장음표시 사용
381쪽
est cum antecedente 3. 46 a. . Enimvero quando conscientia consequens cum antecedente eadem est, nos excusat 463. . Quamobrem conscientia nos excusat, si secundum constientiam rectam atque certam agimus.
Exeusationi conscientiae inprimis locus est, ubi actiones nostrae ab aliis reprehenduntur, vel ob recte facta aliorum odium experimur. Etenim reprehenso ac odium aliorum attentionem nostram ad actiones praeteritas excitar & ut eas examini subjiciamus instigat. Quodsi adeo facto examine deis prehendimus, nos adhuc in ea este sententia, actionem, quam commisimus, fuisse committendam, dc quam omisimus, luisse omittendam, ita ut aliter agere non possemus. si nunc demum agendi occasio offerretur; tunc conscientia nos excusat. Excusationis hujus effectus est, ut aliorum injustam reprehemsionem & odium non promeritum rui moremur.
Etenim si demonstrare valemus, actionem, quam commisimus, fuisse committendam , quam Vero Omllimus , Omi tendam, conscientia consequens non modo cum antecedente consentit neque enim actionem committere potuissemus, nisi tam committendam, nec omittere, nisi eam Omitte dam judicassemus ; verum etiam recta atque certa est j. 438. 439A consequenter convicti sumus, nos in dijudicanda actione a vero minime aberrasse, adeoque recte fecisse, quod actionem commiserimus, quam commisimus, & Omi- , serimus, quam omisimus g. 98a. Log. . Major adeo idemtitas conscientiae antecedentis di consequentis csse nequit. Quoniam itaque conscientia nos excusat, si conscquens cum antecedente eadem s. 463.;J omnium maxime nos excusat, si actione perpetrata demonstrare valemus, actionem, quam
382쪽
commisimus, fuisse committendam , quam vero omisimus,
omittendam. Nimirum demonstratio animum liberat ab omni dubit tione & securum praestat de non mutando in posterum judi-eio. Qui adeo judicium suum de actione perpetrata demonstrare valet, tam firmo ac immoto idem amplectitur assensu, quo firmior ac magis immotus alius dari nequit. Unde liquet fieri haud quaquam posse, ut conscientia te magis excuset.
f. 466. Si consciensia ansecedens seerit probabilis, nec certa uuaus em
tineri ρotuerat, actione autem perperua tu otescat, quodcusario conis fuerιι erronea, adhuc tameη Conset . quod m necessirate genae elemiae incomtituti secuti fuerimus partem probab Irorem , consιent a probabili adhuc nos excusat in tantum, quansum tormitas humana at iss.
mittit. Etenim etsi perpetrata actione constet, quod fausum fuerit de actione patranda judicium , quoniam tamen nobis impossibile fuit ad veritatem liquidam pertingere &actione perpetrata per ea , quae nobis, antequam patrare- . tu , innotuere, adhuc judicamus , quod probabilius fuerit nostrum de actione patranda judicium, quam eidem orpositum : conscientia consequens eadem est cum antec dente , quatenus de probabilitate antecedentis quaestio est. Quamobrem cum conscientia nostra nos excuset, si consequens cum antecedente eadem q. 463.) s adhuc nos excusat.
Enimvero infirmitati naturali tribuendum, quod in necessitate agendi constituti eligere tenebamur, quod videbatur probabilius s. 3ro. . Conscientia igitur nos excusat, inquantum infirmitas humana admittit. Nimirum impossibile est, ut quod videtur probabilius semper
si verum 3. 9 I. 69a.Iag.). Quamobrem nec fieri potest, ut se
cundum conscientiam probabilem agens nunquam contra natu
383쪽
cusitIonrs consiIcnιιs exeusat. Non tamen hinc sequitur, conscientiam intemera. tam servaturum in probabili acquiescere posse, nee opus esse iit de certa multum sit sollicitus r etenim si certam conssem iam consequi potuerit, infirmitati humanae tribui amplius nequit, quod contra legem secerit, consequenter nec ex asabit eum amplius conscientia.
g. 467. Cum excusatione conserunt tie conjungi in acquiescentia in seipso, seu in Ie Uo 3s acquies*t, quem conβιentra excusat. Etenim si conscientia nostra nos excusat, constientia consequens eadem cum antecedum g. 463. , adeoque actionem, quam commisimus, nobis repraesentamus tanquam bonam.& bonum existimainus, quod omiserimus actionem, quam omittendam judicaveramus. Enimvero si facta nostra nobis repraesentamus tanquam bona, nec ultra judicium hoc qui quam praeterea attenditur, quemadmodum in casu praesente obtinet. acquiescentia in ieipso oritur s. 7sa. P6ch. empir . Quando igitur conscientia nostra nos excusat, acquiescentia in nobis ipsis oritur , consequenter acquiescentia in scipso cum excusatione conscientiae conjungitur. I. . 468.
Quoniam acquiescentia in seipso affectus jucundissimus est G. 7s3. Och. empir. , assectus vero jucundissimus summa voluptate persundit animum έ. 6ois. P Ich. empir. ἔν-stio conscienti affectum istum pariens s 67.hfumma
voluptate animum per odit. . Quod si ergo sola aequiescentia in seipso cum excusatione
ςonscientiae conjungeretur, hoc unum sufficeret ad eam cuiaram commendandam, quam adhioere tenemur. ut recta a que eerta utamur conscientia in agendo I. 464.3. Ad illam igitur animum advertanti, quibus opus est motivo conscie tam rectam dc certam acquirendi.
384쪽
Mea tis consekntiae taedium ex aliarum reUuris im- suando uirinvexis perceptum rosiit, aut saltem imminuit. Etenim Aeeusatiosi conscientia nos excusat, marima voluptate animus per- conserentiae funditur . 46 8. . Quamobrem cum taedium & voluptas eiciumsa simul animum occupare nequeant, utpote ex causis contra- rtu riis orta . sar. 3 r8. P ch. empiri) ; ubi animum ad excustia tionem conscientiae advertimus , taedium ex censuri iniquis& vexis perceptum tollit. Quodsi vero eum ab his non prorsus avocare & in illa defixum retinere valeamus; minustamonitaedii percipitur ,, utpote voluptate ista continuo in terrupti. Exculatio itaque conscientiae taedium ex aliorum censuris iniquis & vexis perceptum tollit, aut saltem imminuit.
Atque hine est, quod conscienssa nos consolari' dicatur, 'dum acquiescentiam in nobismetipsis parit, quam solamen conscientiae in eo casu vocari, quo aliorum censuris iniquis aevexis expositi sumus, alias jam monuimus t. s. 7so Q Ampis.). Nimirum erit molestae sint censurae ae vexae; facta ramen nostra ad trutinam examinantes , ubi nihil deprehen dimus, quod jure in iis reprehendi possit, nullam adesse rationem agnoscimus, cur illas moremur. Ob bene facta au. rem dum gaudemus, aut saltem ex iis voluptatem percipimus, 3. 7so. νγλ - r. r, animus redditur tranquillus. cui an.
Si, dum consscientia nos excusari a nobis facta ad alio- ouandva rum opsmonem referamus, afectus gloriae excusationi conscien iactas σῖ siaeIungιtur. Etenim si conscientia nos excuset, conscientiais iunga. consequens cum antecedente eadem tβ. 463.),, ad que tur eκ2quam bonam & committendam judicaveramus actionem, satious con antequam sideretur,. eam quoque bonam esse & a nobis βιenn ire te commiuam suisse, 'ina edita suit, judicamus, & sinii liter
385쪽
liter quam malam & omittendam judicaveramus actionem, cum ejus patrandae occatio sese offeUet, eam quoque malam &recte a nobis omissam judicamus, ubi agendi occasio praeterlapa 4za. . Quamobrem si ad aliorum recte sentientium opinionem facta haec nostra reserimus, benignum nobis de iis judicium promittimus, scilicet quod, quae fecimus, recte fecerimus g. 76s. Poch. empir. . Enimvero si quis ea, quae fecit, ab aliis bona seu recte facta existimari opinatur; affectus gloriae oritur I. 7 69.6 ch. empiri, Affectus adeo gloriae jungitur excusationi conscientiae, ubi
conscientia nos excusante a nobis facta ad aliorum opini nem reserimus. g. 4TI. suando I conficientia nos excusante facta nostra ad aliorum gaudium opinionem referimuri, gaudium, quo animus perfunditur, au- augeat con getur. Etenim si conscientia nos excusat, acquiescentia inscient ια nobismetipsis oritur 3. 467. , &, ubi facta nostra ad aliorum excusatio. opinionem reserimus, gloriae affectus suscitatur 3. 47o., Enimvero & acquiescentia in seipso s. 749. P Ich. empir.&storia gaudium quoddam est s. 7 6 s. VIA. empis.). Quamobrem cum conscientia nos excusante facta nostra ad aliorum opinionem reserimus, duplex nascitur gaudium, consequenter gaudium, quo excusatio conscientiae animum perfundit, augetur.
Hoc gaudium quoque reserendum est ad solamen conscientiae, ae quo paulo ante diximus nu. 3. 469. Ceterum quae de solamine conscientiae ab excusatione ejusdem pros cto annotavimus; ea propria experientia edocti sumus, cui consentanea deprehendimus, quae demonstravimus de esse . conscientiae nos excusantis in casu iniquarum censurarum &vexarum. Quos conscientia eXcusans consolatur, ii non modo ad excusationem ejus, verum etiam ad aliorum a partium studio remotorum judicia ProVocant. manifesto indicio, quod sola-Diuitigod by Gorale
386쪽
solamen tum ab acquiescentia ici seipso G. 467. , tum ab as-fectu gloriae pendeat 3. 47o. .
Si conscientia consequens fuerit coneraria antece- Accusatio denii, ita ut, quam bonam & ideo committendam judica-- cien- veramus, actionem nunc malam di omittendam tuisse judi-uaeruidst. cemus, & quam malam ac ideo omittendam judicaveramus, eam nunc bonam S committendam iuisse judicemus; conscientia nos accusare dicitur. accusatio ita qu e. conscientiae cst diversitas conscientiae antecedentis & consequentis.
Opponitur accusatio conscientiae excusationi : unde non m - , consultum est, ut illam cum hac conseras.
g. 4 7 3. Iui secundum conficientiam rectam es cert m agit Puinatu aἴ eum consilentia non accusat. Etenim qui secundum con-ao seruae scientiam rectam & certam agunt, eos conscientia CX set I. eo elemiae 464. , consequenter eadem est conscientia antecedens δc tibis consequens 463. . Quoniam itaque impossibile est, ut conscientia antecedens & consequens sit diversia . a 8. Oη- tol. , accusatio autem conscientiae in diversitate conscientiae antecedentis & consequentis consistit I. 47 a. ; qui secundum conscientiam rectam di certam agunt, eos conscient Enon accuset. Patet ageo, quodnam sit medium tuendi conscientiam ad- . versus accusationes ejusdem, nimirum curare ut conscientia sit recta atque certa, ac omni cura ac sollicitudine animi dispicere, ne unquam agas nisi secundum conscientiam rectam ae
g. 47 Si qui secando confitentiam erroneam agunν, μω- suibus acastio conficientia metuenda es; accusat aurem, s experiuntur casario mala ex actione necessario consequentia. Etenim qui secun conseiente
387쪽
I μα- dum conscientiam erroneam agit, ejus de actione judicium
nam accu- tam theoreticum, Mam practicum falsum est o. 4F9. . Quo-
- niam itaque fieri potest, ut posthac actione jam perpetrata
errorem agnoscat, & verum de actione perpetrata judicium ferat; conscientia consequens crit ab antecedente diversa α4aa. . Quamobrem cum accusatio conscientiae in diveru-tate antecedentis & consequentis consistat I. 4 a. , fieri utique potest, ut, qui secundum conscientiam erroneam agit, ab eadem acculaturia Metuendum est malum, quod eventu, possibile I. La a. V ch. empi . . Accusatio itaque conscieiseriar metuenda, si quis. secundum constientiam erroneam agit Euod erat primum. Quoniam vero ratin asiqua adesse debet, cur error corrigatur, & ad inquirendum accuratius ita moralitatem actionis perpetratae excitemur Io. Onto s Conscientia ideo neminem actu accusat, quod secundum erroneam egit. Si quis itaque experitur mala ex actione aliqua necessario consequentia; cam intrinsece malam esse agnocito. Iz6. Phιι. raae univ. & I. s6s. υ h. empir.1 Cum ita--m que jam diversum sit de actione perpetrata judicium, conscientia cum actu accusebit s. 47 a. . Atque adeo patet,
sonscientiam accusare cum, qui secundum conscientiam erroneam agir, ubi experitur mala ex actione necesiario con-kquentia. quod erat alterum.
Probe notan sum est, inter ea , quae ex actione aliqua ne cessario consequuntur, non modo reserenda esse , quae ex eae in se spectara, verum etiam, quae ex eadem sub datis circuminstantiis consequuntur. Ita eκ illicito coitu non semper gener tur proles ς generatur tamen, s omnia ad generationem ne, eessaria ponantur. Unde: s cui Mius ex eo genitus molestias creat; generatio ejus recte habetur pro malo, quωd ex actione necessario consequitur, & eam in dato casu intrinsece malam
388쪽
1em, quam necessarium esse intelligitur, quod ignis urat. Eadem enim utrobique adest necessitas, quae physca appellari solet. 8c quae in dependentia effectus a causis physicis deprehenditur. Ceterum alii adhuc dantur casus, in quibus conscientia eum actu accusat, qui secundum erroneam agit. Quo fine addimus propositionem sequentem. g. 47s. '
si quacunque ri causa contιngat eum , qui sicut dum, susnia consiunciam erroneam egit, ere rem suum Wπogere ἰ cou conscientia scientia eum actu a Vibis. Etenim si qui siccundum mn centem scientiam erroneam egit inrorem suum agnoscit; is jam af- secundum firmat, quod antea negaverat, & negat, quod antea asEr- erroneam maverat I. 6ag. Log. , nimirum quam committendam Usse aceti t.
affirmaverat, actionem committendam suilla negat, & quam malam esse negaverat, malam esse affirmat. Diversiim adeo est de actione perpetrata judicium ab eo, quod antea de perpetranda tulerat I. 183. Ontoc , consequenter constientia consequens ab antecedente diversa 4. 4aa. . Quamo, rem cum conscientia nos accuset, si consequens ab antecede te fuerit diversa t3. 47 ad , conscientia actu accusabit eum, qui conscientia erronea egit, ubi quacunque de causa contigit, eum errorem suum agnoscere. Nostrum in praesenti non est inquarere in causas, quae secundum conscientiam erroneam agentem ad agnitionem erroris sui perducunti Sunt enim complures, quos ipsa experientia suggerit, quoties iisdem locus est. Qui conscientiae rationem habent, iis solenne est, ut in actionum moralitatem anquiracit, etiam ubi eas jam perpetrarunt, tum ut excusationis conscientiae fructus percipianr s3. 467.Vμqq a, tum ne in cauti male agendi consuetudinem contrahant. Saepe contingit, ut ab aliis admoniti erroris a nobis admissi eundem agnoscamus, vel ut scripta moralia Iegentes aut verba de moraliabus cum aliis miscentes in erroris agnitionem adducamur. Nec infrequens est, ut, si cui adversa multa obtingunt, iisdem is excitetur ad actiones praeteritas examinandas: quo facto
389쪽
errorem in iis disiudieandis admissum detegita Vides itaque
prolixam fore tractationem, si causas omnes recensere vellemus, quae secundum conscientiam erroneam agentem ad agniationem erroris perducere valeiat.
- 476. Duaad, Si conficientiam Asiam erroseam esse coringit V e-- cinyrientiastentia dubia Tens pshac quacunque de eausa ereorem seu Δόtaagen agnoscit constrentia eum accusat. Etenim ii constientia d rem accu- bia erronea suerit; qui eadem agit, secundum conscientiam Ira con δμ erroneam agit. EnimVero si quacunque de causa contin- eauia. gat eum, qui secundum conscientiam erroneam egit, errorem suum agnoscere , conscientia eum actu accusat k-47s .)Ergo si conscientiam dubiam erroneam esse contingit & dubia agens conscientia posthac quacunque de causa errorem situm agnoscit; conscientia cum actu accusat
anape. Quoniam conseientia dubia agens ignorat, utrum. recta riculo com sit, an erronea I. 4 a Q. Hic pract. -iυ. & k-4II. Para. u. silentiae ac- παι. naid , constientia vero dubia agens accusationi co Iatio*s scientiae obnoxius est, si eam erroneam esse contingit expona- 476.); 9ui conscientia dubia agit periculo accuuationis cossiamur. ent sese expon/LAtque adeo pater, qui conscientlax accusationem aversatur, eum conseientia dubia ni, agere debere. Mox autem consi bit, eur, qui sapit. accusationem conscientiae aversari debeat. Immo si quis norit, quid accusatio conseientiae post se trahat; is eam non poterit non averGIL
eis,dum siuentia probabilis fuerit erronea, qui secundum eam agit,
390쪽
stcundum conscientiam erroneam agit. Et ubi minus pro-probabilem habilem fuerit secutus, nec eum excusabit conscientia, im agentem quantum infirmitas humana admittit q. 466. . Quoniam
itaque conscientia eum actu accusat, qui secundum erroneam agit, ubi posthac quacunque de causa errorem suum agnoscit g. 47s. , nec ulla praesente casu adest ratio, cur vel in tantum excuset, in quantum excusationem admittit infirmitas humana per demonstrata si conscientia minus probabilis erronea suerit, & secundum cain agens posthac quacunque de causa errorem suum agnostit, conscientia eum actu accusabit
Quae paula ante annotavimus de diversis eausis, ob quas quis errorem suum agnoscere & accusationem conscientiae incurrere potest, quia secundum erroneam egit ,. 474. & not.
47s. I ea quoque de conscientia dubia & minus probabili
- 479-Quoniam secundum conscientiam, praesertim mi-Periculumnus probabilem agens, ignorat, utrum recta sit, an erro aliud acta nea 4zo. Phil. ract. unxin & f. 39 r. Log. ; secundum conlationis scientiam vero minus probabilem agens accusationi con- consim-stientiae obnoxius est g. 478.), si secundum conficientiam tis. minus probasilem agit , Periculo accusationu conscientiae sese
evouin Iline intelligitur, si in necessitate agendi constituti secundum conscientiam probabilem agere tenemur, cur probabilior praeserenda sit minus probabili, ubi accusationem conscI-
onscientia somrnem omnium Maiumr accust, s suando contra com cientiam priadtice tractuam ιυramrs completam confereuria egit. Etenim contra conscientiam non modo the reticam, omnium verum etiam practice practicam eamque completam agi- maximes muβ, accuset. Dissilired by Cooste