장음표시 사용
81쪽
aetionibus demonstrari potest, s hypothetica suerit, quam si absoluta extiterit. E. gr. Agnitio Dei actio bona est in se,' bonitas de ea praedicatur abiblute. Dictum vero est ante, deambulationem in se elle indisserentem, ut neque bonitas, oeque malitia de eadem ab late praedicari possit. Enimveros deambulatio faciat ad sanitatis conseruationem, quatenus eoi pus nostrum ita dispositum uit , ut hoc indigeat motu . actio erit bona, sed bo altas de eodem non praedicatur nisi sub hac conditione . quod corpus nostrum in eo, quo nunc est statu , indgeat illiusmodi motu , qui deambulationi inest. Ex adverso si deambulatio frat eo tempore, quo aliis negotiis non intermittendis vacare dubemus; actio crit mala, sed molitia demio de eadem non praedicatur, nisi siab hac conditione, quod necessario conjnncta sit cum negligentia eorum, quae a nobis fieri debent. Abunde patebit ex speciali tractatione. quaenam disserentia intercedat inter actiones in se bonas atque malas, R eas, quae in se indisserentes sunt, propter dcterminationes vero accidentales supervementes nunc malae, nunc honae evadunt. Theoria enim completa actionium, ubi m modo demonstrativa conditur, non minus Dropoli IoneS c
te et oricas, quam hypotheticas comi lecti debet, quarum illis enunciatur bonitas & malitia actionibus absolute competens; hisce vero bonitas ' malitia nonnisi sub certa conditione iisdem tribuenda. Ubi vis autem tam bonitas, qu sim malitia deducitur ex notionibus boni atque mali genuralibus, quamvis non immediate.
ὰχ seri se bonae sunt, eS determinationibus incntialibus, per quas certi generis vel flacciri actioncs concipiuntur, demonstrari potest, quod iii V bonae ii. 36.). Et, si actioncs in Qquidcm indisterentes sunt, scd propter ricterminationes accidentales in bonas ab cunt, ex solis quidcin determina-
82쪽
De Disserentia Actionum huncanarum. Ss
tioniblis essentialibus , per quas in certo acti uua genere, vel certa earundem sycie eonstituuntur , demonstrari ne quit, quod sin t bonae . 6o. ; cum tamen in bonas abeant, quatenus propter determinationes accidentales essentialibus supervenientes ad persectionem nostram statusque nostri tendunt . 6 ν. , cx determinationibus essentialibus & accidentalibus Ius crvenientibus simul sumtis demonstrari potest, quod init bonae. Politis igitur in calii priori determinationibus essentialibus solis, inposuit ori una cum hisce ad huc altis, accidentalibus ponitur actionum bonitas, quem
modum ex natura demonstrationis manifestum
D si M. Ogd. Quam ob in curia intrinseca sit bonitas acti
num, quae positis dcterminationimus citcntialibus, per quasiti certo actionum genere vel specie constituuntur ,hvel si lis, vel una cum ipsis adhuc aliis accidentalibus, ponitur G s7. ; actiones tam in se bouae, quam in se quidem indifferentes. sed propter ictamnationcs accidental cs Gidem supervenientes in bonas abeuntes intrinsecam bonitatem
habent. Si quis honstatem intrinsecam tandum modo tribuere vellar actionibus in se bonis, eandem vero denegaret actionibus in se quidem indisserentibus, propter determinationes tamen accidentales superveniantes in bonas abeuntibus, nulla id iaceret ratione. Etenim cur bonitas intrinseca tribuitur act onibus in se bonis' Sane non alia de causa. quam quod ex notione actio nas deis mons r.iri potest, quod sit bona, hoc est, quod tendat ad n stram statusque notiri per cistionem I. 334. P eo. empir.). tanimvero ex notione quoque actionum indissurentium in se, si a cidentales quaedam deterriν nationes una cum essentialibus eandem ingrediantur, Jemota lirari potest, quod sint bonae, hoc est, quod tendant ad nostram statusque nostri persectionem. Quaenam igitur subet se debet ratio, cur hic bonitas non minus intrinseca esse debeat, quam in casu altero. Quods regeras, hanc intercedere differentiam, quod ibi bonitas ex solis deter
83쪽
minationibus essentialibus , hic vero ex essentialibus & aeeidentalibus quibusdam simul sumtis fluat; concedendum equi. dem est, innitatem intrinsecam in casu Priori elle ei lentialem. atque adeo absolute necessariam , in posteriori accidentalem, atque aduo hypothetice necellariam, hoc tamen non obis stante , cum per ipsam actionis notionem , seu ea , quae de actione sumuntur , eadem neccsiario bona sit . utraque in trinseca manet, quemadmodum veritas non minus propositioni hypotheticae, quam cathegoricae inest, propter necnΩsitatem praedicandi ex notione subjecti fluentem, ut ut in ca-tqgorica ea fluat ex determinationibus essentialibus solis, in hypothetica vero ex essentialibus & aliis accidentalibus s-mul sumtis. Sane non minus immutabiliter bona est deambulatio sanitati conservandae prosicua, quam comestio cibi eidem inservientis. Quando de bonitate intrinseca quaestio est, non aliud quaeritur, quam num ex iis, quae de actione sumuntur, demonstrari possit, utrum bona st, nec ne. Bois nitas enim intrinseca Opponitur arbitrariae , quae ab arbitrio superioris pendet, & ex iis, quae de actione sumum ur , demonstrara nequit.
s. 63. Actiones in se malae, iremque actiones in se quidem indisserotes , sed propter determinasiones acciden ales in malas abeuntes malitiam intrinsecam habent. Si enim actiones in se malae sunt, ex determinationibus essentialibus, per quas certi generis vel certar speciei actiones concipiuntur , demonstrari potest, quod sint malar j. 38.). Et, si astiones in se quidem indifferentes sunt, sed propter determinationes accidentales supervenientes malae evadunt, ex determia nationibus equidem cssentialibus solis demonstrari nequit, quod sint malae s. 6o. ; cum tamen mala: Gadant, quat nus propter determinationes accidentales essentialibus supervenientes ad impersectionem nostram statusque nos iri tendunt I. 6 i. , cx dc terminationibus essentialibus & accidet
talibus supervenientibus simul sumtis demonstrari potest, quod
84쪽
. De Disserentia Amonum humanarum s
quod sint bonae, consequenter positis in casu priori determinationibus e sentialibus solis, in posteriori autem una cum hisce adhuc aliis accidentalibus ponitur actionum malitia per ipsam demonstrationis naturam . F49. O seqq. Log. . Quoniam itaque intrinlcca est actionum malitia, quae politis determinationibus vel essentialibus solis, vel adhuc aliis nonnullis accidentalibus ponitur . 39.); actiones non minus in se indifferentes, sed propter accidentales citcrminationes in malas abeuntes, quam in se malae intrinsiccam habent malitiam.
Quae modo prolixe inculcauimus dei intrinseca actionum α honitate, ea quoque tenenda sunt de earundem malitia intrinseca. Erunt forsan, qui mirabuntur, in re mani sulta n esse adeo proli Xos. Enimvero non mirabuntur amplius, ubi perpenderint, postquam I 'Ufendorfitu bonitatem S malitiam actionum intrinsecam rejecit, & utramque nonnisi arbitrariam esse voluit, ab arbitrio superioris unice fluentem. plurimosinque hodie inter nos nactus allectas, bonitatem & malitiam actionum intrinsecam , antehac a Theologis α Philosophis . . unanimiter assertam'& in gno seruore initio contra Pufendorissum defensam, tanquam impiam & religioni bonisque mo- .g ribus aduersam traduci ab hominibus, qui dicendi autoritate . sibi pollere videntur temerario fastu damnantes, quae olim a magistris suis non accepere tanquam vera. Quanta vero sit vi, praeiudiciorum istiusmodi, nemo acutiorum est, qui ii
. 64. actio lumna recta est, quae rationem sussicientem AZon , reis. In essentia & attributis hominis habet, consequenter nulli mis mi- determinationi essentiali vel hinc pendenti attributo contra- recti H fGaicit. Ast minus recta est illa, quae determinationi .cuidam rentia. cssentiali, vel pendenti hinc attributo hominis contradicit.
Definitionem actionis liberae rectae generalem, quatenus competit omni agenti rationali, ipsque adeo Deo, jam dedi
85쪽
Rectitudo a mus in Theologia naturali f. 9so. Part. I. I geotnat. , Rim de Jure Dei in creaturas ageremus. Quoniam tamen actionum rectitudo maximi momenti est in philosophia practica, omnique Juris doctrina; hic eam in specie ad actiones hominis liberas applicare libuit, ne aliunde supponatur, quod propriam in philosophia practica universali sedem habet, ubi disserentia actionum humanarum ex instituto traditur. Quamobrem Reandem hic uberius exposituri sumus, ut penitus intelligatur, nec desint principia ad veritates arduas demonstrandas. Ceterum relegenda sunt, quae ad desinitionem generalem anno lavimus Noe. αιδ.
Zectitudo igitur actionis humanae est convenientia cum albos in quo omnibus determinationibus hominis essentialibus. Conu confisat. nire autem cum hisce dicitur actio, quae in iis simul sumtis rationem susticientem agnoscit, consequenter per eas expu- cara potes, cur talis potius sit, quam non sit, ac esse debeato. 36. Ontes .
. ut nullus si in rectitudine actionis desectus, plura requi- runtur, quam Vulgo putatur. Ee quamvis nomen continuo. si in ore omnium, vulgo tamen non semper distincte perpenduntur omnia, quae ad rectitudinem requiruntur. Nora strum igitus est, ut in ea inquiramus sollicitius.
ncohas k- Pacultas locomotiva dicitur potentia localiter movenatum tisa di corpus, ejusque partes.
ouisnam diis Ita a facultate locomotiva est, quod moveamus manum Iaior quod e3tendamus brachium, quod ex loco uno in alterum
Motus liberi . Motus corporis ejusque partium liberi appellantur;
86쪽
De Disserentia Actionum humanarum. θ9
deambulamus, quia Volumus. Anima enim in volendo libera ei h. 9 a. ora. empir. . Quamobrem quia in corpore non datur motus nisi anima volente, libere fieri recte dicitur. Dari istiusmodi motus, extra omnem dubitationis aleam postum est, nec quisquam sanus eos unquam in dubium vocavit f. 933. Prich. empir. . Modus dependentiae a libera voluntate non aeque manifestus: id quod ex diverss syste. matis explicandi commercium, quod inter animam atque corpus intercedit, in Psychologia rationali explicatis abunde intelligitur. In moralibus nullius is est usus: sciscit enim doependentiam este manifestam, quemadmodum ad generatio nem prolis nil conseri, ut distincte perspicias modum, quo ea generatur, ita ut nec error in eo explicando admissus os sciat ipsi generationi. Neque adeo opus est, ut in gratiam philosophiae moralis ultum recipiatur systema: in gratiam enim systematis explicandi commercium inter mentem & corpus in
philosophia practica nil quicquam immutandum .s 3 8.
V M. rat. . Vanus igitur eorum metus est . qui verentur,
ne per istiusmodi systema damni quidpiam patiatur philosophia moralis; vanae quoque sunt illorum querelae, qui alta voce vociferantur, quas per systema harmoniae praestabilitae tol- , latur omnis moralitas actionum. Id ipsum enim tum demum valeret, si libertas animae ac dependentia motuum in corpore a libera voluntate negatatur.
g. 68. M tus liberi siunt actiones hominis liberae. Motus enim males a- Iiberi non fiunt, nili anima volente . 67. , consequenterctiones sint cum anima in volendo libera sit g. 942. Psch. empir. noras liberia libertate animae pendent . 36. 8 3 i. Ontol. . Enimvero cum libera sit actio, quae a libera hominis voluntate depet det iet.); quin motus liberi sim actiones liberae hominis
dubitandum non est. . . Motus, quos liberos dicimus, non liberi dicuntur respe. 'ctu corporis, cui libertatem motus quosdam producendi ne- mo sanus unquam tribuit, nec tribuere potest; sed respectu n animae, quatenus ea motus istos libere vult, nec iis in corpore
87쪽
Iocus est, nis posta libera animae voluntate. Unde & ostendi nequ t, quod sint actiones liberae corporis; sed, quemadmodum habet praesens propositio, actiones liberae hominis, tanquam substantiae ex anima χ corpore constantis: nequ enim anima sme corpore, nec corpus sine anima homo est, ut adeo actio humana constet. & ex actionibus internis animae, Rex motibus externis corporis Vel quarundam ejus partium, tanquam composita ex pluribus actibus. Unde actio humana libera est, quatenus eam ingreditur actus liberae voluntatis, nec absque ea libera concipi potest. Si quis in somno brachium extendit, anima ignorante, nec motum decemente; nemo extenso. nem brachii liberam vocat, propterea quod eam soli tribuit corpori. Immo ne quidem libera dicetur, s vel maxime vigilans brachium extendere supponatur, anima ad motum istum non attendente, neque eundem decernente, non alia sane de causa, quam quod actio ista non involvat actum liberae voluntatis.
sitis, te, cessatio es a Io ι/lara. Motus cnim , qui animam, tis libZre locum habere poterat, si cessat, cessatio ejus actio HK in priVMjVa est f, 4- . . Quoniam igitur cessat anima nolen-μ ' telis 6 ih. cum ea in nottaado libera sit . 94 a. 'iu. empla cessatio motus a libertate animae pendet s6. 8s r. Ontol. . Eni invero libera cst actio , quae a libertate animae pendct f. ia.). Quare motus cessatio, anima eundem nu-lante, actio libera est.
E. gr. Si quis brachium extendere non vult, adeoque m tus hic cessat, cellatio ejus seu non extensio brainii actio pria vativa libera est. . TO.
qhistis a. amo humana ex cationibus intellectus , voluntatis vel a his adtio nolosatis atque facestatis loco tivae constat. Actiones enim tim a con emeruae sunt motus volitionibus ac nolitionibus animae re stet. spondentes, quibus ca exequimur, quae anima vult & non vult. g. 69. Si motus aliquis in corpore cesset , anima est em nolen-
88쪽
De Dissereni Mionum hamanarum ' 6t
vult s67. Para. L T f. . Quamobrem cum motus isti a facultate locomotiva proficiscantur: . 66. ; & vol,
tiones ac uolitiones sint aetioncs internari s. 367. P . L. The L nat.); actionein humanam constarc cx actibus facultatis locomotivae atque Voluntatis vel noluntatis constat. Enimvero anima in volendo ac nolendo libera est g. 9 a.
Psch. empir. , adeoque eligit, quod ipsi placet I. 94i. Pnch. mi . , & si quam actionem vel quidvis aliud appetere
vel aversari debct, id ante cognoscere icnetur . 92 93o PBch. empiri . Quamobrem cum volitiones & nolitiones ex distincta boni malique cogpitione oriantur 3. 88o. Σθρ' P empir. , adeoque ab intcllcctu proficiscantur . ars Psu. empir.) ; actioncm humanam quoque ingrediuntur actus intellectus. Atque adco patct, cam constare ex actubus intellectus, voluntatis vel noluntatis , atque facultatis
locomotiva . In liberis adeo actionibus hominis dijudicandis habenda esstratio & actuum intellectus, & voluntatis ac noluntatis, & fa- euitatis locomotivae. Singuli illi facultatum actus, ex quibus constat actio , quatenus tanquam actio hominis consideratur, atque ideo humana appellatur, pei pendendi veniunt, antequam de ipsa actione judicium minime fallax ferre potueris in moralibus. Quoniam in anima hominis facultates inferioreς continuo miscentur superioribus: ideo habenda quoque venit ratio facultatis cognoscitivae ac appetitivae interioris, sensuum se dicet, imaginationis ac memoriae & appetitus sensitivi
ac avcrsation:s sensti vae. Ast huc in primis respiciendum est, qua, lo desectu quodam laborat actio libera, quemadmodum ex postea dicendis constabit. Ceterum hinc elucet non adeo facile ei te de actionis moralitate judicium , ut mirum non sit, multos sibi videri, qui non sunt, multoque magis talli in alii; dijudicandis Ex hoc tamen sonte deducenda sunt, quae ad actiones humanas intimius inspiciendas faciunt multumque in omni praxi non modo morum, verum etiam juris usum habent. Doctrina de culpa maximae utilitatis est per juris pru-
89쪽
dentiam universam; sed nulla videtur intricatior sc quae ma- i. gis absconditas habeat rationes, ut, quae de ea imputanda traduntur regulae, dissicilem pariant applicationem in soro . Enii vero obscuritas & disticultas omnis inde est, quod non satis perpendantur snguli actus . quibus altio humana constat. Ere igitur est, ut quae circa singulos notanda veniunt distincte explicemus. Patebit autem vel ex hoc solo capite philosophiae practicae, quantum adjumentum ad eam asserat Psychologia. Nullae autem utilitatis hic est disputatio, utrum facultas loco- motiva insit animae, an corpori r susticit enim experientia ..- . ' . A indubia constare eam in actionibus liberis subesse imperio animae, non secus ac si anima in corpus influeret , 337. PI eb. rat. , ut, quos motus liberos diximus f. 67. , ab anima peratas dici minime repugnet.
Norio actionis sin tenter determinata dicitur , si eas , si is sejὸ se continet determinationes, ex quibus demons uari potest, ter determ, utrum bona sit, an mala.
Nimirum notione actionis distinista opus habemus, ne in judicio de actionis bonitate ac militia serendo haestemus, vel aberremus. Id vero seri minime posse, nisi actio contineat eas determinationes, ex quibus demonstrari potest, eam esse vel bonam , vel malam, nemo non videt. Ex iis enim, quae de actione sumuntur, consequenter notionem ejus ingrediuntur, demonstrandum esse utrum bona sit, an mala, non dubitabit, qui vel modum demonstrandi perspexit I. ssivel primis saltem labris Geometriam elimentarem degustavit. Atque adeo patet, cur notionem actionis sussicienter determinatam tum demum dicamus, s eas continet determinationes, ex quibus demonstrari potest, utrum bona st, an mala. Omnis etiam theoria actionum humanarum,quam trademus , abunde loquerur, non constare, utrum bona aamala sit actio, nisi de ea sumantur quae bonitati vel malitiae demonstrandae sussciunt. Unde per se patet porro, ad actionem in casu sngulari principium ex theoria haustum applicari minime posse, nis ante eviceris, adesse omnes determinario- nee,
90쪽
De Disserentia Acti et humanarum. M
nes, Ob quasi actionem vel bonam a vel malam esse principium istud enunciat 3. I 223. Iaa . Log. . β, Tet.
Si in actione libera ex parte inrel lacus nita desiderari Ruitiam debet, agens es notionem actionis sufficienter determinaram ha- ex parte ii, beat, D verum sit judicium necesse es', actionem istam esse telliffis ad bonam vel malam. Etenim ad actionem humanam perimet amonem l quoque actus intellectus s. ro.) , consequeia r cum non Ve- beram re limus, nisi quod nobis repraeuentamus tanquam bonum, quirantur. nec nolimus, nisi quod nobis repraesentamus tanquam malum . 89 a. Ps h. empiri) , judicium de bonitate vel malitia actionis . 3 4 3. U M. IVDL empique Quodsi ergo quoad
judicium ex parte intellectus nihil desiderari dcbet, necesse omnino est ut, quando agens judicat, actionem esse bonam, bona sit, N. quando ludicar, eam cste malam, mala sit: quod nemo non concedere tenetur. Enimvero verum est judicium, filio bonam vel malam esse actionem affirmatur, si bona, vel ii,M. eit I. sc6. Logo Quamobrem patet,ad actio- .Enem labcxam rcquiri, ut judicium de bonitate vel malitia actionis sit verum. . . Verum est judicium, quando pri dicatum determinatur per notionem subjecti . sis. Log. , consequenter cum . praedicatum pcr notionem subjecti determinetur, quando eidem ideo tribuitur, quia de eo assii manda veniunt, quae 'in notione subjecti continentur. β. 1 a 3. Onul. , judicium de . bonitate vel malitia actionis vcrum est, si ideo bona vel mala sit, quod hae, non aliae detei minationes notionem actionis ingrediuntur. Quamobrem si quoad notionem actionis ex parte intellectus nihil desiderari debet, in ea contineantur neces e cit determinationes omnes, ob quas actio bo- . . na, vel mala est. Enimvero cx ipso modo demonstrandi liquet, ex istis determinationibus num demonstrari posse,