장음표시 사용
351쪽
malam. Etenim alter convinci nequit de veritate asserti nisi per demonstrationem, consequenter si certus esse volueris. alterum non errare, necesse est ut demonstratio, qua nititur assensus alterius, tibi si perspecta, ut judicare Valeas, num. sngulae praemissae sint verae , & forma demolistrationis sit genuina s. 669. Log. . . Enimvero tum non admittis veritatem asserti propter autoritatem dicentis, sed Ni demonstrationis, contra hypothesin. Atque adeo patet, qualescunque igndem .fuerint rationes, cur alteri fidem habeas; eas nonnisi proba- ωles esse posse. Fieri adeo nequit, ut certam habeat conscientiam, qui suum de actioite patranda vel patrata Judicium in autoritatem aliorum resolvit. Quotiescunque itaque conscie tia ab alio dependet; ea certa non est, sed Irobabilis.
f. 429. Legis noto conscientia supponit notitiam legis praesertim ne πυ-lia 6ὐρώ- sis. Etenim conscientiam habemus, quatenus judicamus,
ta a com actionem, cujus edendae occasio offertur, vel cujus a nobis scientia. patratae recordamur, esse bonam vel malam in se, seu moraliter talem, & illam esse vel fuisse committendam, hane vero omittendam 3. 417. . Enimvero lex est regula, juxta quam actiones nostras dirigere obligamur s. is i J, & praeceptiva quidem oblisat ad actiones committendas o. r64. , prohibitiva ad omittendas l. 163. , permissiua ad actionem sommittendam vel omittendam jus dat 3. 16 s. ; aut lex tacite
Permittit, utrum actionem committere, an omittere velimus I. 166. . Quamobrem ex lege nobis innotcscit, quaenam ictiones sint committendae. vel omittendae, & quaenam nobis committi, vel omitti potuerint. Et quoniam lex naturae nos oblig*t ad actioncs intrinsicce bonas committendas, intrinsece veto malas omittendas . Is 3. , & actiones m raliter bonae censentur, qu tenus legi consermes sunt moraliter malae autem putantur, quatenus eidem difformes sunt 3. 244. I ex lege naturali innotescit, utrum actio aliqua lit intrinsece bona vel mala, & ex te in genere, utrum sit
352쪽
st moraliter bona vel mala. Patet itaque conscientiam supponere notitiam legis tam naturali, quam positiva: g. a 48 . Quoniam vero obligatio, quae a lege naturie venit neccmria & immutabilis est, ipsaque sex naturae necessaria ac immutabilis β. 34 a. , & lex positiva nos obligare nequit ad ea, quae legi naturali repugnant I. asi . .; ex lege. potissimum naturae intelligitur, num actio, quae dijudicanda venit, sit bona, an mala, & num committenda, an omittenda. Unde porro patet , conscientiam supponere inprimis, lagis naturalis notitiamo Si nulli esset les, nulla quoque esset obligatio acs actiones
quasdam committendas, Vel omittendas. Quamobrem unus quisque ageret, quod ipsi luberet, neque inquireret, utrum actio, cujus patranda occasio offertur, si bona, an mala, utrum eo ittenda, an omittenda. Nulla igitur daretur conscientia. Enimvero quia Iex naturae ponitur, posita hominis reis rumque natura atque essentia S. I 36. ; conscientia datur, quia,
lex datur naturalis. Unde aὸ legem naturae inprimis respicimus, quando de conscientia nobis sermo est, praesertim in philosophia. Si cui adeo nulla est legis naturalis, vel cujusiscunque alterius notitia ei nec conscientia est actu quidem secundo, quemadmodum scholae loquuntur : id.quod pate: exemplo ejus, quem inter ursos educatum & cum iis vitam
transigentem suPra commemoraVimu .
Iudicium de actione, euiss patrandae occasio ofertur , suase μωH cndus a nobis patratae recordamur, utrum δει ocer bona Disicium, an mala, strum committenda st , vel fuerit, am omistenda, quod deos disinsuunx. Etenim occasio agendi, quae nobis offer- assionibustur, notionem actionis animo insinuat, ad quam eundem nostris D advertentes judicamus, qualis ea si β. 39. DTI Et idem iuro eodem modo sese habet se quoties actionis praeteritar recordamur. Quodsi ergo judicandum, uprum actioista sit bona, an aiata, utrum committeuda, vel omittenda sit vel suerit,
353쪽
necesse est, ut nobis constet, actionem istiusmodi seu istius generis vel speciei esse bonam, vel malam, & nos ad eam committendam , vel omittendam obligari, ut hinc colligamus , actionem nostram esse bonam, vel malam, commi tendam vel omittendam. Quoniam itaque ratiocinamur, si ex duabus propositionibus terminum communem habent bus elicimus tertiam s. so. Og , judicium autem disturmvum est, quod per ratiocinium elicitur cf. s r. Iing.); jud cium de actione, cujus patrandae occasio offertur, vel cujus a nobis patratae recordamur, utrum bona sit, an mala, utrum committenda, vel omittenda sit vel fuerit, discursivum Evi
Iudicia omnia vel intuitiva sunt, vel dilivisiva. In judiciis intuitivis subjecto non tribuimus praedicarum, nisi quod in idea ejus contineri deprehendimus s. s I. Log. . Enimvero
actionis bonitatem intrinsecam vel malitiam, consormitatem . vel dissormitatem cum Iege sve naturali, sive positiva, ct obligationem ad eam com tendam vel omittendam non intuemur in idea actionis, quam vel sensui offert agendi oec so data. vel praeteritae memoria suggerit. E. gr. Idea coitus cum uxore alterius celebrandi, ad quam alliciebatur Iose-gus, non continebat in se repugnantiam cum voluntate ivina. ut ad illum animum advertenti pateret. Atque adeo
patet judicium Iosephi, quod coitus iste sit voluntati divinae adversus, minime intuitivum fuisse. Erat itaque discursvum. supponens quippe hoc principium generaler coitus cum uxore alterius, seu adulterium, voluntati divinae adversatur. Unde fimul liquet, quod supposuerit notitiam legis divinae; aut, quod perinde est, legis naturalis ad ejus autorem Deum relatae , quemadmodum Vult propositio praecedens. g. 431
actas rem actus costientiae in dato quolibet easu explicabilis es scientiae per filetimum, cadus propositio minor es factum , seu actio
quomodo patranda, vel P trata, major tex naturalis, sive inuina, aut
aestincte posuisa, 'clusio judicium de actums boriure vel malitia
354쪽
morasi Obsigatione ad eandem committendam vel omittendam. Conscientiae actus est judicium de actione patranda, Vel patrata, quo enunciatur, utrum sit bona, an mala, utrum committenda, vel omittenda I. 41 7. . Enimvero judicium hoc discursivum cst 3. 43o. , conssequenter cum judicium discursivum per ratiocinium eliciatur j. II. Log. , per ratiocinium clicitur. Ratiocinando ex duabus propositionibus terminum commvncm habentibus formamus te tiam combinando terminos in utraque diversos g. Io. Log.'. Quamobrem judicium de actionc nostra vel patranda vel non patranda, quod scilicet sit bona, vel mala, committenda, vel omittenda, inses endum cst ex duabus propositionibus terminum quendam communem habentibus, in quibus actio data &, quod sit bona, Vel mala, committenda, Vel omittenda pneter istum terminum Communem continentur. Quoniam itaque conclusio est: actio haec est bona, adeoque committenda, seu mala, adeoque omittenda; propositiones, ex quibus eliciuntur, erunt sequentes : actio haec est talis& talis actio est bona , vel mala, committenda, vel omi tenda. Priorem esse minorem, posteriorem majorem patet β. 34O. Log. . Nec minus liquit, propositionem majorem esse legem, cujus notitiam conscientia supponit. Quoniam
itaque syllogismo ratiocinium distincte proponitur I. 33 a. Log.); actus conscientiae in dato quolibet casui explicabilis est per syllogismum, cujus major est lex naturalis aut alia quaedam, minor factum teu actio vel patranda, vel patrata; conclusio denique judicium de bonitate vel malitia actionis
morali & obligatione ad eam committendam vel omittendam. E. gr. Iosephus ad coitum cum uxore Potipharis heri sui invitatus judicabat, eum esse Voluntati divinae adversum, seu peceatum in Deum. Judicium hoc discursvum erat explic hile per hunc syllogismum: Coitus, ad quem invitor, est coitus
cum uxore alterius. Sed coitus cum uxore alterius voluntati di-
355쪽
uinae adversus, seu peccatum in Deum. Ergo coitus, aZ quem invitor, est voluntari divinae adversus, seu peccatum in Deum. Unde apparet, conscientiam non minus supponere legem diutinam de non committendo adulterio, seu non celebrando coitu. cum uxore alterius, quam notionem actionis, cu ius edendaeo
casio offertur. Immo ponamus, Iosephum ob injustas accusati nes sceminae mendacis in carcerem conjectum de omissione facti judicium tulisse, utrum recte id omiserit, nec ne; eodem adhuc
syllogismo idem explicari potest, immo debet. Nihil hic asser,mus, nisi quod dudum alibi I. 393.3 94. O l. empir. , suta
alenter fuit explicatum , quomodo scilicet continuatio seriei perceptionum explicabilis per syllogismum. Quae igitur ibi. dem annotavimus ad tollendas dissicultates, quae nonnullis sub. oriri poterant ἔ ea relegenda sunta Relegenti autem patebit, cur non. dixerimus actum conscientiae esse istiusmodi syllogis. mum k qualem in propositione indigitavimus ; sed tantum. modo, eum explicabilem esse per syllogismum, ubi distincte, statui mentis quaenam diversa insint, intelligere volueris. CNrerum hic probe notandum est,. ad syllogismum istum definutivum saepius a notione data non, perveniri, nisi praeviis aliis pluribus inter se concatenatis , quemadmodum ex iis intelligitur exemplis, quibus alias floc. rix. a posteriori confirmavumux modum continuationis seriei perceptionum, ut adeo haec susus in praesenti persequi. non si nostri instituti. Propositio itaque praesens tantummodo agit de ultimo actu conscientiae, quem potissimum eidem tribuemus o. 4i . . insuper habitis aliis praeviis ad eundem ducentibus, fi qui dantur, sive nune demum eliciantur, sive jam antea diversis licettemporibus eliciti per modum tamen statuum praeteritorum in praesentem
influant: quae Psychologiae peritis minime obscura sunt. Qui in Philosophia prassica inoffenso pede progredi voluerit, Principiis psychologicis probe imbutum ad eam asserre debet
animum r neque enim sussicienter intelli mur,. quae nonnisi in essentia & natura animae rationem sufficientem agnoscunt ,. nisi hanc habueris perspectam saltem aposteriori, ut ne leno. rentur, quae per essentiam & naruram animae insunt. Occurrent suo tempore plura, quibus idem abunde confirmabitur. dum Siluz incitantiam, non nostram Obscuritatem accusent. si
356쪽
qui, cum aghue hospites ac peregrini in Psychologia omni fierint, ad Philosophiam practicam animum auellentes smpissime Hereant in iis, quae demonstran ur. g. 43 a.
Con entia theoretice practica cum theoretica sester consentit .seu nunquam eidem repet M. Conscientia theore' P. si vitaetica judicat actionem essebonam Vesmalam s. 433 I theore --.ὐ-tice practica vero actionem nondum spectatis circumstandis s ιιὸωὸ singularibus esse committendam Vel omittendam β- 4 4 ire vidis
Quoniam hic actionem consideramus tanquam moraliter 'bonam vel malam, & actionem tanquam committendam vel omittendam spectamus, quatenus ad eam committendam vel omittendam nos obligatos agnoscimus, quemadmodum
ex anterioribus abunde intelligitur; si actionem judicamus bonam vel malam, eam legi conssirmem, vel difformem esse pronunciamus 3. a 44 , Quodsi enim eam intri sece bonam vel malam esse existimamus, eam legi nat rete conssirmem vel difformem esse virmamus I. as 3 . At i lex regula est, juxta quam actiones nostras dirigere oblisamur s. asi . . Qui itaque judicat actionem esse legi conformem, is judicat se ad eam patrandam esse obligatum, seu eam esse committendam. Et qui iudicat actionem esselagi difformem, is judicat se ad eam non patrandam esse Ο
ligatum, seu eam esse omittendam. Quamobrem cum i cicium practicum consentiat theoretico, si actio committenis da declaratur, quae pro bona venditatur, via si actio omittenda statuitur, quae pro mala habetur, cum appetamus naturaliter quod bonum cognostimus, aversemur quod mulum esse arbitramur s. 89r. 89 a. Poch. em ιν. is ideo eVidens est, constientiam theoretice practicam cum theoretica semper consentire; seu nunquam eidem repugnare.
Propositio praesens non aliud insinuat, quam quod acti nem spectemus tanquam eam, ad quam Patrandam nos sumus
357쪽
Obligati, quando eam consuleramus tanquam lege praee tam: & ex adverso quod acti mem spectemus tanquam eam, ad . quam omittendam obligati sumus, quando eam consideramus tanquam lege prohibitam. Conformis enim legi actio est, quae eadem praecipitur; dissormis, quae prohibetur. Quamobrem propositionis praesentis veritatem absque ulteriori pro- . . hatione admittet, qui notionem legis praeceptivae & prohibitia
. vae animo comprehensam tenet 163. I 640. . 43 3-
soaado Si ob rationes a circumstantiis singularibus G mrax homo eon- όωum videatur , quod iis non spectatis Diacabasur malum , ara tangi-- coura malum , quod bonum habebatur; aut Ialum melius ea iamile. nori fieri , gustae aurea faciendum judicabatur scontra ; homo. ore iram agri coura conscientιam theoreιicam cI xheoretice practicam. α ιερον Etenim si ob rationes a circumstantiis singularibus desiumtastice practi. agendi occasione oblata Verum videatur, quod antea judiacam agat ciuatur malum, Vel contra mesum, quod bonum habebatur; judicium nostrum de actione nunc patranda mutatur F. 29o. tol. Enimvero quoniam quid appetimus, quamprimum id nobis repraesentamus tanquam bonum .s 89893. PB si e in , aversamur vero, quamprimum id no- his repraesentamus tanquam malum s. s9o. P γλ empirquod antea appetebamus, nunc aversamur; quod aversabamur, nunc appetimus, adeoque committimus actionem, quam alias judicaveramus malam, & omittimus actionem ,
quam alias judicaveramus bonam. Et similiter quia praeterimus, quod iudicatur melius is 898. ωα empiri)ς si ob circumstantias singulares non faciendum judicamus, quod
antea faciendum judicaveramus & contra, denuo committim actionem, quam non spectatis circumstantiis, bonam judicaveramus & omittimus actionem, quam judicaveramus malam j. 89 a. Pis . empiri). Enimvero conscientia
theoretica in , quae astionem bonam , vel malam esse j
358쪽
dicat g. 4 a 3. . Patet itaque nos agere contra conscientiam
theoreticam , si ob rationes a circumstantiis singularibus desiuintas malum judicetur, quod antea judicabatur bonum & contra, vel si melius judicetur, non fieri quod ante faciendum esse judicaveramus dc contra. Quod eras
Enimvero constientia theoretice practica cum theo- retica semper consentit . 43 a. , adeoque qui contra constientiam theoreticam agit, etiam contra theoretice practicam agit. Quamobrem cum Contra conscientiam theoreticam agat, qui ob rationes a circumstantiis singularibus de--tas bonum judicat, quod antea judicaverat maIum &contra, vel qui melius ob easdem rationes judicat non fieri, quod alias faciendum esse agnoverat & contra, per demonstrata ς quin idem contra conscientiam theoretice practicam
agat, dubitandum non estis Isod erat alterum Nimirum ob circumstantias singulares pro bono habemus,
quod malum alias judicaveramus, propterea quod peτ eas e actione consequuntur, quae nobis utilia sunt via voluptatem creant, aut consequi sestem putantur 3-s6 I. ram . empir. . Et vicissim ob circumstantias singulares Pro malo habemus, quod alias bonum judicaveramus, propterea quod per eas exaction: consequuntur , quae nobis damno sunt veI quomodocunque molestiam creant, aut consequi saltem putantur 3- 373. H λεπω. . Immo quamvis cognostamus , actionem , cujus edendae occaso osselatur, esse bonam dc eam committere V Iimus; spes tamen lucri, vel metus damni ac taedii efficit, ut eam omittamus. Et vicissim utut certi simus, actionem, cujus patrandae occasio adest, esse malam eamque omittere velumus; spes tamen lucri, vel damni evitandi ac taedii effugiendi nos permover, ut eam committamus I. eis. . Videmus adeo meliora probamusque, sed deteriora sequimur. Unde liquer, quod homo non modo contra conscientiam, theoreticam scilicet ac practice practicam, agat verum etiam patet Tatio , c. contra eandem agata Simia hinc intelligitur,
359쪽
non nudam legum notitiam susticere, ut actiones eidem tonsoris mes committas, difformes omittas. Acutiores vero perspiciunt. pim tinto minus sussicere , siquidem actionum intrinsecam honitatem & malitiam non inspicias. Unde porro sua sponte sequitur , quam si necesse actionum intrinsecam bonitatem dc malitiam intimius perspici , & quidem tempestive, antequam male agendi consuetudinem contraxeris, vel saltem rationibus extrinsecis moveri consueverre. Non igitur est . quod .miremur eos, qui de actionum bonitate ac malitia morali pulchrs disserere & bonarum commissionem. malarum omissionem gravitar urgere solent, ipsi tamen agunt, quod improbant & in aliis maxime vituperant, nec serre volunt. Qui contra conscientiam theoreticam δc theoreticς practicam agit, 'uid bonum fit, quid malum agnoscit 3. ig. 23. , quod bonum est laudat δc aliis commendat, immo amat& agendum deeernit, quod vero malum est damnat S ab eo alios dehortatur, immo odit, & non agendum decernit F. rit.); hoc tamen non obstante agendi occasione oblata sibimet ips contrarius, omittit qx committere sibi proposuerin, dc ex adverse committit, quae omittere sancte decreverat. Mox vero patebit, alias adhuc Concurrere causas, quM animum hens dispositum in transversum abripiunt. 434.
oaodb s spectatis omes, s eircumsanriis fingularisas noranima e - mala babem s , quod bonum judicaveramus spectatis quibus- cientiam dum, vel contrβ pro bono, σαώ malum iudicaveramus, uel s
-.j. - tione praecedente pater, si spectatis omnibus circumstantiis singularibus pro malo habemus, quod nondum spectatis omnibus pro bono declaraveramus, vel contra pro bono habemus, quod malum iudicaVeramus ; nos committere,
quod ante omittendum esse judicaveramus, di omittere, quod
360쪽
quod committere decreveramus. Et idem sutilifer patet, si
ob circumstantias singulares melius videatur omitti actionem, quam nondum spectatis omnibus committendam judicaveramus & contra. Enimvero conscientia theoretice
practica est, quae fert judicium de actione committenda &omittenda speetatis circumstantiis particularibus, aut, si mavis, singularibus β. 4 a 4. ; sed incompleta, si non spectentur omnes 4as . . Quamobrem patet nos contra conscientiam theoretice practicam agere, sed incompletam 9 si spectatis omnibus circumstantiis singularibus mutetur judicium, quod de actione omittenda vel. committenda tui ramus, nondum spectatis omnibus, scd quibusdam. Quamdiu fieri potest, ut homo judicium de actione committenda, vel omittenda mutet; tamdiu quoque fieri potest, ut contra judicium anterius a Pat , secutus posterius , a quo ut recedat ratio nulla adest. Enimvero tamdiu fieri potest , ut quis judicium suum de actione committenda vel omittenda mutet, quamdiu novae emergunt rationes, ob quas habeatur pro malo, quod alias bonum habebatur , vel pro sono, quod alias malum existimabatur , vel OS quas melius esse putatur omitti actionem , quam alias committendam esse statueramus& contra. Unde mirum non est, quod contra conscientiam practice practicam incompletam agere possimus. Nimirum eis spectatis quibusdam circumstantiis particularibus seu si gularibus, immo iis, per quas determinanda est in casu dato moralitas actionis, legi naturali conformis vel dissormis agno scatur actio, os circumstantias tamen quasdarn singulares consultius videri potest agere contra legem, quam secundum eandem: unde contra conscientiam practice praehicam incompletam agit, qui rationibus istis cediti obiter vero monemus; quod in praesciati doctrina probe tenendum, consermitatem cum lege naturali aenosci, s actionis bonitatem intrinsecam& necessitatem moralem eam committendi agnoscimus , o fide lege naturali expresse non cogitemus . Et idem tenendum