장음표시 사용
341쪽
praestare. Ecquis inferre ausit: Formosus est. Ergo temperans, ergo justus, ergo Verax ' Ita arguentem redarguet exisperientia, quae monstrat sermosos intemperantes, injustos, mendaces. Si adeo experientiam audimus, bona corporis rationem sussicientem cinodiae legis naturalis, consequenter felicitatis 3. 396. seqq ), minime continent. I. 4 II.
Alicitatis Necesse non es fortunatAm esse felicem; stu: sui fora δεν tuna tunatus es, non ideo DX es, aut Nemo ideo felix es, quia fecunda se fortunatus es. Nemo enim idco felix cst, quia bonorumpa listas. tortunze particepS est j. 4 Io.). Qui bonorum fortunae particeps est, fortunatus est. 3. 4o9. . Patet itaque neminem ideo esse felicem, quia sortunatus est, consequenter necesse non ea fortunatum esse felicem. Poteramus etia ita idem ostendere. Qui fortunariis est, ideo bonorunoortunae particeps est O. 4o9. . Sed qui bonorum sortunae particeps est, non ideo selix est 3. 4i o. . Ergo qui sortunatus est, iton ideo felix est, adeoque necesse non est fortunatum esse felicem.
Cave igitur, quod vulgo fieri. solet, ne selicitatem fortuna secunda aestimes ab hac ad illam argumentatus: quod probe tenendum, ne ex aliorum sortuna prospera tuam augeas felicitatem. s. 4 3.
Alieitatis frι ηα πω ob H, quo minus Mis felix esse bis,isjomm . Exonim fortunae bona sunt, quae statum hominis L,io,ae puriectiorem reddunt s. is 6. P Ich. empir. . Enimvero ea, e. . sibi- statum hominis externum perficiunt, minime obstant, uia, . quo quis stipsum perficiat, cum utrumque simul fieri posse experiamur, hinc ad utrumque obligati simus .asa. . Quanaobrem patet inunae bona minime obstare, quo quis seipsium perficiat. Qui scipsum perficit, actiones suas juxta naturae legem determinat I. cu. , consequenter
342쪽
De Virtute edi Vitio, beatis. re Felicitate Hominis. 3l7
cum in hac determinatione custodia legis naturalis con- sistat 1384 legis naturae custodiam curae cordique habet. Bona adeo fortunae minime obstant, quominus nobis legis naturalis custodia curae cordique siit. Quoniam itaque felicitas legis naturalis custodia acquiritur 3. 396. & conservatur . 397G, bona fortunae minime obstant, quo minus quis felicitalcm acquirat atque conservet, consequenter quo munus sit felix.
Experientia veritatem propostionis praesentis abunde com firmat. Neque enim desunt exempla eorum , qui selicitate vera fruuntur atque bonis fortunae abundant. Sed haec manifestoria evadent, ubi ostensuri sumus, quomodo bonis sortunae sit utendum ad felicitatem amplificandam.
g. 4 q. Moesse non es, fortunatum non esse felicem, seu ηon Alieitas repugnat, ut, quι fortunatus es, idemst foX. Qui sertu' foriunae se natus est, bonorum fortunae particeps est I. 4OP.). Enim eundae mi- vero bona fortunae minime obstant, quo minus quis sit felix nime repa- I. 4ι 3. , consequenter eorum particeps non necessario selici-g-ι. tale caret. Patet adeo non repugnare, ut, qui sortunatus est, idem lit selix, seu necesse non esse, ut fortunatus non sit selix. Ostenditur etiam indirecte hoc modo. PonamuS repugnare, ut, qui fortunatus est, idem sit selix. Quoniam fortunatus est, qui bonorum sortunae particeps I. 4o9. , necesse est bona fortunae obstare , quo minus quis sit felix: Quod cum sit absurdum j 4i3. , necesse non est fortunatum non esse silicem.
Aliae sunt sortunae bonorum; aIiae felicitatis causae. Quodsi concurrant', qui fortunatus est, idem quoque felix est. Sin non concurrant, qui sortunatus est, felix non est.
Bona corporis non obstant, quo minus quis felix st Diuitatis ostenditur eodem prorsus modo, quo paulo ante s. 4 3. bono
343쪽
ris eompos ostendimus bona fortunae non obstare , quo minus quis se-sbilitas. lix sit,
Experientia veritatem propositionis praesentis abunde confirmat. Neque enim desunt exempla eorum, quibus bona corporis cum felicitate vera obtingunt. β. 4I6.
nisad bana Bona corporis effortunae hominem absque virtute non corporis'reddunt felicem. Pone enim, ii sieri potest, bona corporis fustiunae & fortunae absque virtute hominem reddere seli m. Non absque υ,. igitur repugnati, ut quis absque virtute lit selix, & felicitas sale nemi. a virtute sic ungi potest. Enimvero sine virtute nemo felix nem reda esse potest, ncc iclicitas a virtute sejungi potest 3. 4oo. . dani sti Quamobrem nec fieri potest, ut bona corporis & fortunae m. absque virtute hominem felicem reddant.
Nimirum qui virtute destituitur, bonis corporis ac BDtunae non utitur, quemadmodum debet: quin potius abutitur. Quodsi vero iisdem rite utatur, ex habitu virtutis agit. Unde recto usui istorum bonorum, minime vero nudae possessionitribuendum, quod sit felix. Sed haec suo loco evidentius demonstrabuntur.
s. AIT.cultas judicandi de moralitate actionum nostrarum, utrum scilicet sint bonae, an malae; uri um committendae, an omittendae, dicitur conscienna. Nohnulli conscie tiam vocant ipsum actum judicandi, seu judicium de acti num moralitate, utrum bonae sint, an malae; utrum committendae, an omittendae. Unde homini tribuitur conscientia, quatenus experimur istiusmodi facultatem ipsi competere.
344쪽
Quoniam judicium de actionum moralitate multis modis variat; multae etiam dantur conscientiae divisiones, quas scrupulose inquiri consultum ducimus , siquidem conscientiae in determinandis actionibus rationem habere voluerimus: id quod apprime necessarium, ubi felicitate vera indesinenterisui velimus.
s. 4I8. Iudicium theoretium vocatur, quo actionem vel bo- distinasti, vel malam esse assirmatur. Ast practicum appellatur, theoretici quo assirmatur, actionem esse Vel committendam, vel omit-qpractici tendam. HsisSo.
Ad theoreticum reserri quoque judicium, quo negatur actionem esse bonam Vel malam, aut eam esse committendam, vel omittenctam, per se patet. Etenim negare actionem esse bonam idem est ac assirmare, quod si mala vel indisserens: negare actionem esse malam, idem est ac assirmare, quod se bona vel indisserens. Similiter negare, quod actio si commitis tenda, idem est ac assimare, quod si omittenda, & negare, quod sit omittenda, idem est ac assimare quod sit committenda. . 419.
Quodsi judicium de actione tam theoreticum, quam con empracticum fuerit verum i cingientia dicitur rectas sin falsum, ita vera
Conseunιia erronea nuncupatur. erronea. E. gr. Si quis judieet, amorem inimicorum esse moraliter bonum seu lege naturali praeceptum, aut rationi ac voluntati divinae conformem ; is conscientiam habet rectam , quoad amorem scilicet inimicorum: demonstrabimus enim suo loco eundem esse intrinsece honum ac ideo lege naturae praeceis ptum. Quodsi vero ex adverso judicet, odium mimicorum esse moraliter bonum, aut lege naturae s non praeceptum, sal- rem permissum; is conscientiam habet erroneam: ostendemus enim suo loco, odium inimicorum esse in se turpe, ac leginaturae, rationi ac Voluntati divinae adversum. Hinc patet, conscientiam rectamesse ei, qui judicat, inimicos esse amandos;
345쪽
cinsteis. Si de veritate judicii sive theoretici, sive practici,
ita ceria, quod de actione serimus, fuerimus convicti; Conscientia prolabilis, certa est. Si saltein ejusdem probabiles habuerimus ratio- dubia. nes, conscientia strobabilis est. Si dubitemus, utrum judicium nostrum de actione sit verum, an falsum I consciemia dubιa est Qui demonstrare valet, inimicos esse diligendos; is de
veritate judicii sui convictus est 3. 99o. Log.), adeoque certam habet de amore inimicorum conscientiam. Si quis idem d
' monstrare non noverit, consultius tamen videtur amare inimicum, quam eundem odio prosequi, ne irretur; ei conscientia nonnis probabilis est. Quodsi cui consultius quidem videatur amare inimicum, quam odisse, ne laedendi ansami suppeditemus; durum tamen, immo absurdum puretur, amare . eum, qui nos oderir & bonum pro malo rependere, atque adeo dubium sit, num inimicus sit amandus, an odio prosequendus, ita ut ignoret, in quam nam contradictionis partem assensum determinare debeat; is conscientiam dubiam habet. Dissert adeo conscientia dubia a probabili, quod in probabili adsint rationes , quae assensum in alterutram contradictionis Partem trahunt, ut ea potius videatur vera, quam altera; ast. in dubia prostent rationes in utramque contradictionis partem, ruae judicanti videntur aequivalentes, minimum tales, ut ipse ignoscere non valeat, quaenam caeteris sint fortiores, ita ut ignoret, euinam contradithionis parii assensum praebere debeat. I. 42I.s voti . Rationes in contrariam contradictionis panem o conscientiae current , ob quas scilicet Veremur, ne actio a nobis pa- quid Mi. trata vel patranda sit mala, Scrupuli Constientiae appellantur.
Vocabulum metaphoricum vi definitionis proprium sortiatur significatum f. et 48. Log.), nec habenda hic est ratiosgnificatus improprii, quemadmodum nec etymologiae ratio hab tur in condendis definitionibus i f. Is 4. Lol i. Ceterum ex acci- . dente est, quod fgnificatus proprius improprio hic consentiat. . Signi- Dissiliam by GOost I
346쪽
signifieatus improprius constituitur per similitudinem rei in
doctrina de conscientia vocabulo donatatae cum altera, cui indigitandae idem jam ante destinabatur. Nimirum scrupulus proprie denotat lapillum , qui in calceum incidens pedi dolorem creat, adeoque in doctrina de conscientia assimilatu ei, quod propter actionem patratam vel patrandam animum
angit. Angitur vero animus, quod veremur, ne actio patrata vel patranda sit mala. Ut vero vereamur, ne ea mala sit, ratio aliqua idst necesse est, vi cujus mala videtur f. o. Ontoi Quare cum angor iste animi ponatur, posita ista ratione s. II 8. Ontes.' , quemadmopum dolor pedis ponitur, lapillo in calceum incidente; ratio ista lapillo assimilatur, quatenus animo molestiam, scuti lapillus pedi dolorem ereat. In seni. catu adeo translato non habetur ratio molis lapilli, sed essectus. Atque adeo patet , fgnificatum proprium, quem in doctrina de eonscientia vi usus loquendi obtinet vocabulum, cum transrato bene convenire. Sed haec levioris sunt m menti r demus potius exemplum. Quodsi quis verba Christi, quod omnino non sit jurandum, ita interpretetur, quas j ramentum omne simpliciter si prohibitum, & testis in jud cium vocatus jurare recusat veritus, ne faciat quod a Christo prohibitum; et scrupulum conseientiae esse dicimus: qui adeo in salsa verborum Christi interpretatione consistit, quatenus molestiam treat animo a jurando alieno, dum a judice ad j xandum adigitur. I. 3 2 2.
Quod si de actione feratur judicium ante actionem confiteam
patratam, seu de actione patranda, hoc est, Vel commit- reuius tenda, vel omittenda, Conscienria dicitur antecedem. Si seisns vero judicium fertur de actione jam perpetrata, hoc est, Vel Peus. commissa, Vel omissa, confrientia consequens appellatur.
Non fine ratio Conscientia in antecedentem & consequem tem dividitur: neque enim idem est hominum de actione patranda & patrata judicium. Plurimum autem refert, quemadmodum deinceps patebit, judicium esse idem, non diversum.
347쪽
Si judicium de actione suerit theoreticum, conscientia
vocatur theoretica: si vero practicum, practicis. Duplex nimirum est de actione judicium, scilicet num sithona, an mala, & num si committenda, an omittenda. In casu priori judicium theoreticum est; in posteriori practicum 3. 4I8. . ' Quamobrem conscientia theoretica est, quando judicamus, actionem esse bonam, vel malam, sive intrinsece talem, sive moraliter, quatenus nimirum lege vel praecepta, vel prohibita, aut indisserentem, quatenus lege permista sive persecte , sue tantummodo tacite ; quae singula per antecedentia satis intelliguntur. Ast conscientia practica est, quando iudicamus hanc actionem esse committeodam, vel omittendam, aut per legem nobis integrum esse eam committere, vel omittere, prout visum fuerit. Ita conscientia theoretica est, quando judicamus cibum, qui nobis ossertur, esse salubrem nec legi repugnare , si eodem vescamur. Practica vero est conscientia, quando judicamus , quod nobis licear hoc cibo . uesci. Similiter ici casu opposito theoretica est conscientia . ubi judicamus, cibum, qui nobis offertur, esse insalubrem, adeoque illicitum eodem vesti: practica vero, quando judica.mus, a cibo hoc nobis esse abstinendum.
g. 4 a Quando iudicium de actione committenda, vel omi tenda sertur, vel animum ad singulares circumstantias in casu dato obvias advertimus vel ad eas non respicimus. Quodsi judicium practicum seratur, nondum spectatis circumstantiis particularibus, Conscientia dicitur theoretice pra- Ebed si vero spectatis circumstantiis particularibus, conso- ενιι a fractice practica appellaturo
Ita conscientia theoretice practi ea est, quando judicamus die dominica aedem sacram esse frequentandam: practice veroe practica, si judicamus , quod hac di dominica, qua catarrhoe laboramus & adrena inclementem experimur, licitum nobis cultui divino non interesse. Unde apparer, conscientiam practia Diuiti sed by Corale
348쪽
practice practicam a theoretice practica posse esse diversam:
nec repugnare, ut utraque sit recta. Non adeo sne utilitate fingitur distinctio. Retinemus autem terminos consuetos iaphilosophiam & theologiam introductos, etsi barbaros, utut in patrio sermone usi smus vocabulis genio linguae convenientibus , propterea quod nulli adhuc termini erant recepti. Ceterum vel me tacente intelligitur, conscientiam plerumque theoretice practicam esse, si judicium fertur, dum agendi occasio nulla adest, aut saltem particulares casus praesentis circumstantiae nobis nondum innotuere ; practice vero practicam, quando judicamus occasione agendi oblata & circumstantiis particularibus jamjam perspectis. g. 4as.
Conscientiam practice practicam nos porro subdiVi- cis euhiudimus in completam & incompletam. Nimirum si in datori uitio casu singulari de actione committenda Vel omittenda judi incomptita.
cium laturi omnium circumstantiarum singularium vel particularium habetur ratio, Consilentiam Vocamus completam; si vero nonnisi quarundam, incompletam.
Qui iubtilitates scholasticorum indivisione conscientiae aciscusant; multo magis improbaturi sunt, quod eam ulterius sub dividamus. Enimvero acutiores perspicient, non fingi disserentiam , quae non adsit. Ecquis enim est, qui nesciat,
nobis non semper omnes circumstantias in casu dato obvias
perspectas esse, quarum tamen habenda est ratio, si notio actionis, de qua judicandum, determinata esse debet,nec si perspectae sint, constare semper. quod earum in serendo judicio habenda sit ratio ' Ita in exemplopaulo ante dato Dol. 3. 4 2 4.,
praeter eas circumstantias, quas commemoravimus, scilicet quod catarrho laboremus, aeremque inclementem experia
mur, vel adsunt nullae, quarum haberi debeat ratio, atque tum conscientia practice practica completa est: vel dantur praeterea
aliae, veluti quod incessus per plateam ob glaciem, qua lapse des obducuntur, sit admodum periculosus, & quaenam aliae praeterea locum habere possunt. Hae igitur s negliguntur, conscientia practice Practica ineompleta est. Neque etiam, Disil jaod by Cooste
349쪽
sapervacaneum existimari debet, quod hanc disserentiam. Pendamus. Ecquis enim est, qui nesciat, mutari judicita
novis emergentibus circumstantiis, ad quas minime respicie-' bamus, dum judicium de omittenda, vel committenda actione serebamus, ita ut faciamus, quod non facere firmiter nobis Proposueramus, vel non faciamus, quod facere decreveramus, cum jam in eo essemus, ut faceremus. Multo plura hinc pendent non levis momenti in praxi morali, quae suo loco manifesta evadentis 426-m scien- Denique si iudicium de actione committenda, VeIυβ ι cro omittenda fertur, dum appetitu sensitivo veὲ aversationec I να sensitiva in contrariam partem trahimur, vel affectuum im petu in eandem abripimur, Con emiam vocamus simam, si vero extra hunc statum constituti judicamus, onscien-
Conscientia antecedens plarumque libera ess,quando nulla adhuc agendi occasio adest, ast serva, quando agendi occasio ossertur di unde contingit, eam in casu posteriori esse erroneam, eum in priori sit recta. Ast consequens ut plurimum libera est, ut adeo damnentur facta , quadi nondum facta probantur. Distinctio igitur eonscientiae in liberam atque servam maximi momenti est in praxi Si conscientia fuerit serva, appetitus.
sensitivus & aversatio sensitiva influunt in iudicium t id quoa meruendum non est, ubi fuerit libera Sed haec ire philos Phia morali clariora evadent, etsi per principia psychologica fatis manifesta & communi experientia comerobat s. 4a T.
onscientia v quis fumit . actionem aliquam esse bona-, MI
quando ab lam, propter autoritatem iacentis , ejus conscienata ab altero
altero de- δερελῶν. Quoniam enim sumit actionem aliquam esse b pendeat. nam, vel malam prciter autoritatem dicentis ideo eam bonam vel malam esse admittit, quia ster dicit esse eam bonam vel malam, adeoque alterius autoritas ipsi loco rationis
350쪽
est 36. Oato ). Quoniam adeo ratio assensita, quem propositioni praebet, in altero quaerenda ; judicium de actionis bonitate, vel malitia, consequenter conscientia I. 4i7. , ab
altero dependet 8 3 r. Ontol. Non omnium actionum bonitas ves malitia adeo manifesti, ut quilibet eandem perspicere possit. Quamobrem fieri haudquaquam aliter potest, quin fidem habeant aliis se perspica
cioribus, qui per se bonum a malo discernere nequeunt. In eo autem casu conscientia nititur fide, quam habent aliorum dictis, atque adeo eorum conscientia dependet ab aliis & in
iam proster autoritatem ascentis; ejus conscientia nonnisi pro- entia ab alis
babilis es. Etenim si quis semit actionem aliquam esse bo- tero pen nam, Vel malam Propter autoritatem dicentis;: is credit densstpr eam esse bonam, vel malam .6rr. Log. , quia sibi persit, babitis. det, quod veritas alteri sit perspecta, seu, quod is certo norit, eam esse bonam vel malam s 6 ra. Log. : id quod nonnisi ob rationes probabiles fieri, nemo ita dubium vocat. Enimvero si probabiliter fallem noverimus, quod alteri veritas ejus, quod narrat, fueriz perspecta ; fides nonnisi probabilis est ἔ-634- Log. . Qui ergo sit mit actionem aliquam esse bonam, vel malam, proptev autoritatem dicentis is nonnisi probabiliter novit eam esse bonam , veI ma-Iam, consequenter ipsius de actione judicium ratione probabili nitituro Quare cum conscientia probabilis sit, si judicii de actione patranda, ve I patrata nonnisi rationes probabiles habeamus g. 4eto. J; si quis sumit actionem aliquam esse bonam , veI malam propter autoritatem dicentis , ei conicientia nonnili probabilis esto
Non est, quod excipias, posse aliquem esse certum, quod ali certo norit actionem, de qua sermo est, esse bonam vel S s 3 malam.