장음표시 사용
311쪽
De Viniae s Visio, Beati . FFelicitate Hominis. res
praemia. Quamobrein cum poena sit malum I. a 8s. , quod a perpetrata actione subeundum metuit s. 8aa. Ps h. empir , praemimia vero bonum a 9s. , quod ab eadem perpetrata sperat I96. PHOL empird; nonnisi poenarum metu & spe praemiorum adduci potest ad actiones legi naturae conformes
committendas, difformes vero, omittendas. Huc respexero veteres, quemadmodum jam supra annota' vimus not. 3. 36 I. , quando assirmarunt, malos esse, qui peccare oderunt formidine poenae: Idemque sensisse Consuetum alibi jam docuimus ; qui a virtute metum poenarum & spem praemiorum removiro Quodsi homines rationis ductum secuti suas determinarenr actiones; nullis opus esset poenis, nec opus esset praemiis, tanquam motivis , sine quibus cessaret recte agendi voluntas. Est enim adhuc alius praemiorum usus, virtuti minime adversus, quatenus scilicet legislatorem tanquane benefactorem commendam, adeoque animum gratum excitant 3. 784 6 est empir. , in virtutis stadium influentem. Hic vero usus obtiner, etiamsi ideam legislatoris sepo. nas, & alium quemcunque benefactorem praemiis virtuosos . ornantem in eius locum surroges. Atque haec probe notanda sunt, ut intelligatur, quomodo praemia suis a Christo pro. missa influant in studium illibatum christianae virtutis, ne me serenaria dici possic
ignorar, vel motivum volitionis ae nolitionis quacuπque de ad legemeaus infust ciens experuur ; is nonnis metu eumδrum cI spe naturae seris praemiorum adducι potes, ut actiones legi nnurae conformes iandam committat, i rmes omittat. Ostenditur eodem prorsus obligeniis modo, quo propositionem praecedentem demoΠmavimus. ii, in μHane propositionem ideo subjungimus praecedenti, ne quis bus nasu
eam convertendo vitio deditum concludat, qui obligationem rastae obli naturalem vel rejicit, Vel ignorar, aut metu poenae ac spe praemii
noluntatem ac voluntatem deserminat in committendis actioni,hus legi naturae consormibus & omittendis eidem dissormibus
312쪽
g. 363. car vitio vitio deditus erit actionem legi naturae eonformem
ridita, Hl -ittit eidem aer jormem; .d cum gaudio non facit. Ete- eum gaudio nim si vitio deditus agere debet, quod legi naturae consor- non agas me, Vel .mittere, quod eidem difforme, metu poenarum &έpe praemiorum ad id adducendus j. 363. . Quamobrem actionem legi conformem per se appetere, legi difformem per se avertari nequit, cum alias poenis & praemiis non esset opus ad appetitum determinandum s. 94. 9s . . Qu niam itaque ipsi non in motivum volitionis di nolitionis.
quod . ab ipsa actione in se spectata desumitur j. 887. P v.
empir. ; nec actionem legi naturae conformem in se tamquam bonam, eidem vero difformem in se tanquam malam sibi repraetentat β. 89o. Poch. empiri , consequenter nec hujus omissionem pro bona habet. Quamobrem cum ex actione non percipiatur voluptas, nisi quatenus eam honam cognoscimus j. 3 3 8. Ps h. empir. , ex actione legi naturae comsormi committenda, eidem difformi omittenda nullam per cipit voluptatem, consequenter quia gaudium in praedomunio voluptatum insigni consistit s. 6 a 4. 6 ch. empir. , actiones legi naturae conformes non committit, nec difformes vimittit cum gaudio. Ostenditur etiam indirecte hoc modo. Ponamus Vbetio deditum cum gaudio cdere actionem legi naturae consorinmem, vel omittere eidem difformem. Quoniam gaudium est praedominium insigne voluptatum f. 614. VI h. e V.2ς ex actione legi naturae conformi qua committenda, & eidem difformi qua omittenda voluptatem insignem percipere de-het, consequenter actionum conformium commissio placet,
difformium omissio placet itidem f. 34 a. PDcb. empir. . Quamobrem cum lubenter faciamus, quod placet s. 938. NIG. cmpis. s Misacin legi naturae conformem lubenter
313쪽
De Vis te FVitiis, Maris. ct Felici ara Hominis. 28r
eommittit, eidem difformem lubenter omittit. Non igitur opus est , ut demum metu poenarum vel spe praemiorum
, ad id adducatur. Quod cum sit absurdum 3. 363. ; fierrhaud quaquam potest, ut vitio deditus edat Aionem legi na
turae conformem, Vel omittat eidem distorinem cum gaudio.
In actiones humanas adeo multa influunt, ut multo acuminα multaque circumspectione opus si, ne in iis, quae easdem com
cernunt, dijudicandis a vero aberres. Accidit hinc, ut haud raro non satis cauti esse possimus in eloquendo, ne perverssinterpretationibus relinquatur locus: neque enim sicuti in philosophia univeris, ita inprimis in practica adeo facile est quemadmodum in Geometria id evitare, cum nec in Astronomia 3c aliis Matheseos applicata partibus id seinper evitetur. Ne igitur propositioni praesenti idem accidat , quaedam nobis annotanda
veniunt. Tenendum itaque, nos in philolophia practica universali seponere rationes particulares extririsecas, quae subinde uni vel alteri osse possitiat, cur quid faciat, a quo alsas abhorret, vel omittat, quod alias lubentissime agit, immo agere suevi , quoniam ex accidente fit ut commodum aliquod sequatur actionem legi naturae conformem, vel omissionem actionis eidem
dissormis, consequenter ut actionis commissio vel omissio spectetur tanquam medium commodi istius obtinendi. Quodsergoe in hoe casu non fine voluptate vel gaudio agat, quod lagi naturae conforme est, vel omittat, quod eidem dimrme; id propostioni praesenti minime adversatur. Hic enim actiones spectamus, quatenus legi naturae sunt consormes, vel di formes , non attenris circumstantiis singularibus, ob quaa commodum quoddam iis superaecedit, ab iisdem alias alie- . num. Neque enim quaeritur, nisi quis sit animi status h mini vitio dedito, quatenus actionem edere debet ob conso
mitatem cum lege naturae, vol eandem omittere ob ipsius cum hac dissormitatem. Praeterea acutiores me tacente perspicient, iquod commodum istiusmodi ob circumstantias sngulares actionis commissioni vel omissoni superaccedens spectari debeat tanquam praemium divinum 3Io. . Unde liquet, eum spe
Emmii tantummodo acere, qui ejus consequendi gratia agit,
314쪽
g. 366. Cur Oilio si vitio deditus metu poenae committit a monem legi
deaetus non naturae conformem , vel eidem Hormem omittit . quarum sine laeso illam alias omittere, hanc uero committere mallet; id non sines iriwita taedio, immo subinde non sne Irasma facit. Etenim si actio-
faciat quodnem, quam metu poenae committit, Omittere mallet; neces. leo inaturae 2 est , ut commissionem sibi repraesentet tanquam malam conforme. . 893. PIIch. empir. . .& ex ad 'eiso si actionem , quam metu poenae Omittit, committere mallet, ejus commissonem sibi tanquam bonam g. cit. P Ich. empir. . consequenter omissionem tanquam malam sibi repraesentare debet. Enimvero si malum agnosccre nobis videmur, taedium exco percipimus f. 37o. PBcb. empir , quod tanto majus eta debere patet, quanto majus videtur malum I. 6ia. PBOLempir. 3. Qui adeo metu poenae actionem legi naturae conformem committit, vel eidem difformem omittit, quarum illam committere, hanc omittere mallet, ex illius commis sione, hujus vero omissione taedium percipit, consequenter non sine taedio illam committit, hanc omittit. Quodii ergo taedium hoc fuerit insigne, ut praedominetur g. 329. P0 h. empir. , cum in praedominio taedii tristitia consistat *. 6 I9. P Ich. empis.) ; dubium nullum superest, quin nousine tristitia utrumque faciat.
Α posteriori idem satis superque latet: Nidemus enim, quantam molestiam percipiant pueri ac adolescentes, si a parentibus vel iis, qui ipss praeficiuntur, adigantur, ut faciariri quod omittere, vel omittant, quod tacere mallent. Imprecantur haud raro iis, quibus voluntatem sciam submittere tenentur. Immo nemo est, qui nesciat, quod nihil molestiu, accidat hominibus ex suo genio Vivere Volentibus, quam aliorum regi voluntate. Sunt mihi exempla recentis memoriae, ut ad ea tanto securius provocare liceat.
315쪽
m nrtutesntio, Matis. s Felicitate H minis. 289
aut ex ous onDsone taedium per 'it , vel damoum meruit ἰoue meta' absque metu poenarum eam Communi. Mem Dalet de inione
prauativa seu omisione actionis legi naturae difformis. Eteni ni itio deditus utitur motivis volitionis a voluptate & utilitate, naotivis nolitionis a molestia & damno petitis 3.362. . Quamobrem si ex actione quadam legi naturae conformi quacunque de causia voluptatem percipit vel utilitatem O:-rat; adest motivum volitionis. Et similiter si ex omissione actionis taedium quoddam percipit, vel damnum metuit; motivum adest nolitionis. Quoniam itaque motiva sunt ratio suffciens amium volitionis ac nolitionis g. 887. Prach. empir. , cum iis positis & hi ponantur ar 8. Oοιοι.), metu poenarum minime opus est. Atque adeo patet , vitio deditum committere actionem Iegi naturae conformem, omi tere difformem absque poenarum metu, si ex actione leginaturae conserini Noluptatem, vel utilitatem quandam, vel ex difformi taedium quoddam percipit, aut damnum metuit.
Si vitio deditus actiones naturae legi consormes edit rationes tantummodo dantur extrinsecae, quae constantes non sunt, adeoque nec legi, nec virtuti, sed vitio tribue dum , quod hoc agat, vel non agat, actione externa non. nisi per accidens cum lege consentiente. Unde etiam est , quod alio tempore non faciat, quod nunc facit, cessante nempe lucro, quod nunc sperat, vel damno, quod jam me- ciuit , aut voluptate vel taedio absente, quod nunc ex accidente ad actionem accedit. Deficit adeo voluntas illa perpetua, quam ad virtutem requiri supra demonstravimus. Immo nec conin stantia adest voluntatis, cum majori lucro Vel voluptate; vel etiam damno ac taedio ad contrariam actionem adducatur. Ceterum hinc mtelligitur, quod superius jam demonstravimus β. 363. , nonnisi poenae metu ac spe praemii adduci posse vitio
316쪽
deditum ad actiones legi naturae conformandas; poenae enim ac praemia sola motivum constans praebent, cui scilicet in omni casu locus est, ceteris nonnisi in calu particulari obtinentibus.
g. 368. Oium vita Virtute praeditus virium odii. Etenim actiones lagi na- iii υijiuii turae difformes omittit ob ear tam malitiam initin secam s. propriam. 3 3 6. . Quamobrem cum ex eo taedium percipiamus, quod ma- tum cognoscimus 3. 369. Pnch. exvιr. , ex actionibus legi na' turae difformibus taedium percipit, conlaquenter quia vitium habitus est actiones legi naturae difformes patrandi . 3a et , ex vitio quoque taedium percipit. Enimvero rem in animatam odimus, si in ea deprehendimus, unde taediuin percipimus *679. PDcb. empis.). Virtute itaque praeditus vitium odit.
Supra ostendimus, quod virtutem amet 3. 35 I. . .Unde
apparet, amorem virtutis eum odio vitii esse conjunctum, nec a
se invicem separari posse. Sane Consuetus chlcipulis suis odium vitii signum virtutis acquisitae esse voluit iisdiam inculcans , quod eam nondum sit consecutus, qui vitium nondum odit.' eonsequenter ex actionibus malis taedium minime percipit f. 679. Poch. empir. .
I potentia mpotentis naturalis vocatur, cui tollendae pro re- naturalis rum nostrarum statu non sussicimus.
quaenam Ita impotentiae naturali tribuitur, quod homo inter ursosiacatum educatus Vitamque degens nullam de Deo ac virtute habuerit cogitationem g. allo. . Inter ursos enim consequi non potuit, quod nonnisi homi ni consortio utentibus consequi datur. Neque enim in eo, quo fuit statu, se ab ignoriitia Numinis ac virtutis liberare potuit. Unde porro impo tiarquoque naturali tribuendum,. quod Deum colere & actiones suas ad normam legis naturae componere minime potuerita Naturae nimirum tribuitur, quod nullo modo a nobis dependet, quemadmodum educaeso inter ursos Zc ip rum consue. . rudo minime defendebat a voluntate ejus, qui fortuna adversae. ' . usus
317쪽
Dὸ Vis te sVitio. Matit. GFelieitate Hominis. 29 I
usus etses acceperat educatores vitaeque socios. Quamobrem quaecunque agendi impotentia ab hoc statu dependebat, ea pro naturali habeada. Probe autem notanda venit imp aentiae naturalis notio, ne ad eam reseramus, quae ab eadem minime pendenti quemadmodum haud raro fieri solet ab iis . qui omnem culpam a se amovere student. Ceterum cum n mini litigabimus, qui impotentiam hanc agendi arctioribus li. mitibus circumscribere voluerit, ut pro naturali non habeatur, nisi quae in ipla hominis natura rationem sussicientem agno iacit, qualis e. gr. est impotentia elevandi pondus Io o. fibrarum Uin eo, qui nonnisi so. elevare potest. vel impotentia addistenda Mathesin in eo, qui stupiditate laborat. Utile autem est in moralibus fgnificarum amplificari. Atque id sussicit, ut hoc faciamus, ubi veritates inter se connexas proponimus. In constituendo vocabulorum significatu et malogiae ut habeatur ratio necesse non est.
B semitas naruratis est impotentia naturalis actiones Domitassias juxta legem naturae dirigendi. naturalis
Istiusmodi infirmitas naturalis erat homini intor ursos edu- quidsiccato vitamque degenti quoad omnes omnino actiones. Neis' que enim fieri poterat, ut in eo, quo vivebat, statu legis naturalis cognitionem sibi acquireret. Is autem summus infirmitatis naturalis gradus est , a quo Iongo adhuc intervallo distant, qui inter homines educati eorum consuctudine utu tur. Abst itaque, ut de eodem solo eandem interpreteris. Dantur casus infiniti pro diverstate subjectorum S ob)ecti, circa quod versatur. Ne autem infirmitati humanae tribuas. quod ab ea minime proficiscitur; vi notionis impotentiae naturalis cavetur, quam abunde eΚplicavimus. .
g. 3714stiae ex ignarantia invincibili proscissumin circa actio ' Actionum num humanaram Hressionem legi naturali conformiter deter- aeremo minandam; 14 uari naturati inruuenda. Cum enim ignoran baxia
tia invincibilis a nobis evitari non possit, Vopotueris a 8. igem natu Oo a q-rae quando
318쪽
quae ab eadem proficiscuntur, ea. quo minus, fierent, hara pedire haud quaquam potuimus- Quoniam. itaque imp tentia naturali S est, quae pro rerum nostrarum statu tolli aenobis haud quaquam potest 3. 169. , impotentia naturali laborat impediendi ea, quae ab ignorantia in vineibili proficiscuntur, qui hac laborat Unde si ex ignorantia invincibili circa actionum humanaium directionem legi. naturalis conssirmiter determinandam quaedam proficiscuntur, ea impediendi impotentiae naturalis adest. Enimvero impotentiae naturaIis in directione aetionum suarum juxta legeon turae tanq m. normam infirmata, naturalis est 17o0. Infirmitati adeo, naturali tribuendum , quod circae actionum humanatum legi naturali conformiter instituendam , dir
ctionem ab ignorantia invincibili proficiscituta iuuamobrem qui cum habeant animum actiones suas juxta legem naturae determinandi - ex ignorantia invincibili eas aliter. determinant;. eκ infirmitate naturali peccantia Priscis tempo-xibus multa legis naturali contraria, ab ea prohibita esse agnitum minime suit ut ab lis faciendi, nee abhorruerint, qui uirtuti alias sedulam navarunt operam. Sed erat illis temporibus ignorantia istae invine ibitis , consequenter actiones istaelagi naturae contrariae en infirmitate naturali committebantur.
ἀν ectionem prosi suntών infirmitati nam ali nibuenda. Quoniam error in vincibilis a nobis evitari non Potest, vel non potuit -3 o.); propositio praesens eodem prorsus modo demonstratur, quo Psaecetantem demonstrauimu&.
Multi dantur errores iπ jure naturae, quar priscis temporibus agnosci minime potuerunt. Actiones igitur ex iisdem prosectae infirmitati naturali tribuendae. Probe nimirum notandum est, errores, qui uno tempore invincibilis, sunt, non esse tales alio tempore: Ita nostro, aevo, ubi doctrina juris naturalis mam exculta , & uberior I . in scientiis assulsu. - quam Diuiti od by COOste
319쪽
m Vir Me s Vitio, Matis. elicitate Hominis. 293
quam illis temporibus. quibus errorum istorum origo adscribenda , non amplius invincibiles sunt. 3 T T.
suae ex ignorantia vel errore vincibili circa actionum si ara, humanaνum vireciιonem proficiscuntur ; in firmitari naturalι tormitaurribus nequeunc Quae enim ex ignorantia & errore vinci- nataralibili proficiscuntur, ea a nobis evitari poterant . 29. 3O. -Perperam Quoniam itaque ex impotentiae naturali non fiunt s. 3 69. I inbuamuro nec infirmitati naturali tribui possunt f, Iro . .. Atque adeo patet, quae circa actionum humanarum directionem ex ignorantiae vel errore vincibili proficistuntur, infirmitatῖ naturali tribui minime possci.
Haud raro, homines infirmitarem naturasem accusant, quando ex ignorantia ac errore vincibili peccant. Quamobrem nae praetextu infirmitatis naturalis vel male agamus, vel aliorum malas actiones excusemus; propositio praesens probe notanda venit. Equidem infirmitas naturalis nore modo inifacultate cognoscitiva. Verum etiam in appetitiva locum hahet ; quatenus tamen ab hac Pendet, hic loci, commodeexpliarari nequita
Reatitudo philosopsica seu Iummum senum homisis summa, est non impeditus, progressus ad majores continuo perse- bonism sesction in . . : . beatitudo
Multum omni temporae de summo bono im philosephiae domorali inter se disceptarunt philosophi, quorum diversas, de Teo recensere sententias nimis prolixum soret.. Cun nos summum hominis bonum definiamus per progressum nore impeditum ad majores continuo persectiones, ex ipsa notione boni lique: Etenim bonum est quod rios statumque nostrum perficit o 33 4. Ineδ. empir. . Unde bonumabsolute summum essemus consecuti, squidem perfectionem absolute summam acquisvissemus. Enimvero homo tanquam ent, finito summam ectio communicari nequit se atque' adeo ummum ejus P s . honum Duili eo by GO Ie
320쪽
bonum dici non potest, quod ipsum reddit absolute pers ctissimum. Constat tamen eXperientia, . hominem Indies ma-3ores perfectiones acquirςre posse. Docui id exemplo C furii in Oratione de Sinarum philosophia practica & Notis eidem adiectis, qui a decimo quinto ktatis anno usque ad Ieptuage-smum omnem movit lapidem , ut sese continuo perficeret di quantum in is perficiendo singulis decenniis progressis fuerit ingenue discipulos docuit. Quamobrem majus h mini obtingere nequit bonum, quam progressus haud quaquam impeditus ad majores continuo persectiones. Unde merito eundem dicimus summum hominis bonum. Bonum hominis quaerendum est in ipso, non extra ipsum. Hinc re-jieiuntur honor, divitiae, amicitia, quae cum ad statum externum pertineant, ad bona externa reseruntur, minime au- ς m ad interna. bonum ioternum mentem inprimis perficere
debet. Quamobrem nec Deus dici potest summum hominis bonum, ubi quaeritur de bono, quod bomini inhaeret, aut si mavis, quod in se possidet. Quodsi quis de summo bono
aliter sentiat. ei litem non movebimus. Lubet nobis vocabulum in hoc accipere sgnificatu, quod nobis utique concessum ; nec aliud quid in posterum intelligemus, quam non impeditum ad majores continuo persectiones progressum, quoties posthac de su uno bono verba faciemus. Sincit in subium revocari minime posse, quod detur hoc sensu bonum summum, quodque idem si in potestate hominis.
Ex adverQ itaque Summo Maiam hominis est co Iinpus progressus ad masores indies imperfecitiones.
Malum opponitur bono. adeoquesurimum malum summo bono. Quam ob m cum summum bonum dicitur non impeditus progressus ad majores indies persectiones s summum utique malum dicendum est continuus progressiis ad majores indies unpersectiones. Dicendum autem in vi ipsus notionis malia Etenim cum malum nos imperfectiores reddat 3. 36s. Ioch. empir. ; summum malum dicendum erit, quod Atmnem niaximae imperfectioni obnoxium reddat.