장음표시 사용
351쪽
A RENAUA ERRONEI Ex occARIONE CIRCGNSTANTIAR ΠΗ588. Inter causas externas, quae occasionem ministrant voluntati errori assentiendo est 1.' pravum exemplum; 2.' auctoritas versipe,
Iis, praepotens, subdola; 3.' ridiculum in hac nostra tam praecipiti aetate. Haec tria in scientiae ac religionis demolitionem simul inito laedere. ac agmine facto, coniurare videntur. Neque id mirum, cum nulla unquam scientiarum, artiumque instauratio hactenus facta suerit, quin suos non habuerit hostes. Conserantur historiae. 18s.' Atque iam de 3ssensu satis. Ex discussis equidem iuvenes multum de assensu, cuius theoriam, quae hactenus pratergrediebatur omnino in praelectionibus scholasti eis, didicisse putamus. AStinterea qui sub specie religionis tutandae, seientiam, et qui sub Syecie scientiae perficiendae, religionem conantur labefactare, audiant id Ciceronis a sed, ut hoc pulcherrimum esse iudicem, Vera videre, sic pro veris prohare salsa, turpissimum est n. lib. Accad. Di iii od by Cooste
352쪽
DE VERIT TE, ET CERTITUDINE COGNITIONIS HUMANAE
ret, Si plurimis, de iudieiis, de ratiociniis, atque de assensibus, Praemissis, quae ad veritatem et certitudinem nunc Spectant non conserantur, eoque magis, quod logica scientia sit cognitionis in orum provehendae, idest iudieii, ratiocinii, et assensus ita moderandi, ut a veritate numquam desciseant. Iuverit ergo paululum Veritatem, et tertitudinem cognitionis morari. ut reflexioni, cuius hactenuS e Olui' muS Operationes, criterium veritatis et certitudinis, etiam, ne in transversum declinet, adsciscamus. Quamobrem hane, quam exordimur, Sectionem. in Septem capita dividemus, quorum primum Veritati, Secundum certitudini, tertium utriusque criterio supremo, atque eius applicationi, quartum opinionibus philosophorum de criterio eiuSmodi, quintum Scepticismo, sextum errori, septimum probabilitati, dabitur.
nes autem philosophos ob tantam eorum discrepantiam, adhuc, ut verum fatear, quid ipsa sit, ignorari videtur; et tamen nedum voce, sed et laterum contentione si hi philosophi nomen arroganti Nos contra, qui oracula naturae humanae magis, quam philosophorum emta malumus semper Studio Se Sectari, maxima, qua fieri potest brevitato, perspicuitate, et simplicitate veritatem definimus se id quod est α :salsitatem autem α quod non est ideoque vera cen Senda cognitio si quod cognoscitur, est, salsa e contrario, si quod cogno Scitur non est. Ergo esse, Vel idea entis verbo iudicativo est expressa est veritas: Feritas, inquam, quatenus est norma, Vel exemplar, quo dignoscitur an quod cogno Se itur Vel iudicatur sit an non sit. Quapropter Disiti Cooste
353쪽
LOGICAE PARA QUARTA CAPUT PRIMuΗ 331 veritas generatim etiam deliniri potest m idea entis quatenus est rerum exemplar m 1 . 592.' Ex qua definitione iam intelligitur . cur veritas soleat unica, univer Salis, absoluta, et notissima nuncupari, eiusmodi enim est idea entis omnino, idest hisee proprietatibus veritatis instructa, uti Ss. Patribus visum est, qui verum commune, vel veritatem Simpliciter eam nominarunt. Exhinc iam patet novum ideae entis ossicium praestantisSimum, quod noctuis solummodo inconspicuum eSt.
593. Veritas iam pridem caepit in logicam, metaphysi eam, et moralem dividi, prout ipsa, seu - id quod eSt - , Vel - ens - aut in ordine logico, aut in ordine metaphysico, aut in ordine morali: sumitur ideoque vel qua exemplar logicum, Vel metaphysicum, vel morale con Sideratur. Veritas Ioglea alia est absoluta, seu α idea entis utpote rerum exemplar 2 vel Ita quatenus regula veri salsique in iudieiis di scernendi ra: alia est relativa seu α eonsormitas rei cognitae ad suam ideam me, vel m consormitas iudieii ad ideam rei ra, vel etiam eum s. Thoma - adaequatio rei ad intellectum - . Eius contrarium est
Veritas metaphvstea entia realia respicit, estque m id quod ens in suo esSe constituit m , aut, essentia realis rei aut, SuhSistentia individua rei m. Hinc Petrus dicitur verus homo, Pyrus Vera
qὶ Ex Patribus . s. Augustinus, s. Thomas. s. Bonaventura, qui pas Simides m entis ad veritatis supremae dignitatem sustollunt. uti in retroactis discussionibus notatum est saepissime . Et tum acutissimus Fenelon: u lo concepisco che l'essere e la verit, sono la stessa cosa; sicchb una cosa non h. so non in quanto o Vera, e non li vera, se non in quanto ella h . . 2 Exemplar non utique platonieum. vel metaphysicum adeo ab Aristotelaeeu inventum poeticum paSSim derisum. sed idealo et logicum, idest exemplar platonicum a ss. Patribus emendatum. Traditum quippe ost, Platonem polytheistiea snperstitione irretitum, ideis. quarum divinitatem optime no e. rat. realitatem aeque divinam, ut plebi adstipularetur, adiunxisse, atque totidem distinctas invexisse divinitates. Nos equidem id eis nostris realitatemta nilem ratiocinio admoniti elargimur, ast unicam tantum, eamque essentiam divinam unam in natura. et trinam in personis esse Statuimus , quae unicum. et perseetissimum, atque realissimum est rerum exemplar. caeterum Plato. nem qua philoSophum purum exemplarismum, Seu ideas tamquam essentias et veritates ideales rerum doeuisse colligitur Suhobscure eY Parmen. et Th. aet.
354쪽
planta. leo verum animal, quia id habent, quod ipsis est essentiale. Veritatis metaphysicae oppositum est malum. Veritas moraIis tandem est α consormitas verborum eum interna animi eogitatione m. tui opponitur mendacium.
59t.' Ast eiusmodi veritatis tripartitio unitati veritatis generi cesumptae nullatenus omeis; quaevis enim ex allatis veritatibus iure dieitur, estque revera m id quod est m, vel, m exemplar m , licet sub
diversa entis forma. Corollarium primum Rea ἰitas potest reu veritas, vel eaeemplar subinde accipi.
595' Εx praefata tam definitione, quam divisione veritatis sivit, nedum puram ideam, verum etiam perceptam realitatem rei in veri tatem, vel in exemplar rei saciendae, vel iudieii serendi posse adhiberi, cuiusmodi in primis est realitas, vel essentia divina, quae utpote . ut ait S. Thomas, multimode ad extra imitabilis, exemplar est totius creationis. Item natura universa in exemplar convertitur pictoribuS, Sculptoribus, aliis artificibus, atque etiam poetis eam imitari quodammodo nitentibus. Quapropter essentia divina dicitur exemplar
metaphysicum aeternum omnium rerum creatarum, in quantum Videlicet earum aeternas rationes continet; natura autem exemplBr meta-
physicum, vel phrsicum artificialiter faciendorum; ast illud exemplar infinitum, istud finitum: illud per se intelligibile, istud non item ci .
Corollarium saeundum - Distinetis inter veritatem
396.' Secundo colligitur aliud veritatem, aliud rem Veram , Vel Ve rum e SSe. Veritas est ipsum exemplar, res autem Vera, exemylari Simitatio vel participatio. Quemadmodum res vocatur bona Vel Pul-ebra non quia ipsa Sit bonitas, vel pulchritudo, sed quia eam Parti ei pat; ita vera etiam dicitur quia veritatem imitatur, Vel tySi consormis eSt. Porro res vera potest in veritatem eouverti, Si ceu exem plar Simili faciendae consideratur; uti planta, quae respectu ideae plantae appellatur vera planta, potest etiam veritas plantae eVadere, si ex. gr. a Pictore eam pingendi eausa contemplatur. Ipsi enim Dictor comparat picturam, ut iudicet au ipse veram pinxerit plantam. lὶ Realitas creata exemplar fit non quatenus sensibili S , sed prout est
mente percepta. vel proprias ideae copulata. alias neque unquam Suosceretur, neque item in exemplar imitandum sumeretur.
355쪽
CoroIIaritim tertium - Quot modia hoc dietum - veritas rei intelligi potest.
posse tripliciter intelligi: 1.' aut prout significat exemplar, seu Veritatem rei: 2.' aut prout signi sicat lantum rem veram, idest exemplari consormem: 3.' aut prout signineat rem veram in veri Latem, vel in exemplar rei cuidam condendae, electam. Corollarium quartum -- Absurditas quae tionis - an ideas uerae uει falsae sint - .
Cartesio propositam de veritate et salsitate idearum. Si enim ideae sunt exemplar cognoscendorum, et regula iudiciorum, quomodo potest vel minimum suspicari eas errori subesse Τ Quid adhuc humanae naturae relinqueretur Veritatis, si fallentibus et captiosis frueretur ideis 'Non equidem mens in ideis simpliciter intuendis sallitur; sed decipitur solum in iudicando: vel elarius, lallitur non quatenus utitur ideis tamquam obieetis, atque, ut aiunt, saeuitatem idearum meus exercet; sed quateuus ideas, ceu media iudieandi adhibet, atquρ saeuitatem affirmationis, vel verbi exercet, qua haudamplius simpliciter intuetur, Sed, ut ait s. Thomas, componit et dividit.
eLAssIFICATIO VERITATIS LOGICAE
399. ouia logi eam tradendam ex prolasSo moramur. ahS re profecto non erit. imo optimum laetu, Saltem classificationem veritatis logicae subnectere. sos.' Indubium oppido est, atque eommuniter acceptum, Veritatem logicam aliud quidquam non esse, quam ideam quatenus est exemplar cognitionis, et regula iudiciorum. Ex qua consideratione protinus iure insertur, ideas totidem esse veritates: proindeque hamdem esse idearum, et veritatis logieae classisseationem. Porro ideae in specifleas imperseetas, in specificas persectas, atque in genericas, ac demum in omnium generalissimam, uti est idea entis, dividuntur : ita de veritate logica dicatur, quae in veritatem logicam speciscam , generi eam, et generalissimam etiam partitur, quae, uti diximus, est idea universalissima entis. Conseratur ergo elassisseauo, quam in ideologia praebuimus, idearum, eui haee de veritatibus lo-gieis simillima est.
356쪽
tidianis negotiis, et conversationibus nominatam audimus - veritas eSt - , - Per veritatem iuro, contestor - ete. - veritas id condamnat, ita iubet- , - veritatem sequor- etc. aliud non esse quam
ideam entis, qua nihil est homini intimius, nil in sermonibus atque cognitionibus frequentius.
latibus, quibus idea entis, idest aeque immutabilem, aeternam, nece Sariam, universalem etc. esse; quia veritas id re est, quod idea entis. 603. Insertur 3. Doctorem Angelicum optime de cognitione dixisse , - eam esse effectum veritatis - 1 -; quia veritas est idea entis, a qua cognitio suam trahit originem, atque suam formam intelleetivam mens humana. Item verum esse aliud Doctoris dictum: s intellectus non decipitur cirea id quod est, vel circa id eam entis ea de causa, quia eritas eSt t.
essatum: a nullus potest cogitare veritatem non esse n 2 . Si enim quis cogitat hoc ipso utitur idea entis, idcirco iam in ipsa versatur veritate. Quapropter scepticismus nequit veritatem depellere, quin prius e mentibus cogitationem eradicet; quod cum nondum hactenus ipse praestiterit, imo eius fautores Veritatem impugnando, semper cogitent; conSequitur veritatem tam ipsis, quam aliis inesse homini-hus, quibus tantum valet cogitare, quam veritatem sibi vindicare.
- mens ab ipsa veritate immediate formatur- . Formatur enim alii dea entis, quae cum veritas sit, merito ipsa dicitur mentem efformare. Atque etiam praeclarissimum oraculum Augustini intelligi :a lux increata est ratio cognoscendi, et sola lux increata est veritas η 3 . Lux equidem increata est idea entis, quae revera Vocatur ratio cognoscendi, ideoque et ipsa veritas.
et - plures sunt veritates, uti illud Psalmi a diminutae sunt veritates a filiis hominum B - aeque veras esse. Unica enim eSt Veritas absoluta, et suprema, seu idea entis; plures autem etiam sunt v ritales, vel ideae idest specilicae, et generitae, de quibuS Supra. 4ὶ De verit. I. 1. 2, Ibid. X. Xu. 3ὶ Do ver. Relig. c. XXXIV - XXXVI. Innumera alia omittimus Patrum to-εtimonia, quas Passim in eorum se produnt operibus. Diqitigoo by Cooste
357쪽
devitet, veritatem subiectivam excogitavit, scepticismo adhuc illaqueari, quia veritas in idea entis sita, essentialiter obieetiva esse debet.
de ideis et maxime de idea entis, fuisse logicae praeiactam, eum obiectum logicae, idest veritas cognitionis, ab idea eniis evidenter
ritatem cognitionibus ingerendam, salsitatemque devitandam, atque triplicis generis est: 1.' criterium a quo I 2.' eriterium per quod ἰ3. criterium feeundum quod . Primum est iudex, qui de iudicio sententiam fert; secundum est laeulta S animi, pone, intuitio, Fel re exio . quibus veritas prehenditur: tertium, de quo hic agemus praesertim, est insigne vel regula, qua Verum a salso internoscitur, idque propterea est, quod proprie criterium dicitur.
quantum videlicet eognitiones reddit Veraces, atque insallibiles; vel in quantum adhibetur ad eognitiones habitas quoad earum veritatem et falsitatem expendendas. Primo sensu appellatur criterium veritatis, secundo, certitudini S. Aliud quippe est medium haberi cognitionibus veris es ormandis, aliud eodem medio reete uti, ut veritas cognitionum advertatur. Quoties enim non evenit, ut cognitiones verae sint, quoties salsae, quin tamen earum Veritas et salsitas nobis adhuc comperta, certa, et con Seia Sit ' Patet ergo aliud esse criterium Veritatis, aliud certitudinis.
ierium veritatis in Primis Versamus. Id bifariam dispescitur, in determinatum , vel indeterminatum, aut generalissimum. Criterium determinatum . vel peeuliare Veritatis est idea quaedam specifica, vel generi ea, quae, uti diximus, Veritas est respectu cognitionum eiusdem speciei et generis . tot habentur eriteria peculiaria veritatis, quot ideae. Hinc qu sevis scientia cum aliquam ideam speeifieam vel genericam evolvend a suscipiat, Suum habet criterium; suum physica, suum mathent alica, Suum logica, Suum pSIehologia, suum moralis. suum politica, suum iuri Sprudentia, Suum theologia ete. Cri-terium in determinatum et generali SSimum uni eum est, atque idea entis 1 , quae dieitur criterium ab Solutum. Alia e contra vocantur Quidam vix aut ne vix quidem a nobis abludentes, criterium supre-Di iii od by Cooste
358쪽
eriteria hypothetica, nempe eatenus vera. quatenus ideae entis respondent. Ex quibus haec nuit regula: - illa iudicia sunt vera, quae idea entis evidenter continentur, probabilia, si probabiliter tantum continentur. salsa, Si nulli mode contine utur- . Atque haec regula pro demonstratione euiuslibet eriterii particularis sume iat. Nos aderiterium supremum veritatis gradum sacere interim oportet.
veritatis enitescere, s.' debet eSSe immediatum, idest intrinseca et propria veritate sulgens, et quidem ab omnibus aliis principiis inde-pρndenter: si enim mutuata luee Splendesceret, haud immediatum, et primum omnium amplius foret. 2.' Debet esSe evidentissimum. idest obiectivam necessitatem prae se ferre, adeo ut men S, eo vix conspecto, ipsum togatur admittere, B tque eius causa ea etiam excipere, quae ei conveniunt, et ea, quae ipse repugnant, reSpuere.
re, ideam entis ipsis plane splendescere, atque sicuti iam in veritatem supremam et universalissimam evecta est, ita pari iure ad supremum eiusdem veritatis eriterium digna quae evehatur, eoque magis, quod veritas suprema et eius criterium in idem recidunt, atque id tantum disserunt inter se, quod si in seipsa consideratur veritas dicitur , sin autem in relatione ad cognitiones, earum videlicet veritatismum veritatis - in necessitate logica vel ut aiunt - evidentia intellectuali reponunt. quibus a Ssentimur; quia necessitas logica ipsa eSt idea entis, qua ostenditur - quod est . est -: en necessitas logica . Qui autem evidentiam simpliciter nominant, atque ut criterium summum Recipiunt tolluntur. Evidentia enim non est, nisi qualitas abstracta eriterii Supremi, quod vocabulo - evidentia - non sat exprimitur quid sit. Quod tam verum est, ut ipsi praeter Veram. fucatam quoque et sallacem e identiam θgnoverint. Sin porro dicatur - criterium Summum est idea entis - iam habes ipsum criterium expressum , atque item eius qualitatem , seu e identiam , cum idea entis evi
Sunt demum qui evidentiam tribuunt in obiectivam et subiectivam. quarum prior eSt lux, posterior lumen illi , quin tamen quid sibi velint haedisti notione nullus, nec ipsi quidem intelligant, neque unquam intellecturi sint; ut qui duplicem eiusmodi ovidentiam in metaphysi eam , physicam, et moralem postea dividentes eo consequenter perducuntur, ut lumen et lueommetaphysicam, physicam et moralem illiὶ cogantur supponere, quo an ineptius , insanius , et absurdius diei possit, nescirem .
359쪽
LOGICAE PARS QUARTA CAPDT AEtLNDΠΜ 357 et salsitatis internoscendae causa, vocatur criterium, regul , teSsera. insigne veritatis. Hinc omnia argumenta, Si e quae ex ratione, sive quae ex auctoritate dedimus ad probandum ideam entis ipsam esseveritatem, evincunt itidem esse quoque eriterium Supremum eiusdem eriterium supremum logicum, inquam, quia ens exhibet in sormat deali. Eus enim in sorma reali, et morali, duo alia praebet criteria, metaphysicum et morale: primum est realitas entium percepta, se- eundum autem natura moralis: utrumque tamen robur et esse ae iam a supremo criterio logico aecipiunt. 614.' Horum argumentorum summa haec est. 1.' Attributum essentiale eognitionis est, ut cognitio sit vera: cognitio quippe salsa, utpote obiecto capta, non est Proprie cognitio. Ast cognitio ideo est vera, quia esse rei attingit, Vel quod cognoscitur est. Ergo idea entis est veritas, et criterium cognitionis. 2.' Veritas est- id quod est - , atqui esse, vel ens ideale, nedum est, sed necessario, essentialiter, et immutabiliter est, utpote eSSentia entis: ergo etiam ex veritatis definitione idem constat. 3. Veritas, vel criterium eiusdem semel ut intuetur, mentem ita sibi capti at, ut ipsa nequeat aliter cogitare, quam quod intuetur. Porro haec necessitas logica ex idea entis pro-Venit, qua ostenditur - quod est eSt - ergo etc. t.' Iudicia tunc vera Censentur, cum eorum copula exprimit esse rei, quae in iudicium venit; seu si copula verbo est expressa revera ita eSt. Ergo idea entis suppeditat regulam iudieiis cognoscendis, seu est veritas et criterium omnium iudiciorum, utpote maximae extensionis et firmitati S.
AN PRINCIPIA RATIONALIA TOT RINT CRITERIA su PREMA
G15.' Tam aleurata eiusmodi principiorum analysi, quam argumentis ex fis. Patribus depromptis ostendimus in ideogonia originem omnium principiorum ex idea entis, atque etiam originem principii eontradietionis, quod cum, ut ait s. Thomas, et Alexander Alensis, in ratione entis tundetur, ideam entis itidem sibi antevertentem supponit. Id ipsum dictum de principiis mathematicis putamus, quae cum principio identitatis quod est est tandem cohaerent, sicque in ideamentis etiam eonfluunt, cuius totidem sunt applicationes. Quam principiorum rationalium in ideam entis reductionem etsi perantiquam, pauci ex nuperrimis philosophiae tractatoribus sunt, qui viderint, cum sere Omnes genealogiam cognitionis ex principio deducant contradictionis. Tamen principio eontradictionis vix intellecto, sacillimum eSi Vel unum gradum sursum adhuc lacere, atque in ideam entis Diuili od by Coos e
360쪽
PROTOLOGIAE PARS UUARTA ascendere, Sed quidam non potuerunt, quidam noluerunt, ne tu eo n- speetum terribilis ideae entis venire cogerentur, quam lascitiosi eiusmodi tantopere resormidant. COROLLARIA
dentiora sunt, quo ideam entis propiuS accedunt, atque eo obScuriora, quo ab ipsa idea remotiora.
talis aliud quidpiam non est, quam eam ad id eam entis, ceu ad veritatem maximam, revocare, eoque inelu S m esse ostendere.
instrumenta, vel media huius immediatae reduetionis logieae cuiusdam veritatis peculiaris ad veritatem universalem: ratiocinia autem sunt instrumenta eiusdem reductionis logicae mediatae.
vocari, atque primitiva esse, quae neque iudicio, neque ratiocinio in aliud superius reduci queunt, ideoque irreductibilia sunt. Porro eiusmodi aliud nou est principium, quam priucipium entis - obiectum mentis est ens - quo prima sit ideae entis applicatio, et ideo ab Ari-
Stotele ens vocatur - genus generalissimum omne S ta tegorias complectens -; et a s. Bonaventura - genus extra Omne geuus - .
finitur m nrma et rationabilis persuasio veritati consormis . Certitudo ergo est quaedam veritati adhaesio subiectiva animi 1 . Atque hinc fieri potest, ut adsit veritas in obiecto, desit tamen cerutulo in subiecto, quod illam aut non perspicit, aut per Spicere negligit. Praeterea veritas est simplicissima seu - id quod est - certitudo vero Mepe constat tribus elementis, 1.' veritate in obiecto, 2. sirma persuasione in subiecto, 3.' motivo vel ratione istius persuasionis sin autem veritas in obieeto ita per se pateat, ut motivo et ratione extrinseca, ceu signo, non indigeat, quo obvia nat, tunc duo tantum
Ergo certitudo ost immobilis animi persuasio ad ipsum subiectum essentialiter sp8ctans, ac proindo distinctio certitudinis in obiectivam et subi etivam sui nihil significat, aut absurda est. Obiectum enim in seipso inspo-ctum dieitur verum, non certum. Homo enim est, qui certior sit de hoc obieeto Disiti Cooste