장음표시 사용
91쪽
tur intellectus in actione libera rinutritur notio actionis continens cas determinationes , ex quibus demonstrari potest, utrum bona sit actio, an mala. Notio actionis sufficienter determinata est, ii cas continci determinationes, ex quibus demonstrari potest, utrum bona lit actio, an mala g. 710. Ad actionem igitur liberam rcquiritur ex parte intellcctus notio actionis sussicienter determinata. opiam principium generale in casu dato applic tur per ratiocinium cs. 3223. ia a 4. I. g. , α ubi judicium discursivum per idem clicitur . si . Leg.), ratiocinium informa legitimum csse dcbet, de quo Logicae gnarus nemo dubitat 3. 337. ; si judicium agentis de bonitate & malitia actionis fuerit verum, in ratiocinio quoque nihil desiderari potest. Tres cum sint intellectus operationes notio,judicium 3cratiocinium s. 3as. Psch. empir. ἔ, ubi circa notionem, judicium ac ratiocinium Ex parte intellectus nihil desideratur, nil prorsus ex parte intcllcctus desiderari potest. Enimvero ubi agens 'actionis notionem habet deiciminatam sufficienter, verumque est judicium de bonitate vel malitia adisonis, nec quoad notionem, nec quoad judicium, nec quoad ratiocinium quicquam desideratur per demonstrata. Quare si in actione libera nihil desiderari debet ex parte intellcctus, agens de notionem actionis sussicienter determinatam habeat,& vcrum ejusdem de a tionis bonitate ac malitia sit judicium
necella est. Abunde igitur patet, ex parte intellectus ad actionem Iiberam requiri judicium verum de actionis bonitate vel malitia , si ex parte intellectus nil desiderari debeat, hoc autem, supponere norionem actionis sussicienter determinatam. sine qua verum judicium de ipsa ferri nequit. Nimirum ratiocia' nium generale, quo elicitur judicium, tale est: Actio data est istiusmodi. Actio istiusmi est bona, sive mala. Ergo Actio
92쪽
De Disserestria Actionum humararum. Q
data est bona, sive mala. Minor propositio agnoscitur anti
mum advertendo ad actionem, cujus patrandae occasio ossertur, & formando notionem susscienter determinatam. Prois
positio major ex theoria actionum demonstrata petenda. LLquet igitur praesupponi notionem actionis, cujus patrandae occasio offertur, sussicienter determinatam , antequam judicium verum de ejus bonitate , vel malitia serri possit: ut vero verum de actione, qualis si, agnita judicium feratur, principium generale de moralitate istiusmodi actionis nobis peris spectum esse debere. Fieri adeo potest, ut notio actionis susficienter determinata sit agenti, nec is tamen judicium de bonitate vel malitia ejus serat verum, siquidem desit principium de moralitate istiusmodi actionum verum. Quoniam itaque ex parte intellectus in actione Iibera notatur desectus vel cirea notionem susscienter determinaram , Vel circa principium generale, seu veritatem propostionis de actionis istiusmodi h nitate vel malitia in genere; in propositione ex parte intellectus requisivimus, ne quid desiderari possit, ut agens habeat actionis notionem susscienter determinatam, & ut judicium. quod de ea fert, sit verum. I. 73.
Si in. actione libera ex parte voluntatis nihil desidere minismri debet: actio, in quam fertur voluntas, es bona sit necesse actionem ii es, edi voluntas determinari debet per i am bonitatem amo' seram re
nis, non vero per rationes, ob quas bonum verum tanquam σπώ quirantur ex
rens repraesentatur. Etenim si in actione libera nihil deiidem pa te voLη- rari debet; ex parte intellectus requiritur judicium Verum latis. de bonitate actionis . ra. . Quoniam vero voluntas oriatur ex distincta boni reprasentatione I. 88o. Phch. empiri ;judicium de bonitate actionis verum non alia de causa re quiritur, quam ut Voluntas in se generaliter determinata ad bonum appetendum I. sao. PBch. rat. , ad bonum Verum appetendum determinetur. Actio igitur in quam sertur voluntas, bona siti necesse est.
93쪽
Et quia repraesentatio boni distincta est motivum v Iitionis g. 89o. Psych. enpiru, quo tanquam ratione ejus M.ficiente . 887. Psch. emptrix, posito, ponitur Volitio . i tot θ; quin voluntas determinari debeat per ipsam bonitiem actionis dubitandum non est I. ii 3. ynto Quodsi per ipsam actionis bonitatem determirper demonserata; per se patet, quod determinari nec
per rationes, ob quas bonum verum repraesentatur apparen&. Quoniam itaque aetii voluntatis determinato cate ejus nihil amplius rcquiritur ad actionem liberam, per se patet ; si ex parte ejusdem nihil desiderari debeactione libera, actio, in quam fertur, bona sit nccelle ipsis vcro voluntas determinandi per bonitatem minime vero per rationes, ob quas bonum V crum tanc
apparens repraestentatur. E. gr. Suo ostendetur loco , eleemosynam dare egeno actionem esse bonam. Quocisi igitur eleemoseidem des ut miseriae ejus succurras, teque hominem, turam Dei civemque , immo christianum num te pr hine enim pendere actionis bonitarem patebit suo loco)ῆhil quoad voluntatem amplius desiderari potest. Quodsi vero eleemosynam des egeno, ut Videaris hominibus, qui non esac ex laude, qua non promerita mact ris, Voluptatem casias seque tibi, quod verum bonum est. tanquam bonum apparens repraesentes; voluntas ab appetitu senstivo vitium trahi Patebit suo loco abunde, propolirionem praesentem esse prin cipium sussiciens demonstrandi omnia , quae ad voluntatem quomodocunque spectant, ne ullus notetur in rectitua, actionis delectus.
Si in actione lisera ex parte noluntatis nisil de Graia eri Hiar. actio, a qua Aharret nolumas, mala his nec se es Snoluntas determinari dctit fer Esem malu qm actioris non . vera
94쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 67
vero per rationes, ob ouas actis mala repraesentatur tanquam mala raotor ex
parens. Etenim ad actionem liberam requiritur judicium sarte Am verum de malitia actionis g. 72. non alia sane de causa, i uarii . quam ut noluntas , quae ex distincta mali repraesentatione oritur . 881 P ch. em'r. , cum generaliter determinata sit ad nolendum malum g. 3zo Pisch. ras. , ad mali veri nolitionem determinetur. Patet itaque ad actionem liberam ex parte noluntatis requiri, ut actio, a qua abhor', 'ret, sit mala.
Enimvero repraesentatio mali dis imm cst motivun nolitionis 89O Psch. e Apiri ), quo tanquam nolitionis ratione sustici ci te g. 887 V, h. cmpiis.) posito ipsi ponitur nolitio g. ii ου . Qua inobrem cum actio, a qua abhorret noluntas, mala sit necesse est, si eX parte noluntatis, nihil desiderari debet in actione libera per H mon- . . strata; qum noluntas dzterminari debeat per ipsam actionis malitiam dubitari nequit I. ii 3 OAtia.' Quodii igitur noluntas determinanda per ipsiam aetio nis malitiam per demonstraria; Ultro sequitur, quod determinari minime debeat per rationes, ob quas actio insare
33raesentatur tanquam mala apparens . . - Nemo non novit in actione libera ex parte noluntatis nil spectari posse niti modum, quo determinatur. Quam obrem liquet, si in actione libera nihil desiderari dcbet ex
parte noluntatiS, actioncm, aqua abhorrEt noluntas, in
Jam esse debcre, camque dcici minandam csse per ipsain actionis malitiam, minime vero pcr rationes, Ob qtlasmalum verum, tanqUam apparens rL praeflantatur. E. gr. Si quis alterum calumniari nolit, quia hanc actῖonem malam esse agnoscit; nihil est, quod ex parte noluntatis' desiderari possit. Enimvero si quis alterum calumniari non vult. quod sibi ab eodem metuit, ne faciat, quae taedium creare poterunt, alias eundem calumniaturus quod voluptatum inde I a , per Diqitig by Corale
95쪽
percipiat, si male audit; noluntas ab appetitu &ne sensitiva vitium trahit. Equidem exempla satis si loquuntur, bonum verum seb ratione boni apparentisti , & a malo vero sub ratione mali apparentis abstineri se, ut adeo probatione ulteriori non si opus, ne in praete aut praecedente propositione quicquam sumsisse videriamus , quod a Veritate sit alienum, vel cujus saltem manifesta veritas : quodsi tamen quis desideret, ut utrudemonstretur , eidem satisfacturi apponimus propositsequentes, ne quid praetermisisse videamur, quod jure abis exigi videtur, qui methodo demonstrativa philosos
Si quod perfectionem nostram satusque nos i promo , ideo habetur pro bono, quod delectationes si uales seu spectetur luptates se uum nobis creat; bonum verum spectatur tanquam tanquam ap- Vparens. Etenim si quid perfectionem nostram statusque mando bo
nostri promovet, bonum Verum est s37. Psch. em'r. .
Enimvero si quid ideo habetur pro bono , quod delecta
tiones sensuales seu voluptates sensuum nobis creat, cunil quas sensationes ad persectionem status nostri reserimus, ex iis voluptatem percipiamus sso. Psch. empir. , bonum . vero tantummodo apparens sit, quod nos statusque nos . strum tantummodo perficere videtur, non Vero revera perficit β. 337. Ps h. empir. θ; id ipsum spectari nequit nisi tan quam bonum apparens. Quamobrem si quod persectionem γ' nostram statusque nostri promovet ideo pro bono habetur, quod delectationes sensuales seu voluptates sensuum nobis
creat; bonum verum spectatur tanquam apparenS.. Nimirum quando quod bonum Videtur, bonum revera non est, ideo habetur pro bono, quod delectationes senosuales nobis creat, quia nos statumque nostrum perficere videtur, etsi revera non perficiat, immo vel nos, vel statum nostrum imperfectiorem reddat. Unde bonum apparens judicatur ex delectatione sensuali, quam nobis osteri. Quamobrem Diuitia o le
96쪽
Disserentia Actionum humana um. 69
obrem etsi quid revera nos statumque nostrum perficiat, a que adeo bonum verum sit, quatenus tamen non judicatur bonum, nisi ob delectationes sensuales, non nisi tanquam bonum apparens spectatur. Non hic quaeritur, num quid in se sthonum, sed num tale habeatur ab agente. Quod si ergo agens pro bono habet bonum verum propter eandem rationem, ob quam bonum apparens pro bono habet; bonum utique verum spectare nequit nisi tanquam bonum apparens.
vet, ideo habetur pro malo, quod taedia sensualia notis creat ἰ ma- malum velum verum oectatur tanquam apparens. Si quid enim imper- rum si .fectionem nostram statusque nostri promovet, malum Verum ctetur tan-
est I. 3 6 8 Poch. empu. . . Ait si quid ideo habetur pro ma- quam apto , quod taedia sensualia nobis creat, cum ex sensationibus parens. taedium percipiamus , quas ad imperfectionem status nostri scrimus I. 33i Psch. empir. ), malum Vero tantummodo apparens sit, quod nos statumque nostrum impersectiores reddere tantummodo videtur f. 368 Psch. empir. ; idipsum spectari nequit nisi tanquam malum apparens. Quamobrem si quod impersectionem nostram statusque nostri promovet, ideo habetur pro malo, quod taedia sensualia nobis creat;
malum verum spectatur tanquam.apparenS Nimirum quando quod malum videtur, revera non est, ideo habetur pro malo, quod taedia sensualia nobis creat, quia nos statumque nostrum imperfectiorem reddere videtur, etsrevera non reddat, immo potius perfectionem nostram si tusque nostri promoveat. Unde malum apparens iudicatur ex taediis sensualibus. Quamobrem etsi quid nos statumque nostrum revera imperfectiores reddat, adeoque ma iam Verum sit, quatenus tamen non judicatur malum, nisi qui aitaedi sensualia creat, nonnisi tanquam malum apparens 'e
97쪽
uenam In actione libera ex parte facultatis locamo me Hga G. ad acrio- si rator , si omnes motus ad actionem externam requisi i promptenem hbe- producuntur. Quoniam actiones externae siunt motus, quibgram ex ea exequimur, quae anima vult Sc non vult β. ssi et Part. L purae faculo Neoc nat. , actio vero composita ex pluribus iiii usin'di moratis loco- tibus certo Ordine se invicem consequentibus c stat ; f moti re- cultas locomotiva, qua motuS corpolis totius cjusque par-quirantur. tium producuntur q. 66 , ad actionem cxternam nil com , ferre poteit, quam Ur motus, ex quibus cor stat, prompte producat. Quamobrem si motus omnes ad actioncm exte nam requisiiti prompte producantur; ex parte facultatis io comotivae in actione libera nihil desiderari potes . x ip
E. gr. Ut scribas, certi requ runtur motus digitorum, quibus penna tenetur, atque manu . Quo is ieitur motus ἄistos omnes eo ordine, qUo requiruntur. pr impie prod V cere valeas ; nihil in actione externa str ptionis .lcsiderari potest. Nimirum a mot bus istis pendent singuli literarum d e ctus & quicquid in scriptione observandum. Quamobrem . s singuli rite fiam, ut nec in i pus qui d desderari possit; nec in scriptione quicqv.im desiderari poterit. Nemo .miretur, quod terminis aduo generalibus utamur'. proposito enim cum - st universalis . omnes omnino actiones caeternas complectens, . iis utendum est terminis, quibus exprimuntur actionibus in univcrsum ominibus communia. Qis que exemplum non. adducatur nisi ad illustrandam propositionem generalem; nee hic recedendum fuit a terminis generalibus.
Evando a- Si quid in actione libera ex parte faculiaris cujusdam Hom, facπl' cit quod adese debeat; actis facultari tui corraduis. Si quidiati cuivim enim in actione libera ex parte facultatis cujusdam deficit, quod adcsse debeat'; homo quatenus id deficit se-
98쪽
De Derentia ZEionum humanarum. 7I
cundum facultatem istam non agit. Enimvero homo agit e t res qua homo, quatenus agit secundum facultatcs, quas agendum habet, veluti tanquam ens intelligens, si agit ex habitu intellectus. Non igitur agit qua homo , quatenus non agit secundum facultates, quas ad agendum habet, vesuti non qua ens intelligens, quatenus ex parce intellectus
quid defideratur. Quoniam itaque contradictio est agere qua' homo & non' agere qua homo, veluti in casu particii lari agerc qua cras intelligens & agere qua cns non intelligens g. 3 i. sura. ς actio, in qua quid ex parte facultatis .
cujusdam deficit, quod adesse Ecbcbat, facultati isti con
tradicit. Actio humana ex actibus intellemis, voluntatis vel noluntatis atque facultatis locomotivae constat f. po.), cumque per intellectum & voluntatem ac noluntatem liberam, ac laculi rem locomotivam ah issas pendentem homo a brutis d:sserat 3. 76 i. 7sa. b rnt homo qua homo agit, quatinus actiones ipscis iunt tales, quales permitiantur cile ab ipsis saculi tibus. In ea igitur parte actio hominis contra Acit naturaehu. tranae , qua talis non est, qualis per facultates ipsius esse debebat, ac in specie huic facultati cujus aliquis actus deficit. Nimirum fi qtiis ex notione istarum iacultatum a priori deducere deberet, qualis sit actio humaria, eam talem esie de-naonstraret: quodsi vero actione in con siderat, qualis editur, ea talis non est. Mani testa iRitur est contradictio inter actio. nem, qualis esse intelligitur per facultates. homini ad agendum conces M, N amonem, qualis nunc editur. Si hanc bistincte
concipias, ex eius notione deduceres a priori, eam esse actionem entis, in qua deficit haec . vel ista facultas, qualis homini esse intelligitur. Ecquis ergo methodi demonstrandi indire.ctae probe gaarus negaverit, quod actio ex parte facultatis cujusdam in aliquo deficiens eidem contradicat
99쪽
. mollisae. Actio humana recta actibus intellectus , volunt, iis ac noluntatis, atque facultatis locomotivae Gnstat ἔ.7o. . Quamobrem cum recta nulli attributo hominis contradicere debeat . 64. . intellectus Vero 387. Pyh. Mat. , ac appe litus ti aversatio rationalis, hoc est, voluntas ac noluntas β. 88o. 88i. Psu. empirJ, in Vi repraesentativa universi Osi 9. Puch. rat.), adeoque citentia anima: . 66. Psch. ratJ;. facultas autem locomotiva ab intellectu, voluntate ac nolun- tete dependens in essentia animae & corporis simul rationem sussicientem habeat I. 9s 3. Psch. empiri), consequenter in- tellectus, voluntas & noluntas , atque facultas locomotiva attributa hominis sint j. a 46. Ontol.); nec ea intellectui, luntati ac noluntati atque facultati locomotivae contradicere debet. Quoniam itaque actio libera facultati isti contradicit, ex cujus parte deficit, quod adesse debebat . 78. ; in actione humana recta nihil desiderari debet ex parte intellectus, ex parte voluntatis ac noluntatis & ex parte facultatis locomotiUa Actio humana hie tantummodo in genere consideratur. K quatenus spectatur ut actio. Unde etiam hic tantummodo docetur, quaenam ad rectitudinem actionis humanae qua talis requiruntur. Neque Vero existimandum est , id esse nullius usus: patebit enim deinceps eum esse longe amplissimum.
Euanam ad Ad assionem rectim requiritur natio actionis fi ciem ad ionem re- ιer determinata , judicium verum de actionis bonitate B.-ctem requi. bria , volitio actionis bona es nolitio malae, determinatio vorantur. luntatis ster bonitarem, noluntatis per malitiam actionis, non . vero facta per rationes, ob quas bonum veram repraesentatur tanquam bonum apparens es malum verum tanquam malum parens, omnesque motus ad actionem externam requisius
. prompte produci debent. Etenim in actione humana recta
100쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 37
nihil desiderari dcbet ex parte intellectus, voluntatis aenoluntatis, atque facultatis locomotivae I. 79. . Enimvero si in actione libera, qualis est humana recta s. Io.), nihil desiderari debet ex parte intellectus, agens notionem actionis sussicienter determinatam habeat & verum sit necesse est judicium de' actionis bonitate vel malitia s. ret . . Si nihil desiderari debet ex parte voluntatis, actio, in quam fertur
voluntas , bona sit & voluntas determinetur necesse est per ipsam bonitatem actionis , non vero per rationes , ob quas bonum verum tanquam apparens repraesentatur j. 730. Si nihil desiderari debet ex parte noluntatis actio, a qua abhorrct noluntas, mala sit necesse est, & noluntas deIerminari debet per ipsam malitiam actionis, non vero per rationes, ob quas actio mala repraesentatur tanquam mala apparens. s. 74. . Si denique nihil desiderari debet ex parte facultatis locomotivae., omnes motus ad actionem externam requisiti prompte producantur necesse est I. 77. . Patet ita que ad actionem rectam requiri, notionem actionis sussicienter determinatam , judicium verum de bonitate ac malitia actionis, volitionem 'actionis bonae & nolitionem malae, determinationem voluntatis per bonitatem, noluntatis per malitiam actionis, non vero factum per rationes , ob quas
bonum verum repraesentatur tanquam bonum apparens & . malum verum tanquam malum apparens, omnesque motus
ad actionem externam requisiti prompte produci debent.
Videmus itaque quam multa requirantur ad actionem humanam, ut recta dici possit: quae singula in quovis actionum genere distincte perpendenda veniunt, nisi a rectitudine receis dere volueris. Praesens adeo propositio in notionum directri
Si quid in actione libera vel ex parte intellictas, mel vo- Guandoluntatis ac noluntatis , vel denique loco livae desideratur, actio hama Molpu Philo . Pract. Univers. Pars L) Κ in na a rectι-