장음표시 사용
61쪽
1 De modo coniunctionis Concursiunm Dei
gens certum terminum, non potest eadem mutari ab illo in alium terminum. Modus assiciens unum subiectum non potest inesse alteri, quia immediate per suam metentitatem inest. Modus, exempli causa,inhaesionis, unionis,sustentationis, informationis,qui mediat inter certum subiectum, S certam formam, nullatenus idommunus cxercere potest inter aliud distinctum subicctum , aliamque formam. Actus vitales qui exercentur circa unum aliquod obiectium non pollunt iidem numero exerceri circa aliud : similiter ergo dicendum cst de quacunque actione respectu agentis a quo procedit. Obiicies, si omnis actio addicta est uni certae causae : ergo, oconanis estectus,cum actio non sit aliud praeter rem quae fit,ex Aristotclo tertio phy sicorum. Rc spondeo, negando sequelam: potest enim idem effectus ab una causa pondere per unam actionem , δί:ib alia per aliam. Aristoteles autem non negauit actionem distingui a tcrmino,sed tantum docere voluit, non dari actionem nisi ad terminum; hinc sequitur,actionem, quam Deus essicit solus, non posse, nec potuisse,ctiam supernaturaliter, eandem numero fieri a Deo, & a Creatura simul,& cotra, actionem,quam Deus,& Creatura simul concurrentes ciliciunt, non posse, nec potuisse unquam eandem numero fieri a Deo solo: nimirum, quia variato agente in quantumuis minima parte essicienter influente adactionem , variari necesse est actionem: At Deus, S Creatura
coniunctim, & simul sumpti sunt aliud agens quam Creatura sola,aut Deus solus: Igitur quando Deus adiungit se homini operabundo, ad cooperandum cum illo, necesse cst actionem euadere numero distinctam ab ea, quam homo ille eliceret si per possibile, aut impossibile solus operaretur. Proptercaque diccbat recte P. Hurta lus in physica disputatione Io. de causa prima, omnem actionem creaturae fieri posse a Dco, excepta actione adaequata
Praesupponcndum cst quin id quod quando plures causς partiales coniunguntur ad exercendam aliquam actionem, aut ad productionem alicuius enectus eo quod singulae seorsim sumptae non sint suffcientes ; tunc omnes simul constituunt Vnam completam virtutem agendi,& simul sumptae sunt unum quoddam agons totale
62쪽
totale, a quo etiam non nisi unica egreditur actio. Est communis fere sententia,& exemplum adduci solet in causa instrumentali comparata ad principalem, ambae enim simul iunctae communi quasi opera , unum δί eundem actum eliciunt, alioqui si instrumentum ageret distincta actione ad quam non concurreret etiam agens principale , esset instrumentum, dc noncsset;essct quia esse dicitur,ac supponitur ; non esset,quia non cle- uaretur ad actionem principalis agentis eliciendam, sed agens principale unam actionem se solo produceret, & instrumentum,se solo, alteram: Confirmatur exemplo potentiarum , & animae, S specierum,& habituit, ut, si supponamus ad actum fidei concurrere effectiuὰ animam,intellectum,habitum fidei, & species intelligibiles; non cmanat tamen nisi unicus indivisibilis actus fidei ad quem eliciendum causae istae partiales multae concurrunt.. Est autem dubium sane grauissimum an quotiescunque creatu- Ira operatur, Deus ita se coniungat ad operandum cum ea, ut ipsa. nihil omnino possit operari, quin Deus candem actionem indiui-
sim producat Concursu proximo, immediato, S indistincto, An
vero creatura operetur peculiarem suam actionem veluti causa totalis,& adaequata illius, ad quam Deus non concurrat proxime, sed solum remotb,ac mediate conferendo,conseruandoque,Virtutem,potentiam, facultatem , propensionem, ac vires ad operan
Mum Opportunas,circa quam dubitatione plurimi sane Theologi, ac Philosophi huius aetatis verissimam existimant propositionem Vnam philosophicam,quam nos salua illorum pace ac reuerentia e conuerso cxistimamus esse falsissimam , propriamque radicem, . ac scaturiginem dissensionum quae sunt inter Praedeterminante Sex Vna parte,& corum Aduersarios ex altera;aiunt enim influxum, causalitatem, seu Cocursum Dei proximum,immediatum,identificatum, S simultaneum tanta necessitate requiri ad hoc ut creata Voluntas, vel minimum actum possit elicere, ut ea sit conditio prorsus , atque indispensabiliter necessaria, contradictionemque
implicet creatam voluntatem operari Deo non conCurrente proximo, immediato , de identificato Concursu physico ad eandem indivisibilem actionem: ex quo sequitur, in qualibet operationacreaturae Deum de Creaturam operantes, absolute, simpliciter
63쪽
16 De modo con ictionis Concursim in Dei
esse duas causas partiales actionis, 5 termini per eam producti, partiales,inquam partialitate causis,ut aiunt physici, non partialitate effectus scilicet quia nihil est entitatis, ac realitatis ineffect v, aut in actione, quod non ab utraque causa producatur;quamquaru non desunt qui hac etiam opinione suppolita, contendunt tamen utramque causam vocari debere totalem , dc adaequatam, in suo videlicet ordine causae primae,aut siccundae,quae est quaestio de nomine, de qua non est sollicite disputandum, modo res teneatur, &de ea constet. Ego verb tametsi omnium Theologorum infimus salua Aduersariorum dilectione, S honorificentia, quorum non sum dignus corrigiam calceamenti solucre)cxistimo. Et dico secundo,non re quiri ad actus nostros Concursum illum Dei proximum, immediatum,identificatum , simultaneum, dc Deum non se coniungere
cum creata voluntate ad eandem numero actionem proxime,im
mediato,atque identifice,ut sic loquar, producendam, sed Concursum generalem quem Deus praebet Creaturae,eiusmodi esse debere ut sit aliquid realiter distinctum, & de facto separabile ab opu-
ratione creaturae, praeuium , & antecedens eandem , ac per mO-
dum principi j,quo praesente, etiam in sensu composito, voluntas minime aliunde impedita possit operari ad libitum, aut ab operatione desistere,quod est Deum concurrere remote solum, ac mediate;adeo tamen ut semper verum sit quamlibet actionem creaturae,sive bonam, siue malam esse a Deo concurrente ad eam, aliquo tali modo qui sufficiat ut ipse dicatur esse primum principium,causa prima,uniuersalissima, M primordialis cuiuslibet actionis nostrae.
X. Atque hoc sane velim diligenter hic annotatum, ne forte aliquis affingat mihi ultra quod ego negem simpliciter, absolute, &sine addito Concursum Dei nobiscum ad actus liberos nostrae voluntatis ἱ quem tantum abest ut negare cogitauerim, Ut potius in singulis fere locis quibus nominaui Concursum illum Dei, quem ego contendo minime esse admittendum nominaui autem sane frequentissime ex proposito fere semper addiderim Concursum Dei proximum,immediatum , ct idem catum, aut indi tinctum ab operatione creatura, nimirum quia incommoda illa, S absurda plurima quae
64쪽
es Creaturae, Sc. Pars I. Caput IIL 1
nos obiicimus aut horibus Concursus proximi,immediati,& identificati , non sequuntur ex Concursu mediato, remoto , praeuio, antecedente,distincto,& re ipsa separabili ab operatione creatur , cuiusmodi sane Concursum,S influentiam generalem Dei in qu libet operatione nostra esse necessariam perquam libentissime ubtro admittimus. Porro Concursum Dei in actu secundo esse identificatum cum actione creaturae,& esse immediatum pro codem usurpamus,quia unum ex altero necessario sequitur, nam si Concursus Dei non identificaretur Concursui creaturae,oporteret Deum unam actionem facere,& agens creatum, alteram; At profecta tunc illa actio quae a sola creatura proxime agente fieret, &non etiam a Deo, non posset aliter a Deo pendere,quam mediatE,& remote, nimirum mediante creatura,seu causa secunda,unde colligere licet eos inconsequenter esse locutos qui dixerunt Deum necessariis producere immediate quodcunque ens creatum, S tamen simul docucrunt eum concurrere actione peculiari distincta realiter ab actione cause siccundae.
An siti in Deo Scientia Conditionata,per quam certo, infallibiliter cognoscat omnia suIura comtingentia bub conditione congruas . aut causali.
aia frequens hic nobis futurus est sermo de quibusdam co- Lrrouersiis,quae sunt inter Modernos Assertores Scientiae Mediae icu conditionatae ex una parte;& Praedeterminantes ex ait ra,quas sere omnes originem habuisse diximus ex praesupposita ab utrisque immediatione identitate que Concursuum Dei & Cre turae;idcirco priusquam ulterius in earum tractatione progrediamur perutile iuerit paucis exponere;quid sit illa Scientia Dei M
65쪽
L8 De modo coniunctionis Concursi um Dei
dia seu conditionata;& quid etiam Praedeterminatio physica, v de utraque illa Theologorum acies istiusinodi nominum appellationem sortita est. Itaque ad intelligentiam tituli, notandum est primo, distingui solere plura genera propositionum conditionatarum , ac deinde sigillatim expendi, an Deus omnium illarum, aut certὰ aliquarum Scientiam habeat quae Conditionata, aut Media nuncupetur. Primum genus est illarum propositionum , in quibus praemittitur conditio ex qua aliquid insertur propter physicam, & absolute necessariam connexione,siue conditio illa sit causa effectus secuturi,ut,dum dicitur, si Sol luce rei,dies esset, siue sit mera coditio non producens physico effectum,sed ad illius productionem prae- requisita,& necessario illum inferens,ut, dum dicitur, si ignis admoueretur stupae, combureret eam; atque ad hoc primum genus Conditio natarum merito reuocari possunt nonnullae propositiones quae fundamentum habent in promissione diuina,ex hypothesiqubd aliquid a nobis fiat , ut dum dixit Heliseus ad Regem Ioas libro A. Regum capite Is si percussisses scilicet terram iaculo quimquies,aut sexies,siue septies, percussisses Syriam usque ad consummationem:quamuis enim nulla videatur esse connexio intor rem enunciatam,& conditionem, nec dependentia unius ab altera; de conditio videatur esse disparata, atque omnino extranea ; non est tamen,quin potius reuera connexio est, ac dependentia inter conditionem, S euentum ; non quidem ex natura rei praecise , quasi percutere terram iaculo ex se vim aliquam habuerit ad profligandam Syriam;sed ex verbo, de promissione Dei denunciata Prophetae:cam enim promiserit Deus se ita facturum, si conditio illa poneretur,cumque impossibile sit Deum no stare promissis, aut uramento,propositiones istae continent omnino necessariam consccutionem;ac proinde quaestio praesens de iis non intelligitur, quia illarum scientia non est scientia futuri conditionati contingentis, sed scientia cuiusdam veri omnino in fallibilis ac necessarij. Secundum itaque genus est earum propositionum de futuro contingente conditio nato,in quibus conditio est omnino disparata,seu extranea aliqui concomitantem Vocant estque talis ut nullo modo influat in effectum,neque ad cum praerequiratur, sed om-
66쪽
U' Creatur Pars I. Caput III. 19
nino impertinenter se habeat : ut, si dicam, si Beria dormierit in India, Caesar proficiscetur ad bellum, quas propositiones alij vo-Cant temporales, quia significant selum codem tempore futurum somnum Beriae,& profectionem Caesaris ad bellum: Atque ad hoc secundum genus referri possunt illae propositiones, in quibus conditio est mere conditisnalis, & nullo modo causalis, quae scilicet effectum quidem contingentem antecedit, nullo tamen modo in eum influit, cuiusmodi cit propinquitas, ut, si ita dicam, si Petrus
adiret Antonium, percuteret illum: haec conditio non est causalis ; nam accessus ille,quamuis praerequiratur ad percussionem,t, men non influit in eam per se, neque ad eam inuitat, alioqui quoties illa conditio praemitteretur, toties, aut fere toties, vel saepe similis estectus sequeretur, &cle hoc secudo genere propositionum conditionalium nonnulla est dissicultas, sed quae fere impertinens est ad controuersiam praesentis opusculi dirimendam. Tertium itaque genus est earum propositionum,in quibus conditio non infert quidem absoluta necessitate id quod assirmatur euenturum,sed tamen est conditio congrua,aut causalis, quae sciliacet si adhiberetur,haberet saltem aliqualem rationem causae reia pectu euentus secuturi,ut,dum dicimus, si Petrus Antonium adiret,& hoc,vel illud ci exponeret,persuaderet Antonio;Si Magdalena concioni Christi interesset,conuerteretur: haec conditio,congrua,aut causalis dicitur, causasset enim conuersionem, Jc persuasionem;& de hoc genere propositionum conditionalium praesens inquirit caput. Notandum secundo, Scientiam Conditionatam non esse limi- II.
tandam, ut Versetur circa cos tantum actus,qui nunquam sunt absolute futuri, cuiusmodi est proditio Ceilitarum , si David ingressus fuisset urbem illorum, Saul venisset ad obsidendum; nam cadem scientia versatur circa quoslibet actus, tametsi aliquando sint absolute suturi, abstrahendo tamen ab eorum absoluta futuritione , id cst, non prout de facto futuri sunt, sed prout futuri sunt,si conditio impleatur. Quinimo Scientia conditionata eo potissimufine constituitur, ut citis ductu certa reddatur prouidentia Dei, praedestinatio, reprobatio,& quaelibet volunta efficax Dei de nostris liberis actibus quatenus non clausis oculis, & caeco modo,ac
67쪽
3o De modo coniunctionis Concursi m Dei
ignorante; sed certissime praesciens quid unaquaeque voluntas stfactura in quibuslibet circunstantiis,& conditionibus, prudenter decernit hominem constituere in illis circunstantiis,in quibus vult illum operari, aut saltem vult permittere; interdum quoque decernit hominem non constituere in aliis occasionibus, ne, si in illis sit, operetur id quod Deus non vult illum operari. Haec igitur Scientia dictabat Deo ab aeterno,si Petrus interrogetur ab ancilla, negabit Christum,cstque actus rationc distinctus a Scientia absolute dictante Petrum esse interrogandum , & negaturum , quae est Scientia visionis,& veritas illius propositionis conditionalis est omnino distincta a veritate propositionis abistulae, quae sgnificat interrogationem , dc negationem absoluto futuras, & illa veritas est prior,& independens ab ista,fieri enim poterat ut Petrus in illa occasione de facto actualiter non poneretur,& non negaret, & sic negatio non fuisset absolute sutura. Itaque haec futura contingentia sub conditione causali quatuor affectiones habere solent. Prima cst, quod eorum plurima reipsa nunquam sint futura. Secunda,ut plane futura essent,si h c,aut ii la conditio, quς in plurimis eoru de facto tauquam erit,poneretur, propter quas duas coditiones appellantur futura, non simpliciter, scdsub coditione. Tertia,ut ea ipsa coditione posita,non sint futura ex necessitate,sed ex libera determinatione Volutatis creatae,ac proinde contingenter, ita ut possent non esse, unde contingentia nominatur. Quarta,ut conditio haberet saltem aliquam rationem causae respectu effectus secuturi,ne sit propositio duntaxat temporalis,& solius,ut aiunt, coexistentiae,scu quod idem est, disparatae,& extraneae conditionis; his praemissis ; circa propositam in titulo
quaestionem. Prima sententia est quorundam,non esse in Deo certam Scientiam futurorum sub conditione, quam tenere videntur quotquot ex recentioribus asserunt praesentiam realem in aeternitate unicam esse rationem Deo cognoscendi futura: cum enim haec nutatam unquam habitura sint realem prςsentiam, quia conditio non implebitur,non poterunt a Dco certo sciri. Praeterea secundo, illi qui has conditionatas propositiones,aut falsas, aut indeterminatas quoad veritatem aut salsitatem esse existimant, consequenter docent
68쪽
U' Creaturae, Sc. Pars I. Caput III. 3r
docent posse quidem Deum coniectare aliquo modo quid causa libera faceret, si in tali occasione cum his& illis conditionibus constitueretur, non tamen certa, & infallibili Scientia illud cognoscere ; atque adeo posse iudicare quid foret veruimilius, vel probabilius in tali cuentu , non tamen definitum iudicium ferre. Refertur absolute pro prima ista opinione Catharinus in opusculo de praedestinatione circa finem partis secundae , indicatque illam Ianuenius capite quadragesimo secundo concordiae, quod, ut aliquam veri similitudinem habeat, non debet tantum intelligi destientia coniecturali quae sit probabile duntaxat iudicium de ipsa futuritione, conditione supposita,deberet enim habere conitin istam formidinem de opposito, haec autem repugnat Deo;sed quaesit iudicium cortum de congruitate rerum, oc earum proportione ad futuritionem,conditione posita;siquidem huiusmodi coniectura est euidens δε certum iudicium, ac scientia, non futuri Contingentis,sed cuiusdam veri naturalis, dc necessari j; nam quod taliscuentus verisimiliter aptus natus sit sequi ex voluntate taliter, vel taliter astecta, non pendet ex libertate voluntatis creatae, sed sequi
Vera sententia est,non minus cerib futura sub conditione cognosti a Deo,quam absolute futura, atque adeo Deum certa infallibili stientia comprehendere de omnibus causis liberis, non
solum quid facere possent, sed etiam quid essent facturae, si cum
his vel illis circunstantiis crearentur,dc operari sinerentur,etiamsi vel creandae non sint, vel de facto non sint permittendae cum taliis bus circunstantiis operari, & haec est communis non modo inter Assertores Scientiae quam vocant Mediam, sed etiam inter Prae- determinantes, probari solet tribus argumentorum generibus, nempe authoritate scriptura ,testimoniis Patrum, & rationia
Primum testimonium vulgare sumitur ex primo regum capite vigesimo tertio,vbi David consuluit Deum, an si maneret in ciuitate Ceilae venturus esset Saul,&, an si ipse maneretra ille veniret, ac circundaret ciuitatem, Ceilitae essent illum tradituri: Responditque Deus ad utrumquem Saul venictvi hi tradent te, quo a dito,aufugit David,Saulque non venit,nec Gilitae Dauidem tradiderunt
69쪽
92 De modo coniunctionis Concurseum Dei
diderunt,ueritas autem huius reuelationis posita est in his conditionalibus , si expectaueris, veniet Saul:si Saul venerit, tradent te, quae sunt liberae,& contingentes. Secundum testiinonium sumi solet ex Matthaei undecimo,
tibi Creusa ,Vae tibi Briseida quia si in I o ct Sidone factae se seni vir . tute quae factae sunt in te,olim in cinereis cilicio poenitentiam Cisen Er tu Capharnaum inque ad infernum descendes, quia si iv Sodomis factae fuissent
virtutes quae factae sunt in vobiis forte que in hanc diem mansisient. Tertium legitur Isaiae sexto excaeca cor populi huius,ct aures eius a graua,ne forte videat oculis, τ corde intelligat , ct conuertatur, o sanem eum,Quarto,Raptus es ne malitia mutaret intellectil eius, ct ne is de ciperet animam illius, denique, Ioannis sexto dicitur. Camsciret quia venturi essent viseeretat eum Regem fugit iterum in montem ipsi obu,&c. Neque est quod dicas praedictiones illas non fuisse factas ex ali qua certa scientia, quam Deus de euentibus ipsis haberet, sed ex Vehzmente,&graui coniectura, ob praesentem causarum dispositionem,quod cliam confirmari videtur ex particula,sorte , quae in nonnullis eorum locorum expresse adhibetur. Respondetur enim particulam Mete , ut exponunt Patres, significare vel paucitatem corum qui conuertendi erant,vel humani arbitrij libertatem, vclasseuerationem,ita ut idem significet, forte, quod utique, vel dic particulam illam significare vulgarem Scripturae loquendi modum,quae non sempcr loquitur philosophice,ut aiunt,sed popula' riter, vel denique,vox est Dei, non haesitantis , aut dubitantis, sed
Secundo probatur existentia,ac necessitas Scientiae Conditionatae auctoritate Patrum , SI primum argumentum desumitur ex illa quaestione quam saepe proponunt, cur Dcus creaverit Angelos, S Adamum, eisque praeceptu imposucrit, cum praesciret eos, si crearentur, & praeceptum imponeretur, peccaturos. Secundum, eX admiratione sanctorum quam habent ex eo quod Deus aliquos praematura morte rapiat,. ne peccata committant, quae praeuidebantur commissuri, si amplius viverent, alios vero non rapiat, etiamsi praeuideat eos pariter peccaturos. Tertium ex eo quod sancti saepissime doceant hanc sciuntiam Deo esse necessaliam,cumque illa
vij, ad disponendum ea quae a causis liberis fieri debent,vel saltem
70쪽
es Creatura, Uc. Pars L Caput II L
ad ea permittendum: sic mala permittit, inquiunt, quia praeuidet ex illis se bona eliciturum, si illa fiant. Quartum,ex eo quod iidem de aduentu Christi in mundum disputantes saepe docuerint tunc venisse Christum quando praesciuit homines ipsi credituros,& Diuus Chrysostomus homilia 6 s .in Matthaeum, docet, Paulum non
prius fuisse vocatum a Deo.quia ante praeuidebatur repugnaturus. de homilia 3 i. in cundem,docet, Paulum, de Matthaeum,fuisse vo catos eo tempore,quo Deus praevidit eos minimc reluctaturos. Tertio probatur rationibus, quarum prima est ab inconuenien- ti Jc a posteriori primum enim,explicari nequit ratio gratiae efficacis, prout differt ab ea,quae est tantum sufficiens, nisi admissa praedicta conditionalium scientia, quae eadem multis insuper aliis fidei nostrae mysteriis exponendis omnino est necessaria,ut dicemus infra. Secundo, sequeretur Deum non posse ulli absolute denunciare suturum ipsius peccatum: nam, praedicta scientia reiecta, nihil est unde Deus scire potuerit Petrum, exempli causa, non obstante reuelatione ipsi a Christo facti de trina negatione,non futurum esse cautiorem,sed nihilominus prolapsurum. Tertio, sequeretur posse innumeras Deo proponi quaestiones ab hominibus, ad qtiarum nullam posset aliquid certi respondere, verbi causa, quinam essent conuertendi, si tali tempore, vel loco, praedicaretur Euangelium Z Vtrum quis victoriam esset reportaturus, si hostem expectaret, & cum eo confligeret, dc similia ; quae tamen homines maximh desiderant scire; unde,& oracula apud Gentiles,de huius modi plerumque consulta suere, eo quod eorum notitia homini maxime conducat ad prudentem Vitae gubernationem, de rerum suarum commodissimam dispositionem, in bello, pace, induciis, contractibus, dc quibuscunque negotiis: Nullus enim prudenter potest statuere de fine, de intendere illum essicaciter,nisi praecogni
ta habeat media sibi possibilia ad talem finem infallibiliter,aut saltem probabiliter consequendum. Quarto, sequeretur nos non teneri certo credere, i mo posse dubitare quando Deus de talibus r spondct,vi,dum respondit Davidi, quod si Ceilae maneret ,Sasilquo ad mortem quaerebatur, cam obsessum, dc expugnatum veniret, dc, eo veniente, Ceilitae ipsum illi tradituri essent, de , si fiag remus . Dauidem, audito Dei responso, iterum ab illo quaerere an E certo u