장음표시 사용
51쪽
na , de cibo , de urina, quibus cm ii enit non absolute sanitas, sed per comparationem ad hominem, scilicet vel quia sanitatem causant, vel quia
significant. AEquivocus est,qui conuenit pluribus secundum nomen tan-rlini : sic canis appellatur quaedam stella , quoddam animal quidam piscis, quae habent diuersam essentiam. De his egregie tractat Sanctus Bonaventura plurimis locis, praecipue
dig. 1 f. de lib. 1. dist. 16.ἀub. . & lib. 3. dist. 3 .part. 1. dub. I. de deinceps alias redibit sermo. I 6. QyARTO , terminus singularis diuiditur in determinatum , collecti-uum , & vagum. Determinatus est, qui determinate aliquam personam significat , vel proprio nomine, ut , Petrus; vel per demonstra tuum , ut
Hie homo. Vagus est, qui rem sing larem indeterminatε significat mediante termino communi , & signo particulari, ut Quidam homo. Colle-
ctiuus est, qui plura significat ut in
unum collecta, ut Populus, Ciuitas: ut dicitur singularis, quia non signicat aliquid commune, quod singulis inferioribus conueniat , scut terminus communis. Addi solet & singularis ex suppositione, ut Filius Viriaginis. 1NTd,terminiis diuiditur in terminum primae intentionis, & in terminum iecundae intentionis. Primus est , ut ait Sanctus Bonaventura
dist. 1 f. ub. s. qui imponitur rei arroprietate ementiali ad significandum ipsum ens reale , & ipsam rem, prout est in se,& a Pario rei, ut H mO, Equus. Secundus est,qui est impositus ad significandas res sub aliquo attributo rationis,idest secumlum id , quod res habet ex consideratione intellectus , & quo non assicitur nisi operante intellectu, ut genus, species,& similia entia rationis , siue Logica , siue Grammaticalia, quae non conueniunt rebus , sed tantum terminis primarum intentionum per lo-lum opus intellectus. V. g. nomen substantivum non conuenit substantiae, sed termino , & nomini primae
intentionis, ut Homo , Leo. 17. SExTO , terminus primae lutcntionis diuiditur in positiuum , & in
negativum : positiuus est , qui rem positivam, de veram significat, ponitque , vel supponit cam , vs Homo. Negativus est, qui negationem rei significat, ut Non lapis . diciturque
terminus infinitus. SEPTiMb,rursus terminus non transcedens communis diuiditur in quit que partes, quae dicuntur uniueri alia, seu antonomastice Praedicabilia, quia sunt communia, quae possunt praedi- cari de inferioribus sub ipsis contentis : suntque Genus,Species Differentia, Proprium,& Accidens. Cenus est,
quod praedicatur de pluribus differe tibus i pecie inquis,id est quid ditatiue,& essentialiter ; ut animal essentialiter praedicatur de homine , boue, leone, &c. Genus est duplex : aliud generalissimum, supra quod non datur aliud genus, ut Substantia : aliud dicitur subalternum , quod supra se habet aliud genus , & infra species, ut Corpus, Vivens,Animal. iniae reia pectu superiorum sunt species , respectu invertorum sunt genera. SPEcIEs est, quae praedicatur de pluribus differentibus numero inquid, ut homo praedicatur de Petro, Paulo, dcc. Hac E alia est subalterna,seu media, ut Corpus, Vivens et alia infima ,
52쪽
DIpFERENTIA est , quae praedicatur de pluribus disseremibus in quale quid, ut rationalitas praedicatur de Petro, Paulo , &c. Sensibilitas de homine, leone, &c. Nota hic, quod i Ilud dicitur praedicari in quid, quando ad ita- terrogationem factam per quid , respondetur per nomen substantium in recto,ut Quid est homo3 Respondetur, Est animal rationale. Quid est animal λRespondetur, Est substantia sensitiva. PRAEDIc Ara vero in quale quid dicitur, quando ad interrogationem factam per quale, respondetur per disserentiam qualitatiuam quidditatiuam ut Qitale animal est homo λ Re pondetur, Est rationale
dentale , quando respondetur per quale quod sit accidens, ut Qualis color est album, vel albedo Respondetur,
Album , seu albedo est disgregativa
visus. Hinc , PRO v RivM est proprietas , quae conuenit omni, soli, & simper, ut risibilitas conuenit omni homini,
AcemEΝs est, quod adest , dc abest rei praetex ipsius rei corruptionem, vi albedo in pariete. De quibus agetur suo loco. r 8. O aT A v δ : Rursus terminus eommunis diuiditur in decem capita realia, quae dicuntur praedicamenta. Praedicamentum autem est series, &ordo plurium generum , & specierum, supremo genere usque ad indiuidua. Sic S. Bonaventura sit . h. dissin t. 8. Nic. I. quast. 3. aliisque locis citandis , qtando agetur fusius de ipsis. Sunt autem veluti decem classes, . ruatenus sub uno genere generali iamo , vehiti sub vexillo constituun
S v N T E substantia, Quantitas,
Situs, Quando, & Habitus. Quae breuiter sic definiuntur. P Ri M o : Substantia est ens per se subsistens , & accidentibus substans, eaque sustentans ; lub qua conti nentur hae species : Corpus , Spiritus , Vivens , Animal, Homo , &
S E c v N D δ : Quantitas est , qua aliquid habet extensionem , seu dimensionem partium, scilicet longitudinem , latitudinem , & prosun)i
TERTid: Qualitas est , qui aliquid
tale, vel tale dicimus ; & per eam sa- satisfacimus ad interrogationem V. g. u.ilis est homo imale .inimal f nempe est album , vel nigrum ; bonum , vel malum i & diuiditur in qitatuor capita. Primum est habitiis,& dispositio: Secundum potentia , & impotentia :Tertium pallio, passibilis qualitas: iartum forma, & figura. v A R et o : Relatio est,qua unum refertur ad aliud, vi Pater ad Filium. in i N et O : Actio est , qua agens
SExTd: Passio, qua passive aliquid
recipitur, ut calefieri. S x v xi M o : Ubi,seu locus est,quo continetur res locata,vi esse in schola.
OcrAud : Quando est esse in tempore, ut heri, hodie. No Nd : Situs est dispositio partium in ordine ad locum, ut sedere, stare. D E ci Mo : Habitus est circa se haber aliquid , ut esse vestitum. INTER haec praedicamenta primum
tantum est subnantia, reliqua nouem sent accidentia , quorum duo prima, scilicet quantitas, & qualitas sunt absoluta : reliqua septem sunt relatrua. TERMINI possunt comparari ad in uicem ; sicque alij dicuntur pertinentes, alij imperti nentes. Primi vel sunt Pertinentes sequela , quorum Vniis alium
53쪽
alium insert ut Homo est omist: vel
repugnari ia , quorum unus infert negationem alterias, ut Homo non est Leo.
Impertinentes sunt disparati, scilicet nec repugnantes, nec se inserentes, vi album, dulce, &c.
39. Α D primam operationem inteuci xlectus , quae est simplex adiprehensio absque assirmatione , vel Degatione, spectat definitio. tanquam
instrumentum Logicae dirigens eandem operationem : nec enim potest haberi terminorum cognitio persecta absque comprehensione naturae reis gnificatae per tales terminOS, ut no tat S. Bonaventura in Diner. mentis ,
cap. 3. Hinc aliqua de definitione tradenda hic sunt.
D E FI N I T i o igitur est oratio ex ,
plicans ipsum quod quid est. Sic
Aristoteles 1. POLE. cap. io. Idest, est cratio explicans naturam, & quidditatem rei. Dicitur aratω,quia ut notat S. Bonau. &sib. s. u. 23. art. I. . s. in corp. omnis definitio importat aliquam compositionem, vel
rcalem, vel laltem rationis in definise ιo. Cum enim quaelibet res definibulis habeat quandam rationem conlamunem , qui cum aliis conuenit; &aliam peculiarem, qua ab Hiis differt, hinc necessarid intellectus apprnendit, ic explicat rem eandem per modum complexionis , ex S. Bonaventura list. s. dist. 24. art. AEd 3.
Hinc nec potest notificari eius quid-ditas per unam vocem : & hinc bona definitio deber constare ex genere, α disterentia ; nam per genus res con ucuit cum aliis, ut in definitione ho-
minis, quod sit animal rationale, animal conuenit enim cu boue,equo,&c.& per differentiam, quae est rationale, differt , boue, equo , &c. Et per haec
duo explicatur natura rei. Dic Es : Natura hominis potest explicari recte per unam vocem ; Vt homo importat totam naturam hoministergo non est necesse, ut sit oratio. Rr spoNDET S. Bonau. lib. I. d. 4r. an. 2. q. . fm d. h. quod differenter res explicatur per vocem incomplexam,& per complexam: nam per erimam explicatur quantum ad eme simis
pliciter, idest consese ; per secundam vero quantum ad esse tale,idest distinctum, de explicitum. ET quia non totum res , sed etiam nomen habet propriam naturam,
ob idque de ipsis potest quaeri , quid
sit res talis, vel tale nomen, ex Samao Bonaventura M. I. distinct. 1 F. AE t. I. uact. I. ad 7. hinc oriti tu duplex definitio, scilicet rei, & nominis. DEFINITIO nominis, quae & di. eitur interpretatio, ex S. BOnauentura Isb. 3. dict. 14. art. s. quast. E. dc Lb. 2. dist. s. in expos text. cst, quando explicatur res per nomen , Vel quoad inat
riale significatum nominis, consdeserando eius etymologiam , vel inter pretationem , ut Theologi dicitur Mermo de Deo.
prietatem, ut Salm ' dicitur Pacificus et vel sic antiphrasim , &contrarietatena. .r lucus, quia minimElucet: vel se aidlim similitudinem , ut homo dicitiar ab humo . DE si NI Tio rei est duplex ,ex Serxaphico Doctore lib. I. d p. 1 F. art. l. , m s. h. Alia absoluta, estque essentialis , de propria tantum entium comis 'l lexorum , ut Homo en animal rationae; alia respectiva, seu accidentalis, dicit;
54쪽
diciturque data per additamentum; estque omnium , quorum natura non potest explicari , nisi ponatur in de-nnitione aliquid diuerse naturae , a quo tale ens dependet; haecque est propria accidentium , & entium priuatiuorum, ut est peccatum , ex Sancto Bonaventura liv. 1. diu. dia .6.qxiae semper per ordinem ad subiectum, a quo dependent, definiuntur, v I A
ciae era est. quod adest, ct abest praeter subiecti corruptionem ; ubi ponitur subiectum , licet sit naturae diversae ab accidente. Peccasum est dictum, vel fatrum.
Oel concupitum contra Iegem Dei. Et dicitur etiam definitio materialis. S. Bo-aiau. lib. I. dist x s. art. I. quas. 2. ad I.
Psti MA definitio dicitur Meta- physica, quia traditur per proprium genus , de differentiam : genus autem dicit partem rei definitae; differentia vcrd specificat, de complet totam e sentiam ipsius rei definitae. A n hanc reducitur definitio, quae xraditur per proprietates rei, ut Homo est ri ιιι. Equus essit animal hinnibile e& haec dicitur essentialis radicaliter. S E c v N D A definitio , scilicet accidentalis , ad duo capita reducitur ;nam vel est per extrauea, & rei accidentalia , quae tamen unitim sumpta explicant eisentiam rei ; &dicitur descriptio , ut Homo eia animal bipes , .m ume, eapite erecta : haecque est propria oratorum , Poetarum , & Concionatorum. Altera est per causas, dicitur definitio Physica s est enim data vel per causam materialem, ut Statua est ex ligno: vel per formalem, ut Statua est imago Crucis xi e Homo constat ex anima rationali; vel per ossicientem, ut Statua est opus essectum a statuaria; vel per finalem, ut Homo est factus
Ad beatitudinem consequendam. REGULAE autem bonae definitionis ex S. Bonaventura lib. 3. dist. 23.
arm. quaest. 1.reducuntur ad sequentcs.
Prima est , quod definitio , S: definitum conuertantur ad inuicem plene ,& totaliter , ut Homo est animal r. tronale,& e conuerso : haec autem non est
bona , Homo est substantia corporea ;quia competit etiam lapidi. Et hinc se uisux, quod id , quod praedicatur, vel negatur de definito,debet assirmari,vel negari de definitione,& e cotra. SECvNDA est, quod dc finitio debet elle clarior definito , unde debet esse oratio : sic haec deficit, Homo est arbor inuersa . Somnus est imago mouis. TER Tt A , quod si tradita per proximum genus, de ultimam differentiam ; unde haec deficit: Homo est substantia ratιonatis ; ly enim substartia,
est genus nimis remotum: nam etiam Angeli sunt substantiae rationales,non vero animalia rationalia. DIc Es : Definitio continet affirmationem : ergo spectat ad secundam operationem intellectus. REsPONDETVR, quod si sumituis: cisὸ pro actu intellectus appretendentis solam quid ditatem expressam, sie spectat ad primam operationem : si vero clura affirmatione superaddita , ut Homo est ammal retiovale , se est directius etiam secundae, dc tertiae operationis intellectus.
Dic gs secundo : Desinitio hie
definitur, Oratio explicans naturam rei dergo simul est definitio, dc definitum; quod est impossibile , ali rer daretur processitis in infinitum in definienda definitione definitionis. REsPONDETvR , definitionem osse sumi vel in actu s3nato, id est pro secunda intentione ab intellectu formata ; vel in actu exercito , id est pro ipsa oratione materiali : sicque definitio in hoc secundo sensu definitur per definitionem signatam, quae complectitur omnes definitiones, talasque
55쪽
De suppositione , aliis affectioni
ΣΟ. OGNITA essentia,&maltiplici- est loco alterius substitui
istate terminoru, restat agere de
devmminationes ab intellectu formae- eo modo quo ligna , vel calculi sup-tas sub eadem ratione : unde eadem ponuntur in ludo pro pecunia. V. g. definitio secundum dioersam rationem ad significandum cursum hominis, est etiam definitum ; nec enim sequi- Ioco personae currentis , suppon tur procossus in infinisum , quia fix hunc terminum Petrus, vel homo cur- status in definitione eadem sumpta ris: vet etiam ad exprimendum insui in actu signato. Sic etiam genus ud terminum materialiter,ut timo est ut a quid definitur per genus denominatu Α T aduertendum , quod lices sup-ue sumptum , siue vi modus , & vr. ponere, & significare , communiter sumptaim in actu signato. pro eodem sumantur ; in rigore tamen diuersa sint: amplius' enim pa-
- lex significare, quam supponere: quoiunotat Sanctus Bonaventura lib. I.u08.4.art. I. 4. inc p. quia significare est ducere in cognitionem alterius xei per signum vel terminum, ut haec vox hQmo facit cognoscere naturam hum
nam , re fumus ignam. At supponeret , alterius substitui , ut Homo - curru, ly homo indifferenter signifi- eorum proprietatibus, quarum praeci- cat omnem hominem , & supponivpua est suppositio , ad quam conse- pro uno solo : & album significat Hr-quitur ampliatio , restrictio , alien- maliter albedinem, sed supponit supcio , diminutio , & appellatio. Mia positum , quia est terminus connota- ergo termini significare plura possunt, riuusa hoc nomen Deus in significat
ut hie terminus homo immediate si- naturam,& supponit personam: lib. I. gnificat naturam humanam , mediate corp. & lib. I. dist. 29. Petrum, & Paulum, & seipsum signi art. I. quast. 2... ficare potest , omnis enim vox se- M. Raetio huius doctrinae a S. ipsam repraesentat; ideo varia eorum Bonaventura affertur lib. I significatio solet determinari in pro- art. r. pMst. i. ad vis. quia 'iplicite positione , mediante copula, vel praees est loqui de nominibusivmγ modo dicato: tuncque dicuntur pro hoc,vel ratione eius, quod nominant,& signia
illo significato supponere , v.f. Homo ficant: alio modo ratior eius,in quo currit , ly supponit pro uno in- significatur poni,quq ominant..Sie diuiduo : Homo est vox billlaba , tunc differt dicere supponit pro seipsa. Homo, &-. homo enim si-
SupposITIO igitur est acceptio ter- gnificae omnem ' hominem : homo mini in propolirione pro aliquo s- currit, supponit per Uno tantum. Vn-gnificato , non extra propositionem : de sequitur , quod significare est pr quia enim in conuictu humano vii- prium termini, ut sic , siue in propo- mur Vocibus loco conceptuum inte- sitione , siue extra : at supronem estriorum, & etiam ipsarum rerum, ideo proprium termini tant lan substantiui,.
terminum supponi , est constitui in vel substantiuati, vel pro se , vel pro propositione pro aliquo significan- suo significato in propositione tando , loco cuius ponitur terminus, siue completa, siue incompleta,
56쪽
xit ipsa propositio sit vera. Dixi sub-
maintiui. v. bbstantivati ; nam nec voces adiectivae , nec verba suppolumi, sed copulant. Dixi, in propositione tanta n ; quia suppositio est significatio
determinata lilius tantlim rei, ratione
cuius terminus praecise substituitur in propositione , per quod enuntiatio vera efficitur. Dixi, completa, uri an- completa ; quia aliquando explicite supponitur cum copula & praedicato , ut Petrus est bonus: aliquando implicite tantum, ut Liber Socratis. Sic docent ex Sancto Bonaventura Triagos noster in Summa , pari. r. quaest. 8.an. 9. in expos text. Zamora tract. S. quast. II. rex. I .sent. 2. Bergom. de x dis dicendi tra t. i. Cori l. pari. I. q. I . n. 9. notat. 3. Contra Fonsecam sustinentem . suppositionem fieri etiam in implici termino. PRDad. Suppositio igitur ex S aliphico Doctore est usus, seu acceptio termini pro eo , in quo ponitur eiusdem termini significatio in propositione : quare definitio allata , Toleto est potius diuisio , ut etiam notant Complutenses. 22. SEm Nod. Suppositio est duplex , alia materialis, alia formalis.
Clim enim nomen, ut ait Sanctus Bonaventuralιb. I. dist. 12. art. I. q. 2. incorp. Sc lib. 3. dist. I 8. b. 1. habeat duo, scilicet & nomen, & ipsam significationem ; hinc primo modo sumitur materialiter, secundo modo sor- maliter. Prima est usus termini loco sui. ut Homo est nomen, ly homo supponit pro ipsa voce ; & dicitur materialis , quia voces tunc non exercent
officium signi, sed materialiter se habent in propositione. Secunda est positio termini pro ipsa re lignificata,
ut Petrus est homo; tunc enim nomen exercet officium signi. TERTIO. Suppositio materialis rursu, diuiditur in intrinsecam , & extrinsecam. Prima est ait S. Bonaventura cit. lib. i. dist. 22. oe quast. 3. adult. in usus termini pro illo quod sibi
naturaliter inest,scilicet pro lono sensibili. Secunda est vlus termini pro eo quod ei inest materialiter ex significatione , quam habet, ut Homo ess
QvARTo. Suppositio formalis, de
qua lota mentionem facit Aristo t. i. Elench. eap. I. diuiditur in propriam,& impropriam, seu metaphoricam. Propria est usus termini pro re, quam proprio secundum veritatem ei inditam significat, vi Sol est splandidissimus inter amnia astra. Impropria est a Coptio termini pro re, quam translati ue secundum aliquam similitudinem repraesentat, ut Sol iustitia Chrissus. Si e S. Bonaventura lib. I. dist. Q. qηs. 3. Ex hac autem oritur tropicus sermo, &multiplicatuit ad multiplicationem troporum, & sigurarum : de quo S. Doctor loc. eis. de lib. 3. dist. I i. αub. 4. de quibus in Grammatica, & Rhetorica agitur.
SUPPOSITI o propria, alia est communis , alia singularis , seu discreta. Illa est acceptio termini pro suis significatis , ut omnis homo est animat: ista pro una re singulari tantum supponit,
ut me homo currit. 23. SUPPOSITIO communis, alia
est simplex, alia personalis, alia absoluta , ex Sancto Bonaventura L. dist. 38. ara. l. qua F. ad i. Simplex est acceptio termini communis pro
suo immediato , & primario significato praecish sumpto, prout abstrahit ab omnibus inferioribus : dc ideδ dicitur simplex , & praecisa suppositio ;quilibet enim terminus communis duo habet signi ficata , unum prima rium , & immediatum , ut homo significat hominem in communi: aliud secunda
57쪽
securidarium , & mediatum, ut homo sedundario , & mediate significat Petrum. Regula vero generalis cognoscendi hanc suppositionem est, quando terminus communis coniungitur
cum tali praedicato , quod pollit differentiam inter superius, & inserius, ud cum dicitur Homo est species ι vel IH tura est communicabilis pluribus , quae praedicata non possunt competere indiuiduis, tunc est suppositio simplex ,& tunc est axioma commune quod non licet sub termino communi descendere ad inferiora,quia ut at L Seradiphicus Doctor lib. I. dist. s. an. I. q. I. ad 3. praedicatum est extraneum et , de quo praedicatur subiectum ; r Petrus, Animal, Indiuiduum est auum.
PERso NALI s. est acceptio tersemini communis pro mediatis significatis , ut omnis homo cmrrite currere enim immediate conuenit indiuiduis, non homini in communi ,misLmediate tantum : diciturque personalis, ut
ait Orbellus tract. de suppositione, quia inter singularia,pro quibus supponit, nobiliora sunt indiuidua rationalis naturae': unde denominatio hic fit 1 nobiliori , licet possit pro aliis indi uiduis., quae non sunt personae , sup
REavLA generalis ad dignoscendam hanc suppositionem est,quan
do terminus communis notatur ali
quo signo, ut omnis, Nullus , Aliuis &c. Vel quando iungitur pra icato, quod subiecto conuenire immediate non potest , ut sunt accidentia communia, ut Homo albus. ΑΒ s ossi v T. A. est acceptio termini communis pro significato mediato, .& immediato. Regula dignoscendi.
hanc est,. Cum terminus communis.
iungitur praedicato , quod utrique significato competere potest , ut Homo.
II an ah in risibilu, Haec praedicata.
enim competunt homini ut sic , &Petro : & dicitur absoluta, quia cum aliae acceptiones limitentur ad significandum vel ipsum vocis primarium siqnificatum , vel secundarium , haec ais utrumque est indifferens .. Hinc est axioma, quod sub termino absolutes supponente licet descendere ad singularia: de quo Sanetas Bonaventura:
lib. 3. dist. II. art. a. quast. 2. dc lib. distis t. . dub. 4. & siri. l. ' V. 24.. SUPPOSITIO. personalis. communis , quae etiam dicitur realis .essi
quadruplex scilicet Distributiva, Collectiva , Determinata S Con
D ISTRIBvTIVA est usus termini, Communis pro omnibus suis inserioribus simuL & seorsim cum copulation: sumptis r ut Homo eis animal sely homo stat pro Petro, Paulo ν, &c. ita quod verum est dicere,. Pereus es animal , & Paulus est animal , dc --drein, G. Et de quolibet fieri potessi
integra praedicatio animalis S. Bona- uentura lib. I. dict. a 3, aras 2. quaest.
in fund. notait illos terminos supponere distributive qui supra se admittunt signum distributivum , ut Omnis, Nullus,&c COLLECTIVA , sua copulata si, termini pro omnibus . suis MMAioribus, non seorsim , sed coniunctim sub copulatione simplis-
positione . Bonaventura: lib. r. an. 3. quast. 3. adde lib. i. dii . . dis. 3. F. dc art. I.- qua I. I. &-I, dict. 13. citi aD B Τ E R M IN AT A est usus termini:
communis pro suis inferioribus d wrminatiith diuisim tantum, seu dis iunctive silmptis ', vel ut ait Saninis bonalleatura lib.a. s. I, inrta. q-AL. ad vj..
58쪽
ad vis. est, quando terinimis non con
funditor , sed distribuitur, ita quod debet reddere loquutionem V cram pro uno tantum determinate sub dis unctione ; ut m no, ves . liqvu homo currit. Sic
enim dicitur , Vel iste homo mrrit, vel Hie , ctc. Co&sus A est usus termini communis pro aliquo , vel aliquibus inferioribus sub disiunctione ; non tamen determinate de aliqlio . sed confuse de omnibus leorsim , & non simul sum ptis : vi, AIquis e lanuti ad fribendum est necessimus ue ly cal. ω, supponit pro omni calamo non simul, sed seorsim, vel iste, vel ille; ita tamen de nullo determinate, licet quilibet seorsim sit necellarius. Hinc patet differentia inter suppositi
1iem determinatam , 5c confusam : nam
confusa supponit ita confuse , & indeterminate, ut nemo , nec Deus ipse discernere queat ullum determinatum inferius , pro quo solo iupponat, cum pro omnibus supponat confuse: Vt , iati-quii eq:ιm ent necesseritis ad equitandum :sunt enim omnes equi aequales in hoc. Nos sic determinata ; nam in hac, Aliquis homo currit , Deus videt determinate , quisnam homo currit, quia lycurrit, importat determinatam actionem exercitam : in confusa vero non praedicatur d2 torminata actio , sed conditionata necessitas, quae de unoquoque Ve-rificari potast. Dis TRIBvTiv A suppositio alia dicitur completa , vel pro engulis generum, idest non solum pro omnibus suis speciebus sub se contentis, sed & pro omnibus indiuiduis : ut, Omne animalen vivens e ly animal, stat pro homine, equo, boue ; pro hoc homine , pro hoc equo. Alia est incompleta pro generibus singulorum , idest non pro omnibus indiuiduis , sed pro aliquibus indis
uiduis generum, & specierum : Vt,
Omne animal fuit in arca Noe ; idest, de RP. de Caynetro PhilosopL. P.I.. qualibet specie aliquod . sic utroque
fieri. Alia dicitur distributio id stricta, vel ex additione, vel ex vi u , vel ex modo loquondi ; de dicitur communiter accommoda : cstque usus termini pro omnibus suis tignificatis , aliquo , vel
aliquibus tame u coium ex cupiis : Vt, Coesum continet omnia ι intellige excepto se. Sic lib. i. dissinu. quasi . vltim. dc
11. His explicatis, quia terminorum suppositio maxime variatur ex admixtione signorum , quae sunt termini syn- cathegorematici, vel mixti, hinc oportet aliquas tradere regulas.
Sic NA igitur alia sunt pure uniuersalia , ut Omnis, Nullus; alia pure pamticularia , ut Aliquis , Hic , cuidam ;alia mixta, & hoc vel ex uniuersali, &particulari, ut Alter , Bis, via r vel ex cathegorematico, & syncathcgore matico, ut Semper, Aliquando , Nunquiam r& dicuntur signa, quia piaeter illam paucam significationem , quam de sepiat se ferimi, indicant etiam quantitatem propositionis , scilicet quae sit uniuersalis, particularis, indefinita, & singulatis. Hinc, PRIMA RE cvLA st: Signum uniuersale affirmatiuum distribuit terminos proximos, scilicet subiectum ; & confundit remotos , scilicet praedicatum rvt, Omnis homo est animal, ubi ly homo, stat pro singillo homine, δc ly animal. stat pro aliquo tantum, & non pro omni animali. Si vero signum uniuersale sit negativum , tunc distribuit utrumqne
lositione verb copulata signum uni ucr ale non variat illam ; unde idem est dicere Omnes Aponin Apondis sunt
59쪽
Set evNDA : signum particulare affirmativum facit lupponere terminum proximum , idest subiectum, relinquitque intactum praedicatum , ut Aliquis homo est animat: si est negativum, determinat subiectum, dc distribuit praedicatum, ut Aliquu homo est albus.
TERTIA : Signa mixta habent varium modum supponendi, & traduntur plures regulae aToleto.Complutensibus que , dc de ipsis iudicandum est lecundum subiectam materiam : si enim magis accedunt ad uniuersale, tunc faciunt stipponere distributive , ut Neuter, Vterque : si ad particulare , tunc faciunt supponere determinate , ut Alter oculus est dexter , idest duorum vel ille , vel iste QUARTA Regula : Verba mixta ex cathegorematico , & syncathegorematico iudicanda sunt, ac si ellent duo , alter cathegorematicus , dc alter syncathegorematicus , & hoc disiunctim.
Ob id si signum est uniuersale astirma
tiuum , ut Semper , distribuit catheg rematicum terminum , quem includit, alios vero confundit: ut Semper, idest omni tempore, homo dissutar, tempus
confunduntur. Si est negativum, omnes distribuit, ut Nunquam.
nus , cui applicatur actio verbi, conia
funditur, ut Bis cantavi Missam, Mil Iaconfunditur. Confusus enim remanet
sensus, an sint duae Millae, an sit eadem bis cantata : & haec signa appellantur specialis confusionis , quia termini in
his dependent ex alterius termini re
selutione; prius enim resoluenda est bina cantatio, & binarius numerus, & postea applicanda Missae. Item Ad equitandum requiritur equus : illud gerundium debet prius resolui, V. g. ad equitandum hac, vel hac vice , vel tali , talique tem
coni lingitur recto, iudicandum cst de obliquo, ac si ellet unum extremum perse,quantum ad suppositionem, ut Equus hominis currit ; ly equus hominis supponit determinate : Equus cuiv=bet hominis currit , supponit distributive ; in h. ac
verb Omnis equus hominis , consu Se.
Qiii plura vult tam de istis signis, quam
de resolutione , adeat summulas Toleti, Complut. aliorumque. Qua regulae inseruiunt pro resolutione propolitionum , & terminorum in suos lentus particulares, vel distributive, vel determinMe , vel copulato, vel confuse iupponcntUS.
De aliis asscssionibus terminorum. Ex Supposivione magis , vel minus restricta oritur ampliatιo, σ
AMrxi Aetio est extensio termini a minori ad maiorem luppositioncm ; & haec est duplex. ALi A est temporum , qua extenditur significatio ad praeicias , futurum . vel possibile, vel imaginarium, ut Avarus expetit pecunias . scilicet quae sunt, vel erunt , vel possibiles sunt, vel sunt in imaginatione. SEcvNDA est suppositorum , quae ampliatur ad omnia subiccta , ut Iusti vivent vιtam aternam et lusti, idest qui sunt, vel erunt, &c.
YANDo verδ terminus supponit pro significato secundum illam dii serentiam temporis tantum, quam copulaverbalis importat , ut Sedens dissutat,
dicitur habere statum suum ly Sedens, quia sumiffi determinato tempore , scilicet Diui d by Cooste
60쪽
Iieet praesenti. Unde est regula generalis , quod quando praedicatum nequit conuenire lubiecto , nisi praesupposita exi stentia illius, tunc tale subicctum
dicitur habere statum suum, V. g. Homa albin o quando vero praedicatum non determinat existentiam lubiecti,tunc non dicitur habere statum, ut fit in propositionibus necessariis, v. g. Homo en animal ; homo enim ampliatur ad quodlibet tempus, quia ly ese, non dicit existentiam, sed tantum connexionem terminorum. Vide S. Bonaventuram lib. 3. ii . b. 2. ct vlt. ct ara. a. a. ad 2.REsTRICTIO est coarctatio termini 1 maiori ad minorem suppositionem, fitque primd per copualm implicationis , ut Homo qvi est ianus, diligit Deum. Secundδ per applicationem sub- . stantivi inferioris, ut Animal homo disputat. Tertid per positionem adiectivi, ut Homo albiu ; vel obliqui casus, ut Liber Aristotelu. Vide Sanctum Bona
ALIENATIO est translatio terminia propria ad impropriam significationem , ut dicitur in Evangelio, Dicite vulpi illi, scilicet Herodi. Diminutio est detractio partis significationis termini, ut si dicatur Ohiops albus secundum
dentes et de quo Sanctus Bonaventura loc. cit. & lib. 3. dist. 3iarri. 3. q. 2.ad I. APPELLATIO est applicatio sigiή-fieati formalis unius termini ad alium ;estque,ouando terminus ponit rem suam in alto,ieu denominat alium terminum, ut Petrus en Logicus magnus,ly magnus, appellat Logicum , & non Petrum. Si vero dicatur, Petrus magnus en Logicus tunc ly magnus appellat Petrum. Sanctus Bonaventura lib. I. HLI. 2I. art. I. quan. I. de lib. 3. distinest. I I. artis. 2. q. a. ad 2. & diu.7. art. I. quast. I. in AD dignoscendum has appellationes,quae multum inseruiunt ad vitandas multas deceptiones , plures regulae traduntur a Logicis, quarum potissima est diliges animaduerso propositionis constantis ex subiccto, vel praedicato composio : si enim terminus appellans est
ex parte subiecti, tunc ad subiectum fieapplicsio significati ; si ex parte praedicati , ad praedicatum spectat: quod ex
vis, vel ex additione,vel modo loquendi dignoscendum est , ait S. Bona- uentura lib. I. din.4. quas .vis.
Summularum, de spectantibus ad secundam operationem intellectus
De Nomine, er Verbo. 16. M oc Nietis vocibus simplici
bus,quae pertinent ad primam operationem intellectus, transeundum est ad propositiones,quae ex illis componuntur , & secundam operationem intellectus respicium : & cum oratio sit quid superius ad propositionem, & haec coalescat ex nomine, & verbo ; ideo de his prius aliqua praelibanda. NOMEN tergo, ex Arist. lib. 2. Per. p. i. est vox fgnificativa ad placitum, sine tempore , cuius nulla pars separata significat, finita & recta. Dicitur voxat excludendum voces nonsgnificatiuas. Dicitur ad placitum , ut excludantur signa naturalia. Dicitur