장음표시 사용
71쪽
omnes functiones naturales organorum vitalium corporis ad conservationem ejus tendunt, cumque adeo actiones naturales per naturam & essentiamCorporis determinentur 3. I a. perseitionem corporis qua vivi essentialem loquuntur functiones organorum vitalium s . sa8. Oato ). Quodsi iam actiones. liberae, quatenus corpus respiciunt, ad ejus etiam conservationem tendant, eaedem non modo persectionem hominis acincidentalem loquuntur , quatenus ad eas hoc modo datermi-
nandas aptus deprehenὸitur, sed eandem quoque promovent, ruatenus per eas aptus emcitur ad eas sic potius, quam alitereterminandas& aptitudo acquista augetus & conservatur Sa est. Ovio x Sed haec ex speciali triatatione clarius elucescent, per quam dispellentur nebulae, quae in generalibus a huc menti Ossanduntur, quamdiu a notionibus specialibus vacua. Nimirum quomodo singulae actiones liberae ad pers,ctionem hominis tendant, ut per eas fiat accidentaliter perfectus , & status ejus tam internus, quam externus persectus
evadat, id ipsum est, quod in omni theoria amomim liberarum demonitiandum. Absit autem , ut quis sibi persuadeat,
demonstrationes omnes Procedere ex notione generali persectionis: ea enim non nisi d. rectriκ est & in generalibus satis- facita Ex iis vero, quae inde deducuntur , applicatione a hominem qua animam & corpus facta continuo deducunturalia indivulso nexa cohaerentia, ita uiQuaedam sint principiis primis propiora, alia Vero remotiora: Abunde haec patebunt, ubi omnis pctionum humanarum theoria, amplissima profecto, fuerit absoluta: neque enim loquimur nisi experta,.
quamvis , si opus foret in has ambages descendere, a nobi&Moque haud dissiculter demonstrand .
AE iis, his a Zi er luber ves tendunt M perfectionem timinis . Γόργὰ in velis ejusdem im erfectionem. Etenim actiones liberae d diffinitia terminari possvnx Vel per easdem rationes finales , per quas bis nox dzterminantur naturales, vel per diversas ab iis , per quaς
determinantur s. 48. . Enimvero si actiones liberae pec
72쪽
De Disserenses Aia ionum humanarum S
easdem rationes finales determinantur, per quas dcterminantur naturales ad persectionem ejus rendunt, si vero determinantur per diversas, ad ejusdem impcrsectioncm tendunt j. 49. .' Liberae igitur actiones vel ad persectionem hominis, vel ad ejusdem impersectionem tendunt.
Poteramus hoc sumere, utque intelligeretur, quod sumitur& pateret non sumi, quod impossibile, uno alterove exemplo declarare. Ne quid tamen praetermisisse videremur, quod ab acutioribus desiderari poterat, non inconsultum duximus, ut idem demonstraremus. Quod si tamen quis notiones Onto logicas , in quas resolvitur demonstratio , nondum satis sa liares experiatur, is disserentiam hanc actionum liberarum su- . mat ,. cum in speciali tractatione nullam admissuri simus tamquam ad persectionem hominis tendentem, nisi de qua id demonstratum fuerit. Praestat quaedam sumi, quam in eorum demonstratione haesitare, ne astensus praeter necessitatem Vacillet , causi ab haesitante non facile detegenda D s Io 'Actiones quaedam tiberae tendunt ad perfectionem status em Earundem terni, ves ast imperscctionem ejusdem. Nemo non novit opes, infrentia hoc est, res, quibus indigemus ail vitae necessitatem, cominO- quoad ditatem & jucunditatem , cum sint extra nos s 44. Onto'. , Ium extemad statum nostrum externum pertinere . 7o6- Iol. . Nec num- minus constat, statum cxtcrnum reddi pcrfectiorem opes ac quirendo, conservando & augendo: quod tanquam concessum nunc sumimus suo loco exprimis notionibus demonstran- dumo Actiones itaque, quae tendunt ad Opes acquirendaS , conservandas & augendaS, ut non modo vitae necessitati prospicere, Vcrum vitam eam commode ac jucunde transigere
valeamus, ad persectionciri ilatus externi tenduhto Atque adeo patet, dari actioneS liberas, quae ad status cxterni perseetionem tendunta .
Quoniam opes acquirendo, conservando & augendo status externus perficitur; ex adverso idem imperfectior eva-
73쪽
dit, si eas acquirere negligimus, ut ne quidem nobis adsint,
quae ad vitae necessitatem requiruntur, nedum ut vitam commode & jucunde transigere valeamus; si acquisitas dilaprudamus, nec casibus futuris prosipicientes eas, cum possimus, augere studemus. Dantur itaque actiones liberae tam positivae, quam privativae, quae tendunt ad status externi imperfectionem. Atque adeo patet, actiones quasdam liberas tendere ad status externi persectionem, vel ad imperfectionem ejusdem.
Hic nobis propositum non est, quam adstruere possibilitatem tendentiae actionum liberarum ad status externi persectionem & impersectionem. Quamam vero sint illae actiones, quae ad persectionem & imperfectionem status externi tendant; suo loco demonstrabitur.
- β. sa. uando a- Si satus externus perficitur perfectionis nostra alanctiones, qui- renda, vel jam acqu/sita conservanda fi augenda gratia; am bus sci- nes libera adperfectionem satus mini externi tendentes simul remior ius dum ad perfectionem nostra. Etenim si status externus perficia externus, tur persectionis nostrae acquirendar, conservandae & augcniendunt i ad dae gratia; actiones liberae, quibus is perficitur, perfectio- perfectio- nem nostram respiciunt tanquam finem 93a. Onuid & ea, nem nostri. quibus perfectio status nostri continetur, spectantur tamquam media illius obtinendae, vel conservandae atque augendae g. 937. Ont . . Quoniam itaque actiones istae eduntur, ut per ea , quae iis acquiruntur, persectionem nostram promovere valeamus, cum media velle debeat, qui vult mnem Onrol.); extra omnem controversiae aleam posse
tum est, actiones liberas, quibus status externus perficitur, tendere simul ad perfectionem nostri, siquidem status cxternus persectionis nostrae acquirendae, vel conservandae ataque augendae gratia perficitur.
74쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 47
E. gr. s quis opes appetit, ne desint sumtus necessarii in conservationem corporis & perfectionem sui reliquam impendendi , eum omnes actiones, quas Opum acquirendarum& conservandarum gratia edit, dirigere ad perfectionem sui tanquam finem, consequenter has ad eandem tendere, nemo dubitare potest.
g. 3 3. . Actiones liter a vel bona sunt, vel malae. Etenim a- Actionam ctiones liberae vel tendunt ad persectionem. hominis, vel liberarum ad ejusdem imperfectionem s. so.); aliae tendunt ad perse- Hsserentia. etionem status externi, vel ad impersectionem ejusdem . si . , &, ubi status externus perficitur perfectionis nostrae acquirendae, vel jam acquisitae conservandae ac augendae gratia, quae ad persectionem status nostri extemi tendunt, eadem simul ad persectionem nostri tendunt s. sa. . Eni vero bona est actio, quae nos statumque nostrum externum perficit s.ss 4. Psch. empir. ; mala vero, quae nos statumque nostrum externum imperfectiorem reddit .s6s. Ita u. --μγ. . Aetiones itaque liberae vel bonae, vel malae sunt.
Nondum inquirimus, utrum dentur actiones liberae, quae neque bonae sunt, neque malae, sed indisserentes, quod scilicet neque nos statumque nostrum persectiorem, neque impersectiorem reddant, sed ad utrumque sese indisserenter habeant: naque enim adeo facile hoc definiri potest. Equidem novi multis indisserentes videri bene multas hominum actiones, praesertim eas, quae nihil in recessu habere putantur; sed suo loco patebit, acutioribus eas non apparare tales, qui naturae consuetudinem intimius perspiciunt , per insensibilia
s. I 4. Actiones bonae per easdem rationes sinales determino Actium tur, per cfas determinantur naturales I malae aurem per duetinaram n mersas. Etenim actiones bonae ad nostram statusque no- malarum
stri persectionem c s. 354. P A. empir. , malae autem ad no- determin
75쪽
strum statusque nostri impersectionem tendunt . 3 6 s. Psia.
empir. . EnimVero actiones liberae, quae ad persectionem nostram statusque nostri simul tendunt, per nasdem ratio- nes finales determinantur, per quas determinantur naturales, & contra quae ad imperfectionem nostram statusque nostri si inui tendunt, eae determinantur per diversias 49. sa. . Quamobrem quae actiones bonae sunt, i per easdem rationes finales determinamur, per quas determinantur naturales; malae autem quae siunt, per diversias rationes finales
determinantur. Foecundissimum hoc est in philosophia practica principium, quemadmodum ex sequentibus abunde patebis. Non nego , quod, qui edit actionem bonam vel malam, non semper perpendat rationem istam sinalem; sed susscit, quod per eam determinari possit ac debeat , quodque per eam determinetur quatenus physice spectatur.
s. Is .uhianam a- B AEdriones libera per easdem rationes ales deurmuri, at ei Ot AEur, per qμβε determinantur natinales, bona sanit si vero deseribis, ἡ, unde miηβη μη ser iverses, maia sunt. Si actiones liberae per eas
istis .dem rationes finales determinantur, per quas determinaniatur naturales, ad persectionem hominis tendunt s. 49. . Actiones bonae sunt, quae ad persectionem hominis tendunt I. s s 4. isch. e tr. . Ergo si actiones liberae per easdem
rationes finales determinantur, per quas determinantur naturales, bonae sunt. diuod erat unum.
Similiter si actiones liberae per diversas rationes finales determinantur, quam per quas n turales determinantur, ad imperfectionem hominis tendunt f. 49. . Enimvero si actiones liberae ad imperfectionem hominis tendunt, malae sunt I. 363. PIA empir. . Quamobrem si actiones liberae per
76쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 49
per rationes finales diversias ab iis determinantur, per quas
saturales determinantur, malae sunt. Iuod eraI alteram.
Propositio haec conversa prioris est i eadem vero saepius utemur. Non licet excipere, actionem aliquam posse ab agente rationali determinarI Per easdem rationes sinu , per quas naturales determinantur, & hoc non obstante tendere ad perfectionem hominis, consequenter malam este 3. 365. Poch. empiri , Veluti s quis appetit cibum vitae ac sanitatis conservandae gratia, quem eidem Prodesse arbitratur, cum tamen adversetur. Enimvero determinatio actionis liberae se praesupponit eirorem, huicque debetur, quod mala sit, quae bona existimatur. In theoria autem supponimus, determinationem esse ab omni errore liberam. Quaeritur enim, quomodo sese habeant actiones humanae, si secundum rei veritatem spectentur omnia, quae circa eas consideranda veniunt. Nimirum qui in dato exemplo cibum appetit furitatis conservandae gratia, si cum ratione agit, nosse utique debet, cibum, quem nunc appetit, non esse sanitati inimicum,sed salubrem:alias actio vitiatur per intellectum, etsi non Vitietur per appetitum. Sed haee ex sequentibus clarius elucescent, ubi distinctius expos- turi sumus, quomodo actiones liberae fiant vitiosae. Hi e sufficit notasse, citra errorem seu ex rei veritate actiones liheras per easdem rationes fiuales cum naturalibus determinari minime posse. nisi cum naturalibus ejusdem snt naturae, adeoque ad persectionem hominis tendant , quemadmodum jam ante annotavimus nox. 3.s . . Curandum nobis est, ut non modo facultas appetitiva, verum etiam cognoscitiva nullo laboret desectumeque enim ulla concipitur actio humana absque utrius. que facultatis aistibus. Notandum praeterea est octiones Itberas dupliciter spectari posse , scilicet quatenus physce dere
minantur, tum quatenus determinantur libera nostra voluntate. Determinatio actionis liberae physica & ea, quae proficiscitur a libertate, per easdem rationes fieri debet finales,ne conis tradictionem involvat. Quodsiataque determinatio libera a contradictione immunis esse debetiori haudquaquam potest, ut cibum sanitatis conservandae gratia appetas, qui eidem insestus est, adeoque actio libera determinationem istam non admittit. Sane
77쪽
Voluntate nostra non esticitur possibile, quod in se impossibile
Assi his iis Actio dicitur in .se Ana, quae per determinationesse bis,a ista essentiales bona est , hoc est, si ex iis determinationibus, per quas concipitur tanquam actio ab aliis genere vel spc- cie distincta , seu certi cujusdam genoris aut speciei, demonstrari possit, quod siit bona.
E. gr. Cibum quendam certa quantitate capere tanquam actio concipitur per actum comustionis, per cibum, qui capitur, &per quantitalcm, quae caPitur, tanquam determinationes essentiales I. I a I 43. Ontoi Quatenus itaque ex hisce determinationibus demonstrari potest, actionem hanc esse bo- . nam ; ea in se bona est. Nimirum bonitas de hac actione praedicatur per ea, quae ad eam necessario requiruntur, & sne quibus ea actio non est. Quemadmodum itaque triangulo ira se competit, quod tres anguli sint duobus rectis aequales, propterea quod hoc de ipso demonstratur, quia tribus lineis re ctis terminatur ; ira quoque bonitas in se convenit actioni,s ex iis, sine quibas concipi nequit, demonstratur quod st bona. Bonitas nimirum hic sese habet per modum attributi f. I 6. Ontia. 9, quatenus per ea, siae quibus concipi nequit actio, adeoque pes ea, quae tanquam essentialia ipsus spectantur, determinatur II 3. Otitia. . Probe notandum est, quo sensu actio in se bona dicatur, ne defectu notionis di stinctae negetur, quod luce meridiana clarius. In luce enim meridiana caligant, qui in notionibus confusis & obscuris acia quiescunt δc haud raro terminis inanibus contenti per notiones deceptrices & sibimetipsis, & aliis incautis imponunt.
s. I Tori,iras ista FonisAEs actionis Atrinseca appellatur, quae eidem eom ni hi a petit per ea, sine quibus concipi nequit, seu propter determi .eti A nationes essentiale & accidentales ejusdem, seu,quod perinde,diam dija . quae rationcssi sufficientcm in istis determinationibus habet.
78쪽
De Diferensia Actionam humanarum. St
Quoniam itaque per rationem sussicientem intelligitur, cur quid potius sit, quam non sit s. 3 6. toti ; per ea ,sine qui iacito concipi ne his, seu per determinationes essentiales et accidentales ejusdem lintei Dor , cor bonitas intrinserea eidem comperat Et quoniam posita ratione sussiciente ponitur id, quod propter eam potius est, quam non est j. 138. OA oci; positis tu, sine quibus actio concipi nequit, sea Hierminationibus ejus essenii Db s es accidentalibus positis ponitur ejus bonitas intrinseca.
Habes hic notionem directricem in bonitate actionum intrinseca demonstranda, probe adeo Perseudendam ob ratis-nem modo datam μοt. I. s s. .
Actis in se mala dicitur, quae per determinationes Actu. Id essentiales mala est, hoc est, si ex iis determinationibus, pcr mala quae quas concipitur tanquam actio certi cujusdam generis Vul nam dira speciei, demonstrari possit, quod sit mala. tur.
E. gr. Si ex eo, quod cibum quendam certa quantitate .pias demonstrari possit, actionem hanc esse malam; ea in dise mala est. Applicari hic possunt, mutatis mutandis, quae de actionibus in se bonis annot imus not. f. 660.
s. 19. Mabita actionis intrinseca appellatur, quar'Cidem Mulvia ime inpetit per notionem ejusdem, seu propter determina- irinseca a. tiones essentiales & accidentales ejusdem, seu, quod perin- nude est,' quae rationem sussicientem in istis determinationi- nam dira hu; habet. Quoniam itaque per rationem sufficientem in- tontestig tur, cur quid potius sit, quam non sit s. 16. to Aper notionem aclionis , Ieu per taeterminationes essentiales saccidentales ejusdem intellastur , cur malitia intrinseca eidem
competat. Et quoniam posita ratione sufficiente ponitur id, quod propter cam potius est, quana non cit s. ii 8. IOLI
79쪽
post,a notione actionis seu deIerminationibus ejus essentialibus B u-
. . densalibus positis, ponitur ejus malitia intrinseca. Habes hie notionem directricem in malitia actionum i trinseca dumonstranda, probe notandam per ea , quae paulo' ante mi. 36.3 de notione actionum per se bonarum anno-
Actis in s per se is ferens dicitur, quae per determinatio-
isisserens nes essentiales neque bona, neque mala est, hoc est, si ex μ enam dita iis dzterminationibuS , per quas concipitur tanquam actiotatur. certi generis Vel speciei, demonstrari non possit, quod ut bona, nec quod sit mala
E. gr. Ex notione deambulastionis sola demonstrati nequit, quod bona sit, vel mala. Unde deambulatio praecisis circumstantiis & non attento fine deambulantis spectata neque bona est, neque mala. Et eatenus dicitur in se indisserens. Istiusmodi actiones Ionge plurimae sunt. Cavendum tamen, ne indisserentia actionum extendatur ultra id, quod in desinitione continetur: quam ideo apponere libuit, ne con
Si actio in se indisserens propter Hierminationes ac ind erras ridentales ad perfectonem 'nostram par usque nostri quomodo uando bo- cunque toti s in bonam alii: si vero propter easdem ad Im-κα vel mala perfectionem nostram sta usque nostri tendit, mala evadit.
Etenim si actio in se indifferens propter determinationcs accidentalas ad persectionem nostram statusque nostri quomodocunque tendit; positis ictis determinationibus accidentalibus heri nequit, ut ad eandem non tendat s. 28. Ontos. Quamobrem cum bona sit actio, quae ad persectionem nostram statusque nosti externi tendit, seu, quod rinde est, nos statumque nostrum perficit s. ss4. Is clem- r. ; actio in se indifferens si propter determinationes a ciden-
80쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 3
cidentales ad persectionem nostram statusque nostri externi quomodocunque tendit, bona est, consequenter cum in se esset indifferens ex flami sit, nunc bona cVadita Similiter mala est actio,quae ad nostram statusque nostri imperfectionem quomodocunque tendit . s6s. Ploch. e- r. . Enimvcro actio in se indifferens, quae ex h)pothesi propter determinationes accidentales ad imperfectionem nostram statusque nostri tendit, ad eandem tendit I. 28. tol. . Quamobrem actio in se indifferens , si propter determinationes accidentales ad imperfectionem nostram statusque nostri tendit, mala est, consequenter cum in se esset indifferens exhipothesi, nunc mala evadit.
Quae de actionum in se indisserentium bonitate & malitia hic demonstrantur, probe notanda Veniunt, ne Lex naturae intra arctiores limites coerceatur, quam par est, aliisque praei judiciis ac erroribus latae pandantur fores. Ex Ontologia atque Logica claret, duplicis generis esse praedicata, quae enti unicuique conveniunt f alia scilicet absoluta , quae vi deteris minationum essentialium, per quas ens unumquodque tanquam certi generis, vel speciei concipitur, eidem tribuuntur alia vero, hypothetica, quae eidem non conveniunt, nis propter determinationes quasdam accidentales essentialibus superis venientes. Hinc nimirum est disserentia, quae inter propositiones categoricas atque hypotheticas intercedit 1 3. II 6. II 8.
Eodem modo bonitas & malitia, quae de actionibus Iiberis praedicatur , spectiri debet vel ut praedicatum absolutum, quod areoni tribuitur vi determinationum essentialium, per quas tanquam actio certi generis aut species concipitur; vel ut hypotheticum, quod eidem tribui nequir, nisi determinationibus ei sentialibus aliis accidentalibus adhuc supervenientibus. Unde propositiones , quibus enunciatur, actionem aliquam esse bonam vel malam, in priori casu categoricae sunt, in posteriori hypotheticae. Quemadmodum au-xem omni propositioni, sive categoricae sue hypotheticae v ritas inest, vel falsitas, ex notione subjecti demonstrabilisssi.&seqq. Iagd; ita quoque bonitas &maliua non minus de