장음표시 사용
361쪽
eterminorum, sed rerum iis denotatarum habenda est ratis. Unde videas in praxi vim moralitatis intrinsecae etiam sese merere in iis, qui eandem rejiciunt. Praeterea probe animo recolenda sunt, quae de legum collisione superius demonstrata sunt aio. qq. . Conscientia enim practice practica pendet a legum collisione. Huic itaque doctrinae multum amnis det lucem theoria juris naturalis, ubi haud infrequens erit collisio legum : tum etiam philosophia moralis, quae ad eam inuraxi haud raro respicit.
contra con-mMo tbestres cam , verum erram' inice practicam completam
cientiam agimus. Etenim si conscientia suerit serva, judicium depractiost actione committenda, Vel omittenda fertur, dum appetitu practitam sensitivo Vel aversatione sensitiva in contrariam partem tr completam litaur, Vel affectuum impetu in eandem abripimur f. 426. . agamus. Quamobrem patet etsi alias agnoscamus, actionem aliquam m ' esse bonam vel malam, adeoque committendam Vel omittendam, immo etsi in dubium minime vocemus, quod sub
hisce etiam circumstantiis singularibus committenda vel omitia tenda sit; quatenus tamen animum advertimus ad appetiatum sensitivum atque affectus, id faciendum judicamus, ad
quod eodem trahimur & affectuum impetu abripimur, consequenter contrarium ejus facimus, quod faciendum esse alias judicaveramus, committentes quod omittendum &omittentes quod committendum etiam sub circumstantiis' singularibus praesentibus agnoveramus. Quoniam itaque conscientia theoretica judicium seri de bonitate vel malitia morali actionis s. 4 a 3 .l, & practice practica completa de eadem committenda vel omittenda sub circumstantiis singularibus omnibus s. 4 a 4. 4a s. ; contra conscientiam practice practicam completam agimus, si ea fuerit serva.
Appetitui se sitivo ac in eodem residentibus assectibus tu. cundis, itemque aversationi sensitivae ac ad eam pertinentibus
362쪽
assectibus molestis potissimum tribuendum, quod contra conseientiam agant homines Quando vero agitur contra conscientiam practice practicam completam; contra istud judicium agitur , quod juri naturali inprimis consentaneum existimamus etiam spectatis omnibus circumsantiis fingularibus. seu non pluribus attentionem nostram in se trahentibus, sive verum si istius judicium, sive falsum. Agit enim etiam contra conscientiam, qui contra erroneam agit. U. gr Si quis existimet quae nonnullorum est opinio , hodienum christianis interdictum esse vesci carne animalium sussocatorum ἔ quin ejus conscientia sit erronea extra dubitationis aleam postum existimamus. Quodsi tamen is carnem istiusmodi comedat, contra conscientiam utique agit non minus ac ille, qui vindictae eupidine abreptus damnum infert ei, a quo se Desum ar-.bitratur, etsi in dubium non vocet, vindictam omnem leginaturali ac praecepto Christi esse adversam, nec adesse causas sngulares, quae ipsi vindictam permittant, ut jure damnum inferre possit laedenti.
g. 436. contra eonscientiam practice practicam completam homo Ptianis agere nequis, s fuerit ubera. Etenim si constientia pracilice renrraeon practica suerit completa, judicium de actione committendamentiam vel omittenda in dato singulari casu fertur, ratione habita cur-homo agere cumstantiarum omnium lingularium 3. 4as . , adeoque nulla sequear. . ex hac parte emergere potest ratio, ob quam judicium mutetur. Quodsi ergo etiam fuerit libera, nec appetitu sensitivo in partem motrariam trahimur, neque affectuum impetu in eandem abripimur 3. 426. . Nulla igitur cliam ex parte appetitus sensitivi subest ratio, cura rationali secedamus. Quamobrem cum sine satione lassiciente nil quicquam fiat . Io. Onto ); nec fieri potest, ut contra constientiam practice practicam completam homo agat, si libera fuerit.
Nemo non videt, conscientiam incompletam haberi pro completa, si plures circumstantiae sngulares a nobis detegi
nequeant, utut plures dentur. Unde in hoc casu contra com
363쪽
kien iam practice practicam incompletam , sed liberam Eo.mo agere nequit. Ex hactenus demonstratis abunde patet, . quandonam homo contra conscientiam agere possit, dc quandonam contra eandem agere nequeat. Ex decisione autem hujus quaestionis elucescit, distinctiones conscientiae paulo ante allatas non esse nullius utilitatis: etenim absque hisice distinctionibus non liquet, quid ad eam quaestionem sit respondemdum: num homo contra conscientiam agere queat' cum neque affirmative, neque negative ad eandem responderi possit.
f. 4 3T. Qui contra conficientiam agere suevit practice practicam, etiam completam, quia serva; fomo nullius consit.: aentius dicitur. Ast qui contra conscientiam agere nunquam vult, conscientiosus vocatur. Facile intelligitur ex praemissis, quaenam disserentia inter
hominum conscientiosum & minime conscientiosum interce. dat. Etenim qui conscientiosus est, actionem omittere non vult, quam in se bonam, Vel voluntati divinae aut legi naturae, aut etiam positivae conformem agnoscit, nec vult committere actionem, quam in se malam, vel voluntati divinae aut leginaturali, aut etiam positivae repugnare existimar, quacunque tandem jucunditatis vel utilitatis specie blandiatur actio oppo. . fita , vel quodcunque tandem periculum adesse videatur, si actionem eam commitrat, quam' legi consormem, eam vero omittat, quam eidem dissormem reputati Est igitur constientioso constans di perpetua voluntas nil quicquam eontra conscientiam agendi g. ro6a. Part. L TMol. -LI Alius vero est animus illius, qui minime conscientiosus est. Di is agnostat, actionem esse moraliter bonam se seu legi naturali., aut voluntati divinae, vel postivae legi conformem, adeoque se obligatum ad eam committendam; spe tamen lucri aut voluptatis cujusdam percipiendae, vel metu mali aut molestiae ali- oujus se adduci patitur, ut eam omittat. Similiter eis certus fit, seu sibi esse videatur, actionem aliquam voluntati divinae, vel les naturali aut positivae repugnare, adeoque se obligatum inst ad eam omittendam οῦ eadem tamen, qua ante, de
364쪽
causa se ad eam committendam adduci patitur. Cedit uir gante conscientia cupiditatum illecebris aliorumque assectuum impetui. Ad modo dicta qui animum advertit, conscienti sos a minime conscientiosis facile distinguet, nec conscientiam statim denegabit ei, qui contra conscientiam theoreticam vel theoretice practicam agit.
Qui agit secundum conscientiam prassice practitam, uuaxa
etsi contrariam theoretice practicae; is non desuis esse confitem conscien simus. Etenim si constientia practice practica theoretice ιιolus coum practicae contraria fuerit; sub circumstantiis singularibus ira conficia committi posse videtur, quod alias lege prohibetur, si mentiam age- adverso omittendum censetur, quod alias lege praecipitur re videatur 3. 4a . . Qui igitur secundum conscientiam practice praesicam theoretice practicae contrariam agit; ei non deest an mus non agendi contra conscientiam transgrediendo legem utilitatis cujusdam vel jucunditatis gratia. Quamobrem cum conscientiosus esse non desinat, qui non mutat memtem non agendi contra conscientiam s3. 4 3 7. ; qui secundum conscientiam practice practicam theoretice practicae contrariam agit, is ideo non desinit esse conscientiosus.
Facile videmus, contra conscientiam potius acturum eum,
qui mallet mere, quod non spectatis ἶngularibus circumis stantiis agendum esse agnoverat, quam quod sub hisce agenodum esse certus est. Etenim conscientia aictitat sub hisce ei cum stantiis hoc esse agendum. Qui igitur dictamen consciemtiae audire vult, hoc agere debet. Aliter vero sese res habet, s rationes a circumstantiis fingularibus desumtae suadeant agere contra conscientiam r quae cum eo iii casu serea si
a 6. casus hic non sub propositione Praesente, sed interiore ,. 43 sd continetur. g. 439 ,
D conscientiosas agit flecundum conscisuriam erroneam Baias intuitu legis praeceptiva vel oblini , legem rea Ereditur. conscienti Uu a rasiseus tramis
365쪽
eis servaidi animo. Etenim si quis conscientiam habet erroneam, ejus de bonitate vel malitia morali judicium the reticum & de ea committenda vel omittenda practicum falsum est f. 43s., Quam igitur actionem legi consormem, adeoque committendam judicat, ea eidem difformis, adeoque omittenda est, & vicissim quam actionem legi disso
mem, adeoque omittendam judicat, ea eidem conformis est, adeoque committenda 3. 3os. IV.&s. I 63. I 64. Phil. mct. unis. . Quamobrem si secundum conscientiam agit, actionem committit, quae vi legis erat omittenda, & vicissim eam omittit, quae vi legis erat committenda, consequenter ationes siuas contraria ratione determinat, quam juxta
Iegem determinari debebant. Enimvero qui actiones suas contraria ratione determinat, quam juxta legem determinari debebant, Iegem transgreditur 3. 339. . Transgreditur adeo legem conscientiosus, si secundum conscientiam erroneam intuitu legis praeceptivae, veI prohibitivae agit.
Enimvero qui secundum conscientiam erroneam agit, ideo actionem committit vel Omittit, quod sibi per .adeat, vi legis eam esse committendam, vel omittendam, consequenter animum habet actiones suas juxta legem deter- iminandi. Enimvero qui juxta legem actiones suas determinar, eam servat s. 33 3. . Quare qui secundum conscientiam erroneam agit, animum habet servandi legem. Eam vero transgreditur conscientiosus, si secundum conscientiam e
roneam intuitu legis praeceptivae, vel prohalativae agit per demo bara. Patet itaque conscientiosum, si juxta constientiam erroneam agit intuitu legis praeceptivae vel prohibitiva
legem transgredi animo eam strvandi. si deras aι rerum. Non adeo sussicit esse conscientiosum, sed curandum esstit e scientia si recta & ceria. Falluntur plurimum, qui sibi persuadent, se recte agere , si secundum conscientiam
366쪽
agant, ut bonum ac rectum reputent, quod eidem conforme. Haud raro contingit, ut homines conserentiosi magis noceant, . quam qui nullius sunt conicientiae, ubi erronea utuntur eon scientia, squidem potentes fuerint vel penes potentes autori
tate pollent. Videant iraque, quam noxia sit eorum doctritis, qui rationis imperio conssentiam subesse nolunt. g. 44O.
Perenum dicitur actio legi naturae ac divinae con- Pecedium uaria. quid sit.
Nimirum actio dicitur peccatum in relatione ad legem naturae, quam esse divinam supra ostendimus 3. α δ, & ad di- ' .vinam positivam, verbo ad legem, eui respondens obligatio Deum habet autorem. Unde peccatum committitur adversi Ietem p tivam humanam, quatenus ad eam servandam legena turali via divina olligamum e id quod suo loco ostendetur, hic tamen praemonendum suis, ne definitio peecati in abusum trahatur. In genere dici nequit, actionem legi contrariam esse peccatum. Dantur enim leges humanae, quae naturali repugnant, ac ideo nullam obligandi vim habent g. Is I. , ut,qui
Contra eam agit, non peccet, peccet vero, qui secundum eamdem agit. νβ. 44 I. Conscientiosus secun m conmentiam erroneam intuitu stuanis sim legis praeceptivae G μυιιιιιιvae agens O in genere quι β n eandam Gm conmenriam erroneam agis, peccat. Etenim conscientiO- conscient sus secundum conscientiam erroneam agens intuitu legis am agens
praeceptivae, vel prohibitivae, legem transgreditur . 439. , peccet.&in genere eodem, quo idem, modo patet, quod legem transgrediatur qui secundum conscientiam erroneam in dato casu agit. Enimvero qui legem transgreditur actionem suam contraria ratione determinat, quam juxta legem determinari debebat a 3 9 A, consequenter cum in doctrina de conscientia legis naturae vel divinae potissimum habeatur ratio f. 4 a 9. 4 3 3 ., actio ejus legi naturali vel divinae contraria.
367쪽
Quoniam itaque peccat, qui actionem legi naturali vel di
vinar contrariam patrat g. 44o. , conscientiolus secundum conscientiam erroneam agens & in genere qui secundum conscientiam erroneam agit intuitu legis praeceptivae, vel prohibitivae, peccat. Apparet adeo , quam sit necesse , s quis a peccato imm
nem servare velit animum, .ut rationem excolat, ne quae sint ,
legis natum , ignoret, & facta rite discernens in applicanda lege naturali a vero minime aberret 3. 43 I. . Omittimus hic, ut in liis, quae ex scriptura sacra docent Theologi. Philo, sophi enim non est committere μεταβαπιν εις αλλο γένος, ac importune sese ingerere iis, quae lumini rationis impervia sunt. Ubi Philosophus desinit, ibi incipit Theologus superaddens ea, quae in philosophia desiderantur. Discrimen hoe incuticat D. Thomas, pomae secunda quaest. II. art. s. concl. vi dicens: peccata a Theologis considerari ut offensa Dei: a Philosopho ut sunt contra rationem: qui Idm sic. m. comes. I. ex Augusta definit peccatum per dictum, vel factum, vel concuPitum contra te em aetornam.
Cur petra peccatum contrariarur rationi. Contrariatur enimiumst con. legi naturae 3. 44o. . EnimVero cum lex naturae per ratiostra ratio- nem nobis innotestat s3. 259. ; quod illi contrariatur, huicnem. stiam contrarium in. Peccatum igitur rationi contrariatur. . Nimirum unum idemque est, sue dicas peccatum esse comtra legem naturae, sue contra rationem Philosophus ex principiis rationis demonstrat. quoenam actiones sint legis natur iis, consequenter quaenam rationi. Conformes, quaenam eidem dissormes seu contrariae. Et hinc patet, cur D. T mas dixerit Philosophum cosiderare peccata ut sunt contra rationem. g. 443. Noc Peccasum confra latur volumni aeri inae. Contra-
ea volunta- riatur enim legi naturae s. 44oo. Enimvero quoniam lex νι ἀνωα naturae voluntati divinae comeniens I. as .); quod illi con-
368쪽
trariatur , huic quoque contrarium est. Peecatum igitur
voluntati divinae contrarium est. . /Nimirum unum idemque est, sive dicas peccatum esse conintra legem naturae , sue contra voluntatem divinam, nisi quod voluntas divina latius pateat, quatenus etiam complectitur voluntatem revelatam, Philosopho qua tali ignotam. Unde quae a voluntate revelata pendent, ea explicare Theologorum est..
. 444. Rositio peccati peccatum es I seu peccare velle pecca- an pectarerum es. Etenim qui vult peCcatum, vult actionem legi na--le sit turali vel divinae contrariam 3. 4 o. . Lex nos obligat adpeccasum eommittendas vel omittendas actiones j. rsa: , consequenter cum actionem, quae committenda, committere Velimus,& eam, quae omittendae, omittere velimuςnecesse sit, quod per se patet, etiam nos obligat ad volendum actionum eommissionem, vel omissionem. Quoniam itaque volitio actionis legi contrariae eidem contrariatur, actio autem legi, contraria peccatum est o. ; volitio etiam actionis legrgontrariae, adeoque peccati peccitum est, consequenter eccare velle peccatum est.
Nemo miretur, quod volitionem actionis Iegi eontraria peccatum dicamus; etenim peccatum primario inhaeret volun tali , nee imputatur peccatum homini, nis quatenus a libera Voluntate proficistitur, quemadmodum deinceps videbimus. Unde homicidium non imputatur furioso k qui rationis usu, destitutus non libere agit, sed brutorum instar appetitu sensiis rivo impellitur ad actiones suas. Ius naturae nos obligat ad actionum rectitudinem I 890. In rectitudine actionis ratio
otiam habenda est actus volitionis f. 3. . Unde s actio legi
contraria esse non debet, nec actus volitionis eidem contris netur necesse est.
369쪽
non obsole eandem committit; peccat. Etenim qui actionem legi naturae vel divinae contrariam judicat, etiamsi non sit; eam pro peccato habet g. 44o. . Quare si eam hoc non
obstante committit, peccatum committere vult. Enimvero
peccare velle peccatum est l. . 444. . Psi igitiir actionem
eidem consormem committit, quam eidem contrariam esse judicat, peccat. . ' Nimirum ex parte agentis perinde est, sive actio, quam
committit, legi revera repugnet, an saltem repugnare videatur, cum eandem committeret, etiamsi cerio sciret eam legi esse
adversam. Est adeo ipsi contra legem agendi constans volumias, quae quod sit peccaminosa quis dubitet g. 446. Currextra sim coηtra coincientiam erroneam agit, peccat. ENeonscienti enim qui conscientiam erroneam habet, is judicat, acti am errone m esse legi naturae vel divinae contrariam, quae non estam agens s. 439. . Quod si ergo contra conscientiam erroneam agit, peccet. eam actionem committit, quam legi naturae vel divinae comtrariam judicat, etsi eidem conVeniat, vel saltem non repugnet. Enimvero qui actionem legi naturae vel divinae contrariam judicat, quae eidem convenit, vel saltem non repugnat, & hoc non obstante eandem committit, peccat I. 44s. . Quare qui contra conscientiam erroneam agit,
peccat. Qui contra conscientiam erroneam agit, semper Peccat, quia semper agit animo peccandi, & nonnisi ex accidente est. quod actus externus non sit contra legem. Ast non semperactus externus peccaminosus est, si quis secundum conscie tiam erroneam agit, quia actio aliqua potest esse lege permissa, quam eidem consormem vel difformem judicat, ut adeo ipsi liberum si committere vel omittere actionem, quam ideo committit vel omittit, quod ad eam committendam vel omi tendam se obligatum existimat' Unde superius peccatum secundum conscientiam agentis erroneam restrinximus ad legem, prohi-Disiligoes by Corale
370쪽
prohibitivam & praeeeptivam 3. 439. 44 IJ. Nimirum qui A.
cundum conscientiam erroneam agit, is non peccandi animo
agit 3. 4390. Quamobrem etsi existimet, se ad actionem
omittendam vel committendam esse obligatum, quae lege naturali permissa est; error in pravin minime influit, ut adeo nec actus externus a rectitudine deficiat.
I. 447. sui conscientia dubia agit, periculo legem trogre- Conscie dienae Iese committit. Etenim qui conscientia dubia agit, Da dubia is dubitat, utrum actio legi sit contraria, an eidem conve- agentis eniat l. 4eto. , adeoque ignorat, num eidem contrarii sit; riculam. an conveniat j. 4ir. Par . II. Theot. nas. . Quod si ergo conscientia dubia agit, tam facile accidere potest, ut actionem legi clantrariam, quam eidem conformem comminat, seu ut actionem suam contra naturae legem, quam juxta eandem determinet. Quamobrem cum legem transgrediatur, qui actiones suas contraria ratione determinat, quam juxta Iegem determinari debebat l. 33 9.) ; evidens est, quod legem transgrediendi periculo sese committat, qui constientia dubia agit.-Quemadmodum periculo errandi sese committit, qui an sensum praebet propositioni, de qua dubitat, utrum Vera, an hila sit: ita perculo quoque legem transgrediendi sese exponit, qui actionem committit, de qua adhuc dubitat, utrum vi legis naturalis, vel divinae si committenda, vel omittenda. Unde apparet, actionem juxta conscientiam dubiam sese habere ad voluntatem, quemadmodum assensus dubius ad inotellectum.
s. 448. sal eonscientia dubia agit. pec t. Etenim qui eon- eonsi scientiam dubiam habet, de veritate judicii sui, quod fert eisita Abiade actione committenda vel omittenda, adhuc dubitat s- aeres ρα 429. , consequenter ignorat, an actio ea sit committenda, eis. Impulitos react. Unisers Pari L . XX quam