장음표시 사용
61쪽
sne tempore , ut excludatur Verbum , cuius proprium est significare cum tempore , ut infra dicetur. Dicitur, cuius nulla para, ad excludendam orationem. Dicitur, flu;ta, ut excludatur nomen infinitum, quale est illud,cui ant ponitur particula non, ut Non homo. D.citur re Ea , ut excludantur casus
obliqui, qui non possunt esse partes eropositionis ratione sui, & secundum se , sed tantum ut adiuncti casibus rectis: unde dicuntur non nomina, sed casus nominum , solus enim casus re cius facit ad cognitionem scientificam. Hic autem aduertendum est, quod Grammatici , & Rhetores plures partes orationis considerant ; sunt enim n celsariae ad congruitatem, & ornatum orationis. Logicus verδ considerat tantum nomen, & verbum. quia sollim haec faciunt ad veritatem explicandam
ALITER autem Grammaticus, aliter Logicus considerant nomen , ut aduertit S. Bonavent. lib. t. distincit. i.
art. a. quast. x. ω . nam Grammaticus
considerat impositionem nominis, de modum principalem fgnificandi substantiain cum qualitate ; sicque dicit esse unum nomen Alb- , alba, album,
quia imposita sunt ad significandam
albedinem. At Logicus considerat nomen, ut est vox expressiva. Hinc multae voces , cum habeant multos modos significandi, etiam varias significationes continent, nempe vel per modum abstracti, vel concreti, vel compositi,
vel simplicis, vel recti,vel obliqui, vel singularis , vel pluralis, & similium.
Hi ne S. Bonavent. definit nomen Logicum tali pacto. Nomen ess vox expressiua impost i ad significandum aliquid peν modum substantia , ct qualitatis . Oper modum quietis. Sanctus Bonau.lis. I.
Seraphicus Doctor tib. I. dist. a1. cit. quod in nomine sunt haec tria, sciliceti pia vox, res significata, & ratio inn tescendi, idest expressio ad placitum. VERavM cst vox significativa ad
placitum cum tempore,cuius nulla paraleparata aliquid significat finita, de recta est temper eorum , quae dicuntur nota : ita Aristoteles ubi se pra , de S. Bonavent. supra, ait : Hιrόum est
vox expressiua imposita ad significandum
aliquiri per modum actionis, ct motus. In qu: bus definitionibus solum dcbet explicari quid sit significare cum tempore : aliud enim est significare tempus , id enim pertinet ad nomen, V.g. Dies, Annus : aliud est significare cum tompore,id enim importat exercitium acti nis, quod sit in aliqua differcntia tem poris, ut Petrurstudet. Ita ex Serasaico Doctore loc. cit. DIc Es : Haec propositio, Petrus est animal , non habet in verbo significationem cum tempore. REsPONDETUR , non importare
tempus determinatum . sed tamen non absolui a tempore aliquo 1, nam modus significandi cum tempore est essentialis verbo. Vnde, Petrus est an μι, non exigit tempus determinatum ad laoc, ut connectantur extrema; sed tamen includitur ordo ad tempus , Vel omne . vel aliquod. Ratio est , quia extrema,
eum habeant naturalem connexionem .
exigunt uniri simpliciter, de non in ordine tantlim ad tempus, quod expressε consignificant, sed debent ampliari ad omne tempus. Subditur in illa defini tione alia particula nisa,ad excludenda verba infinita, ut Non currit, scilicet IV non currem : tunc enim nullam actionem
62쪽
actionem determinatam significat. Dicitur recta , idest temporis p ta inismodi indicativi ; solum citi in ille modus est indicativus veritatis ; caeteraque tempora lix tantum significant verum, in quantum habuerunt, vel habebunt veritatem in praeienti, ut Petrus cucurrit, verum est, quatenus verum fuit in praesenti dicere , Nunc P. r rati currit. Sic Seraph. Doch. Art. l.
QUARE uerbum tria habet. Primbest significare aliquam operationem :Secundo prout fit in tempore : Tertio illam unit cum aliquo subiecto. Sic dist. a 7. fart. dub. s. per qu.im conditionem explicatur particula ultima definitionis , Et est eorum , que dicuuturde altero nota ; idest viai O , copula- qile extremorum , quae in illa coniunguntur: & per hoc differt ii participio , quod nunquam esse potest copula propositionis.
De Oratione. 17. RAT io est vox significativa Iad placitum, citi iis aliqua pars
separata significat, ut Homo albus. Sic Aristotel. 2. Perhi m. cap. . Dicitur vox in numero singulari, licet sint plura nomina ', quia lia ratione unitatis, ordinis , dc complexionis habent unam sor mam , quae tamen respondet pluribus conceptibus mentis. Ita S-Bonau. Lb. i. dist. I. art. a. quaest. r. in fund. mentis docet. ORAT io diuiditur in enuntiatinam, & non enuntiatiuam. Enuntiativa est, quae aliquid verum , vel falsum enuntiat, ut Homo en animal. Non
enuntiativa est illa, quae nihil assiimat,
vel negat, v c Homo albus. Sub hac comprchenduntur etiam oratiunes imperfectae, quae non relinquunt qii ictum audientis animum, ut Si venires ad Merde etiam orationes imperat iii I, de op a-tiui modi. Prima dicitur propositio Inoprie , quae proponit, & enuntiat, plae dicatque aliquid vere, vel falso de litbiecto , S hoc per indicatiuum modum, vel sor maliter, vel virtualiter. PRO Pos ITIO , seu enuntiati ira oratio, est duplex. Aliacst sinapi ex , de
ρuYviξω , idest praedico, quia simpliciter enuntiat praedicatum simplex de subiecto limplici, per VCrbum , seu copulam , ut Homo est animal. Id i c tamen aduerte pri md , quod aliquando in ii ac propositione simplici adest copula implicationis in subiecto, ut mino qui es t iustus, amat Deum: vel etiam ex parte praedicati, ut Homo ςtii est iusZus , amni Deum, P i bonus est. Nec tamen id tollit simplicitatem a propositione , quia illa copula implicationis suinitur materialiter tantum per Ordinem ad propositionem,& se habet vivirum se biectum , vel praedicati in , &dicitur communiter copula minus principalis a S. Bonavent. lι b. s. distinu. I I. art. a. quast. a. ad a. S alibi copula implicationis , quia veritas propositionis
ab illa non dependet , sed a principali
comae heme praedicatum cum subiecto. ADvERTE secundo , quod propo sitio aliquando habet duos tantum reseminos , nempe subiectum , & copulam es : ut Petrus ese. Et talis propositio dicitur propositio de secundo adiacente. quia ly est, habet rationem praedicati , copii laque implicite in ea continetur; est enim sensus, Petrus e F, idest est existens. Ratio est , quam affert S. B
63쪽
quia ly est praedicat actum absolutumentis , nempe existentiam. ADVERTIT tamen idem seraph.
Doctor lib. a. dis. 34. cyrast. vlt. ad 3. quod in propositione de secundo adiacente,ly est, aliquando habet pro praedicato ipsum en, ut Petrus est, idest est existens: aliquando est copula, Vt tuta esta est in aliquo; & tune est oratio defectiva. V ANDO Vero propositio expliei-tὲ constat subiecto, copula , & praedicato, ut Homo est animal, tunc icitur propositio de tertio adiacente,idest continens expresse tria adiacentia neces iapropositioni integrae. TALEs V E etiam sunt propositiones , quae constant verbis adiectivis, idest in quibus pro verbo non adest ex licite es, est; hoc enim solum ieitur verbum substantivum , & Ω-
ciens ad veritatem explicandam : caetera omnia dicuntur verba adiectiva,quia important actionem adiacentem subiecto , ut Perem currit, importat cursum adiacentem cum Petro, estque propostio , licet implicita, de tertio adiacente, quia sensus est , Petrus est misera ALi A enuntiativa oratio est composita , seu hypothetica, estque illa, quae eonstat pluribus simplicibus propositionibus copulatis per copulam Si, vel suta, vel , Ei ; ut Si sol est, diei est : de qua insta. V τ R A . E propositio, scilicet simplex , & composita , est vel de inesse
tantum , vel modalis. Prima de inesse dicitur, quando absolute significatur connexio , dc habitudo praedicati ad subiectum semialim tempus praesens, ut Homo est animal : haecque, ait S.B
M a. aequivalet propositioni necessariae. Secunda modalis est, qnae ultra connexionem importat aliquem motam, vel modificationem, ut mmo contingentir es E albus. Hic agimus tantum de propositionibus de inelle ; p stea de modalibus. RuRsus propositio alia est de labiecto supponente , alia de subiecto non supponente. Prima dicitur illa propo- - .stio, in qua subiectum se ponit in praedicato, cui potest competere, vel a parte rei, ut Homo est animal; vel a parte modi significandi, ut Homo es Jecies. Dixi,a parte modi significandi,quia veritas signi est veritas tantum in dicto, quatenus vere exprimit id, ad quod imposita est propositio, licet id a parte rei
non sit. Sic S.Boriam. lib. I .dist. 6.art. I- quest. . Vnde si volo exprimere aliquod fallum . dico v .g. Homo est equm ; tunc
veritas est tantum in signo, & est propositio de subiecto supponente, quidquid dicant alij communiter. Secunda est , in qua subiectum nnllo modo potest competere praedicato, ut si volo exprimere hominem esse rationalem , dicam , Homo es equus Runsus. ex S. Bonau. tib. . dist. 8 pari. 1. quast. I. Propositio alia est indi eat tua, seu enuntiativa pure, quae scilicet enuntiat veritatem, & connexionem
praedicati cum subiecto : alia est operativa rei, quam significat, estque peculiaris in Sacrameruis, & praecipue in Eucharistica confectione di Hoc est cor-pm meum , & Hic est calix meur.
De materia, forma, quantitate, qualitate Propositionis.18. CI cur in rebus Physicis consi deratur materia ex qua , item forma Per quam res sunt, item proprietates,
64쪽
tates , qualitatesque , dc denique magnitudo , seu quantitas i sic suo modo intellectus eadem quatuor in propositione distinguit. MATERI A ergo, ex qua propositio conficitur, est duplex, scilicet remota , & proxima. Remota sunt termini per se considerati : proxima sunt termini ad inuicem ordinati,seu est habitudo praeeleati ad subiectum. Et quia
ut notat S. Bonau. dist. I. pari. I. art. I. quast. I. ad ultimum , tripliciter pollunt ordinari ad inuicem termini in Propositione, nempe naturaliter, seu neces Iarib; contingenter; dc remote ,
seu impossibiliter . hinc etiam in triplici materia potest confici propositio , scilicet in necessaria, in contingenti,&
PR IM A in materia necessaria est . quando praedicatum vel est dehnitio , seu tota essentia subiecti , ut Homo ei tanimal rationale; vel est pars essentiae. ut Homo est animal ; vel quando praedicatum est proprietas essentialis subie- ut Homo est animal risibile. SECUNDA in materia contingente est , quando praedi eatnm inest contingenter subiecto , ut Petrvi est albin. TERTIA in materia remota , seu impossibili est, quando praedicatum nec inest, nec inesse potest iubiecto, ut i mo est equus. Eo D E M Qv E modo discurrendum de propositionibus negati uis , ut Homomn est animal, haec est in materia reis mota : Homo non est albus, haec est in
materia contingente : Homo non enequus, est in materia necessaria; ex negatione enim vel necessaria, vel contingente , vel impossibili iudieanda est materia propositionis. Fo R M A est unio praedicati eum subiecto, quae fit per verbum, vel 1u stanciuum Sum, es, en ; vel per Ver bum adiectivum , ut Currit, Dormis. Legit, quae ut dictum est, in tantum eo. putant extrema propositionis, in qua
. A LIT A s est duplex; alia intrin seca, estque affirmatio, vel negatio : Malia extrinseca, scilicet veritas, & falsitas. Assirmatio, & negatio dicitur proprietas intrinseca propositionis , quia sunt eius veluti disterentiae essentiales; impossibile enim est, ambas simul comvenire eidem propositioni, ex S. Bona uent. lib. I. dist. 8. pari. I. art. I. quast. 2. infund. G. Tuncque assirmativa est, quando copula principalis assirmatur, licet copula miniis principalis negetur; haec enim est assirmativa, Homo qui non est impius, diligit Deum .' nec item tollit assirmationem in propositione , etiamsi anteponatur ne satio subiecto , dummodo copula non sit negata , Ut Non homo est leo ; assirmatio enim , dc negatio propositionis stat in affrmati ne, vel negatione coeulae. UT RI T As, & falsitas dicuntur qualitates extrinsecae propositionis ; quia veritas proprie non est in propositione.
vi in subiecto , sed ut in signo significante veritatem inhaerentem in intellectu. Sic S. Bonau. lib. I. s. art. l.
quast. 4. & ιι b. a. dist. 3 I. quaest. Ult. incorp. ubi aduertit, duplicem veritatem inesse in propositione , alteram essentialem , estque id, ad quod significaniadum instituta est: alteram accidentalem, quando scilicet res , quam significat, adaequatur ipsi signo. VER 1 Tas autem haec desumitur ex cohaerentia praedicati ad subiectum. Sie
S. Bonavent. dist. . . urt. I.quaest. 3.
TALis autem cohaerentia est vel ex participatione naturarum , ut Homo est animal; vel ex unione duarum natura-
65쪽
ruin in viro stipposito, ut D. in est homo, Homo es D:us, Album est dulce r vel ex inllaeientia unius formae accidentalis in uno lubiecto, ut P. Dei est athias; ves ex ennuatione unius iarnsae ab alia,
ut Ignis ebi calidus ; vel ex pollessione rei, ut iso l.beres Pori.
V E R. I T A s verδ enuntiationum hypotheticarum oritur ex conditione
apposita per Si, dia, VH, Et, Sc.ut Si sol en, dici est.
Qv ANTIT As propositionis est , qua extenditur , vel restringitur pr positio ; fitque quadrupliciter : vel enim est uniuersalis , vel particularis,
vel indefinita, vel singularis. S. Bonau. lib. 3. dist. 7. art. I. q. I. ad ultimum. VNIvERsALis est, quando subiectum est notatum signo uniuersali, ut omnis , Nullus. Particularis est, quando subiectum est notatum signo particulari, ut Aliquis, Quidam. Inde-nnita , quando subiectum est commune nullo signo notatum , ut Homo curiarii ; quae tamen in materia naturaliae qui ualet uniuersali , ut Homo est annmal : iii contingente aequivalet particulari , ut Homo currit. Singularis est, quando subiectum est singulare , ut Petrus ; vel est terminus communis notatus signo demonstrativo, ut me
Hac triplex eit, scilicet conditi natis, copulativa, & disiunctiLa. Conditionalis est, in qua enuntiationes simia plices connectitiatur por conditionalcmSi, & ideb una prate posita , altera sequitur, ut Si si est , dies est. Ad hoe
caput reducitur illa, quae fit per notam illationis , Ergo . Igitur ; & dicitur rationalis , o Sol est, ergo ὰics ent Et alia causalis , quae fit per notam causalem via; ut Vuia sol en, dies e R. CopvLATI v A est , quae fit per copulam copulantem ambas propositiones , ut Pt trus studet, O Pavius
Dis iv NCTIVA est, quae connecti iatur per disiunctionem , , ut significetur una vera, altera falsa, ut Vel dicis, vel nox.
. D E hac hypothetica propositione idem dicendum est, quod supra notatum est circa matcriam , quantitatem ,& qualitatem enuntiationis simplieis di solum superest addere, quod forma harum hypotheticarum est particula copulatiua Si, ct , vel, quia, ergo. ET circa veritatem, & falsitatem di cendum, quod conditionalis est vera, si consequentia est bona, etiamsi Antecedens siit falsum ; ut Homo est asinus. ergo est rudibilis. Conditio enim nihil ponit in esse,ob idque sufficit connexi in inter Antecedens, & Consequens. IN rationali requiritur veritas in Antecedente,de bonitas Consequentiae, ut Homo est asinus. g. en rudibilis Vtraque est salsa. In causali Antecedens debet esse causa consequentis, & veritas in utroque,
9.D Rosos ITro hypothetica unde haec est false , scita homo essit risia L quod Graeee idem est ae Latine bilis, ideo est rationalis; risibilitas enim
suppositiva est,in qua una enuntiatio non est cauta rationalitatis , sed e com supponitur alteri, ut ad hanc conse- uerseia
dens et ob id componitur ex pluribus 1 N eopulatiua utraque debet esse melicibusia veta alias si vara est filia. , ambae sunt
66쪽
proprietatibus propositionis simplicis , scilicet de Onositiove, AEquipollentia, o Comιersione.
3 o. Icvae ex habitndine unius ter- in propositione ad alterum resultam variae eorum proprietates, scilicet suppositio , appellatio , dcc. it ex comparatione unius propositionis ad aliam resultant quaedam earum pal sones , quales sunt oppositio, aestu, pollentia, de conuersio. OPPosiae Io igitur est duarum propositionum utraque extrema eodem ordine participantium , iccundum quantitatem , de qualitatem repugnantia : vel est assumatio, de negatio eiή-dem de eodem, ut ait Aristotelaes. D L c IT v n repugnantia duarum pro-psuismum , quia una propositio non potest sibi esse contraria. Dicitur eodem
ordiue utraque extrema participantium ;quia ambae pri sitiones debent habere idem suoiecinmac praedicatum, eademque debet esse res lignificata, idem tempus cum eadem suppositione, ain pliatione, dcc. Vnde iliae non opponuntur : Peιrus, qui dissutat .loquιtur :&, Petrus, qui nan diffutat, Mi ur , ambae enim sunt a Trinatiuae. Irt M istae : Ange en Dei: Angelus non est Deus. Item, Canis latrat, Canis naa latrat, si ly canis sumitur aequi-
voce. Item istae : Petrus currite Paris non currιt velocιter 2 Variatur enim sur.
postio , dc significatio terminorum in altera illarum. OPPOSITIO propositionum est penes quantitatem , de qualitatem ipsarum. Haec est quadruplex , scilicet Contraria , Subcontraria, Subalterna, de Contradictoria. Contradictoria est, quando Vna propositio est uniuersalis affirmatiua , altera particularis negatim : ut, Omnis homo en animal o Alia vis homo non en animal. Contraria est, quando ambae sunt uniuersales, de altera est affirmativa, altera negativa, ut Omnis homo eu animat: Nullus homo eis animal. Sic oppositio est penes quali
Su B CONTRARI A est, quando ambae sunt particulares: vi, Petras ectanimal. Petrus non eis ammat. Sic est oppositio penes qualitatem tantii m. Su BALTERNA est, quaiado ambae sant vel astirmativae, vel ambae negatiuae, sed una est uniuersalis , altera Hrticularis:-Omnis homo est animal . Alia quis homo ect animal haec tamen non
est proprie oppositio , nisi secundum quid. Dicitur verb subalterna , idest sub altera particularis enim, quae est subalternata, stat sub uniuersali subalternante, sicque est opp'stio tantum mnes quantitatem ι opp'sitio vero propria est penes qualitatem tantiam. Et hinc contradictoriae, dc contrariae in rigore tant im sunt repugnantes ; immo contradictoria opp'sitio est solum propriissima, quia omnis oppositio propria
reducitur ad hanc. ut notat Tartaret.
Supra posita quadruplex προsitio patebit figura sequenu. Ri. de Cormetro Philoseph. P.
67쪽
Tabella quadruplicem oppositionem designans.
3 I. RE G V L a harum oppositi num sunt sequentes. P RiMA pro Contradictoriis: In nulla materia possunt et se ambae verae, sed necessarib una est vera , altera falsa : nullum enim datur medium inter ipsas ; dummodo tamen sit inter propositiones absolutas secundum idem iubiectum t nam inter terminos simplices, si sumantur cum aliqua deletaminatione, vel cum syncati aegorematico , potest dari medium. Exemplum
asteri S. Bonau. tib. I. dict. 4. art. I. q. 2.
ad 1. Iste eu monachiu albus , ct non albus, sic in uno extremo stat pro natura, in alio pro ibatu monachali : de quo vide Meldul. i-6 o. in sum-S E c V N D A pro Contrariis ἐν In ma- eria vll.i non pol sunt simul ambae esse verae: In materia necessaria, remota necessario una est vera, alia falsa : In contingente utraque est salsa , ut Omnis homo est albus: Milui homo est albus. TERTIA pro Subcontrariis: Nunis
quam possunt esse simul falsae ; bene
autem verae in materia contingente. In materia mcessaria una est vera , alia
falsi. QUARTA pro Subalternis: In materia necellaria,vel 'traquz vera est,uel salsa : In contingente Uniuersalis potest ell. salua , particularis vera ; sed non e contra. Pro cognoscendo , an vere duae propositiones fiat ops csitae, obseruandum est diligenter, an in aliqua illarum , vel interminis varieti rsiippositio ; s enim variatur, tunc tollitur oppositio, ut Pι triti dissutat: μ-
68쪽
reus non Si sumuntur illr termini, diffutat, secundum diuersa tem
pora , &c. Petra currit .' Petrus non reis velociter.
AEM I POLLENT IA est duarum propolitionum eodem ordine utroque extremo participantium vis eadem avariis signis proueniens : Vnde tales propositiones mutub se inserunt. Qi aeae qui pollentia fit per additionem negationis , Non , hiaec enim habet vim, ut si eadat super uniuersale, illud faciat particulare, & vice Versa : v. g. Omnis homo ely albus et Aliquis homo non est albus ; si addas negationem , dicendo, Non omnis homo est albus ; tune ellent duae propositiones aequipollentes. S. Bonau. tib. 3. dict. 3 9. art. 2. quas. I. in corp. Ad hanc aequi pollentiam faciendam tres regulae obseruandae sunt,
contentae in hoc carmine. Pra contradis, post, contra, ra,
psque , subalter. PR3M A est : In contradictoriis negatio praeponitur subiecto cuiuslibet,ilarum; verbi gratia, Omnis homo est animat: Aliquis homo non est animat, fiunt aequipollentes addendo negationem non, dicendo I Non omnis, Non aliquis.
SEc v N D A : In contrariis fit aequi- pollentia postponendo negationem tu lecto,ut Omnis homo e 1 animaI: Nullus homo est animal; dicendo, omnis homo non est animat: Nullus homo est animal. T E R T rA : In subalternis apponendae duae sunt negationes cuilliat illarum , una ante, alia post subiectum.
Er quia AEqui pollentia dependet
tum a negatione luperaddita, tum a signis, quibus anteponitur , vel postponitur negatio ι hinc duo aduertenda. PRiMvM est eirea vim negati nis , negatio enim,cum sit malignantis
iturae , destiuit quicquid ibani com
sequitur. Vnde negatio apposta nomini , seu verbo extra enunc lation em, Leit illud ex finito infinitum , ut Non homo non currit e dicuntur in fi nita, quia aliquo modo significant in finicum , nempe omne aliud praeter ho minem, & praeter currere , de de hom ine.& de currere nihil significant. Si vero negatio apponatur nomi ni,
idest propositionis subiecto, vel praedicato, tunc propositio non negatur , sed ipsa propositio redditur infinita , ut Non homo en inmia ι affirmat enim quodvis aliud extra illud nomen subiectum, de praedicatum : de quo 'iride in subiecto, de praedicato ne quia assilinat, neque negat : significat enim aliud praeter hominem esse iustum. Hinc sequitur, quod ut fiat negatio in propositionibus de inesse , apponenda est negatio vel ad fgnum , vel ad vcr-bum , vel ad fgnum , ad verbum simul , ita ut haec propositio, omnis homo est iustus, dupliciter potest negari ; vel apponendo negationem fgno, sie, Non homo en iustus , vel verbo, ut Homo non est iustui; vel utrique, ut, Non horas non est iustus. Qitare ex varia negationis appositione varia etiam fit propositionum aequi pollentia, quae inseruit ad obscuriores propositiones aliis clarioribus clucidandas. Si negatio apponatur signo, facit propositionem aequivalentem suae contradictoriae, ut Non omnis homo est iustus idem est,ac Aliquis homo non est iustus,de e coverso. Si verδ apponatur verbo, facit pr postionem aequi ualentem suae contrariae, ut Omnis homo non est bestia, aequi-
ualet huic , Nutat homo est bestia ; &
Si verδ apponatur negatio utrique in propositione, tum signo, tum verbo, facit illam aequi ualere uiae subalternae , ut Non omnis homo non est prudςm,aeqv i
69쪽
ualet huic, Aliquis homo est prudens. RArro horum dictorum est, quia negatio negat, quod reperit post se, ob idque si reperit post se signum uniuersale, facit particulare, & propositionem
viii uersalem assirmativam , reddit particularem, dc negatiuam.
HINC Qv E secundum , 'uod est notandum , & sequitur ex dinis . est quod sequentia signa sunt aequivalentia , notata sequentibus versibus. Pix I Mδ : Non omnis, quidam non omnis non, quasi nullus. SE C V N Dd : Non null- , quidam et ' sed nullus non , valet omnis. TERTIO: Non aliquis , nullus : non quidam non , valet omnis.cb A R T δ : Vterque non , neuter I
Qv IN Tὼ : Non alter, neuter e non alter non . est uterque. CONvERsio est mutatio eruintiationis alicuius in aliam consequentiam. quae constet iisdem terminis 3, ita tamen ut subiectum fiat praedicatum,idque se uata quantitate, & qualitate eadem : ut, omne animal sentite omne , quod sentit, est animat. In qua Antecedens dicitur conuersa; Consequens disitur conuertens. Lib. 3 .dist. 8.art. I .quast. 3,fund. 2,& dist. χχ .art. r .quot. a. ad L. OCONvERs Io est triplex , scilicet simplex , per accidens , dc per contrapositionem. In prima, scilicet simplici, iecitatur eadem qualitas, dc quantitas ;vt, Nullus homo est Do : ergo nullui leos homo. Iu secunda, scilicet per accidens, fumutatio extremorum seruata qualitate , non verb quantitate; fit enim ex universali particularis: vi, Nullus homo est leo: ergo aliquis leo , non est homo. IN tertia , scilicet per contrapositionem,manente eadem qualitate,& quan-inate , mutantur termini ex finitis in infinitos per additionem negationi ut, Omnis homo est animal et ei go Omte,
quod non est animal, est non homo.
REavLAE harum conuersionum continentur in his quatuor versibus. Simpliciter Feci , conmrtitur Eua per acci.
so per contra et sic fit conuersio
Asserit A, negat E : sunt uniue
I N quibus tres illae voces, Feci, Eua , Asto, continent quatuor vocales A, E. I, O. A , significat uniuersalem affirmativam : E , uniuersalem negatiuam :I, particularem assirmativam : O, parti cularem negatiuam. Vnde Feci, quod continet E , smpliciter conuertitur tse, Nullus homo est equus et ergo nullas equus eia homo. Sic & I, Aliquis homoen iustus o ergo aliquis iustus eIn homo. a continet E, & Α : possunt conuerti per accidens. Et Ano continet A.& O , per contrapositionem , ut di- ictum est.
Enuntiatione Modali. 3 a. CVPRA in eas. a. diximus du-oplicem esse propositionem ; aliam absolutam . seu de inesse , aliam modalem.
PRiMA explicata , superest ut ad
Mopus autem est terminus , qui additus alteri ipsum modificat : unde
si additur subiecto , vel praedica' , Ut
Homo ianus, Liber Petri, Petrus est ho-mρ bμηι ι tunc non fit propositio modalis
70쪽
datis , quia modificatur tantiim eius pars: de de la ac modificatione hie non agitur . sed de modo modificante totam propositionem: vi, Purus necessaria enanimal; explicatur enim,quonam modo praedicatum inult sit biecto : unde secundum triplicem materiam propositionis, scilicet neces lariam, contingentem , & impossibilem, etiam ad tri plex caput reducitur modus modificans totam propositionem , scilicet ne cessarium , contingentem, de impossibilem, cui etiam additur quartus, ncmpe possibilis, licet in rigore sit idem,
ac contingens ; tumitor enim lilc laoLsbilitas, non prout est disterentia realis entis , sed prout competit propositioni, & secundo intentionaliter : ob id est idem, ac contingens. Duo autem iunt aduertenda. Primum est , quod in propositioiae mo- d. iii adest dictum, & modus, seu ut dicit S. Bonavent. dictio modalis. Dictum est ipsa propositio modificata tmodus est nomen , seu adverbium modificans, v. g. Hominem currere ea fossibile, tr hominem currere , est dictum :ly possibile est modus.
SECv NnvM est, quod modus potest adhiberi in propositione dupliciter. Ptinab nominaliter, si e possibile , contingens , impossibile , & necessarium t Secundo adverbialiter, sic possibiliter, contingenter, impossibiliter, & trecensarid. Si fit nominaliter, tunc dictum habet rationem subiecti , & modus
praedicati, ut Hominem cumrere est contingeni. Si adverbialiter, tunc modus non est praedicatum , sed mera determinatio copulae , siue Unionis propositionis: vi, Homo contingenter est
CIRCA quantitatem , de qualit tem propositionis modalis aliter philosophandum est de propositione mo-
dali adverbialiter sumpta, aliter de nominaliter sumpta ; nam in proposti ne modali adverbiali eo fere modo venanda est quantitas, qualitas, ac in propositionibus de inesse. Ratio est, quia in his modus non praedicatur. sed solum modificat, de determina co pulam. & relinquit subiectum, S piae- dieatuni intactum, sicut erat in propositione de inesse ; hinc Sc remanet eadem quantitas , & qualitas : vi, Homo contingenter est albus. Sao in m alibus nominaliter sumptis, ut Hominem currere est conti gens , venanda est quantitas , 5. qualitas aliqualiter ex dicto, sed principaliter ex modo; inodus enim est, qui praedicati ir, de totum dictum remanet 1 utaiectum
V N D E necesse , impossibile , possibile , 6c contingens ita se habent inmodalibus , sicut signa illa quantitatinaui propositionibus de inesIe , Omnis, sitis , Aliquis o ob idque praeposta negatione , modi uniuersales fieri posisunt parti lares ; de assirmati ut fieri
Di FFERvNT tamen primo, quia signa propositionis absolute indicant quantitatem numeralem , ut Oninis homo indieat quemlibet, & omnes homines. At modi indicant quantitatem temporis,scilicet quantum temporis tale praedicatum competat tali subiecto; necesse enim distribuit per omne ic mispus, re possibile per aliquod tempus. DIFFERvNT secundo, quod illasgna nunquam pollunt esse termini cathegorematici ; modi autem possunt esse , quia sunt vera praedi
Hi No quoad qualitatem , si modus negatur, licet dictim sit Mimatinum, propositio erit simpliciter negatiua , Sesolum secundum quid amrmativa r ut,