Danielis Heinsii Orationum editio noua; tertia parte auctior; caeteris sic recensitis, vt alia videri possit

611쪽

o RATIONE . 1yrquem ad imperandum fuisse comparatum ariatum, idem ait: aut potius , natum fuisse imperatorem. facultate scilicet, non aetii.

Apud eundem, Themistocles hoc uno sere argumento a suspicione desectionis ad Persasse purgat, quod non ignoraret ad impera dum esse se natum. Idem, Philopoemenem non semel, natum fuisse ad iniserandum profitetur: atque hanc fuisse causam, cist Megalopolitaqj eum sequerentur: quiascilicet ad -- peranduo iis natus videretur. Quod profecto

multum, imo plus quam dici potest . valet

apud omnes. Nulla res tam violenter mouis nos in scena, quam cum Hecubas, Andro

verba pristinae fortunae loqui audimus. Nam quid aliud, quam naturae vim fieri queruntii idque a fortuna: de cujus insolentia, immanistate, ac vi , ad spectatores prouocant. Talis erat, & ante omnes quidem , Iason ille, cujus libro tertio Philosephus meminit. qui si esurire ajebat, cum non imperaret. Ex hac iacultate naturali, siue forma , quam in se uo esse ait Aristoteles s unde dc natura ecse seruum ait formae operatio,id est,actus se utendi aut imperandi, nascitur. Ex hoc actu deforma judicamus. Et cum operationem intuemur, hunc aut illum, hujus aut illius, dicimus habere facultatem: hoc est, natum esse domianum aut seruum.Ita Plato III.De Leg. aurum, imp

612쪽

s'α DANIEL Is HEINs Irin iperantium animis in prima generatione ata mixtum fuisse ait: cum caeteri, aut aes tantum aut ferrum acceperint. Ita Stoici dicebant,

pro defectu rationis, Omnes stultos esse ser vos. Ex operatione enim judicabant de potentia & facultate. Tale nihil imperator, titulo De jure Personarum: tale nihil Iuris consulti titulo De statu hominum concludunt aut statuunt. Rursus Aristoteles , eum esse suum ait qui est ratione praeditus, vi perare sibi possit, &se ipse conseruare: alterius , qui

ratione regitur dc conseruatur. ejus nempe

cui paret. Eodem modo, seruum esse dicit, qui, licet homo nascitur, non situs nascitur, sed ejus cui paret: siue, non suus, sed alterius. Sic enim prope ad verbum. Ita δί cum ait quinto capite, natura esse seruum, qui alterius potest esse. Talis enim nisi seruit, interit aut aegre conseruatur. Sicut asinis & bobus, homini parere dc ab eo regi, tam est salutare, quam cum hominis utilitate est conjunctum, opera illorum uti. Et haec est communis illa utilitas, quam ponit Aristoteles.Nam duobus quidem hisce fundamentis tota nititur Philo sophi sententia. Primo , Quod naturae con

uenit cujusque, naturale cuique dicitur. Secundo, Quae ad commodum naturae aut utilitatem pertinent cujusque , cuique naturalia dicuntur. Etenim alterius natura sunt, quae

sua esse non Vssunt. Atque hoc ipsum a Platone

613쪽

ORATIONE s.

tone quoque dicitur. a quo illud Stoici,ut reliqua, sumpserunt. Et nos vulgo, ebrium aut furiosum, dicimus non esse suum. Sicut hominCm uxorium, non suum sed uxoris esse di- Cimus. Ita quoque seruus, qui vel nihil vel

Pu illum a natura rationis impetrauit,est alterius non suus. dc natura quidem, non lege. Atque haec quidem capite secundo, tertio, quarto, & quinto. Sexto, cum alia traei antur, ' cum diuisio seruorum ponitur. Alium natura esse, alium lege. Hinc jam quaestio oritur, An qui lege seruit, jure quoque seruiat: quod plerosque assirmare, neque ab opinione istiudimoueri posse , am Aristoteles. Pro a-mante ponitur, Legem esse jus aliquod. Con'tra,Nihil quod est violentum,esse justum.1te'

rum pro affirmante, Licitam vim esse quae vir tute constat: talem autem esse bellicam. Ergo, talem seruitutem esse justam. Contra opponuntur , tum alia tum illud , Qualis causa, talis est effectu*. Fieri autem potest, ut injusta belli sit causa. Talis ergo erit quoque haec seruitus. Potest quoque fieri, ut seruitute sit indignus, dignus libertate, qui in seruituter' sic redigitur. prudens nempe-vir aut sapiens. Talis autem erit indignus qui seruiat. Hui tandem argumento Aristoteles respondet,qui

ostendit, eos qui hoc dicunt, nihil aliud adferre, nisi quod jam dictum Ise esset: Alium

natura nasci seruum , alium vero nasci libe-

614쪽

ium. ideoque amicitia potius quam vi, do minum conjungi &seruum. Axque ita con cluditur haec disputatio. Quid autem tale dicitur in jure ρ Ait imperator, Libertatem esse naturalem. Institui. De Iure Person. & Florent. E. De Statu Hominum. Unde ea definitio, in qua hoc dicitur, desumpta est. Idem ait Aristoteles. Hominem, nimirum, qua est homo, esse liberum. Quia ets m Izgνα hominis, quod norunt philosophi, in ratione est: in qua ratione, libertatis notam ponit Aristoteles. Imo ait ille, Hominem, quo magis est homo, eo magis esse liberum: & quo minus, eo magis esse seruum. Est autem homo, ea parte homo, in qua dominatur ratio. Quagdominatur in homine : qui nimirum verus& ab lutus sit homo. Nam qui talis non est, non ad seruum abit tantum, sed & ad belluam. Quis autem eas negat inseruire hominibus 3 Et idcirco a natura factas: imo tales nasci Z Idem ait, Seruos nasci. Et hoc ajunt pugnare, cum eo quod dicitur, L umd attinet. Reg. Iur. uma quod ad jud naturale attinet, . omnes homines aquales fiunt. Et a Iustiniano Institui. De jure naturali: Et ciuilijure o naturali omnes homines initio liberi nascebantur. Qvqd o-ninino nusquam,ut opinor, Aristoteles negauit. Nam quis fiescit, aliud naturae jus esse, ut accipitur ab Vlpiano, aliud naturam, ut acci

ritur ab Aristotele r Ius naturale dicitur ab

615쪽

ORATIONES.

vlpiano, lex quae cum homine caetetis est an malibus communis, ut Plutarchus illud vo- Cat. Quemadmodum non tantum homines, sed aues quoque&pisces, libertate ista nat xali fruuntur: quasi ex naturae lege. At Aristoteli, natura, est facultas naturalis: ex qua actus postea extunditur. Et hac Aristoteles definit seruitutem. Quid igitur in mentem venit Vasquio, Iurisconsulto, cum impietatis Aristotelem accusat, qui natura,hoc est,facultate naturali, inter se distinguit homines 3 Cum praesertim mentem Aristotelis aut non inspexerit, aut scopum ejus non expenderit. Quod subindicat vel ipse, I. Contr. c. IO. n. . Vbi seruitutem introductam ab Aristotele concedit, negat tamen seruitutem esse, quia in inui tos non cadit. Quasi aut de jure, aut de vi, aut de inuito agat Aristoteles. Equidem quod auis apta ad volandum nascitur , & hoc ei a natura est proprium, non est naturale jus, sed naturalis potius facultas. idque sane sua spo te non inuita facit. Aristoteles non negat, ii mines aequales esse jure naturali, sed aequales esse naturali facultate , siue naturali potentia: & idcirco , actu in familia atque operatione plurimum differre. Ideo cum dicit, Sertzuri aliquem natura nasci: hoc vult, Aliquem natura magis aptum ad seruitutem nasci. Id vero est, quod Graeci dicerent, φυσῆ Γ Exemplo mentem Aristate- ,

616쪽

DANIE his Hai N sit lis, si placet, illustremus. Ait alibi, Nariiraui

voluisse,ut Barbari seruirent Graecis quia Graeci a natura liberi nascuntur, serui autem Barbari.. Idque ex Euripide, qui dixerat: scάρους

Quod de Asiaticis Agesilaus, de Ionibus pronunciabat Callicratidas : de Syris Cicero dc

Iulianus. Quis existimabit ergo,eam esse men-

tem Aristotelis , ut neget quod ab Vlpiano dicitur, lare naturali neminem servire' siquidem j

ipse opponit id quod vi fit & quod jure,idque

in hac ouaestione. Ut cum ait sexto capite, Iis qui in seruitutem rediguntur,si praesertim nati sint ad libertatem, vim inferri. Ex quo manifestum est, hoc eum velle : Graecos propter naturales facultates comparatos esse ad liue ratem, Barbaros ad seruitutem. Quia, quod Sallustius praeclare, animi imperio, corporis i seruitio magis utimur. Qui ingenio excellit, sicut Graeci,nascitur ad imperandum:qui corpore,ut Barbari,idoneus ad seruitutem. Quot nascuntur baiuli , qui corpore stupenda faciunt: quot illustres animae, quarum omnis vis :in parte praestantissima consistit 3 Vtri ad im- perium nascunturὶVtri facultatem seruiendi a natura habent λ Tales erant serui Scytharum, de quibus Herodotus : qui cum bellum dominis inferrent , flagro mohebantur cui rei es

sent nati. Sed illustrius exemplum libro deci- .

617쪽

ORATIONES. 39 nIo &octauo Iustini habes, de stratone. Qui cum solus inter seruos uiueret ingenuus, solus omnes tanquam Deus quidam inter homines, solertia excedebat. Quid quod idem Aristoteles agnoscit seruum lese, siue δνον

νομω, de quo agunt legum consulti: & ab eo separat ἰ ip , hoc est, qui natura seruus est:

quem selum considerat Philosophus 3 Statim

enim IV cap.initio :λοοων. De altero autem agit past1m.Nόuit e

go & jus gentium,quod ομολο ibidem vocati Nouit & famulum qui jure seruus sit. sed alium considerat. Atqui dicat aliquis, Quid, an non diserte ait imperator, Libertatem esse facultatem naturalem : sicut in eadem definitione Florentinus 3Ita sane: sed non eo sensia,quo ab Aristotele facultas usurpatur, a qua via forma

omnis actus prodit: sed pro libera potentia, aut potestate.Sicut alias in legibus non semel. Sed in viam redeamus: hoc est,titulum De jure persenarum videamus: de quo agitur potis simum. Longe aliter personas in hoc titulo considerat Iustinianus quam Philosophus. Personae,de quibuslibro primo agit Aristoteles, non siint pars Reipublicae, de qua etiam primari , ut supra dicebamus, ibi non agitur: sed societatis primae, e qua constituitur Resia publica, materies. Quae non est pars quid&xatis proprie, ut loquuntur vulgo barbarorum

P p s filii,

618쪽

193 DANIEL Is HE1Ns Is filii. Adde quod nec jus earum re icit , sed opus; siue operationem, cui quisque nascitur

idoneus. Idque totum nititur hoc axiomate, tura ciuitatem esse. Quod ut probet, mκως εἰσαγωγηκως ab homine insipit, quem natura esse ait animal politicum. Hoc est, - cietati natum. Iam,cum in duobus, etοῖς nae ici, seclatas consistat : hoc quoque a natura esse probat. Idque primo in f milia.In qua alii sic a natura comparati sunt, ut imperare possint: alii sic comparati sunt, ut debeant seruire & velint. At Iustinianus de personis instituti sui causa agit. Sicut personarum causa , totum jus est constitutum : siquiadem&F De Statu Hominum, Hominuinsa omne jus constitutum esse dicitur. Et earum G sa, etiam de rebus agitur δc actionibus. Ideoque seruitutem non considerat, ut ministeriummeque dominilim,vi imperium.quod ab Aristotele est factum. Sed considerat jus illud quod in seruitute & in libertate est.In quo j re rursus non consideratur serui qualitas, natura, aut proprietas: non consideratur serui ossicium,ut in similia, actus aut operatio: sed conditio de status. Hoc apparet satis ex v. lib. I Pandech.tit.e quo iste qui de jure personarum, quod ad definitionem seruitutis , etymologiam attinet & modum,est desumptus. qui inscribitur, De Stat. Hom. Agit ergo Aristoteles

de qualitate serui,qua est servus: Florentinus, C lis,

619쪽

O R A T I O N B. s. 99Cajus, Marcianus, Ulpianus, Imperator, duconditione serui, seu de statu. Apparet hoc ex definitione seruitutis, in qua constitutio voc trux Seminu est constitutio.Atqui qualitas de qua jam agimus, & quo intendit Aristoteles, non constituitur:sed contra, innascitur. Quippe ut in oculo facultas naturalis ad videndum; sic in

famulo, ut eum Aristoteles considerat, secultas nat ratis est ad serviendum. Eam constitutio.

nam contra naturam esse dicunt.Item servum,

qui natura liber est , costitutione istajuris gentium quae sunt verba Florentini , L. De statu Hominum contra naturam subiici dominio. Quod ex origine ipsa vocum, oc quam vocant Veritate, probat. Serpi ex eo inquit, appellati sunt, quod imperatores, dcc. Et , Mancipia viro dicta. quo ab hostibus manu capiantur. a Graecis vul

go vocantur: neque quicquam faciunt ad servum naturalem Aristotelis. Apparet ex divisione servi & liberorum. Vterque enim negat, servum dividi. Et Iustinianus quidem : in ferrarum conditione nulla est disserentia. Marcianus : ct Aryorum quidem una est conditio. Negat uterque servos dividi. Quomodo rquod nimirum ad conditionem, quod ad statum. Ex quo satis planum est quod dicebamus. Nam quis neget, seruos facultate diuidirAlius enim nascitur,ut currat: alius,yt bajulet:

alius,aliud ut Vat. Neq; minus actu differunt

620쪽

verrunt ,alii aliud agunt. Et hoc est quod Aristoteles:ες, Ω-lλεν Dbμωτερα εργα, ta I ο αγυς οππ. Hoc est: alia aliorum seruorumpunt opera. nonnulla magis necessaria,nonnulla magis honesta uod de hoc vulgato probat versiculo:

Et in Paradoxis Tullius: Sed ut in familia qui urgent, qui pinsiunt, qui perrunt, qui sipargunt; non honestissmum locum struitutis renent: sic in ciuitate qui se istarum rerum cupiditatibus dederunt; ipsius

ciuitatis locum pene insimum obtinent.Et paulo ante: Atque vi in magna familia, sunt alii lautiores, ptsibi ridentur,sed tamenserui; Atriensis ac Topiarii, &c. Ita Athenaeus notat, quosdam ex Romanis, decem, alios viginti seruorum habui . se millia. Alios nimirum Balneatores, alios Nomenclatores, alios Ossarios, alios Structores, alios Praegu statores, alios Ostiarios, alios Curseres, alios Lecticarios, alios Arcarios, &similes. Quid i an non Columella, in singulis villarum operis, singularem animi ac corporis requirit nabitumi In magistris pecorum, sedulitatem ac frugalitatem: in bubulco, prata ter mentis indolem, vocis vastitatem pariter& eorporis. Iam proceritatem in aratore,c mob causas alias, tum, pt arando, inquit, sit pene

rectus innitatur. Contra vero in vinea, non alutos, verum lacertosis, sicut ipse loquitur, se latos,pxigit. Atqui, ut sedulitatem in pastore ac fi salitatem rura aliquis fortasse efficiat ac edu-