장음표시 사용
401쪽
non reddat enim secundum con sicientiam rectam & certam agit, eum inquietam. conscientia excusat β. 464 3, ab accusatione vero conscientiaridem omnium maxime liber est j. 48 ι .). Excusatio conscientiae animum quietum, accusatio inquietum rcddit 3. 484., Qui adeo secundum conscientiam rectam & certam agit, ejus animum conscientia nunquam inquietum reddit.
Quae ad propositionem praecedentem annotavimus, miniatis mutandis etiam hic locum babent.
. 499. svmnas Quod si neque, antequam quicquam agimus, solli-
eoAficientiae cite inquiramus, utrum amo sit bona, ncc ne, utrum com-quidsitae. mittenda, an Omittenda, neque actione perpetrata de actio- qu ador- nibus praeteritis disquirimus , utrum recte commista, an απιιare di- omisse fuerint; co-ιenιιa M-ιtare dicitur. Hinc Somnus raturi conscientiae appellatur absentia conscientiae antecedentis &consequentis.
Dormitat conscientia, si nullus ejus actus elicitur, ut dom ne quidem cogitet homo, utrum actiones suae snt legi naturae sue divinae convenientes, nec ne L . 63 I. . . IOΟ.
Ivimori Cosiuet vine agenia in fimoum conscientiae incidimus. iis semisum g α β --m consc/enr am siemam agendo contrahitur. Et . . e joriae enim si conscientia fuerit serva, appetitu sensitivo & avera inciae mas. fauone sensitiVa trahimur, affectuumque impetu abripimur ad actiones committendas, Vel omittentas, non attenta conscientia 3. 4et 6. . Quodsi ergo ex consuetudine agendi, adeoque vi motivorum praeteritorum, quatenus confuse perceptorum memoriam habemus , agamus f. 9 a 3. m b. e re nunquam deinceps de eo cogitamus, utrum actio sive committenda, sive commissa, sive omittenda, sive omissa, sit legi naturae seu divinar conformis, nec ne. Quamobrem cum conscientia dormitet, seu in somnum conscientiae inci
402쪽
damus, si neque in actionem patrandam, neque in patratam inquirimus, utrum ea bona sit, nec ne s. 499. i in somnum conscientiae incidimus consuetudine agendi, quae secundum conscientiam servam agendo contrahitur.
Videmus adeo hominem incidere in somnum conscientiae, si actionum bonitatem & malitiam non ex ratione aestimet, quae nobis dictitat, quid legi naturae conveniat, quid disco veniat 3. as9. , & de qua nobis sermo est, quando smpliciter actionem bonam vel malam dicimus; sed sensuum atque imaginationis judicio eandem determinet, consequenter a sensu ac imaginatione totus pendeat. . I. I O I.
Si quis quacunque de causa, cum dormitaverit con- suando scientia, in actiones praeteritas inquirit, utrum bonae sint, conmentia an malae, & num recte vel commisis, vel omissae fuerint; erigitareonscientia evigilare dicitur. Migilat adeo conscientia, s duatur. actus conficientiae consequentis elicitur ab eo, cujus conscientia antea dormitavis 3. 4a a. 499d.
Quacunque de causa contingit errorem agnosci ab eo, qui secundum conscientiam erroneam egit; eadem quoque de causa conscientia evigilat. Unde quae supra de caulis erroris agnoscendi annotavimus not. 3. 47s. ἔ ea quoque hic notanda v niunt. Causam tamen potissimam ut videamus, sequentem addere lubet propositionem. s. so a.
Si quis, cujus conscientia dormitat. experitu mala Praecipis ex actione necessario consequentia ἰ ejus consi otia eis ut. causa, cur Etenim si mala experitur, quae ex actione saepius patrata ne- evigilet. cessario consequuntur; eam intrinsece malam esse agnoscit s. io 6. Phiι.pract. uniυ. & j. 36s. N b. empir , quam antea judicaverat bonam Pnsuum stans judicio. Quoniam hoc judicium est actus conscientiae consequentis I. 4eta.); conscientia evigilat dormitans, si quis mala ex atiione sua necessario consequentia experitur f. so Id. M si Philus. Pract. Univem Para L Bbb Quae
403쪽
Quae de necessitate malarum ex actionibus consequentium supra inor. 6. 474. annotavimus, ea hic repetenda veniunt. Te nendum Vero praeterea est, cum non omnium ea si perspicacia, ut discernere possint maIa, quae ex actionibus necessario consequuntur, ab iis, quae ex accidente easdem comitantur, fieri quoque posse, ut haec ex somno conscientiae hominem excitent actiones praeteritas examini subjecturum. Immo nec repugnat, ut calamitates, quibus a perpetratis actionibus quis obruitur, fini incitamento ad eas examinandas. Experientia satis dicta confirmat.
Hid fit Si conscientia consequens fuerit dubia, veI si, quod
re Uese contra conscientiam egim nos poeniteat , & ab actionis pereanaen. petratae examine vel cogitatione molesta animum avocemus; cons entiam sopire dicimur.
Verentur sepius homines, ne actionem, quam perpetras runt, mala sit: quod cum non fiat sne molestia, cogitationes. suas in aliud dirigunt objectum nec inquirunt, qualis revera ea sit, ut certam consequantur conscientiam. Alii sibi probe conscii sunt se male egisse, metuuntque sibi a malis venturis. Sed cum molesta sit cogitatio, animum denuo ab eadem averinmnt a molestia eum liberaturi. AVersintur itaque actum coma scientiae consequentis tanquam sibi molestum. Unde tandem' accidit, ne posthac consequens conscientia sese exerat, sed hine in .mnum conseientiae , qui grarus ipsis videtur, incudunt 3. 499. . Patet itaque, quod conscientiam sopire soleant homines periculo tardiorum majorum olim Percipiendorum . sese exponentes, ut a minoribus sint liberi. . IO
modis ἔν- Quodsi judicemus, male facta esse causam mesorum,
Nunem ι-- quibus amigimur, confrientia nos damnare dicitur. Si vero Vennaaeua certi fiamus, nos actionibus nostris non promeruisse mala,mnes, uan qua nobis obtingunt, conmentia nos absolvere dicitur. Gasso M. Fungitur nimirum conscientia quas judicis ossicio, nune
damnam reos, nunc ab Oena innocenter. In casa priori, malas Disit irod by Cooste
404쪽
mala, quae nobis obtingunt, fiunt intolerabiliora; in postmriori facilius tolerantur. Experientia utrumque adeo aperte loquitur, ut a priori idem demonstrari non opus existimem brevitatis studiosi. so .
conscientia dicitur tranquilia, si liberi suerimus ab Danquiru
tis taediis, quae conscientiam consequentem comitari possunt. Glas O is Inquieta autem Vocatur, ubi eam taedia , quae parit con- quietud scientia consequens scrupulosa, comitantur. ' coUientia Quaenam sint illa taedia, quae conscientia consequens parit, wd M.
ex antecedentibus liquet. Sunt inprimis ea, quae morsuum conscientiae nomine veniunt 3 488.). Unde qui tranquilla stultur conscientia, a morshus conscientiae prorsus immunis est, nec quicquam taedii percipit ob actiones perpetratas. Nuhil adeo adest, quod animum ob ea, quae fecimus, ullo modo perturbare possit. Quod vero conscientiam consequentem scrupulosam comitentur taedia a motabus conscientiae distin. guenda, in sequentibus demonstimus propositionibus.
g. I o6. servuli conscientia consequentis taedia seu molestam servat animi paritini. Etenim si conscientia suerit scrupulosa, non ram conis absque omni ratione, Veremur . ne adtio a nobis perpetratascientiae sit mala 3. 4eti . . Ignorantiae igitur suae, adeoque imper- consequen-fectionis cujusdam sibi conscius est. Quoniam itaque tae- iis effectus. dium oritur, si imperfectionis cujusdam nobis conscii sumus I. s i 8. Poch. empir. ς taediis assicimur ob conscientiam scrupulosam, consequenter scrupuli conscientiae consequentis taedia pariunt.
Cui conscientia consequens scrupulosa est,is dubitat ita tamen, ut assensus propendeat in eam contradictionis partem, quam mallemus esse falsam; s quidem vota verum ac falsum efficere possent. Qui dubitat ubi certus esse velit, nec ad veritatem liquidam pertingere valen, is molestiam animi experitur tanto quidem majorem, quanto magis cupit cognoscere, quodnam si verum. Nemo hoc ignorat, qui ad seipsum animum advertere voluerit.
405쪽
g. IO T. Servuli eonscientiae consequentis merum pariunt. Sunt enim rationes, ob quas veremur, ne actio a nobis perpetrata fit mala 3. 4 al. , consequenter ne in ea incidamus mala, quae ex mala ista actione consequuntur. Quoniam vero ob rationes istas veremur, ne in haec mala incidamus, per demonstrata, adeoque huc jam propendet assensus, ideo mala ista tanquam eventu non prorsus impossibilia nobis repraesentamus, prout rationes assensum in hanc contradictionis partem inclinantes nobis videntur praegnantiores. Enimverosi malum nobis repraesentamus tanquam eventu possibile, metus oritur . 8aa. P Ich. empir. . Metus adeo animum subit, ubi constientia consequens fuerit strupulosia, consequenter scrupuli conscientiae consequentis metum pariunt.
I Nemo non in seipso experitur, Postis conscientiae consequentis scrupulis poni metum, quo animus redditur inquietus. Tanto autem majorem deprehendimus hunc metum, quo magis propendet animus in partem contradictionis assiμmativam, scilicet quod mala si actio, quam perpetravimus, consequenter quanto probabiliores Videntur rationes , qui scrupulorum conscientiae nomine veniunt ε. 42I. & animum anxium reddunt. I. IO8. .
Difereηria requietudo conscientiae est a moryllus constrarie in inter in versa. Etenim conscientiae inquietudo consistit in taedii , quietudi, quae parit conscientia scrupulosa . 3os. Useqq., Morsius
Mem co/sci autem conscientiar, quae conscientiam consequentem comi- enitie edi tantur, acculatio conscientiae parit g. 488. . Enimvero morsuum laaec taedia esse diversa, non eadem patet 48s. seqq. MG scien- so6. 3O7. . Inquietudo itaque conscientiae a morsibustiae. consti tiae diversa.
Diversarum causarum essectus non esse eosdem nemo non largitur. Morsus conscientiae Ponuntur Posta accusatione
406쪽
conscientiae consequentis, atque adeo hujus sunt effectus. Inis quietudo conscientiae ponitur , positis scrupulis conscientiae consequentis, atque adeo horum sunt effectus. Sunt adeo morissus conscientiae & inquietudo ejusdem causarum diversarum effectus. Ecquis igitur negaverit, hanc ab illis esse distinguendam 3 Equidem non nego per inconstantiam loquendi ad inquietudinem conscientiae referri subinde taedia, quae accusationi conscientiae debentur, praesertim fi fuerint minora, nec nisi majora morsuum conscientiae nomine indigetari. Enim-Vero magis di minus non variant speciem, & Philosophi est
significatum vagum vocabulorum reducere ad fixum. . SO9. .
Inquietudo conficientiae minor es morsibus conscien-Disseremiariae. Etenim inquietudinem constientiae pariunt strupuli graduum conscientiae g. sos. , adeoque rationes, ob quas veremur,1nquietune actio a nobis perpetrata ut mala s. ai.); morsus autem dinis sconstientiae accusatio parit s. 4 8 8. , adeoque judicium. quod morsuum actio perpetrata sit mala, de quo non dubitamus g. 47 a conscies Enimvero quo certius nobis videtur judicium de causa taedii, ria. eo majus est ceteris paribus taedium, quod percipitur j. 3 a a.
Psch. empir.). Patet itaque inquietudinem conscientiae minorem esse morsibus ejusdem.
Patet idem ex collatione taediorum & assectuum molest Tum, quae ab accusatione conscientiae f. 48 s. Gyeqq. , &quae a scrupulis ejusdem excitantur g. so6. sor. . Non tamenn . gandum est, ex accidente causis aliis supervenientibus fieri posse, ut inquietudo major si mossibus quibusdam conscientiae, quos non omnes esse ejusdem gradus ex superioribus :mani testum is. 48s. ωβει , veluti si is suerit conscientiosus, cujus conscientia consequens scrupulosa, altero, quem mordet conscientia ob mala ex achione perpetrata metuenda, sibi Persuadente, quod spes omnis ea evitandi nondum si prorsus decollata. Enimvero nos jam inquirimus in essectus, quales a causis suis oriuntur, non vero de eo jam quaerimus, quomodo iidem ab aliis causis imminentur, quemadmodum
407쪽
Mathematieus, ubi de motu gravium agit in Mechanieis, imquirit, qualis si motus ex causa gravitatis, animum avertit E- mutatione, quam aeris . aquae vel alterius medii resistentia, inducit. νβ. 3IO.
Mectus ex cusatio eonmensiae hominem immunem praestat ab sario ει inquietudine ejusdem. Etenim si conscientia nos excusat, Co sic consequens cum antecedente cadem est 3. 463. , conseque uari ter nulla adest ratio, cur vereamur, ne actio a nobis perpetrata sit mala . 4aa. , adeoque conscientia consequens nullis urgetur scrupulis L f. 4 al. , seu scrupulosa non est. Quoniam itaque conscientiae inquietudo non habet locum, nisi in conscientia scrupulosa j. sos. ; evidens est, excusationem Conscientiae hominem ab inquietudine ejusdem Immunem praestare. Hinc confirmatur, quod supra ostendimus s. 496. , eXcusationem conscientiae hominem reddere felicem , quatenus eum liberat a taediis ad infelicitatem referendis 3. 639. I scriem r.3. Pars enim felicitatis est non esse infelicem, & major . utique selicitas est, quae nihil infelicitatis admixtum habet. Ea nimirum est hominum conditio, ut nemo si ex omni parte felix. Unde eontingit infelicitatem admisceri felicitati humanae, ut adeo recte pro felicitatis incremento habeatur, si qua infelicitatis pars absti, β. III. suasis conscientia si tran quilla.. sui fecundum conssienitam rectam I certam agit , ejus conscianira tranquilla es. Etenim qui secundum conscientiam rectam & certam agit; ei morsus conscientiae metuendi non sunt s. 497. , consequenter conscientiam conisquentem ab iis taediis liberam habet, quae accusantem comitantur. Quamobrem cum tranquilla fruatur conscientia, qui liber est ab iis taediis , quae conscientiam consequentCm accusantem comitantur s. sos ); conscientia ejus tranquilla
est, qui lacundum conscientiam rectam & certam agit.
408쪽
Videmus adeo, quaenam sit tranquillitatis eonmentiae causa, nimirum conscientia recta & certa. R quam fit necesse ut operam demus, ne conscientia sit erronea vel dubia. .s a.
qui fecundώm consscientiam rectam certam vis, sa-do ἐπι ejus conscι-Ira rnquieta esse nequis. Etenim si secundum quieta esse conscientiam rectam & certam agimus, conscientia nos e nequeat. cusat o. 464. . Enimvero exculatio conscientiae ab inquietudine ejusdem nos immunes piaestat I. sio. . Fieri adeo nequit, ut ejus conscientia inquieta sit, qui secundum conqscientiam rectam & certam agit.
Videmus adeo, quaenam si causa, quae impedit, quo munus conscientia nostra sit inquieta, & quam si necesse ut op ram demus, ne secundum conscientiam erroneam & dubiam,
mirum e autem contra rectam & certam agamus.
si 3. si Hmox'ari potes nosrum de actione committenda indepem -I omittenda baecium , tranquilla fruimur consi euria, nec deo. metuendam es, ne far inquieta. Etenim si demonstrari potest nostrum de actione committenda vel omittenda judicium, conscientiam rectam habemus f. 438. . Enimvero qui secundum conscientiam rectam & certam agit, ejus conscientia tranquilla est . s i a J, nec tari potest, ut inquieta reddatur s. si a. . Quamobrem si demonstrari potest nostrum de actione committenda vel omittenda judicium, tranquilla fruimur conscientia, nec metuendum est, ne fiat imquieta.
Conscientiam tranquillam exoptant omnes, inquietam aversantur, quotquot norunt, quid sit tranquilla conscientia, quid inquieta. Quoniam itaque demonstratio judiciorum, quae de actionibus committendis 3c omittendis ferimus , est medium certissimum consequendi conscientiam tranquillam fibique cavendi ab inquieta; quantum valeat demonstratio in moralibus nemo non intelligit. Unde elucet necessitas leges
409쪽
naturae in systema veri nominis demonstrativa methodo rediis gendi , siquidem curam conscientiae habemus, ne in felicit tem nostram simus injurii Videant itaque, an non sibi totuque generi humano adversentur , qui tantopere contra meis modum demonstrativam in moralibus, immo in disciplinis non mathematicis in universum omnibus adhibendam declamant, quasi hine periculum gravissimum immineat saluti totius generis humani & Ecelesiae ac Reip. interitum minitetur. Risum teneatis amicil
cistentia conficiolia inquieta hominem ιηfelicem re D. Qua inquieta ido enim conscientia inquieta est, taedia homini creat s. sos. felicem & metu animum torquet β. sor . . Quoniam itaque ad in- hominem . selicitatem hominis quidpiam confert, quod eidem tardium cur reddat. creat cf. 639. PIch. empιr. , conscientia inquieta hominem infelicem reddit.
Experientia satis confirmat, quam sint infelices ii, quorum conscientia inquieta , etsi minor sint infelicitas ea, quam accusatio & morsus conscientiae causantur 3. 493. so9. . Qui morsus e scientiae vel experti sunt sive in seipsis, sive in aliis, vel eorum ideam sive ex demonstratione 3. 48 a. 483. e N , sive ex relatione aliorum, quorum dictis fidem habent, animo comprehensam tenent; ab iisdem sibi metuunt, ubi eonsciemtia inquieta est: quo metu dum torquetur animus , infelicitas haud parum augetur. Ad haec omnia si animum advertas,
ruanta fit infelicitas, in quam hominem conjicere potest conuentia, aestimare datur.
g. III. Efflas Si cm emia nos damnat, paenitentia oritur. Et- .imeatia enim constientia nos damnat, si judicamus male a nobis, , -- facta esse causam malorum, quibus amigimur s. so4. , con- mnatris. sequenter dum nos damnat, male a nobis factorum nobis conscii sumus. Enimvero ex perceptione mali a nobis patrati poenitentia oritur s. 739. VIAE. empiroritur it que poenitentia, si conscientia nos damnati
410쪽
Nimirum poenitentia exeruciatur animus, si in male saltamentis aciem dirigimus & perpendimus, quod, quae secimus, male facta a nobis sint, quatenus consideramus mala ex iis in nos redundantia. Quinam vero si assectus hujus molestiismi 3.7 38. Wh. empiri) effectus, superius jam ostendimus 3 8 3, Ibidem igitur dicta ut repetamus, supervacaneum existimamus.
g. II 6. Si cosmentia nos ae nat, nobismetisses irasicimur. Quando enim conscientia nos damnat, male a nobis facta ritus.
elle causiam malorum, quibus amigimur, judicamus ἔ. 3Q4. , adeoque duplicem quasi ex nobis fingimus personam, ait ram quae facto suo malum nobis intulit, alteram cui malum illatum est. Irascimur ei, ex cujus facto, quod nobis malum est, emergit. Nobis itaque ira stimur, si conscientianos damnat g. 868. ch. emst . I.
Exardescit inprimis ira animus, dum eum ad id advert, mus, quod ipsimet simus causa malorum. Unde liquet. quomodo paenitentia & ira quasi alternando torqueant aniamum, prouti vel mentis aciem in mala, quibus assiigimur, intendentes, facta nostra iudicamus mala snot. g.praeci), vel in facta nostra intenti spectamus nos causam malorum nobis praesentium. Patet autem a poenitentiae causa nos ad causam irae adversus nosmetipsos quas duci, dum illa excitat attentionem ad hanc asserendam, squidem irae locus esse debet. Quam vero sit molestum, ubi homo sibimetipsi irascitur& cupidine . x vindictae erga seipsum flagrat, experientia clarissime . docet. Referendi sunt assectus molesti conscientiae damnantis ad morissus conscientiae . quia comitantur conscientiam consequentem 3. 88. . Etsi autem accusatio etiam conscientiae poenitentiam 3. 48 ad&iram causetur 3. 49 I. ς non tamen eadem est, quae a damnante producitur di id quod in ira omnium manisestissme apparet.
g. 317. Coincientia nos non damnat, sed absilvis, s secun- quandudum rectum cI cer am agimus. Etenim si constientia recta consciensia inrisi PhilV. Praci. Unmers Pera Id Ccc est, nos non