장음표시 사용
181쪽
De Obligarione ae Lege naturali. IS
Decorum adeo spectarur in omnibus omnino hominum actionibus, etiam honestis, quatenus quidpiam iis iuperaddit, quod per se iisdem non inest , inesse autem debere intelligiatur, ubi ad actiones honestas alias vel habitus aequisitos tam intellectuales, quam morales , statumque hominis externum refertur. E. gr. edere cibum, qui bene sapit, est actio jure naturali permissa , & quatenus ianitatis ac vitae conservanda gratia edimus, edendo obligationi naturali satisfacimus. Quodsi vero inter edendum, cibo deglutito, linguam a palato & Iabia a se invicem non sine aliquo strepitu separamus, id minime decorum hahetur, quia cibum appetere videmur non sanitatis ac vitae conservandae, sed voluptatis ex cibo percipiendae gratia, contra obligationem naturalem, seu honestatem. Quamobrem labia, cibo deglutito, a se invicem non separare, nes
ubi cibus ori denuo ingerendus, & id facere sine strepitu, de
Id ex adverso, quod hominem dedecet, Inis Prum Invitaram vocabulo unico appellatur. Dedecet autem, quod discon' Mi M. venit cuidam eorum, quae ipsi insunt vel inesse debent, vel φsi in statu ejus externo continetur aliqua ratio, cur idem p tius nolle debeat, quam non nolle.
Exemplum, quod modo dedimus inst. I94. . propositionem praesentem illustrat. Caeterum quae de decoro ibidem annotavimus, de indecoro etiam tenenda sunt. Habemus adeo principium, per quod naturaliter decorum & indecorum iacile distinguitur ab eo, quod nonnis hominum opinione tale existimatur. 96-mturaliter iacorum N indecorum dicitur id, quod mo- Detori S gmdo definivimus, quatenus nempe per ea, quae homini vel iacm aeriis natura inlant, vel Vi legis naturalis inesse debent, & huic convenientem ejusdem statum , demonstrari potest, quod sit decoruta vel indecorum. Arborarium vero appellamus,
182쪽
quod nonnisi hominum opinione pro decoro , vel indec
Quoniam hominum opiniones a veritate haud raro aberrant οῦ nemo non videt, fieri posse ut pro decoro habeatur quod naturaliter indecorum est, & pro indecoro ex adverso,
quod naturaliter decorum est: id quod etiam ipsi honestati accidit. Unde contigit, quod quibusdam gentium moribus
honestum suerit existimatum, quod aliorum moribus inhonestum erat. Occurrent exempla suo loco, quando PerVersa de jure naturali opiniones atro calculo notaturi sumus. . I97-
uo respe- omnes actiones Lege naturali praecepta, vel permisseri actionesβηt decora, quatenus hominem decent. Etenim actiones legeti, natata naturali praeceptae atque permissae rationem sufficientem , rati pracem cur eas potius Velle, quam non velle debeamus, non habentia. tisino nisi ipsa hominiS rerumque essentia atque natura I. I 87. .s ilia simi Quamobrem cum illae actiones hominem deceant, quae r istisa. tionem in iis, 'quae homini insunt, habent, cur eas potius velle, quam nolle debeat i94. ; actiones omnes lege naturali praeceptae vel pormissae hominem decent. Quoniaam itaque actio, quae hominem decet, decora est β. 394. Iactiones utique omnes lege naturali praeceptor vel permisse
decorae sunt, quatenus hominem deCent. Facile ex hac propostione & aliis, quae in anterioribus tradidimus . intelligitur unam eandemque actionem dici posse bonam, debitam, licitam, honestam, decoram; sed diversis
respectu. Nimirum bona est actio, quatenus tendit ad persectionem hominis ejusve status ; debita, quatenus ad eandem obligamur; licita, quatenus ad eam committendam nobis jus est; honesta, quatenus per eam obligationi naturali satisfacere volumus; decora denique, quatenus eadem nos decet. Quoniam vulgo diversi hi respectus non ea, qua par est, sollicitudinua se invicem separantur; ecquid mirum, quod bonum, debitum , licitum, honestum atque decorum multis modis inter Diuiti od by Corale
183쪽
De Obligatione ac Lege naturali. Is
inter se confundantur & varia hinc nascantur de decoro judicia , quae non semper cum Veritate consistunt, etsi ad speciem suerint composita, ubi animum ad exempla tantummodo advertis. . I98.
Omnes actiones lege naturali prolibita sunt indecorae , re quatenus hominem dedec t. Etenim lex prohibitiva natu- cta actiones ratis, tanquam lex naturae, in cssentia atque natusa hominis, natur rationem sufficientem habet s. 13 3. , consequenter cum o prolibita ad certas actiones omittendas nos obliget g. 163. , in iis, sint inde . quae homini natura insunt, ratio continetur cur eas potius me. nolle, quam non nolle debeat ..ia 9. Qtuamobrem cum actiones hominem dedeceant, si in iis, quae ipsi inint, ratio continetur, cur eas potius nolle, quam non nolle de
beat s. i 9 s. ; quin actiones lege naturali prohibitae ipsum
dedeceant dubitari nequit. Et quia catenus actio indecoracst, quatenus hominem dedecet I. cit.); omnes actiones lege naturali prohibitae sunt indecorae, quatenus hominem
dedecent. Hinc jam intelligitur, quo respectu eadem actio diei possit
mala, illicita, inhonesta, indecora. Nimirum mala est actio quatenus nos statumque nostrum impersectiores reddit; illi' cita, quatenus ad eam omittendam obligamur; inhonesta, quatenus obligationi naturali non satisfacimus eam committendo : indecora denique, quatenus ea nos dedecet. Vulgo diversi hi unius ejusdemque actionis respectus attendi minime . . solent. Quamobrem mirari haud debemus, si malum, illicitum, inhonestum & indecorum haud raro confundantur, 'R varia proserantur de indecoro judicia, quae a veritate aliena sunt, etsi specie fallant incautos, ubi ex uno alteroque exem-A plo certo aliquo respectu considerato in genere decernunt. . I. 199. Acriones recti hominem maxime decem , o qua ma- Euaenam
184쪽
omnibus determinationibus simul semiis, indeque pendentibus attributis habet s. 64. . Quamobrein cum hominem
deceat, quod in iis, quae ipsi insunt Maturaliter, rationem sussicientem habet I. 394.J, adeoque maxime deceant, quae in omnibus, quae ipsi naturaliter insunt, rationem suo ficientem habent i quin actiones rectar cuiadcin maxime deisceant dubitandum non est. mod eras primum. Quod hominem maxime decet, id in omnibus esse tialibus simul sumtis rationem si cientem habere debet s. 194. , cum per se pateat, rationem, quae datur in aliis, quae inesse debent, non habere rationem sufficientem nisi in cilentia ejus, aut eodem modo, quo supra micimus, IMtiones legales legum naturalium non esse rationem sussicie rem β. i 86. , sed tandem in essentiam atque naturam resolvi s. I 87. . Enimvero adimes rectae sunt, quae in omnibus essentialibus determinationibus seu essentia hominis ac pendentibus hinc attributis rationem sussicientem habent s. 64J. Actiones igitur, quae hominem maxime decent, reta sunt.
- erat aberum. Patet itaque, si homo agere velit, quae ipsum maxime deiscem, eum Omnem operam dare debere, ut recte agat, qui
quid egerit. Maximi momenti est: haec propositio in praxi morali di omni praxi reliqua.
Assiones mi-s rectae hominem descens. Etenim actiones minus tectae determinationi cuidam csientiali, vel pendenti hinc attributo contradicunt f. 64. , consequenter per determinationem issentialem , vel pendens hinc a tributum intelligitur , cur potius easdem nolle, quam non nolle debeamus. Quoniam itaque ratio, cur actionem minus rectam nolle potius, quam non nolic debeamus, in el- sentiali quadam determinatione vel pendente ab essentia at- . trib Disit rod by Corale
185쪽
De Obligatione ae Lege naturali. IS9
tributo continetur β. I 6. Ontoc , actio autem hominem dedecet , si ratio in essentia vel pendente hinc attributo continettur, cur eandem nolle potius, quam non nolle debeamus 6. 39 s. , quin rationes minus recta dedeceant hominem, dubitandum non est. Patet itaque, si homo agere velit, quod ipsum decear,
omnem quoque ab eo operam dandam esse, ut, quod minus rectum est, vitet. Atque haec propositio. non minoris momemti est, quam praecedens. g. zox.
Actiones recti sunt maxime decorae, minus rem autem Cnis actiones Discorae. Etenim actiones rectar hominem maxime decent rectae iacο- β. . 99.). Sed decora est actio , quae ipsum decet mistis io 4. 3, adeoque maxime decOIa, quae decet maXime. Rectae ,ecta inde- igitur actiones maxime decorae sunt. Iod erat unum. cora. Similiter actiones minus rectae hominem dedecent dico . . Enimvero quae hominem dedecet actio indecora est 3. '9s . . Actiones itaque minus rectae indecorae sunt.
od eras adrerum. Nihil dissicultatis sacere debet, quod vulgo actiones Iege
naturali praeceptae atque actiones rectar non dicantur decorae, nec lege naturali prohibitae atque minus rectat vocentur inde corae: id enim inde est, quod communiter, quando de actio nibus praeceptis atque prohibitis loquimur, animo obversetur obligatio ad illas committendas, hasce vero omittendas, quem admodum dum de rectis facimus Verba, ad rectitudinem po tesimum animum advertimus, in neutro autem ea su cotaderetur, num hominem deceant, an dedeceant. Sussicit itaque
nihil a nobis assirmari, nis quod ex ipsis decori ac indecori notionibus fluit. In vernacula quod decorum est an mandist, quod - indecorum unanstandig vocatur: neque infrequens est, ut, ' iquod debitum, dicatur einens cinstandist, quod illicitum est, einem utranssaiadis, ubi animum huc advertimus, num acti. aliqua aliquem deceat, ad dedeceat. Non tamen ideo nega
186쪽
tur, quod decorum latius pateat debito & indecorum Iasius illicito. Unde usus loquendi plerumque restrictior est, ut decora & indecora quaedam dicantur in oppositione ad debitum& illicitum.
tauomodo demons, tur, quod actiones in
Actiones, quae tu se spectata inisserentes sunt, decora
sent, ubi demonstrairi potes, quod vi legis naturae olligatos eas potius vesie quam nosse debeat ἱ ιndecora aurem si demons,ari potes, quod vi legis natura obligatus eas potius noste, quam telis ribeat ' Etenim si ex lege naturae demonstrari potest , quod lege naturae obligatus aliquam actionem, quae in se specitata indifferens est , eam potiuS Velle, quam non velle debeat; in obligatione naturali & habitu eidem coi sormiter agendi continetur ratio actionis istius committalendar . 3 6. Onio J. Quamobrem cum naturalis obligatio homini competat per ipsam ejus essentiam atque Maturam s. i 29. , adeoque eidem insit, habituS Vero eidem confor miter agendi, cum ea necessaria& immutabilis sit . 1 so &necessitatem moralem sic non aliter agendi. imponat 3. I I 8. , inesse debeat; ratio actionis committundae continetur in eo,
quod homini per naturam & csientiam inest, & quod eidem incile debet. Quoniam itaque decora est actio, cujus committendae ratio continetur in eo, quod homini per es.sentiam atque naruram inest, & quod eidem inesse debet g. i 94. , acti O, quae in se spectata indifferens, decora est, ubi demonstrari potest, quod vi legis naturae obligatus eam potius velle, quam nolle dcbeat. αuod erat primam. Similiter si demonstrari potest, quod lege naturae obligatus actionem aliquam, quae in se spectata indifferens, nolle potius, quam Vellc dc beat; in obligatione naturali &habitu eidem conformiter agendi continetur ratio actionis istius committendae s. 36. io , Quamobrem cum per antea demonstrata obligatio naturalis homini insit & habitus eidem
187쪽
De Obligatione ae Lege naturali. I6I
eidem conformiter agendi inesse debeat ; ratio actionis non committendae continetur in eo, quod homini per essentiam atque naturam inest, & quod eidem inesse debet. niam itaque indecora est actio, cujus omittendae ratio conistinetur in eo, quod homini per essentiam atque naturam inest,& quod eidem inesse debet is i9so; actio, quae in se spectata indifferens, indecora est, ubi demonstrari potest, quod vi legis naturae obligatus cam potius nolle, quam velle debeat. χuod erat aberum. Ecce tibi sontem omnis decori Ac indecori naturalis in iis actionibus, quae in se spectatae indisserentes sunt, Ac in quibus potissimum decorum atque indecorum spectatur. Ipse nimirum lex naturae praeceptiva & prohibitiva principia demonstrandi decorum 8c indecorum naturale suppeditat. teste exemplo supra allato nor. I. I94. . . a 3. Lex natara nos obligas ad actionem decream indema . .
praeferendam , etsi utraque in Ie spectera indifros sis. E enim lex naturae nos obligat ad determinandum actiones E. o heras per easdem rationes finales, per quas determinantur na- 'turales, non Vero per diverses i s 4. . Quodsi actio, quae in se spectata indifferens est, decora est, demonstrari potest, quod vi legis naturae obligatus eam potius velle, quam nolle debeat ; si vero actio, quae in se spectata indifferens, indecora est. demonstrari potest, quod eam potius nolle, quam velle debeat, vi legis naturae odligatus . ao a. , adeoque determinatio actionis, ad quam committendam obligamur lege
naturali, influit in determinationem actionis decorae, co sequenter & haec ipsa per easdem rationes finales tandem determinatur per quas determinantur naturales, & ex ad- verso determinatio actionis , ad quam omittendam oblig. mur lege naturali, influit in deteruiluationem actionis i
188쪽
decorae, consequenter & haec ipsa per diversas tandem rati nes finales determinatur, quam per quas naturales determinantur. Patet itaque legum naturae nos obligare ad acti nem decoram indecorae praeserendam , ubi utraque in se sp ctata fuerit indifferens
Nemo in demonstratione quidpiam desideret quoad evidentiam, modo methodi demonstrativae fuerit peritus, ut veritatum a se invicem dependentium dependentiam a primis principiis habuerit perspectam, atque adeo noverit veritatem a prumis principiis quantocunque intervallo distantem nonnisi in iisdem rationem susscientem habere , consequenter primis
positis principiis una poni. Qui methodi demonstrativae vim nondum ita percepit, ut, quae diximus, perspicere valeat οῦ ei lucem aliquam assundere potest resolutio demonstrationis in sua principia alibi tradita cf. 99a. . . . a 4.
Lex MIeruis Datur lex paturalis iacori. Quoniam actiones omnes legetis derexi. naturali praeceptae vel permissae sunt decorae, quatenus hominem, decent . t 97.)&actiones omnes lege naturali prohibitae surit indecorae quatenus hominem dedecent I. I98Q, praeterea actiones rectae omnium maxime decorae sunt, minus rectae autem indecorae . et oi . , & ad illas comittendas, has vero omittes
das lex naturae nos obligat g. r 89. , de actionibus decoris, quae simul debitae, aut permissae, &quae rectae siunt, atque indecoris, quae simul illicitae vel minus rectae sunt, nullum si perest dubium, quin sub lege naturali comprehendantur. Restat igitur, ut idem ostendatur de actionibus decoris & inde-eoris , quae in se specitatae indifferentes sunt. Quoniam in casti emergente demonstrari potest, quod vi legis naturae obligatus allas potius velle, quam nolle, has potius nolle, quam velle debeat f. et o a. , rationi consormiter determinari pose
sunt. Quamobrem cum propositio determinationem rationi
consormem enuncians regula sit s. os. Omol. ; dantur
189쪽
De Obligatione ac Lege naturali.
regulae de decoro & indecoro, quae cum ipsa lege natura , Ddeoque hominis essentia atque natura ponuntur i 36. , consequenter non nisi in hac rationem sussicientem agnoscunt s. ir 8. Ontol. . Et quoniam ad decoras indecoris in hac actionum genere praeserendas obligamur I. ao 3. ; regulae dantur decori & indecori in essentia & natura hominis nonnisi rationem sussicientem habentes, juxta quas actiones, quae in se spectatae indifferentes sunt, detcrminare obligamur. Quoniam itaque regula, juxta quam aditioncs nostras determin re obligamur, lex est s. is i. , & quidem lex naturae, ubi rationem sessicientem nonnisi in ipsa hominis rerumque essemtia atque natura agnoscit s. I 3 3 .); ideo pa: et, etiam in cocasu, ubi actiones decorae ac indecorae in se spectatae indus rentes sunt, dari legem naturalem decori.
Legi adeo naturali omnem tribuimus amplitudinem, quam habere potest , dum moralitatem intrinsecam etiam extendiis mus ad actiones in se quidem indisserentes , propter determinationes tamen accidentales in bonas vel malas abeuntes g. 6 I. .& oblisationem naturalem adactionum rectitudinem 3. I 89. atque decorum I. ao 3. . Fecimus autem hoc , non invita notione legis naturalis atque obligationis, quae ex ea venit. Hinc igitur patet, quam ampla sit obligatio naturalis, qua tenemur ad id, quoa debitum , rectum & decorum est, faciem dum; ad id vero, quod illicitum, minus rectum atque indecorum est, sugiendum. Non igitur piget propositionem sequentem addere, ut idem clarius et cescat. f. 2os.
Lex natura praesicribit facienda , qua bona , honesta, Legis licita , recta V decora sunt; atque non facienda , qua mati, rasis ampli- in eis . illicita , minus recta S indecora sunt: Etenim lex iari. naturae nos obligat ad actiones intrinsece bonas committendas g. is 3. , ita ut etiam, quod melius, praeserre teneamur
j. a 9 a. , & jus dat ad faciendum, quod licitum est s. ir
190쪽
obligat etiam ad patrandas actiones honestas I. 3 r. , rectaso. 3890, & decoras I. ao 3. . Lex igitur naturae facienda praescribit, quae bona, honesta, licita, recta & decora sunt.
Similiter lex naturae nos obligat ad omittendas actiones malas 3. 13 3. , atquc adeo etiam ad non faciendum,
quod illicitum iro. & inhonestum cI. 17 i. . obligat
etiam ad non committendas minus rectas . 389. I9o. , atque indecoras . et o 3. . Praescribit igitur non facienda, quae mala, illicita, inhonesta, minus recta atque indecora lauti aut erat alterum.
Quamvis autem obligationem naturalem extendamus ultra terminos, quibus vulgo coercetur : non tamen in quolibet
actionum genere eundem admittimus gradum. Eis enim quemadmodum veritas omnis necessaria & immutabilis, si logice consideretur , ita ut posita notione subjecti lassicientet determinata impossibi Ie si non poni praedicatum p ita etiam fingulae leges naturales de quibuscunque actionibus immut hilis snt veritatis: non tamen ideo sequitur, quod transgresso egis cujuscunque eodem habenda sit loco , & quae vulgo de transgressione Iegis naturaIis praeceptivae ac prohibitivae dicumtur, valeant etiam de transgressione Iegis persectivae, vel etiam Iegis decori. Haec ideo monemus, nequis argumenta inde
Petat contra extensonem legis naturalis, quae maximae utilit eis est, ubi certam actionum humanarum theoriam methodo demonstrativa tradere voluerimus. Ceterum ex prauente proin
postione non modo intelligitur , de quibusnam actionibus in Iure Naturae ac Gentium sit agendum. siquidem theoriam completam desideres t verum etiam quaenam homini circa unamquamque actionem confiderari debeant, ne quid in eadem deprehendatur, quod recte reprehendi possit. Nemo miretur, quod nulla his fiat justi & injusti mentio, etsi enim hoc latissime pateat, suo tamen videbimus loco aequum dc
iniquum , justum & injustum tanquam species sub debito atque illicito contineri, ita ut aequum ac justum ad legem prae