장음표시 사용
371쪽
quam committere vult, vel cujtis committendar occasio offertur , vel num actio sit omittenda, quam omittendam esse v. gr. suadent alii g. 4 i T. Part. I. Theoc nat. . Quodsi igitur hoc non obstante agit, actionem committit, quae ne vilegis naturae vel divinae omittenda sit adhuc veretur, vel cam omittit, quae ne committenda siti metuit, consequenter actionem edere vult, etiamsi contingat eam esse legi contrariam. Quoniam itaque actio istiusmodi peccatum est 44o. ; necesse est ut peccatum velit, periculo legem trans grediendi se libere exponens G. 447j. Enimvero velle peccare peccatum est j. 444. . Quamobrem qui conscientia
Non est quod excipias, tunc demum peccari, ubi contin-gid conscientiam dubiam esse erroneam, cum tum demum edatur actio legi contraria, sive privativa suerit, sive positiva. Neque enim hic actus externi habetur ratio, sed voluntatis &noluntatis, in qua haeret malum morale, quod actionem essi-ς cit peccatum. Quando ossicia erga Deum demonstraturi sumus, tum clarissime patebit , semper peccari in Deum, quo- '' fies contra conscientiam erroneam & conscientia dubia agitur violato ossitio erga Deum. Hoc peccarum in Deum um sit ab actione . quae contra conscientiam erroneam vel conscientia 'dubia editur, inseparabile; actionem alias legi convenientem inficit, ut in peccatum degenereti. '
. o qui conscientra dubis agit, . conscien sus non odentio usfit Pone enim conscientia dubia agentem csse conscientiosum. aut dubia Quoniam qui conscientiam dubiam habet dubitat, num agii con- actio sit committenda, an omittenda .4ao. , conlequenter Dioni M. ignorari, an actio sit legi conformis. g. 4i I. Part. I INOI. nat s in agendo non sequitur suum de action s consori uitate cum lege judicium, consequenter secundum conscies tiam minime agit es 4.i7. .. Quamobrem cum conscientiosius
372쪽
contra conscientiam nunquam agere velit G. 43 I. , adeoque nonnisii secundum eandem agat ; qui coalcientia dubia agit
conscientiosus non est. Conscientiosus motivo utitur consormitare actiδnis cum lege, nec aliis motivis determinat voluntatem vel noluntatem. alias enim in agendo non rationem haberet conscientiae. Quio dubiam habet conscientiam, conformitatem illam ignorat c42o.Plia pract.unιν.& 4 I p.riri I. Tris nar.I consequenter Peream voluntatem & noluntatem determinare nequit, sed per alias rationes extrinsecas eandem determinet necesse est 3. 889. PDch. empir. . In agendo igitur conscientiae rationem habet nullam. Ecquis igitur affirmaverit, eum esse conscientiosum
GUcientiosus conscientia fruitur libera. Ponamds stoatij si
enim conscientiam hominis conscientiosi non esse liberam. oudientia Quoniam conscientia libera est, quae non est sic a 3, 4 eis, en conscientiosus habebit conscientiam servam. Enimvero iiissi. serva est conscientia, ubi appetitus & aversatio sensitiva 'judicantem de actim, utrum committenda, vel omittenda, in partem contrari. trahit, immo affectuum impetus in eandem rapit j. 4a6. . Conscientiosus itaque, dum actionem vi legis committendam , vel omittendam esse judicat, vi appetitus sensitivi, vel aversiationis sensitivae in partem contrariam trahitur, immo affectuum impetu in eam rapitur, consequenter actionem omittit, quam animum ad le-- gem advertens committendam iudicaverat, vel committit actionem, quam judicaverat omittendam, adeoque contra conscientiam agit: quod cum fit absurdum cs. 6370, comscientiosum libera frui conscientia opus est. Ostenditur etiam hoc modo. Ponamus homini conascientioso non esse eonscientiam liberam, sed semam j. 4a60. Aget igitur contra conscientiam non modo theoreticam, verum etiam practice practicain, eamque completam G. 4330. XX a , Quare
373쪽
Quare eum conscientiosus contra conscientiam agere nunquam Velit f. 437. , nec fieri potest, ut conscientia ejus sit serva. Fruetur adeo libera f. 4a6. .
Non nego esse bene multos, qui eum conscientiosi esse verint, se contra conscientiam agere non putant, ubi faciunt,
ad quod appetitu sensitivo trahuntur & assectuum impetu abripiuntur. Enimvero hi sunt, qui sibi videntur esse, quis 'sint, adeoque pro licito habent, quod appetitus sensiti
3c assectus ipsis commendat. Tanta nimirum est de recti tu dine voluntatis persu so, ut eam non serra nifi in id, quod legi divinar conforme est, existiment, R imbecillitate judicii ap- Petitum sensitivum a voluntate, assectus a ter vote agendi, quod voluntati divinae consorme, non distinguunt. Unde apparet, quam sit necesse, ut Psychesogiae operam sedulam naves, s-ruidem conscientiam intemeratam servare velis, nec tibi uberi conscientiosus, cum non sis. I. 4 II.
CH d bia Conscientiosus co oenria diata nil agit. Etenim com Veientia mentiosus contra conscientiam nunquHagere vult g. 43 et P. πιι agat. Quamobrem cum conscientia judicet, astrum vi legis natur lis vel divinae actio sit committenda, an Omittenda s. 4i T. , non vult committere actionem, nisi legi naturali conformem , consequenter non Vult aliter determinare actionemiuam, quam juxta legem naturae vel divinam, adeoque te .gem naturae vel divinam transgredi non vult I39. . Enim-veeto qui conscientia dubia agir, periculo lcgem transgrediendi sese exponit s. 447 . Fieri adeo nequit, ut conscienti sis conscientia dubia quicquam agat.
Constans illa & perpetua voluntas, quae est homini tonscienti O , non agenda contra conscienti .im , haud quaquam permittit, ut conscientia dubia agat. Quamdiu enim ignorat , utrum actio, cujus edendae occasio offertur, si contra conscientiam, nec ne, agendi voluntatem habere nequit, quoniam voluntas agendi, quamdiu dubia est, includit volun
374쪽
tatem agendi contra conscientiam, eum eontra legem agere velle & contra conscientiam agere fit unum idemque.
f. 432. conscientia supponis rarronem , nec actus ejus elicitar onscien nisi usu rationis. Conscientia supponit notitiam legis natu- riae dese ratis I. 4et 9. . Quamobrem cum lex naturae nobis innote- dentιa ascat per rationem s. a 39 ; quin conscientia rationem sup-rauone. ponat dubitari nequiti uuod erat unum. Actus conscientiae explicabilis est per syllogisimum l. 43 id, adeoque ratiocinando absolvitur s. 33 a. Log., Quoniam itaque ratiocinando sese exerit usus rationis s. 4ss. PIIob ras. o actus conscientiae non elicitur nisi usu rationis.
Iuod erat alrerum. Hinc intelligitur . eur juvenis a nativitate sudus & muis rus , cum casu fortuito auditum & posthac sermonis usum a quisivisset, & a Theologis examinaretur, nullam de moraliis late actionum notionem haberet, quemadmodum ex Historia
Academiae Regiae Scientiarum Parisinae alibi retulimus 3. 46 I. POM. ras . Carebat enim usu rationis, quamdiu surdus de mutus sermonis usu destituebatur, neque distincta de iis, quae sub sensum cadebant, judicia formabat, multo minus de iis ratiocinabatur. Fieri adeo non poterat, ut actus conscientiae elicerentur I. 43 10.
g. 4s 3. Erata conscientia carem. Carent enim ratione I. cur mura fia. I ba. rat. . Quamobrem cum conscientia supponat eonscientis rationem g. 4sa. , neque adeo cadat in ens ratione destit; eare r. tum; bruta conscientia carent.
Nimirum bruta agunt, ad quae appetitu sensitivo trahum tur & assectuum impetu abripiuntur, nec ad actiones suas animum advertunt judicaturi, num bonae sint, an malae, c
375쪽
Totest 6. 431. . Atque adeo nec conscientios, nec nullius conscientiae clici Possunt f. 437. . I. 4s 4 . . In infantibus actus co/fcientiae elici nequeunt. Ii
'VLι., fantes destituuntur usu rationis s. 43 9. P γλ rar . Quoni- IV jam itaque conscientiae actus non elicitur nisi usu rationis I. ρων actus 4 2 - , in infantibus Mus soni lentiae elici nequeunt.
Nimirum status insantis non dissert a satu hominis illius a nativitate surdi ac muti, ad quem modo provocavimus ηοt 3. 3 . . 'Quamobrem si nundum agnoscere velimus. non. alia re opus est, quam ut hunc meditemur relectis iis, quae .de eodem narrantur alibi f. 46I . PBeh. t. . Hinc autem facile intelligitur, quod infantes nec secundum conscientiam, nec contra eandem agant. Quando autem usus rationis sese . erit, conscientia quoque vim suam exerere incipit. Quae . de infantibus ducimus, ea codem modo de furiosa intelliguntur, quippe quos rationis usu in scruta destitui nemo, ignorat. ques. -
nomo Ura. Ieges naturae directe Amon rari γύμην. Innot bibia, le- scunt enim nobis per rationem , β. a I90. Quamobrem cum natu- ex aliis prπositionibus atque .dcfinitionibus, quae antea no- . bis innotuere, colligatur, quod hei ficio rationis cognostitur I. 494. Is ych. empir. ς LX desinitionibus ac propositionibus aliis, quae nobis antea innotucre, colliguntur. Enimvero quae hoc modo colliguntur, directe demonstra tur f. ssi. 3 3 a. Log., Atque adeo patet leges naturae do monstrari dii eiste poste.
Dabimus fidem oculatam suo loco. Quemadmodum enim in superioribus principia legum naturaliam demonstravimus. i ita in speciali tractatione leges quoque naturales demonstratu. ii sumus. Tumque dilucida constabit, leges naturales omnes odivulso nexu inter se cohaerere.
376쪽
Leges natur.e rationi conformes sint. Et nim directe Legum na. demonstrari possunt . 4 s s.). Enimvero quod directe dc- turae cum monstrari potest, rationi conforme est . 486. PBPh. empis '. rasione con- Leges adeo natum rationi conformes sunt. formitas.
Inda est, quod lex naturae dictamen rationis appellari sol M. Additur equidem vulgo. quod sit dictamen rectae.rationis; sed per modum pleonasmi: ratio enim non est, quae recta non est.
g. 4 set . conficientia recta es rationi conformis. Si enim con-Cosmiis scientia recta est, nostrum de actione committenda, Vel tas consciis omittenda judicium verum est I. 4 ima. Quamobrem cum entiae rectus inseratur tanquam conclutio ex lege naturali j. 4 3 a J., lex eum rati autem natu rationi conformis sit 3. 4 ff. D quin judicium ne. istud, consequenter conscientia recta . 4 a T. , rationi conformis sit dubitari nequit.
Non est, quod urgeas, Iegem naturae veram en debere,.si quidem actus conscientiae rationi consormis esse debeat .
Quae enim pro lege natura habetur, non est, & actus conscientiae erroneae, non rectae erit, qui sumit tanquam legem natura proposuionem Per errorem. f. 4s 8. -
si demonserit 'test ηUrum de assione tantiundar, Unde em1-MI Gmmittenda juriciam; conficiem am rectam habemus. Et-set, qui. enim si dena onstrari potest nostrum de actione omittenda nam comvel Committenda judicium, verum est I. s44. Log. . Enim incientiavero si nostrum de actione committenda vel omittenda ju- rectam hac dicium verum est, conscientia recta est I. 4 1 o.). Ergo si beat nostrum de actione committenda vel omittenda judiciunula- monstrari potcst, conscientia recta est.
Patet adeo, quom ordirimi possit controverfia , quinans habeat contiuentiam rectam. Est nimirum demonstratio medium, . Dipitigod by Cooste
377쪽
qui curidIum, quo eerto detegere licet, num recta si conscientia: ut adeo a vero aberrent, qui sibi aliisque persuadere conantur, quasi impossibile sit determinare, quinam dissentientium recta utatur conscientia. Equidem non nego id haud raro disseile esse, cum adeo facile non sit demonstrare, quae affirmantur vel negantur: disic a vero non sunt impossibilia. Sane. qui pro impossibili venditat conscientiam rectam ab erronea discernero in easu dato singulari; iu affirmare tenetur, Verum a falso nunquam certo distingui posse. Hinc vero intelligitur, quam sit necesse leges naturae demonstrativa methodo in systema veri nominis redigi. Alias enim legum naturalium veritatem nonnis in obviis cognoscere dabitur & in plurimis
certo eandem agnoscere non licebit, consequenter nec certa
erit conseientia, si vel maxime fuerit recta, nec quinam dissentientium recta seuatur conscientia, determinari poterit. Unde intelligitur, quam fit necesse ut habitum demonstrandi sibi comparent, qui casus conseientiae definire debent ac aliorum conscientiae praesunt.
s. 439. onficiensia certa acquiritur vi demonstrationis. Si enim conscientia demonstratione nititur, judicium nostrum de actione committenda vel omittenda nobis certum in I. I 68. Log.), consequent r de veritate ejus convicti sumus a. 98a. .). Enimvero certa est conscientia, si de veritate
judicii, quod de actione serimus, fuerimus convicti
4ao. . Quamobrem constientia certa est; si demonstratione
Patet adeo, quandonam nos certam habeamus. conscientiam , & quomodo aliorum conscientiam certam reddamus. Nimirum si ipsimet demonstrare valeamus, judicium nostrum de actione esse verum; conscientia ceria fiuimur. Quodsi aliis idem demonstremus, eorum conscientiam reddimus ceristam. Nos igitur hoe etiam fine legum naturalium theoriam demonstraram dare constituimus, ut conscientia certa frui de tur. Quantum enim interit eadem frui, ex sequentibus eluricescet. Equidem in christianis vim demonstrationis stipplet
378쪽
gratia: sed ideo tamen non contemnenda naturar dantur enim multa negotia civilia tam privata, quam publica, in quibus etiam expedit certam habere conscientiam. Neque gratia naturam tollit, sed perficit, & fides ac ratio in iis, quae rationi subsunt, connubio recte junguntur. Haec vero, quae Theologis discutienda sunt, a Philosopho non attingenda. 46Ο.
Scrupuli conscientiae vi demon rationis tollamur, Modus ra- Scrupuli enim conscientiae sunt rationes in contrariam par- lendi fresistem occurrentes, Ob quas veremur, ne actio a nobis pa-pulos conistrata, vel patranda sit mala I. 4 al. . Quamobrem si eos meas M. tollere volueris, necesse est, ut certus evadas, actionem a te patratam vel patrandam non esse malam, vel si in altero eos tollere volueris, ut certum reddas alterum, quod ea mala non sit, consequenter ut temetipsum , vel alterum
convincas de veritate judicii, quod ipsemet seri, vel alter fert de actione patrata, vel patranda a. 98a. Lori . Enimvero certa est conscientia, si de veritate judicii, quod de actione sertur, quis fuerit convictus β. 4eto. . Scrupulos
itaque conscientiae sublaturus conscientiam certam essicere teneris. Conscientia certa acquiritur vi demonstrationis s. 439. . Quamobrem & scrupuli conscientiae vi demonstrationis tolluntur. Apparet adeo denuo utilitas, immo necessitas Ieges naturales in systema veri nominis methodo demonstrativa red, gendi, & quantum intersit, ut habitum demonstrandi sibi comparent, qui non modo Iuum, verum etiam aliorum animum a scrupulis conscientiae liberare volunt. Videant itaque quantum fallantur, qui methodo demonstrativae in disciplinis introducendae tantis moliminibus adversantur Scepticismi in praxi etiam morali admodum noxii patroni.
Vi persuasionis non penitus tolluntur scrupusi coη- ρπα siciemiae, ne sicilicet postac redeant. Qui enim tantummodOsuasione O Philus Prad. Univers Para Id Υν Pς ' non penitus
379쪽
soleantur persuasius est se esse convictum, cum non sit, assensum pra Ierupuli bet propositioni nondum sussicienter probatae s. ioor. Log. ,
conscientiae. consequenter suum de actione committenda vel omittenda
judicium pro vero habet, etsi issicienter nondum fuerit probatum. Quamobrem cum scrupuli conscientiae sint rationes in contrariam partem occurrentes , ob quas scilicet verebatur, ne actio patrata, vel patranda sit mala 3. 4eti. ;rationes illas pro nullis non habet, nisi quamdiu suum de actione judicium siussicienter probatum esse existimat. Quoniam tamen fieri potest, ut agnoscat, idem sussicienter probatum non esse, rationes illae, ob quas antea verebatur, ne mala sit actio patrata vel patranda, denuo mentem dubiam reddunt, consequenter scrupuli conscientiae pristini redeunt g. cit . Patet adeo eas pcnitus non esse sublatas, consequenter vi persuasionis minime tolli..
Experientiae veritatem propositionis praesentis confirmar, quast abunde loquitur, vi pensuasionis scrupulos conscientiae tantummodo deprimi ad tempus, non vero penitus tolli.
Unde & dissicile , immo saepius impossibile est eos penituueveriere, ubi tibi cum homine negotium fuerit, qui ad convincendum ineptus est f. 998. Log. . Quodsi tamen quis noverit, quamam ad demonstrationem requirantur; is tanto firmi,us persuadebit alterum inidoneum, qui convincatur.
eonsileaiiae qum1 cum ea m eadem Etenim si conscientia antecedens ani/rarim merit recta, judicium nostrum de actione patranda ve
380쪽
Ejus igitur recordatus sensum certitudinis habet I. rost. Psses. e in . Quamobrem fieri nec potest, ut situm de actione patrata judicium mutet. Quoniam itaque de actione patrata judicium idem est, quod fuerat de patranda, judicium
vero de patranda fertur a conscientia antecedente, de patrata a consequentes. 4a a.); conscientia consequens cum antecedente eadem est, si antecedens recta & certa fuerit. Neque a posteriori, neque a priori fieri potest, ut judicium verum, cujus certi sumus, mutemus. Etenim ob immutabilitatem veritatis experientia malum probare nequit. quod ratio verum agnovit, ita ut eventus nos doceat contrarium ejus, quod non praevideramus, cum de actione patranda statueremus. Quod vero demonstratum fuit, anteis quam actionem ederemus; idem eodem modo adhuc demo
stratur, ubi actio fuit patrata. Atque adeo judicium, de e ius veritate certi sumus, semper subsstit. Et, si vel maxime
demonstrationis obliviscaris, sensus tamen certitudinis rema net , quemadmodum satis expzriuntur, quibus cum demo strationibus negotium est.
Quando confitemiam consequentem cum antece- Exeusaris dente eandem experimur, nos excusare dicitur, ut adeo ει- conscientis exsatio conscientiae sit identitas constientiae antecedentis &quido.
consequentis. Uariae usu receptae sunt de conscientia locutiones.. 'quas distincte explicare Philosophi est, praesertim cum non desint. qui eas in praejudicium veritatis non sine damno in philosophia morali pro terminis inanibus habent. Inter eas primo loco occurrit excusatio conscientiar : quae quid fibi velit ex praesente definitione abunde intelligitur.
g. 464. si fecundώm consilentiam rectam atque certam agi quando sinus; conseientia nos excusat. Etenim si secundum com excuset. scientiam rectam atque certam agimus, consequens eadem