliquid Rex tantus potuit. Quemadmodum nec ullo modo mihi quidem persuaderi potest, noluisse iis artibus haeredem informari, quibus ipse regnum consecutus esset: iis autem voluisse, quae ut omnibus sunt dignae , ita nihil faciunt ad principatum. Quid ergo i Multa, quod jam saepe dixi, de ciuili s
pientia conscripsit Aristoteles. Nam & omnes sui temporis Respublicas, ac ciuitatum formas,ut e diligenti singularum postea collati ne Vnam aliquam quam suam esse vellet in medium proponeret, delineauerat cum cura ac descripserat. Qui &alia non pauca ,titulis diuersa ac inscriptionibus, us de tamen argu
menti scripsit. Scripsit, quod ab antiquissimis
292쪽
laudatur, De Regno opus. Scripsit Politicas ita enim vocant) ad Philippum Epistolas. In quibus multa callida, &illo principe filerunt
digna. Rus vero in scribendo rationem qui perspectam habent , aut qua optime Guilis tradatur scientia intelligunt, ita mecum judicabunt: Alia filisse ejus viri scripta popularia ac omnibus exposita, in quibus usitato sibi modo ac docendi via , generalia praecepta quaedam de ciuili disciplina traderet, quae Omnes pariter,qui Reipublicae praeessent, scire ex aequo oporteret: Alia ab his diuersa, quibus imperii arcana & occultas illas artes, quae invita nunc ciuili & in aula paginam utramque . faciunt, complexus erat. s vel sili Alexandro,vel cum eo paucis voluit patere. Magna enim pars prudentiae ciuilis est,prudenter hic versari , & cum unum principem instituas ac formes,dare operam, ut unus sciat,quae non prosunt si cum caeteris communicentur:
ideoq; in animis ac principu pectoribus haud paulo quam in chartis essicacius scribuntur. Quod praeceptor noster optime intelligebat, qui Philippo soli soli Alexandro illa,quae vocabat Acroamata,clam instillabat. Putabat enim homo callidissimus , perire sibi instituti rationem ς nisi ignorarent caeteri quae unus intelligeret. Sed & euenturum videbat , ut si diu ea premeret, & in paucorum tamen manibus versari pateretur, ut ingenium humanum est. majus
293쪽
DANt Exis Hai NSII majus sui desiderium paulatim excitarent. Tandem vero cum vulgaret , & obscure, &stricte, dc tot modis inuolute edidit, ut cum eo nomine ab Alexandro notaretur,edita,nec tamen edita versute responderet. quae, nimirum, quamuis legerentur, capi a paucissimis intelligique possent. In quibus omnibus cir cumspectius doctoreHetrusco egisse,quis non videli Et in homine tam vasto talis enim merito ab omnibus habetur ipsum hoc simplici tatis merae est,quod arcana regni contra quam aut Aristoteles aut Plato,sine ambage vlla,sine ullo velo diuulgauit. Neque enim solus ista sciuit, Auditores, sed eliminauit primus. Et
plerumque tam ingeniosus est ac selers, ut, rquemadmodum Grammatici,poctis suis quos interpretantur , multa quae in mentem illis non venerunt iape attribuunt, ita hic Fabriciis , si Diis placet, & Camillis , aliisque in Republica Romana, magnis quidem illis sed
honestis tamen viris , artes quas excogitauit
ipse, asscribat. quasi ex Achille Vlysses, aut ex Alexandro pomi fieri post obitum Philippus.
Tum,quod maxime abominandum est, Iustitiae& numinis contemptum profitetur. Profecto, ut omittam n quae grauius de eo dici possunt,mera est incogitantia.Omnes Enim qu formauit,doctiores praeceptore, talas es se malunt quam videri. Itaq; & miser, ut illius Populares annotaruntic contemptus,ac pro
294쪽
Ο rLATIONES. 273pemodum famelicus extinctus est : uno par principibus quos format,quod se pro Rep.deuouit.Eo quippe rem deduxit, ut qui eum maxime mirantur , satis sint prudentes si non nimium commendent , neque quicquam magis
quam prudentia judi iumq; proselibri ejus de ruisse videatur. .ale in scriptis Aristotelis de vita nihil obseruabitis. opuletus enim & justitiae patronus,& auctoritate nemini secundus, postquam urbem suam legibus fundasset, expirauit. Habebat enim Aristoteles, habebat, Auditores, mentem illam,quam achivam ipse vocat, cui cum judicium accedit dc experientia , virtus autem antecedit, ibi illa rerum humanarum princeps, illa ciuitatum domina atque imperatrix nascitur prudentia : rarum fa-
ne bonum,& quam multis de suisse e philosophis, praeclare judicauit ipse. Alii enim nihil,
praeter communes quosdam locos, &praeclara quae ad vitam emendandam facerent scriptis sitis inserebant praecepta. ea autem ipsa quomodo ad vitam applicanda essent, pror- rus non videbant. Quos si ad Rempublicam vocasses , nihil praeter togam ac barbam &inutilem hanc attulissent sapientiam. Quae nisi saepe mutet vultum , nisi formas induat quaicunqtie , nisi se cum rebus , cum temporibus ac singulis non unquam mutet casibus , nisi ignorantiam interdum quoque ac
simplicitatem induat, de hoc ipsum prope
295쪽
quod est esse desinat , vsum jam in ciuitate amisit. Alii, cum diu in Rep. vixissent, nec philosophiam, quam plerique negligunt, ad-nibuissent, singula quae obseruassent, ad praecepta & effata quaedam reuocare generalia non poterant. CNod philosophi est munus, de diuinitus ab Aristotele hic factum videbitis.
Nisi forte vos existimetis,omnes eos quiRem' publicam tractarunt, aut in aulis principum quotidie versantur , eadem cum Aristotele praestare posse. Absit vero, Auditores, absit. Sensti enim alii plerique in humanis omnibus ut tur, solus, ut judicio sic mente utitur
philosephus. Qui & singula dijudicat, ex
multis unum aliquid constituit, &,quod pro- 'prium illius est, in ipsas rerum formas ac naturam, quasi mentis aciem immergit.Sicut autem plantam agricola cum videt, nihil praeter
externa ejus videt, nullo autem modo penetrat essentiam aut capit, ita actiones 3c haec
singula quae sunt, multi in Republica obseruant, qui, quod in his libris Aristoteles quaesiuit, ipsam ejus formam, nunquam assequentur Ne hic de secundo dicam,in quo tanquam judex maximus pro tribunali sedet, in quo omnes sui temporis clarissimas Respublicas ac ciuitates , omnes qui de iis scripserant philosophos, ad partes vocat. Quod est maximum
humanae mentis opus. Hoc autena , neque
fasces, neque purpura, sed sola tribuit philosophia,
296쪽
ORATIONES. 27ssephia. Quare quemadmodum paucissimi escholis, nisi priidentiae magistra paulatim accesserit experientia , cum laude Reipublicae praeesse possunt,ita pauci e Rep. munus hac in parte philosophi implebunt : etiam qui eas profitentur artes, sine quibus imperare posse
neminem existimant. In quibus ad improbitaetem usque Aristotelem excelluisse sunt qus velint. Nec dissentit Lucianus. Nos de magno viro melius sentimus. In his autem libris, quod in primis dignum. fuit sapiente , hoc unu inegit, Vt aut nunquam, aut rarissime a via regia ac leuiter deflecteret. Quod ut salutare est, ita principi vaferrimo grati stimum fuisse cer- tum est. Omnes enim in ossicio ac simplicis honesti obseruatione contineri nemo magis optat quam qui nunquam ad honestum oculos conuertunt. Quin dccoram populo justitiam laudari,grande imperii arcanum habent;
imo regni munimentum. Vtramque autem
viam cognitissimam fuisse sibi, & si ulli hodie perspectam,in his quoque libris, cum de Re
rumpublicariim conseruatione ac euersione earumq; causis agit, sitis, nisi fallor, manifeste probat. Videte,ut alia omittam, quomodo occultas & ubique tamen usitatas tyrannorum artes,in aprictim producat, quam dccallide depingat eas & excutiat,quomodo de iis sudicet. juro vobis, Optimi Adolescentes, nihil simile usquam in hoc genere legetis. Idem mira
297쪽
Σ is D ANIEL Is HE I N si Iarte ac calliditate a Platone primo de Republica est factum.qui cum nihil se eorum,quibus. isti qui ad imperantis bonum omnia referre
solent, etiam hoc tempore nituntur , ignoraro
ostenderet, inuidiam totius disputationis in Thrasymachum rejecit. Atque ita miro institulli, simul odium ejusdem rei & scientiam professiis est Cujus generis sunt ista: Summum ciuitatis bonum, imperantis esse νtilitatem. Semper esse villam regnanti injustitiam. Ab eadem esse voram in Republica scientiam, cum Iustitiasimplicii rast mera ac stoliditas. Quae ibi Socrates mirando plane & suavillimo dicendi genere sic restitauit, ut mihi saepius, non olim, neque Athenis, sed in aliqua Republica hac tempestate, non cum Thrasymacho, sed eodem hoc Machia- uello, cujus tota domus & struetiira istis tibicinibus suffulta est, disputationem hanc instituisse videatur. Qui prudentiam, non virginem , sed imminutam jam in aula ac corruptam, mango nobili stimus, Floralibus produxit. De quo homine,ut quod nunc in mentem venit, apud vos deponam, ita judicare soleo. Quemadmodu in sormina pulcherrima,in qua siue formam siue mores,siue indolem videas, nihil est non admiratione dignum, partes tamen quaedam sunt pudendae, quas velari & ho. nestas,&ratio,& consuetudo postulat,propter
quas fortasse a singulis speratur: ita in prudentia hac nostra,postquam ab honesto,singuloruvitio
298쪽
ORATIONE s. 27 .itio in ciuitate, utilitas deduci coepit, partes quaedam inhonestae coeperunt esse, &, si verum volumus fateri, etiam obscoenae, neque minus tamen necessariae. Has diuinus Plato leuiter descripsit, Aristoteles produxit, ita tamen ut velaret: nouus autem iste,veste in publico sublata, omnibus 8stendit. Alii ergo, quod in tali spectaculo hoc tempore expectandum est in qui improbitatem quanquam
lsrofitentur, tamen celant, maxima cum vo-uptate oculos attollunt: paulo verecundiores, nollent illi quidem, aed demittunt: alii, cum voluptate , sed quam serio dissimulant, obnubunt: quidam vero limis, sicut amatores solent, quorum magnus sane est numerus ac turba, ita positam aspiciunt ac intuentur, neque palam,sed in animo & secum idem quod Homeri illi senes , cum formosum Helenae
intuerentur vultum, Tolix ἀμφὶ γαυουκι πολ- ουο νον---
Plerique vero, Facinus indignum, clamant. Factum quoque,ut austeri quidam & jam vieti seneciones, nollent. ideoque ad spectaculum se contrahunt, horrent, tremunt. Et indignum sane facinus philosbpho, Adolescentes, quamuis sorte non indignum illo qui in vita
299쪽
histrio ciuilis, comicus in scena esset: hae Iii parte Aristophani collegae suo, qui personas
cum pudendis primus coram populo produxit,non dissimilis.Sicut autem pictor virginem velatam qui exhibet, non ignorat ideo quae latent, non profecto magis quam si nudam
depinxisset ita Platct& fortasse Socrates,non minus ista quae quotidie eueniunt,cum intelligerent, prudentius celarunt. Intelligebat,inquam, siue Plato siue is cui tribuit sermonem, senex festiuisl1mus, humanae vitae censor merus ac acerrimus irrisor, ide Principi in ciuit te quod in vita viro bono, commendIri ante omnia debere,Ne utilitatem,nempe,ab honesto separari patiatur ac diuelli. doctrina nisi imbibatur, nisi semper inculcetur, nisi in
Republica & animis radices agat,nullis armis, nullis legibus ac institutis, multo autem minus fraudibus ac technis , ciuitatem conse uari posse. Quas ut aliquis admittat, nemo unquam tuto docuit. Et si omnes aeque permittantur, non Rempublicam,sed lanienam, aut conuentum aliquem effeceris latronum
Qui nec ipse satis se tuebitur, nisi, quod prae- 'clare a Platone dictum est, partem aliquam iustitiae agnoscat. Nam, ut recte in his libris pronunciat philosophus, Nullum tam perniciosum est animal quam homo, si improbitate ratio armetur, neque legibus & poenis, ad imaginem virtutis saltem ac justitiae flectatur. Hoc
300쪽
Hoc spectauit Aristoteles, hoc intellexit Plato : haec est causa, cur justitiam ubique & honestum illud ciuibus commendent. Vt & tutus fit,quem imperare par est: &ab eo contra conseruentur,quos obsequio vel leges vel natura destinarunt. Accedit, quod si aliquam admiseris,aut injustitiam commendes, in quam per se quisque inclinat, & quam sine ulla dis.ciplina sponte improbitas inducit,tψtam tollere justitiam cogaris : quae paulatim tollitur licentia ac usu, nisi diligenti inculcetur disciplina. Quid ergo Z An qui ista profitentur, artes
omnes tollunt, neq; ciuestantum sed& Principes illorum omnium ignaros esse volunt, quae vel minimum a fraude trahunt, &augendae tuendaeque majestati , ac interdum Reipublic , conducuntὶ Optarent hercule id quidem. Caeterum , quemadmodum in Dialecticis , non modo veritatem demonstrationis, quae probabilitatis habent speciem, sed strQphas quoq; Sophistaru scire oportet,vel ut iis callide 'tare,vel ne forte ab aliis decipiaris: ita qui ciuiles tradunt disciplinas, nollent illi quidem fraudi esse locum ; quia tamen sacra ista aliter non constant, de quibusdam maximo cum fiuctu monent, quasdam etiam commendant , quasdam timide admittunt, quas dam detestantur. De quibus fuse alias agendi erit locus. Hoc si accurate fieri non potest,aut