장음표시 사용
101쪽
De Disserentia Actioηum humanarum. 7S
I. 8 3. In ratiociato definitivo propositio minor ensinciat, odis si lis sit ea actio m dato caseu singulari. cfus' cra is siccosio δFod ratis. Useriar ; propositio major est principium generale, quia in ge- ere,omnere enunciat ac ionis siusmodi bonitatem vel maluiam ς cometasio vero 'dutam de bonitare vel massilia actwnis in dato casa singulari. Ratiocinium cnim definitivum ex notione actionis , cujus patrandae occasio offertur, ope principii generalis ri quod bonitatem vel malitiam istiusmodi actionis determinat, clicit judicium de bonitate vel malitia actionis in dato casu singulari s. 8a . . Ex eo igitur, quod actio vinotionis istius talis sit, talis autem actio vi principii generalis bona sit vel mala , infertur quod actio in dato hoc casu patranda bona sit, vel mala, ita ut syllogismus ad hanc formam reducatur: Actio, cujus nunc patranae occasio offertur, talis est. Actio talis bona, Vel mala est. Ergo actio, cujus nunc patrandae occasio offertur, bona, vel mala est. Cum propositio primo loco posita sit minor, inferiori autem loco posita major 34o. .); evidenS cst, in ratiocinio definitivo in propositione minore enunciari, qualis sit ca actio in dato casu singulari, cujus patrandae occasio offertur. , majorem autem propositionem principium generale esse, quod actionis istiusmodi bonitatem vel malitiam enunciat. Unde per ipsiam syllogi sint notionem porro liquet, conclusionem esse judicium de actionis, cujus patrIndae nunc occasio offertur, bonitate vel malitia in dato casu singulari.
Plurimum refert, ut ratiocinium definitivum distincte animo concipias, ubi non modo de rectitudine actionis judicium certum ferre Volueris, verum etiam omni cura ac sollicitudine uidem studere decreveris. Atque hoc eXemplo docemur, doctririam logicam habere etiam usum theoreticum in demonstrando, ac philosophiae practicae suppeditare princitia non minus in praxi, quam theoria utilia. Occurrent istiusmodi
102쪽
exempla plura adhuc alia. Hisce autem exemplis doeemur.
oppido falli, qui sibi persuadent, doctrinam de stilogdiso
nonnisi in scholae usum addisci.
Si ex notione actionis insisscienter determinatacipii veri collimior judiciam de bonitate vel maluia judicum verum esse nequit. Etenim in ratiocinio defit quo ex notione actionis ope cujusdam principii cc ljudicium de bonitate & malitia actionis f. 8a. , priminor formatur ex notione actionis in casu dato,' cujitrandae occasio ossertur, praedicando de actione isubjecto determinationes, quae in notione contine Quamobrem cum ea sufficienter determinata inon ca de actione in propositione minore praedicar
quibus demonstrari potest, utrum bona sit, an mala consequenter ob quae bonitas vel malitia eidem cQuodsi tamen eandem pro suffcienter determini omnino supponis , in propositione minore de acti praedicari ea, ob quae bonitas vel malitia eidem tribuenItaque si loco majoris utaris principio vero, quo ob determinationes solas bonitas vel malitia de aerione pra dicatur, ut inde inferas conclusionem; perinde est ac D in minore assirmares , in dato casu solas illas determinationes actionis adesse, nec pr.eterea alias, a quibus bonitas vel malitia ejus pendet. Unde in syllogisino definitivo major tib data determinatione actioni sic determinatie soli tribuit boniritatem vel malitiam, quod minor vero determinationes istas solas contineat falsium est sor. Dg. . Enimvero ii praedicatum in majore subjecto subdata determinatiqne soli compet. t, minor autem fuerit falsia, conclusio quoque salia essedcbet o. s 3 9. Lag. . Quamobrem si ex notione actionis in- sussi-
103쪽
De Differentia Actionum humanarum. 7ν
sufficienter determinata vi principii veri colligitur judicium
de bonitate vel malitia actionis; judicium verum esse nequit.
Ne propositionis veritas in dubium vocetur, quod alias constet f. 54 I. Log. , ex minore falsa non concludi falsam esse conclusionem, sed tantummodo eam ex praemissis non sequi, consequenter in medio relinqui, vel quod quis existimet, minorem non posse dici falsam, quando determinationes notionem actionis ingredientes revera adsunt in casu dato, etsi praeterea adsint aliae: quaedam adhuc annotanda veniunt. Nimirum si theoria supponitur vera, unde principia vera desumuntur, quae de bonitate vel malitia actionum ainiversaliter pronunciant, actio ideo bona est, vel mala, quia notio subiecti seu, quod perinde est, actionis hasce determinationes continet praecise, non Vero plures, nec pauciores, cum sub paucioribus indit furens esse queat, sub pluribus mala, quae sub istis bona est, vel bona, quae sub iisdem mala est, Quodsi jam in
ea su dato notio in suificienter fuerit determinata, non omnes delermina iones recensentur, per quas bonitas vel malitia actionis determinatur, sed pauciores. Quamobrem supponit casum, qui non est, atque ideo propositio minor falsa est, quatenus supporus actionis notionem susscienter cile determinatam, quae tamen non est, seu talem esie actionis assirmas. qualis
. non est so . LV. J. Et quia sub istis determinationibus bona est actio. quae aliis adhuc superaccedentibus mala evadit, vel ex adverso sub illis determination us mala est actio, quae aliis supervenientibus bona erit; vi principii in se quidem veri , ast ad casum praesentem per errorem applicari concludes talso act: onem esse bonam, cum sit mala. vel actionem esse malam, cum sit bona consequenter iudicium de honitate actio. nis vel malitia. quod sers in casu dato. verum non est f. gos. Log) Atque hinc intelligitur necessitas notionis determinatae actionis in casu dato, cujus patrandae occasio datur, etsi theoria periecta supponatur, ne scilicet per errorem applices principium, quod in casu isto locum minime habet, & se securus de eeritate principii, quod & certus es maiorem esse veram, S minor quoque Vera tibi videtur f. s 37. Log. , in errorem incidas. Qui methodum demonstrativam satis perspe-
104쪽
ctam habent, i c qualia sint principia, quae ex Vera theoria fiamuntur, novit; ei nihil obscuritatis in iis , quae diximus; 4
occurret, ut in dubitationem adducere possit veritatem Propor . sitionis praesentis. .
' s. 8s. . . Si ex notione actionis susscienter determinata vi pruri
2 , ripis fas colligitur jadicium de bonitate vel mulitis actionis. φρομ falsom erit Etenim si notita actionis sussicienter determi- nata, propositio, quae enunciat, qualis in dato sit acti ' , vera est . so6. Log. . Quare cum in syllogisimo definiti μ μ ε minor propositio, quae enunciat, qualis sit actio in casu M.' dato, cujus patrandae occasio offertur I. 83. , minor pro . Hujia in eodςm Vera est. Quoniam vero salium est prin- cipium, quo uteris in bonitate vel malitia actionis in casu dato definienda, per ἐν thesim , principium vero generale,
p re quod actionis istiusmodi bonitatem vel malitiam , qualis f
committendae in cassi dato occasio offertur, in genere enun- ' ciat, in syllogismo definitivo majoris vicem tuetur 83. I in codem propositio major Sisa est , consequenter actio sic determinata bona non est, quae bona dicitur, vel mala non iaest, quae sertur mala s. sor. LE. . Quamobrem nec actio, miti casu dato, quae bona esse inde colligitur, bona est, nec quae hinc colligitur mala est I. 338. Log. . Iudicium igitur de actionis, cujus patrandae occasio offertur, in casu dato filium est . cis. LV. .
. ., Hinc intelligitur, quam necessaria sit vera actionum theoria, ne in casu dato cespites, etiam maxinis circumspe me agas, ut qualis si actio, cujus patrandae occasio offertur, intime perspicias. Atque adeo patet, quam sit necesse, theoriam istam niti demonstrationibus, cum vera si propositio, quae demonstrari potest 3 3 ι. Log. , etiam quando indirecte demonstratur . ss7. Log , Ut igitur tutus sis de veritate jus . cii, quod de actionis, . cujus patrandae occasio sese offert, ho- . nitate Vel malitia fertur, non minus supponendum est, primis cipium, Diuitiaco by C
105쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 79
cipium, quo uteris in ea dijudicanda esse verum, quam notionem ejus tibi esse lassicienter determinatam. Nimirum in theoria persecta actionum humanarum docetur, quibusnam positis ponatur actionis bonitas vel malitia. Quamobrem si certus esse velis, in casu dato actionem, cujus patrandae occasio offertur, esse honam vel malam, necesse est ut ostendas ea in casu dato poni, quae ponenda sunt ut bona vel mala stactio: alias omnino fallet judicium. Fallet vero ob notionem actionis non sussicienter determinatam, si in casu dato non ponuntur, quae vi theoriae ponenda sunt, si ex theoria petitum principium verum sit. Non minus autem judicium fallet, sialsum est iis positis, quae .in casu dato revera ponuntur. actionem esse honam, vel esse malam. Atque adeo judicium de actionis patrandae bonitate vel maIitia falsum est, quia principio falso uteris in eadem dijudicanda. Casus prior est theorematis praecedentis; posterior vero praesentis.
g. 86. Pudiciam dicitur caseu veram, si ex p missis, ex qui-CUῖ verumbus insertur, non sequitur, verum tamen sucriti quanaeo t
Ita gr. Si quis ita argumentetur : omne animal, quod habet Halas, natare potest. Atqui Piscis est animal, quod habet alas. Ergo Piscis nature potest; vera est .concluso, quod piscis natare possit, adeoque judicium discursivum ita judicantis v rum est. Enimvero major propositio falsa est, quod omne animal alas habens natare possit, falsa etiam minor est, quod piscis habeat alas. Quamobrem siquis iudicaret, piscem posse natare, propterea quod alas habeat, alis Vero instructum ani- .mal natare possit; judicium ejus foret nonnis casu verum. Damus exemplum facile , ut intelligi possit desinitio. Patet autem casui tribui judicii veritatem, ubi judicans subjecto tribuit praedicatum, quod ipsi competit, ob rationem non modo falsam, qua scilicet posita non ponitur praedicatum ς verum etiam quod rationi ne quidem locus est, hoc est, subjecto minimine convenit, quod de eo sumitur, 'ut ipsi tribui possit
106쪽
incum ri μθ δ ηδ 4eterminationes, vi principis fas colligitar jadicium actibris ι, G amonii bonitate vel .malitia , quod verum os; juricium Me :nitate les ηρ-s csse verum es. Etenim si notio actionis in dato cinimali iis sit, y trandae non sit sussicienter determinata, vel etiam ei leni raso seram insint determinaziones falcae; actio illa talis non est, O q. ... iis sumitur: id quod perinde est ac si judices, pis Amnem habere alas, vel in casu singulari piscem o a': datur, veluti luctum, habere alas. Quodsi ergo primpium quoque falsum est, quo uteris in judicio distursivo de actione in dato casu eliciendo ; falsum est, quod acti talis sit bona , si eam bonam esse assirmatur, vel mala, si eam malam esse enunciatur : id quod perinde est, ae statuas, animal quod habet pennas volare posse. M. igitur praemissis cum vi dicti de omni & nullo, quo nitu tur omnes syllogismi I. 333. DIJ, non sequatur conclusio, . quod scilicet actio bona sit, vel mala g. 348. L i cum - tamen bona sit, vel mala per H thesin o judicium de acti ' nis bonitate vel malitia in cala dato nonnisi casis Merum esse patet I. 86. .
Facile apparet iudicia casu vera nullius esse momenti in
directione actionum nostrarum i cum enim ex praemissis non . sequantur, aliunde tamen judicanti non constet, quod sim vera, iis fidere non licet. obiter monemus ex demonstrarione Pa- . tere usum eXemplorum maxime vulgarium singularem, quatenus per ea lux adsunditur haud raro inexpectata iis, quae obscuriora & intellectu dissiciliora videntur, ita ut dispulsu nebulis nihil amplius dissicultatis supersit. -- . ν
107쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 8 I
ratione G. 88o. PsAE empird, adeoque ideo quid Vollimus, luntatis ab
quia idem nobis distinete repr sentamus tanquam bonum, in ellem. consequenter per distinetam boni repraesentationem actus voluntatis determinatur .ri 3. IOM. Enimvero distincta boni repraesentatio est motivum volitionis . 89o. IV Aemptr.), consequenter ratio ejusdem sufficiens g. 887. Poc Lempiri . Quamobrem cum intellis is sit judicare, quod actio sit bona .aas. Ps . empiri & bonitatem ejus distincte repraesentare: β. zrs. psin empred; in intellectu continetur ratio, cur quid velimus, seu cur voluntas sic potius determinetur, quam aliter. Quamobrem palci determinutionem voluntatis dependere ab intellectu . 8 s, Iol. . Similiter noluntas ex distincta mali repraesentatione oritur 3. 88 r. Ontol. , adeoque ideo quid nolumus, quia nobis idem distinc te repraesentamus tanquam malum, consequenter per distinctam mali repraesentationem actus noliationis determinatur cf. ii 3. Onrol. . Enimvero distincta mali repraesentatio est motivum nolitionis . 89o. IV L empir.), consequenter ratio ejuSdem sussiciens . 887. Poch. --μr0. Quamobrem cum intellectus sit judicare, quod actio sit mala: 3. 3a s. Psyli empir. , & malitiam ejus distincte
repraesentare s. ars. Pss empirJ; in intellectu continetur ratio, cur quid nolimus,'stu cur noluntas sic potius determinetur, quam aliter. Patet itaque noluntatem quoad doterminationem iam dependere ab intellectu I. 8 si . told, seu, quod perinde est, determinationem noluntatis ab imtellectu dependere.
Dependentia voluntatis & noluntatis ab intellectu in deteris minatione sua adeo manifesta est,'ut in dubium revocari ne- ά queat. Unde & Scholastici voluntatem ac noluntatem facesistatem per se coecam appellarunt, quoniam voluntas videre nequit bonum, in quod fertur, nec noluntas malum, quod
fugit. Dubium, quod oriri potest ex electione, quae fit ra-
108쪽
tione intrinseca deficiente, tollitur per ea, quae de hae .ctione alibi demonstrata & annotata suru 3 899. Iis e vir. .
Qui enim cum acumine ad rationem extrinsecam animum a vertit, eandem ab intellectu dependentiam determinationis voluntatis ac noluntatis hic quoque deprehendet. Absit aru
tem, ut tibi persuadeas, dependentia ista tolli libertatem. Ratio enim lassicicns non inseri determinationi necessitatem. sed Depeηdenoeam saltem essicit intelligibili modo explicabilem 3. 3a I. tu; g. 89. Rectitudo actionis hismanae quoad voluntarem S noluntatem,ta jectuti a rectitudine ejusdem quoad ιntellectum dependet. Ad rectitudi-
disti assib nem actionis quoad Voluntatem requiritur, ut actio, in , -bad quain sertur Voluntas, se bona , & voluntas dcterminetur ibi.ὴj ijm pG iPsem bonitatem actionis, non Vero per rationes, obab Obadiam bonum Verum repraesentatur tanquam apparens 8o. . istisitatam. Supponit ade rectiLudo aetionis humanae quoad volunt, tum actionis, cujus in dato casu patrandae occalici offertur. notionem sussicienter determinatam, sine qua qualis sit, in- telligi nequit, & judicium verum, quod sic detcrminata bona sit g. 89 r. Poch. empir. . Enimvero notio actionis, cujus in dato casu patrandae occasio offertur, sussicienter determinata & judicium verum de actionis bonitate ad rectitudinem actionis requiritur quoad intes lectum g. 8o. 7.a.) . Por ca igitur, quae insunt rectitudini actionis quoad intellectum, intelligitur, cur ea adsint quoad Voluntatem, quae ad eandem faciunt, consequenter ratio rectitudinis actionis quo . ad voluntatem continctur in rectitudine quoad intestinum . 3 6. Onto ). Quamobrem rectitudo actionis quoad voluntatem dependet a rectitudine ejusdem quod intellectum
Similiter ad rectitudinem actionis quoad nolantatem requiritur, ut actio, quam fugit, sit mala & ipsa dete minetur per malitiam actionis, non Vero per rationes, ob
109쪽
m 'DiFrentia Actionum humanarum. 83
quas malum Verum tantummodo repraesentatur tanquam
apparens I. 8o. . Supponit adeo rectitudo actionis quoad noluntatem actionis in casu dato, cujus patrandae occasio os- fertur, notionem sussicienter determinatam, ut qualis sit intelligatur, & judicium verum, quod notio sub hisce dcterminationibus mala sit . 89o. I9O. enpiny. Notio actionis sudicienter determinatae & judicium verum, quod, cum sic determinata sit, mala sit, ad rectitudinem actionis requiritur ex parte intellectus So. 7 a. . Quoniam itaque per ea, quae ad rectitudinem actionis quoad intellectum rea quiruntur, intelligitur, cur adiunt ea, quae ad candem requiruntur quoad noluntatem; in rectitudine actionis continetur ratio rectitudinis noluntatiS .s 6. tol. , consequen- ter rectitudo actionis quoad noluntatem a rediitudine ejusdem quod intellectum dependet G. 83 7. ME . Propositio haec maximi momenti in praxi est, siquidem
curare velis, ut actiones tuae sint rectae. Ex ea igitur suo loco maxime ardua atque utilia deducentur. Qui hanc dependentiam insuper habent, eorum quoque actiones, quamvis exterisna specie bonae, a rectitudine multum abeunt. Ρatet autem,
si eam intimius perspicias, impossibile esse, ut in rectitudine actionis quoad voluntatem Vel noluntatem nihil desideretur. . quamdiu in rectitudine quoad intellectum adhuc quicquam desideratur. Unde non adeo facile est, quemadmodum mul-
ν iis videtur, curare, ut actiones nostrae omnimodam habeant restitudinem.
I. 9 P. Ad notionem amonis , cujus patrandae occasio o retur, Concursus fodienter determinatam formandam concurrunt se us, ima- sensuum,
oinatio aroue memoria. crum omnes mutationes animae a imaginario-
sensatione originem ducant g. 64. Psch. rat. J ; fieri quoque nis es m .haudquaquam potest, ut actionis cujuSdam patrandae cogi- moriae ad aistatio animam subeat absque praeVia sensatione. Qilodii monem re-L di Vero cyam.
110쪽
vero jam actionis hujus notio distincta formari, eac
sussicienter determinari debet, ut constet, qualis sit assio, antequam judicari possit, utrum bona sit, an mala, quemad- . modum ad actionem humanam rectam requiritur s. 8o.ν; nemo non Videt, notionem istam tanquam actionis sing laris nonnisi experientia acquiri posse . 663. Log. niam vero id experimur, quod ad perceptiones nostra tenti cognoscimus g. 664. Log. , necesse est ut perces
nes ista, ex quibus desium untur ca, quae notionem ad sufficienter determinatam ingrediuntur, vel sint rerum I sentium, vel praeteritarum. Quamobrem cum percencs rerum praesentium sint sensuum s. 67. 6o. Psch. empla perceptiones Vero rcrum praeteritarum imaginationi tritantur . 92. Ps h. emptr.); evidens est ad forman Ilionem actionis in dato castu, cujus patrandae occasio clatis determinatam sensus atque imaginationem conc imvero quoniam perceptiones rerum praeteritarum, nobis imaginatio tanquam praesentes sistit, nulli sitiat nisi nobis conscii simus, quod eas jam antea habuimus,com- sequenter in casu praesente, quod res, quae repraesentantur, antea sensu percepimus, adeoque perceptiones istas seu rerum ideas reproductas recognoscamus I. 173. Psch. emst d, facultas vero easdem recognoscendi memoria est I. 373 Poch. empir. , ideo liquet, ad formandam notionem acti nis in dato casu patrandae lassicienter determinatam mem
Quodsi euidam animum advertere lubet ad actiones, quas committit, vel omittit proprias; is veritatis propositionispraesenti, a posteriori abunde colavincetur, ut adeo fide experientiae obviae eandem absque omni probatione assumere licuisset. Patebit vero attendenti, quantum nunc sensui, quantum lina- ginationi atque memoriae tribuendum fit in sormanda actionis notione lassicienter determinata, & quando ac quomodo im Sin Diqiti GOGule