장음표시 사용
41쪽
1 e producta nominantur Primariasura, quae ab pio ex intentione sent, Producta aratem que coosequunt j x
ei sunt, alia enim necessario contingunt, ut umbra consecuti ne quadam necestrio sequitu corpus. Alia uer)cum aliqua agentis prouidentia,ut adsolem eo modo , quo sic videmus con- Litutumseqssitur lumen, sed nonfine agentis prouidentia quoa eiusmodi connitutus, ol,νt lumen referre posit. Ego autenm risus facultatem e Deo gener esse creuiderim,quiexio equinis m, sesno, sine agendiis prouidentia ae Tis t. Quod autem eae consepienti factasit patet ex eo eqnod ad hominem constituendum necessaria fueruntisa propria principia nimirum forma, materia Hec autem principia consecutus ei risus, 'clue enim credendum est, talia principia constituta fuisse in solius Risusgratiam Quod uero non sine agentis prouidentia facta sit manifestum esse potest ex admirabili huius facultatis generatione,exinistrumentis,obiectis, utilitate, ex omnibus donique, reue in diam hanc tractationem insinuare, congerere conati sumus. Verum quia gentis prouidenti a Liquem scopi . dirigitur necesse est hunc scopum significari Innutio gitur chr.bti facultassacta fuerit, velut apertius dicam a natura attributa, uel animae, uel corporis causa dat potis . enim quidem cavsa, ct m ea, quae ad animam pertinent in abd. ii litimis oriris si ceribus contineantur,atque idcirco penitus abdita, retru-
D lateant,nisi aliquo suo nobis induentur: Licumlatia potij simum sint res, que segna desiderent quibus extrinsecus demouinyrentur laetitia , o dolor eam ob causam duo maaime signa a Uatura sunt constituta,J isus, fletus, Finis ergo i jus es, ut flletitiam ac uoluptatem O,lendat. Nam ipso in vultu,tanquam inspeculo anime adfectus fiunt manifesti. Hinc erum videmus
sepe frontem,oculos,nares,os,totumque vultum immutari,que
quidem, cui e cuiusdam substantiae sibi subrecte beneficio
mouentur. conrugantum, prsu diuersi 1 nt anima motus .atque eam ob causam Socrates, qui aliquando προ - dictus Zenophea eodem sempera ultu esse dice itur , quia animum scmpei in conu luabilem: qui nullis perturbationibus commouere habere
d. ι disquiretur in cipite de effectis,ubi de iisdem sue plenius,
42쪽
malem cavsamscrutaremur, qua nihil aliud en, quam ipsa ἀ-dendi facultas, et, magis perspicue declaretur quodam hominis propensio, o alacritas ad ridendum nec plura de ea diacere necessee se putamissa ut emadmodum, ae causis gens rationissatis iam dixisse videmur. Superest igitur , ut videm. mus , quibus haec ridendifacultas intendi motio, modo remitti possi ad quas explicandas fesinamus.
De causis quibus ridendi facultas modo inistenditur, modo remittitur. Cap. VI.
ππ ctenus ouidem vidimus quibus causis omnes homines a baeant ridendi vim uperest eigo, t quoniam hominum aliqui ad ridendum suu procliu ore , qua i satis sanῖhabeantur,quidam ver)seueri, o magis continentes, elius quoque rei rationem inuenigemus. Sed illudis primis candidum lectorem admonitum uelim in praesentia non esse ex projesbo agendum de illa ridendi dis ositione, quae quibusdam quasi naturalis dici ρο- ten, quali naturalem nos infelligere ridendi affectionem in pueris,m idiotis,imperitis, huius generis hominibus, qui non aliam ob causam in risum solvuntur, nisi ob admirationem rerum nouitatem Cum contra aetategrandiores, O callidiores prudentius risum temperent: Sed sic rem spectabimus,ut rationem reddere possimus, cur homines eiusdem conditiones alij magis, alij minus sint risibiles Exempli gratia cur inter Plebeios, in imae conditionis homines , alti facilius, alij inicilius i Cause an deant: Quae quidem causae,cum interne, O externe esse possicrne & sint dile quidem ad animam, hae uer,ad corpus necesie eripe catae Ine . tinere: Anima enim unde haec vis instuit, esse non potea, quia omnibus hominibus eadem semper anima, eodem semper modo inen Quodse illius operationes tot modis diuersasiunt, quot omnes quidem scimus illud ex corporis ratione evenire nemini
dubium erit Nascitur ergo a corporis dispositione. Sed quia corpus hoc nihil aliud est, quam paritu ipsius congeries: Ipsarum ruero partium duplicem esse speciem connatisimilarium silicet. organicarum , duplicem esse dispositionem corporis oportet, similarem flicet, qua sita est in partium componentium tempe ricie primi quatuor qualitatibau orta, O organicam, qη in
43쪽
earumdem parsium magnitudine,numero,sigura Ostu consinit De illa vero Aua positaen in eontinui unitate nihil enluod agatur,quando parum, aut nihil ad burac locum explicanum attinet Videndum est igitur, qua dispositio similaris, O qua organisa risum augeat,uel imminuat: Quod pertinet adsimilarem, pectanda in primis enseries rerum, quae contingunt iurisu. In quo quidem videmus partes moueri os silicet, buccas. pectus quae quidem mouentur,quia trabuntur ab insdrumentisadesi a neruis, musculis,hi autem contrabuntur, quia voluntatis imperio parent. Voluntas autem eos tunc contrabit
ab laetitiam aliquam animo conceptam ipsa verylaetitia con pitur ex prius concepta resιblpem boni intercedete bantasia Hae denique pendet ab obiecto . Itaque obiectum pritis excitat
phantasiam,2 qua sub specie boni nascitur latitia, haec prouocae
voluntatem a qua mouentur nerui ct musculi, ij vero tandem mouent dictas partes Quod si rem ipsam recto intuitu iusρι- ciamus,totius reisumma posita enis Cardine comprehensionis,
imaginationis reisub specie boni uel mali, ut indefiat laetiaria,vel trinlitias am obiectum,partes, 4nΠrumenta no possunt adeὸ mutari a temperamento, O vim ridendi intendant. aut remittant Voluntas uerὸ admouendos neruos, ct musi Ios magis uel minus inuitat,prout maior, ne minoriaritia conceptafuerit. Videamus ergo quod nam temperamentum ad bonam uel malam imaginationem plus,minusue conferat: Ponea videbimus quae nam temperamenta laetitiam, O risum concialient. Quorum quidem triplex erit genus num eorum, quae ad visum mediocriter mouendum conferunt, Alterum eorum quae risum augent, Tertium eorum, qua e dem minuunt. Satis autem cognitum en nonri corporis temperationem immutaria temperatione anguinis,cum exest nutriatur. Quadere qui anguinem verbigratia biliosum habent, temperationem corporis concipiuir calidam, siccam, ita deal f eIl intelligendum In primo igitu ordine, ut aliorum n,veluti menshra, O metrum continentur hi quisunt bona corporis temperatione,in quibus non excedunt, neque deficiunt humores, non pria minatur phlegma,non bilis,aut mesancolia,sed eorum omnium qualitas,
O proportio optime coustat adeoque i mediocritatem . Iu
44쪽
inridendo mediocritatem seruant, sed etiam nisi aliud fit,itii, rassiunctum faceti, o elegantes dici oleut siq; Uran inter elegantiam, facetias quorum cotraria funt Rusticitas, Scurrilitas, posta eri quaedam moderata taetr o, qua praecipientei P is μή ζηnt τύμης'pportμηώ,a una, quae audiantu; ut Ar s. I, ait Hoc autem loco animaduertendum est, uod si quis eiusdem P peramentifuerit,quale iam diectum eri,nihilo Gur mediocritatem in ii is non seruauerit, illud non temperationis causa fieri , sed alicuius diuerseret. Atque hoc lectorem admonitum etiam. otque etiam uelim semper memineris, cum de huiusmodi citus sagi contigerit. Adgecundum ordiae spectabit temperameὴ- tum sanguineum , in oscilicet homine plurimum suu uiuis es, minus aliorum humorum iis enim quandam retinet claritatem Itipituum , anima ipsius, qua quidem nec imaginationes obscurantur , nec tenebra inducuntur a Melancolia, non irritantur abite,nec pituitasunt hebetiores, segniores Ideo Idem di quacunque de re causaque eiusmodi homines litantur, Ioiacit Hi p. uuntur in risum : Quod quirim ex eo nobis confirmatur, quod l. destra si hec temperies inciderit in hominem idiotam, hi puerum ,
Et homi imperitum, ropter admirationem cum latitia coniunctare,con-n is di nitiatium fer), sum creabit, uel dicam fme hominem ad delira- mero. tionem usque perducet, de qua scripsit Hippocrates delirationeti. 6. Aph cum risu tutiorem esse,quia asotiem sanguinis caliditate comi mittitur Intenditur uer), ac remittitur ij de causis nam Peleoniungitur cum admiratione designoratione rerum, uel non Traeterea uel occupat totum corpus o praecipue per se cerebra vel nox, am quando cerebrum inuadit, non tantuni latinam, o risum sed debrationem etiam sine ignoratione parit. Inde uti demus quandoque gnaros diteratos uiros in deliratione cum risu incidisse. In tertio autem gradu reponuntur si qui corporis temperamentum uel totius,uel praecipuὰ cerebri, ex aliorum humorum mixtione impurum infectumque habent Horum us, o triplex en ordo, Vnus illorum, quibus sanguis impurus ea ratione admiste melancholis,i' sunt in postremo ridenai gradu: Facit enim hac dispositio homines moerore timore, O angunia affectos, ' am cum atersit, implet caput tenebris, omniaque phantasmata nigri atra reddit timorem. moerbrem redolentia, ideo tam prauasymptomata parit, qualia ab authoribus recensentur ulla enim se erilem ollam esse existimat;tt-
45쪽
metque ne collidatur. Hic autem se sine capite esse putat, iter
verynalium habere centipedem ratque adeo hominem non tan se is e a Mit,ut Eclisasim se experirisentiat, uerum etiam illum
suaucoque ita excruciat ut suismet cogitationibus a Demone Iese illudi censtat ut apud Lucretium. Nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis In tenebris metuunt, sic nos in luce timemus i i Interdum nihilo. quae sunt metuenda magis quam ' us e pueri in tenebris pavitant, imguntque sutura Quod quidem non aliuhde euenire putandum est, quam ex teuc-bris que intra nosci melancolia excitantur. Quapropter omnia indeteriorem partem accipimus nautem , quibus impuritas, infectioque Udl.iue bilis vitis,facile excandescentia corripis tur, quia facile ijs circa conseruet, expumat; anguis Iu eo noctuavis de causa rident, nec tamen adeo sumi risus evrrtes, ut
melancolici,nisi flava bilis superas latafuerit, que tunc melancoliasit exima: atra auem bilis proprie appellatur, feriba deliria inducit ali uerytantum pituitosum habitumi Lehifacilius id tit,non quidem ratione letitie,quam ipsa pitti
ta inducat sed potius ratione admirationis Pituita enim nisi occupauerit cerebrum,hominessegnes,tardos,ignavos, ct Hupido acit: Quapropter cuim omniaferrique uident,ut noua ijs offerantur,eosfacile, ea ανιλε , idest temere sine causa Adentes reddet. Quodsi hcc pituita consequatur,sanguineos Llosfaciet De quorum habitu dictum iam est. Aque hactenus
de dispositione milari. Quod pertinet ad organicam a primissatuendum est,an posit inmutare hanc ridendifacultate, adeo, ex ea intendi, remitti possit. Verum cum di positio orga nica requiratnris omnibus particulis,sicei,ssingulis agendum esset , nimis ab infituti nostri ratione discederemus uatis ergo in presentia sit, quesptionem desolo cerebro esse , ex quo dia imus rhanc vim emanare o in quo feriimaginationem supponemus uod ergo hec dispositio posset hanc uim immutare, ex hoc mihi probabilest quoniam cerebrum semper visum en duplisi principibus facultatibus inseruire primo, νtsubiectum in quo insistit, ex quo iustuunt in uniuersum corpus,secvado, ut instrumentum , quo intercedente uni operationes istarum Iacuntatum. Verumque trinumque immutatur instrumentum, necesi
se es: operationes immutari: Ergo instrumentaria natura
46쪽
ad operatisne augendas, vel minuendas plurimum eonstre Traeterea Llpositio organica: signum operationum Ofac lib. rt 'tutem,ex Galant authoritate, si ergo, ipsa non immutabit. Mς i. 'erit huiusmodisignum,cluia ad certam di tositionem organicam semper certa quedam iui positio similaris consequetur, Od res Gil mum siet, ut utraque earum dispositionum sese mutuo eon litae oriri sitM , quod quidem minime dierum len. Quare concluden-eoro. eos '' videtur banc organicam distinitionem ad risum augeniti bit dum vel minuendum aliquid posse afferre: Non quidem quod V cerebrum sit peculiare organum risus, ut videoimus sed quod imaginationis es organum, sin qua fatis iam dictum en non posse sum fieri. Em igitur inuenigandum, que nave cerebri spinitio organica confert ad risum, que verὸ non: Ad quam rem exquirendam opus en eandem diuisionem quam superius ad Bibere prius spectandus gradus ille,
in quo mediocriter ridentes considerabantur. IIuius ergo causam credendum es esse optimam cerebri conformationem , quae cuiusmodi si ex Galeno disicere possumus: Aliae vero conformationes ,riuscunquesint a mediocritate, Iib art. edente, atque imaginationem laedere poterunt Quasquidem Med. consirmationes non crediderim ab arte corrigi posse,si ab ortu, insit,innatequefuerint . atque ideo non temere credunt, neminem ab ortuJsolidum euasisse: cuiusquidem reicausa est, quia id nascitura praua conformatione substantiae cerebri ipsius. Reliquum porro esset , ut de organica illa di positione sigillatim diceremus, quaescilicet peculiaris di*ositio ridendi vim augeret, imminueret sed hoc anatomice rei longius examen po-1Iularet, quare studiosos lectores ad frictotelem ejciemus, ex curris liq.de bVirg. petant, ut alios praeterea autbores, quornm scripta compilagi dicerer, si huc eorum sententiai transferrem Sequuntur cause externae,quae quidem, ipse ductusae sic is t, aliae filicet uniuersales, alia veryparticulares uniae ιςr ς uersuses quidem spectant ad caeci, o astrorum positionem
Ouemadmodum enim videmus 'multiplices earumdem stellorum cursus, congresus, dure11,s aterualla propinqua . I, inqua, distaresque inter se earum a pectus non tauit Jomines sed etiam terras, maria, aliaque omnea IDb luuae orbe existentia immutari ic verisimilesieret, ut ad augendam, mi endam ride Idiri aliquid protu: Omnia enim qu geu pan
47쪽
tur, ct fiunt, finiri ae in plandidissimam butus mundi lucem, inni repente caelectibus is uxori asci ex quadam vi ab aetherea,ac sempDerna natura e=π aut ,tradit μίνovo rum l. b. , δε disciplina, o praecipue Tιolomem. Homini a tem cuifacien tua. Isti. potestas data est solum quod pertinet ad animum , quaedam propensio contingit. De hac ergo, qua ad risum lectat, modo intelligimus cause exterae peculiaresplurimum ad risum facere possunt: Nam d uturna Iuba .l ummeque cura minuunt euideratissime quantam vis iamdi dij itionem , quemadmodum contradicitisr,ut animi traii uillitas atone stitia quemlibet ad hilaritatem, ri uni excitarem fuat iis autem caus externe peculiares pertinent ad ea,qu ni I, os animos U- sunt perturbare que itidem causi cum animos motι aut eo magis corpora mouere possunt Quia mutus sunt auimorum, osorporum pasiones,ut satur Arist. etque ideo se diutius protrahantur habent vim faciendi naturam quandam acquisitia v*m pro ratione ipsarum causarum et Atque omata illa, quae ut' Pti' animam ad laetitiam mouere solent, maxime itidem idone ς erunt ad risum conciliandum tui modisunt crebri, ara
ti unetjfortuna longa tranquillitas. consuetudo libendi. Nam vinum vel prudentem cantare Coegit Plut lEt tenorem ridere, pedesque inferre choreis symν Atque tacenda loqui, nec idonea dicere dictu . in i In
contra vero quaecunque marorem inducunt, ea a nobis risum exu lo arcent. animos nostros laruis optent , isιηι ingrati nγnci mei o- inopia amicorum, tropinquorum,infortunia aerumnosus vi visi ctus, curae, fudia,seria, acgrauissma cogitationes cuius rei in Evangelica lenione clarissimum exemplum extat in Layaro.
ouem Iesu Chrisns seruator noster fulcitauit a mortuis Q ipostquam reuixit nuncuam risesse fertur Inter has causas se exteret non postrem lcentur udam animininrideliberationes , quibus pro earum ratione multis modis immutantur an milliri. Id quod preclare ostendit Aristoteles ille cognomento tenus apud Eupolem , Qui quidem Vicis interroganti quibus artibus Iustus evasipet bene, aesapienter respondit, Uprsciispuum fuisse naturs munus, sed etiam alacri animo naturam si am adiuvisse: Id nimirumsignificans sese iampridem deis creκisse, ν naturalis propensio, quam habebat ad I initium sum ipsius animi exercimione ita adiauarctκr, Πιν tuse - dare .
48쪽
deret. Quoι ipsum quo iam pacto ad risum transferri post nemo non videt Itaque he, huiusmodi sint ea tem cause, de quibus me nonsatis cumulaia tracta e latet go . quia non ille mihi opositusscopus fuit,sed quo ad risus sectionem ex-
pluandam satis tetigiβe ea inimo. Quasdam etiam causas pretermitto, quae ad risum modo excitandum, modo reprimencum. occulta quadam ratione conferre videtur, cuiusgeneris easunt, ou Plinio ex Theophrano sumpta referuntur In brigia uosfontes inueniri quorum alter Galeno a risu, alter verδ Allona fletu non cupatiιr Item fons ille infortunatis infulis, cuius aquaesi quis eas biberet, tantum in sum prope bant, 24 tumoreretur Refertur etiam ab eodem Plinio in Bactris, I Hrea Boristhenem herbam quamdam inueniri, que Gelotophiaris appallatur, quaesi bibatur cum Mirrha, vino,varias ob Mersati species, ridendique finem non seri in potis nuclei pinee nucis cum pipere , melle in vinc palmeo. Is igitur cause, si recto intuitu inspicimus, ad aliquam ex his causis quas enue, nerauimus referentur Nec enim plura de ridendi pρtestate, causisque dicendasupersunt. .
De causis Risus in actu Cap. VII.
TI C ero, si instituti drdinis ratio possulat debit causis agamus , que risus potentiam ad actum perdu- cunt Verrio cum si motus quidam voluntarius,tres precipue illius cause erunt consederandae inciens, instrumenta cum partibus in obiectum : Nam hoc idem ceteris noctri corpo-
Citu i I pq libui datum esse non noramus sit exemplo pulsus qui
49쪽
Malis , quae a cerebro ortum ducit , pertinet entis ad motum voluntarium a verycum Arieritele eri vis motrix Leo, diemanans, ut eaetere anime ires. Remotior est ipsa anima, que omnium suarum operationum, facultatum. causa eo petens immediata autem en latitia, que nisi intercederet, non seret risus De earum utraque agi oporteret. Verum enim-tier,si de mediata hoc est defacultate animali vel vitali, atque de remotiori,hoeende anima ipsa tractaremur,nimium ab in Nituti nonri ratione recederemus quamobrem ea tamqtram
supposita . satis perspecta praetermittere, O de talitia ipse
agere incipiemus, de qua etiam ea tantum asserre studebimus, aue ad hune locum explicandum opportuna esse videbuntur, Nec ver,pluribus verbis disquiremus, quid inter utitiam. gaudium inter sit,ut nullo discrimine tramque vocem liceaeus parer utilia igitur inter ea connumerantur, que a Graecis meis ια, ψ ψυχ.t a latinis verὸ perturbationes animi dicun-riιr, hoc ess turpidae, aratioue auerse animorum commotiones Eruis vel δ. propria descriptio hae forte erit,si dicatur quaedam animi noriri perturbatio, qua commouetur animus ob voluptatem praesentium bonorum,aut spem futurorum . Haec autem quatenus ad praesentem Dum attinet, duplex meipoten, maiorsilicet. minor Maiorem proprie titiam dicunt,mianorem ver3gaudium. Quardeaestolaommsententia gaudium poterisapientem occupare,iatilia vero nequaquam Habet hic Erita afectus causas suas, ct inprimis, plurimum habet commu Tu Lq. nem idest intemperantiam , quae omnium affectcium radiae, origo dicitur. Dicebar enim ArisI.de temperantia agens,quemadmodum puerum paedagogi praeceptis, ita concupiscibilis auia U-3M Homaefacultas rationis imperio obtemperat, cuare sicut animi temperantia , hoc est placida illae tranquillo animi coli iti
tio appetitus omnes moderatur,ac temperat, incitque, vectae rationi nonsecus,ac puer pedagogo pareat Sic in temperantia totum animum peruertit, o ad omnes perturbationes
procliuem reddit. Propris vero illius causae possunt esse habitns sanguineus, voluptates,sensibilium praeceptiones si bipecie boni, O alia de genere hoc, de quibus copiose agit avicenna lib. dem dicior iaL uuae omniasi mediocritatmmi diuertnt, mediocrem latitiamfaciunt que ab urbandi, sipienti vitia non erit alisua Si, ro mediocritatis sine excedent, titiam facundi Naa F quam
50쪽
quam Micio sapientem cadere nolunt. 2, e veryalia ratio Mem latisiam in hominibus feri credendum est, nisi concepta Pecie boni , vel potius iudicio boni inphantasmata recepti,. 3μod ipsum consequitur voluptas , qua es illius boni perfectior
Et praterea appetitus,quo videtur anima moueri ad persequendum bonum liud imaginationi oblatnm. quamuis malum No d.Dproferatur non aio tamen decipimur specie recti In ipsa. ii uoui Wrm l litto 4sunditur, dilatatur ad exterii ra cor . spiriar tus, facultas,italis Idcirco cum omnes animi perturbationes corpus nonrum alterare plurimrem valeant, Misenatur II art. Galenus tum maxime utilia,quasi immedica, atque insolens med. c. fuerit, repente ulminis inflaroiritibus, calorem a corde, ins summa corporis dissipando noxam corpori ingentem assert, pressertim δε pusillanimum occupauerit syncopem nimirum, ac
repentinam aliquando mortem afferendo. Quamobrem in me mirandum ea se tam multi prae nimia titia interieruntichilo lacedemonius, Sophocles , Dionibus Sicilis Tyrannua, Due Ilia mulieres v mane, M. Iuuentius consul, Thilippides Toeta Diagoras Rhodicus, o alui quid m ab historiographis enumerati At si moderata latitia animum subierit multa quidem ingerit bona: Nam ct cor exhilarat, spiritus acrio-Cal. l. de res reddet,sanguinem , o naturalem calorem excitabit,ac de- par pil. tque tot nominibus valetudinem curat atque tuetur, ut multipi sola utitia morbos propulsent, atque hac es immediata causa risus in actu circa quam aliquis forta Ie occurret; quod sope videmus homines latitia plenos non tantum ridere, visaciunt ij, qui indignis, improbisque facinoribus gaudent, cum
vel hominem occiderint vel quid auare , ac sesarie commis rint, itemque qui perpetuam, ac diuturna militiam obtinet, non tamen siluerident: Addo etiam quod aliqui pragaudio
lachrimant, ad quem quidem respondemus quod quamuis ipsa fit, quae immediate facit risum non tamen indisserenter unaqueq; utilia,primum enim oportet , ut ea sit posta in quadam
certa mediocritate, unde exploditur ea omnis , qua noxia, detur Praeterea necesse es,vet confertim accedat, unde diturna
excipitur. Denique ver) opus es, ut habeat quasdam condici ne alias qua ab illa latitia proficiscuntur, quae oritur ab obi cto ridiculo, ut clarius videbimus in cap.Jequenti satis es a Paries praesensia indicasse non omncisiathiam risum marmique ita