장음표시 사용
71쪽
Howἰnem esse album,non en necessarium. Si e licet dictum sit verum,&modus sit falsus, potest esse salsa,vi Hominem esse animal, est contingens. Vnde ad hoc visit vera, ὸebent proportionari materia propositionis,& di Gm, cui applicatur modus: si enim dictum est in materia
necessaria , & modus in contingente, non proportionantur. Vcritas autem, Scsalsitas nare cognoscitur per hoc,si propositio de ineste sit possioilus,vel imp
sibilis: vi,Petrum currere en contingens. QuoAD quantitatem,si modus,neces
sirium , & impossibile, est absolute prolatus , cum amplectatur omne tempus, propositiones erunt uniuersales e ut,
Hominem esse risibilem , est necessirium. Si verb modus est contingens , tunc propositio erit particularis, ut Hominem esse album est contingens. Er hinc quatuor modis potest fieri propositio modalis. PRi Mb assirmatina de dicto , 3e de
modo , ut Hominem currere est contin
negativa de modo r, ut,Hominem currere non est necesserium. TERT id negativa de dicto , affrinatiua de modo , ut, Hominem non c-rere est contingens. Qv A R Tδ negativa de utroque, ut Hominem non currere non est necessa
Propositio Modalis diuidi r in Compositam, o diuisam.
3 3-l Ri Mo Supponendum , quod I sensus compositus est , elim si- Mificatur aliquid conuenire subiecto
cum aliquo adiuncto , Paries a sudisgregat visum et hoc enim praedicatum competit parieti , supposita coniunctione ipsius cum albedine. Sensus diuisiis est, cum significatur praedicatum conuenire sebiecto, supposita diuisione ipsius ab aliquo alio, ut Sedens Fotest currire , vera est ieiuncta sessione. Hinc propositio modalis diuisa est illa , cuius copula modificata est aliquo praedictorum modorum , scilicet ossibilis, contingentis , dcc. determinante compositionem praedicati eum subi cto , ut Hominem necesse est esse animal e
Franciscum possibile est esse alium e vel,
Co M post T A vero est illa, in qua modus vel est subiectum , vel praedi catum, vel pars subiecti, vel praedicati di Petrum currere es possibile : vel, Hominem esse animal ect necesse. Et hine aliqui dicunt, quod modus intra extrema propositionis positus facit sensim compositum ; extra verb sacit diui
Ex quibus patet, quod in propositione diuila, ly est, & esse, est determinatum per modum : nee modus est
subiectum , vel praedicatum , sed est tantum determinatio copulae t& ob id modus tenetur primis intentionaliter,&syncathegorematice : &est totum subiectum , ve raedicatilm, sed tantum una pars Hesdem est inbiectum, reliqua vero praedicatum e v Hώminem necesse est esse animal; in qua ly est,& es,determinantur per ly, necesse , tanquam per signum denotans veram , & realem necessitatem: & ly hominem , est subicctum , animal praediscatum ; dc ly est, esse , copula ; & ly necesse est, modus, & determinatio rationis animalis cum homine. Sic & ista,
δει- contingenter est currem , ubi Di iligod by Corale
72쪽
Petrus , est subiectum , currens, inseruit ', ut per eam probetur talent praedicatum , ly est, copula; ly contingenter, modus modificans illam vitionem. Sic de ista , Francisci possibiles esse ribu .
IN propositione verδ composita verbum est, habet rationem talitum c pulae , & modus est subiectum, vel praedicatum, de sumitur secundo ii tentionaliter, prout denotat necessitatem , vel oontilat entiam , vel inaeos Iibilitatem propositionis; de ob id lumitur catlregorematice. Dictum vero totum est iubiectum . vel praedicatum, ob idque sumitur per modum unitas: vi, Petrum currere est possibile ; vel, Necesse ect hominem esse animat: Petrum sedentem currere estpossibile ; vel , Petrum album esse nigrum est possibile r ubi ly Petrum currere , est subiectum ; lyest, copula ; ly Possibile, modus modificans totum dictum , scilicet Petrum currere. Et alia , Petrum sedentem currere est possibile ι ubi ly Petrum sedente n
rrere , est dictiim , de subiectum ; ly,copula ; ly possibile , modus modificans totum dictum aggregatum ex illis terminis: ob id est falla. Modalis enim composita semper unit formas inter se inuolutas per extrema dicti ; & de illissimul silmptis praedicatur modus, Ostenditurque polle esse omnia simul. Non se in diuisa ; nam cum modus selam pulam assiciat, & non totam propositionem, denotat illum modum subiecto conuenire, & non ipsis formis praedicati, vel subiecti simul sumptis , ut
Sedens possibiliter ι urrit , vel est currens, ut dictum est. PRopos a Tio composita explic tur per unam cathegoricam de inesse,
Vt haec propositio di 'sibile est album esse nigrum ; sic , Album . nigrum, est possibilis , scilicet modus : & dicitur incita . de inesse illius modalis, quia
modum conuenire tali de incile impli eatae in modali. Sic Meldul. ιracf. r. cap. 9. in Ane. P Ropos a Tro diuisa explicatur per duas cathegoricas,ut Hoc es ..umn,
E et hinc infert Scotus lib. 2. dis. r. quast. 9. quod propositio modalis comia posita ex vi sermonis, non recte distinguitur in sensum compastum, dedi Li-ium, quia formatissime reddit sellium
compositum tantum : quod & aduertit S. Bonavent. lib. I. dimini. 4 O. art. 2.quast. I. ad ini ιπc. ATTAMEN lubdit ibidem regulam breuem & claram supradicta omnia dignoscendi I nempe cum praedicatum potest esse cum subiecto cum forma in ipso implicata, id est sit ili redupli ratione , ut Album foten esse dulce, est vera simpliciter : si potest ei se post formam implicatam , ut Album potest esse nigrum, sic est vera simpliciter : antpotest esse sine forma implicata , sic est vera sinpliciter , quia importatur pos sibilitas, siue contingentia tantum in subiecto, de in hoe tertio sensu est vera haec , Prademnatus Iotest esse praesetitus. idest potest esse sine praedestinatione.
quia totum est contingens. ADvERTIT tamen Tolet. lib. 3 eap. i. in sine, & S. Bonauerit.
quod optimum semper est distinguere tu sensu composito, vel diuiso, ut v
ritas elucescat. AD vrRTENDUM etiam , S. Bonaventuram appellare propcstionem compositam propositionem de dicto, idest quatenus dictum importat quid unum ; S propositionem diuisam apia pellat propositionem de re , quia res importatae diuiduntur. IDEM Seraphicus Doctor tradita iam reguliam ibidem, nempe: Proposci. . Digitigod by Coos
73쪽
sitio mogalis , in qua significatum ponitur in recto , ut Praedesinatus potendamnari, sine distinctione potest coii-cedi , quia est tota de contingente ma
ILLA autem , in qua dictum ponitur per accusativum , & verbum infinitimi modi , ut Pradesinatum fieri
pra6latum possibile est , facit sensum diauisum , scilicet verificatur in diuerso tempore, & cum diuisione. Ov iEnus in sua Logica hic, Gu ritans, & Ariaga reiiciunt tot regulas ut superfluas , quia potius faciunt ad confusionem, quam ad elucidandum ingenium : hinc explicant sic breuiter sensum compositum propositionis modalis, & cuiuscunque alterius, nempe quando extrema possunt simul coexbstere : vi, Hominem esse album estposs-bile, tunc faciuiit sensum compositum: sensus verb diuisus est , quando extrema non possunt simul coexistere , sed sollim in diuersis temporibus : Vt, Prae
destinam fieri prasitum est possibile t
risminem iusitam peccare es possibile. In sensu enim composito ponitur tantum potentia in actu primo: In senta diuiso ponit & duas formas, sed pio diuerso tempore , & statu. Quadi omnia sunt diligentet aduertenda ; sunt enim permaxime necessaria pro materia de Praedestinatione, Auxiliis diuinis, de concilianda libertate humarri cum diuina 3 6. Q V o A D oppositionem Mod Iium , aduertendum , quod haec attendi debet penes modum, nempe si fuerit uniuersalis, particularis , assirmativus, vel negativus. Cum autem necessarium .le impossibile sint modi uniuersales, ille quidem Hirmativus, iste negativus , isti etiam faciunt oppositionem contrariam : & clim conti ens,
seu possibile , sit particularis
tiuus, etsi postponatur negatio non, vep6sbite, seu contingens non , sic erit particularis negativus ; hunc contingeκν, dccontingens non, erunt subcoiurarit: item neces le , δc contingens erunt subalteriani: item impossibile , dc contingens non. Contradictori; vero erunt necense, & conlisagens: item impossibile, de contingens. Qiiod continetur in his duobus versibus. Omnis necesse valet a inpossiιilen IM.
Possibile quidam a quidam non possibile non Et explicantur se Contradictorii: Hominem esse animal est necesse :Hominem esse animal non est necesse, seu est contingens. Item : Homiaeem esse equum est impossibile d minem esse equum non est impossibile, seu contingens. Contrarij: Hominem esse animal est necesse a minem esse animal est impossibile-Item : Hominem esse animal est contin
Subalternit Hominem esse animal est necesse rHominem esse animal est necesse, vel impossibile. Hominem esse animal est contingens,
Et hinc si addatur negatio, vel postponatur modo , tunc fient aequi pollenteM
74쪽
De Propositombus exponibilibus.
3 3 T Rodosi T Io exponi bilis estae illa , quae ratione alicuius signi obscuri debet exponi per plures propositiones: illaque dicitur exponi bilis,istae
TER Mi MI , seu digna exponi bilia, alia dicuntur exclusiua , alia exceptiua, alia reduplicativa. Excin sua sunt, tum, Dumtaxat, Solum e qui si determinant stabiectum propositionis , faciunt propositionem de subiecto excluso. exeludendo alia subiecta praeter determi- iratuin t idemque dicendum de praedicato, ut Petrus tantum est Gran alicus. se exponitur : Petr- est Grinmaticus,
terquam , Nisi et quae excipiunt illum terminum, cui adduntur, a principali significato: via Omnis homo Irater P
R E D v P LI c AτI V A sunt, Inquantum , Uuatenu , n, Prois: quae signa habent duplicem sensum , scilicet pure redii plicatiuum , & specificativum : de quibus S. Bonata. lib. 3. distaro. H b. I. Θ an. i. quast. I. Pure induplicativus est,quando illa particula importat cansam veram, seu rationem formalem :quare praedicatum inest subiecto , ut Homo inquantum homo est ratis is & hie inseri uniuersalem affirmativam.
Mine propositio reduplicativa est illa, quae duplex iubiectum , vel praedicatum habet ex vi alicuius particulae illud duplicantis : aliquando facit sensum specificatiuum, estque quando importat concomitantiam tantum , seu
eausam materialem, siue Non rep agna
tiam : vi, Musicus inquantam Musicus potest esse Logicus: & hic non facit propositionem uniuersalem , diciturque specificatiuum signum ly inquantum , quia specificat Musicuna non habere Iepugnantiam ad Logicam. Istae autem omnes debent exponi vel rit hyp theticam , vel per plures cathegoricas. Reduplicatii a quidem scr.nalis per causalem Quia r ut , Homo im7uantum est rationalis est risibilis: sic, Homo est ri sibilis quia est rationalis. Vel, Homo est risibilis, Omnii homo est rationatis, Omne rationale en risibile ; ouia hιMo es rationalis , est risibilis. Specificativa Vero per St.: vi, Sι est praeristinatus non
INTER propositiones exponi biles ponuntur illae, quae important incoeptionem, & desitionem pir verba incipit , re desinit ede quibus S. BOlaauen
ad , agetur in Physica. Et illae , quae fiunt per verbum diori, alius , de aliud , de quibus agetur in Capite de
Differentia, de in expositione termin tum Philosophicoruin, in calce hari mSummularum circa resolutionem ipsa
& superlatiuis , seu exciniuis aliqua
dicamus ex S. Bonavent. Lib. I. dissit. 44. dub. 1. 3c lib. a. din. Io. art. I. qu s. s. ad lib. a. diu. 34. artis r. quaeR. I.
ad s. Se lib. 3. dist. II. art. I. qu D. I. ad vis. COMPARAT Ivus sunt in duplici differentia : quaedam dicuntur proprie, sumque illae, quae habent formam, in qua fit comparatio, ut Petrus e F sam ctior Paulo enam ly sanctior , importat sanctitatem veram in utroque , bc ex-
75쪽
cessum in Petro. Quaditam verδ fiunt abusive tantiim , ut Angelus en san-,ctior Diabolo; sanctitas enim repugnat Diabolo. . SUPERLATIVAE verδ etiam fiunt dupliciter. Primδ absolute , ut Petrus est albissimus ; vel comparatiue , Ut Perens eΠ omnium albis s. Quae omnes resoluuntiir per plures cathegoricas, de quo vide Tolet. ιib. . c p. I s.
De Diminue. 36. Ro Coronide huius secundae I partis superest , ut de secundo
in strii mento Logicar,directivo secundae operationis intellectus aliqua dissera
Divisio igitur est instrumentum Logicum dirigens secundam operatio nem intellectus. nempe iudicium, ad
quod spectat a stirmatio , vel negatio, Per quas proprie fit diuisio logica. Hi se diuisio definitur , Oratio totum in suo paries distribuera. Dicituror. tio, ut exeludatur terminus simplex.
Dicitur totum i ctc. v x innuatur, quod diuisio duo exigit, scilicet totiam, quod dicitur di iii sum ; & partes,quae dicuntur
membra diuidentia: ut . Animalium aliut est rationale, aliut irrationale, ctri Div rs i o ess duplex , alia nominis, alia rei. Prima est aequivoci in sua aequi-
SE curuo A cst manifestatio communitatis alicuius superioris per sua in-fΘriora, ut animalis per hominem, te
Hac est multiplex secundum di- surris genera totius. Aliud enim est totum integrale , aliud potestatinum, aliud essentiale, aliud uniuersale. Int grate est , quod ex pluribus partibus
quantitatiuis integratur, dc hoc est vel heterogeneum, & a Seraphico Doctore dieitur totum continuitate , idest constans pluribus partibus diuersae speciei.& rationis. ut hominis corpus constat carne, ossibus, neruis, Sec. vel est homogeneum, idest habens partes eiusdem rationis , ut vas aquae , illa enim aqua constat partibus eiusdem rationis. S. Bonavent .lib. 2. dist. R. I. AEN. I. q. s. ει lι b. 3. dist. 6. μπ.2. quast. 2. Torv M potestativum est , quod non actu, sed virtute, & potentia tan-xum plures partes continet, ut anima humana virtualiter continet senstiuam, urgetatiuamque: & animal diuiditur in hominem, leonem, S c. in potentia tantii m.
TorvM essentiale est, quod continet ellantiales partes : estque vel physicum, ut homo constat physice corpore, & anima I vel metaphys cum , t eulogicum , quod habet partes ration tes, ut homo constat genere , de disterentia, scili stet animal, de rationale. . Torv M uniuersale est , quod est
in pluribus, & praedicari potest de pluribus , ut homo de Petro, Paulo , &C. . Quae omnia admittunt diuisionem pro
REGULAE pro recta diuisione sunt sequenter. PRIMA, Qnod singula membra diuidontia sint minus communia, quam totum ; omnia tamen simul sumpta debent adaequare, diuisum t hinc non est bona diuisio animalium in aliud ratio- nate , aliud irrationale , aliud sensitiuum ; nam sensitiuum adaequat per seiplum totum.
SEcvNDA, Quod fiat pro posse per proxima Nimbra , ficque hete defi-
76쪽
eit: Substantia alia en rationalis , alia
arrationalis r proxima enim membra substantiae suiu corporeum , dc spirituale. T E R TIA, Ne asserantur plura membra, quam par est sie lim deficit, Animalium atiud rationale , aliud irrationale, aliud homo. ART.A , Ut membra diuidentia sitit aliquo modo opposita , idest unum membrum non contineatur in altero, ut patet in exemplo proxime allato.
Ex quia resolutio habet aliqualem similitudinem cum diuisione, spectatque ad secundam operationem intelle; hine ex Seraph. Doct. ferm. 4.
quest. a. ad s. dc Arist. aliqua hic breuiter subdimus. RE soL v T io igitur , seu Analysis est duplex , sellieet vel a singularibus ad uniuersiae, diciturque ascentiis ; vel ab uniuersalibus ad singulare, diciturque descensus. Hae resolutio est vel terminorum simplicium, vel propositionum in syllogismo. Resolutio terminorum est quadruplex, scilicet Copulativa, Cop lata, Diuunctiva,& Disiuneta,eo modo, quo dixi is de suppositione termini communis, de qua , Ac aliis potest videri Tolet. sunmrad. tib. 1. cap. ct 6. Resolutio propositionum Logica est duplex , scilicet in causam inserendi, dein causam inferendi de essendi. Prima dieitur resolutio formae: Secunda materiae. Prima dicitur uniuersalis 1 To leto ι 1 Conimbri c. dicitur consequentiae: resoluitur enim conclusio in fisuras, & modos, dc ostenditur processum recth obsernatum fuisse secundiim regulas syllogisticas. Secunda dicitur parricularis, ia consequentis, qua resoluitur res significata in conclusione in suaseausas veras ; estque nugis p pri
Mathematteae quae posito essectu eausas quaerit. Attamen proprie utraque spectat ad Logicum, de de prima tractat Arist. in libris Priorum , de de secunda in libi is Posteriornm ; in primis enim uactat de serma recta syllogistica ; in se- eundis tractat de varia materia syllogismi. in m Q φ εν
RGUMENTAT Io , seu a gumentum, ait S. Bonaue tura lib. 3. dist. M. art. I. quaest. 1 ad 2. dicitur , quia mentem arguit, dc illuminat ad videndum aliquid occultum : & ob id aliquid proprie dicitur argumentum quadrupliciter. Primδ, ut sit breuis collectio prolixae sententiae rSeeundb, medium in syllosismo : Terti O , maxima , in qua consistit ficinitas illationis : Quartis , est ratiocinatio, de qua sola hic loquimur. Hae se definitur r Argumentaria
est oratio, in qua unum ex altero consequi denotatur. Dicitur oratio , quia non
potest esse una vox. Dicitur in qua unum, M. quia non suffcit, ut ununi, ex alio sequatur,ut Planta est corpus,st
77쪽
notam illationis ergo, vel igitor, unum ex alio consequi : vi, Planta ea corpus rogo est substantia. Ut hoc , de alia dicenda recte intestigantur, ADVERTO Primo , quod ad argumentationem quatuor necesiarib debent concurrere. Primum est Antecedens: Secundum consequens : Tertium nota illationis ergo , vel gi - : Quartum est consequentia, seu illatio conclusionis ex antecedente , consistitque inconnexione , de habitudine antecedentis ad comsequens. Vnde sequitur SEcvNDb , quod consequens valdὶ differt a consequentia; nam consequens . .est propositio , seu conclusio illata: consequentia est ipsa illatio , 5 connexio, & habitudo antecedentis ad conse
Tεατ id sequitur , quod consequens potest elle falsum, & consequentia bona : vi, Homo aest asinus.: Ergo est..
ITEM , quod consequens diuidit
in verum, fallum consequentia vero in bonam , malam : sic negare consequens,est negare illud else verum: negare consequentiam, est negare talem conclusionem sequi ex tali antece- . clante ; sicque argumentatio est bona, vel mala. ARGUMENTATIO bona est duplex, scilicet ratione materiae, & ratione sermae. Prima est, quatenus te . mini sunt conuertibiles , ellentialuer . que connexi : ut, omnis horuo est ani-m.ti risibile: ergo omne risibiis est homo. Dicitur bona ratione materiae , non formae, quia haec forma alteri materiae applicata non infert conclusionem : V .g. Omnis homo est vivens OEr o omne vivens, est homo, conclusio est falsa. Vnde non , bene Toletus docet, oipnem illationem
sup toris de balaesuri et se ratione materi te, dum non sitiat conuerti biles ad inuicem : vi, Homo est animat: Ergo est substantia ; semper enim in bona for- . mali consequentia superius praedicatuv. de in seriori: iram si reducatur. ad syllogismum, patebit esse argumentationem
concludentem ratione formae 2.Vt,omne
animal est substantia : Omnis homo est
animal, cte. Formalis est , quae tenet: in omni materia,etiam falsa, quia conseqnens infertur verὲ ex antecedente. ratione formae , & dispositionis. extremorum': ut , Omne animal ese letis erismo est animi: ergo est lapis. 38. ARGUMEN TATIO, ait S. B nauent. citatus cum Aristotele, diuidi-.tur in quatuor species , qtiae simi Syllogismus , Enthymema, Inductio , dc
Syllogismus t ait S. Bonavent. ι b. 3. dict. I A. art. a. quast. a. ad I. est ratiocinatio, qua quis venit ex re cognita in cognitionem rei incognitae , de coincidit cum definitione tradita ab Aristot.& communiter. ab omnibus recepta.
Syllogismus est Oratio , in qua quibusdam positis, ct e ria lege dispositis , ali... quid diuersum a concelsis necessario δε-..
citur , in qua quibusdam positis, idest ex aliquibus propositionibus, scilicet di iapolitis concessis certa lege , idest cum antecedentibus, scilicet maiori,
minori, aliud neeellario sequitur, idest conclusio illata a praemissis, & hoc necessario : ut , Omne animal rationale est
risibile di omnia homo est animal rationale oergo omnis homo es risibilis. ENTHYMEMA est syllogismiis mutilatus, vel truncatus, quia habet tantum duas partes, scilicet Antecedens,&. Consequens : Vt , Homo est animal ergo estsensitium. I H.D Y c I IO est oratio, in qua ex multi . -
78쪽
multis singularibus suffcienter enume- quint homo non sit homo, 'el anima ratis, ad uniuersale fit progressio : vi; rationale , t lisque suppositio non po meums est ealtam, ct iste, ct se, cte. test fipsi, cum requiratur constantia super o oninis ignis est ealidici. positioni. , quae non adesset , si ipsum Ex EMγLvM est oratio, in qua 1 destrueret, sicque esset homo , & nous milibus ratiocinamur ad similia di ut, homo; esset Cnim de subiecto non lup Deus pepercit Niniui:is poenitentibm: orgo oratiis parcer,si paenitentiam egerint.
De legibus bona Argumentationis.
30.T RIMA : Ex antecedente vero L in bona consequentia semper sequitur consequens verum, ex possibili possibile , ex necessario necellarium. Sic cum communi S. Borrauerit. lib. l. dist. 38. art. α quast.2.ct diu. . O. art. 2. uiar. h. ad . Ex fallo quandoque le-quitur verum , qMndoque falium , lib. 3. diu. ii. dub. 4. & ds. T. art. 2.q M'. I. in argum. sed tamen intellige , illud. verum consequi ex salso, non ut causa, quia nemo dat, quod non
habet, sed ex tali dispositione propositionum: vi, Homo en lapis : ergo resubstantia. Hic autem ad primam regulam superaddendum existimo modum, quo argumentari licet ex suppositione impossibili, quo saepe utuntur S. B
nauent. praecipue lib. I. dist. 38. art. a. quas. 1. Scotus lib. I. dist. I I. quan. a.
aliique Theologi apud Masutum p. I. Iastis. Lom trat . . cap. Moisus igitur rectus talis argu mentationis em pri md , quod ex supposition in pessibili non sequatur contradi tm pex locum intrinsecum, idest, quod destruatur ipsius propositionis essentia , vel quod eius oppositumst ipsius essentia, idest definitio , vel Hs definitionis: vi v. g. supponendo,
Si verb sequitur contradictoria aliqua per locum extrinsecum , vel per consequentiam accidentalem , tunc possunt sustineri regulae disputationis :v. g. ex hac suppositione , quod Petrus non esset risibilis, an esset homo, tunc potest argumentari, quia non essetis bile non est contradictorium intrina sece hominis, sed tantum ex consequenti. S E c V N Do docent, quod potc st remoueri aliquod praedicatum estentiale, quod non sit ratio formalis inhaerentiae alterius : v. g. dato, quod homo non esset animal, an adhu discurreret, de ab equo differret: dato enim, quod animalitas non sit ratio formalis discurrendi, adhuc potesh absque eontradictione homo intelligi discursuus: ob id sequitur, quod tantum ab extrinseco cum animalitate intelligatur ratio discuria
Hic modus est valde utilis ad disia putandum ; inseruit enim ad dignoscendas rationes formales rerum intrinsecas , dc hoc maxime , quia suppositio conditionalis , cum nihil ponat inesse , nec etiam aliquod inconueniens inducere potest , nisi extrinsece. SEcvNDA regula bonae argumentationis est i Sicut posito antecedenteponitur consequens, & non E contra;
se ablato conseqnente aufertur antecedens, & nCn e contra. Ratio est, .
79쪽
negationem inferioris: ut, Lapis noncst animale ergo non est sensitiuus. TERTIA : Pitcqiiid tequitur ad consequens essentialiter si mptum , dc absolute, sequitur etiam ad antecedens: vi, Homo oe animat: animal est eoγ- est vivens,cte. Ergo eΗ substantia : dcrGraecis dicitur aceriialis forma arguendi , aceruatim enim tribuuntur praedicata antecedenti, quae competunt consequenti : dc hinc seqititur, quod id, quod repti gnat essentialiter conaequen
eius materia, o forma. 4O. CYL locis Mus est quoddam, compotitum , ideb habet sua
principia constitutiva ; igitur constat ex materia, & forma. MATERI A est duplex , scilicet remota , suntque termini: & proxima, suntque propositiones. FORMA est etiam duplex , scilicet figura, de modus, quae integrant ves- eam formam syllogii mi MATERIA remota sunt necessaribites termini, quorum unus dicitur maius extremum , alius minus extremum,
de alius medius terminus , in quo ait S. Bonanent. lib. p. dissia 2 3 . art. I. s. ad 1. stat tota vis illationis, dc ingreditur in utraque praemissa. MAiv s extremum est ille termi A. vi in prima, seu maiori propositione est vel lubiectulit, vel praedicatum m medio termino. Minus extremum estyle muras,qui in minori eis urta praemissa est vel sublectum , vel praedicatum cum medio termino, S: ab aliis hoc extremum dicitur iubiectum quaestionis, maius extremum vero dicitur praedicatum , medius verδ est causa. cur praedicatum dicitur de stibiecto iis conclusione; estque vel subicetum, vel praedicatum in utraque prae milli , nunquamque ingrediens coirclusionem : Mideb per suam euidentiam, Vci conuenientiam cum extremis compellit rationem , ae intellectum ad assensui iconclusionis , ut ait S. BO uenturae
MATERIA proxima sunt propositiones,quae etarmantur ex combinatione supr. Hi istorum trium terminorum pquarum prima dicitur Maior, secunda Minor, de tertia dicitur Concluso, veetiam aduertit S. Bonau. ser n. I. Hexalem. V. g. Omne animai est substantia diomnis homo est animai: Ergo omnis hominest substantia. In quo syllogismo sono
tres termini, Animal, Homo , Ze Substantia. Animal est medium e Substan' tia est maior extremitas : Homo est minor extremitas. Forma est figura, α modus: figura disponit terminos secundum debitam subiectionem, & praedicationem : modus disponit propositi nes secundum quantitatem, di qualit
ET quia varia potest esse dispositio
terminorum , quae principaliter dependet a coniunctione medij cum extremis , scilicet cum maiori, de minori extremo; de quia ipse medius terminus varie potest cum Apsis extremis coniungi; hinc etiam multiplex figura. consurgit, & ad tria capita .mmunia
i- PRIMA fgnra est, in qua m diuς terminus est sit biectum in maiori iade praedicatum in minori ..5 Rc. v N D A est, in qua medius terminus
80쪽
. minnς est praedicatum in utraque praemisi a. TERTIA est, in qua medius terminus est subiectum in Utraque. ALTER A pars formae est modus,qui est dii positio propositionum secundum quantitatem , dc qualitatem. Et quia decem & nouem modis possunt disponi propositiones secundum uniuersalitatem, & particularitatem, de secundum assirmationem , dc negationem ; hinc decem & nouem modi assisnantur a Philosopbis ordinati ad tres hsuras su-Pradictas . continenturque in sequenti-tibus tes minis, & versibus. B irbara, Celinem, Darii, Ferio . Baralipton, celantes , Dabitis , Fapesno , Frisismorum . Cesare, Came es, Festino, Baraco, Darapti, Felapton, Disamis, natis, Bocardo,
IN quibus perpendendae sunt vocales, A, E, I, O.
A, significat uniuersalem assiriaratimam : E, uniuersalem negatiuam : I, 13articularem affirmativam: O, particu-
syllabae cuiustibet modi, inseruientes I ro triplici propositione cuiussi bet 0logismi ; & ti in aliquo ipsorum su-Perexcedit quarta, vel quinta syllaba , ut in Baralipton, & Fri lassimorum, id
fit metri causa ; unde ultra primas tres syllabas, & vocales,aliae non sunt con, siderandae.
H ORVM modorum primi nouemipeetiint ad primam figuram ; quorum primi quatuor, scilicet Barbara, Celarent , Dari', Ferio, concludunt directo, α naturaliter ; idest , in iis maius ex remum est praedicatum in conclusione. D minus extremum cst subiectum. Acii quinque, scilicet, Baralipton, Celantes, Dabitis, Fapesmo , Fris semorum, concludunt indirecte , dc innaturaliter ; idest , maius extremum in conclusione est subiectum , dc minus est
- ΑLii quatuor sequentes , scilicet Cesare , Camestres, Festino Baraco, spectant ad secundam figuram : & alii sex ultimi ad tertiam fignram. Ex EMPLvM primi modi directe concludentis primae figurae: Bar,omne animal est vivens: Ba , omnis homo estantinal: Ra, Ergo omnis homo est vivens. Ex EMPLvM primi modi eiusdem figurae primae, indirecte concludentis rBa, omne animal est visens : Ra, omnis homo est animal et Lip, Ergo aliaruod vi
Ex EMPLvM primi modi seeundae figurae: Cesare. Ce , Nullum animaἱ est Iapis: Sa, omne saxum est lapis: Re . Ergo nullum saxum est animal. Ex E M p L v M primi modi tertiae mgurae : Darapti. Da , Omne animal est visensi Rap,omne animal est sensituum: Ti , Ergo aliquod sensitiuum ess vivens.
Q vastus et hic Philosophi , are
ultra tres dictas figuras detur quarta . quae communiter appellatur figura Galent . tanquam ab ipso adinventa, vidistincta ab aliis tribus,& quam Medici sustinent : nempe in qua medius ter minus in maiori est praedicatum, in minori subiectum t up . Omnis homo est animal a Om, animal est substantia Ergo omnis homo est substantia r vel , Ergo aliqua substantia est homo. Attamen
communiter rejicitur, ut non essentialiter a prima disserens, in qua medium est indisserens ad esse subiectum, vel praedicatum in praemissis, licet aliqualis dissore itia accidentalis adsit.